সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডো
ইমে খো পনাতি ইদানি ৱত্তব্বানং অভিমুখীকৰণং. আযস্মন্তোতি সন্নিপতিতানং পিযৱচনেন আলপনং. তেৰসাতি গণনপৰিচ্ছেদো. সঙ্ঘাদিসেসাতি এৱংনামকা. ধম্মাতি আপত্তিযো. উদ্দেসং আগচ্ছন্তীতি সৰূপেন উদ্দিসিতব্বতং আগচ্ছন্তি, ন নিদানে ৱিয ‘‘যস্স সিযা আপত্তী’’তি সাধাৰণৱচনমত্তেন.
১. সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা
সংৱিজ্জতি চেতনা অস্সাতি সঞ্চেতনা, সঞ্চেতনাৱ সঞ্চেতনিকা, সঞ্চেতনা ৱা অস্স অত্থীতি সঞ্চেতনিকা. সুক্কৱিস্সট্ঠীতি সুক্কস্স ৱিস্সট্ঠি, ৰাগূপত্থম্ভাদীসু যেন কেনচি অঙ্গজাতে কম্মঞ্ঞতং পত্তে আৰোগ্যাদীসু যংকিঞ্চি অপদিসিত্ৱা অজ্ঝত্তৰূপাদীসু যত্থ কত্থচি মোচনস্সাদচেতনায নিমিত্তে উপক্কমন্তস্স আসযধাতুনানত্ততো নীলাদিৱসেন (পাৰা. ২৩৯-২৪০) দসৱিধেসু সুক্কেসু যস্স কস্সচি সুক্কস্স ঠানা চাৱনাতি অত্থো. অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তাতি যা সুপিনে সুক্কৱিস্সট্ঠি হোতি, তং ঠপেত্ৱা. সঙ্ঘাদিসেসোতি যা অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তা সঞ্চেতনিকা সুক্কৱিস্সট্ঠি, অযং সঙ্ঘাদিসেসো নাম আপত্তিনিকাযোতি অত্থো. ৱচনত্থো পনেত্থ সঙ্ঘো আদিম্হি চেৱ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সাতি সঙ্ঘাদিসেসো. কিং ৱুত্তং হোতি – ইমং আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠাতুকামস্স যং তং আপত্তিৱুট্ঠানং, তস্স আদিম্হি চেৱ পৰিৱাসদানত্থায, আদিতো সেসে মজ্ঝে মানত্তদানত্থায মূলায পটিকস্সনেন ৱা সহ মানত্তদানত্থায, অৱসানে অব্ভানত্থায চ সঙ্ঘো ইচ্ছিতব্বো, ন হেত্থ একম্পি কম্মং ৱিনা সঙ্ঘেন সক্কা কাতুং. ইতি সঙ্ঘো আদিম্হি চেৱ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সাতি সঙ্ঘাদিসেসোতি.
সাৱত্থিযং সেয্যসকং আৰব্ভ উপক্কমিত্ৱা অসুচিমোচনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তা’’তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং. সচে পন পৰেন অত্তনো অঙ্গজাতে উপক্কমং কাৰেত্ৱা মোচাপেতি, আপজ্জতিযেৱ. চেতেত্ৱা অন্তমসো আকাসে কটিকম্পনেনপি নিমিত্তে উপক্কমন্তস্স সচে ন মুচ্চতি, থুল্লচ্চযং. সচে পন অন্তমসো যং একা খুদ্দকমক্খিকা পিৱেয্য, তত্তকম্পি ঠানতো মুচ্চতি, দকসোতং অনোতিণ্ণেপি সঙ্ঘাদিসেসো. ঠানতো পন চুতং অৱস্সমেৱ দকসোতং ওতৰতি, তস্মা ‘‘দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে বহি নিক্খন্তে ৱা অনিক্খন্তে ৱা সঙ্ঘাদিসেসো’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৩৭) অট্ঠকথাসু ৱুত্তং. অনুপক্কমন্তস্স চ, অমোচনাধিপ্পাযস্স চ, সুপিনং পস্সন্তস্স চ, উম্মত্তকাদীনঞ্চ মুত্তেপি অনাপত্তি. সীলৱিপত্তি, চেতনা, উপক্কমো, মুচ্চনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি পঠমপাৰাজিকে ৱুত্তসদিসানেৱাতি.
সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা
দুতিযে ওতিণ্ণোতি যক্খাদীহি ৱিয সত্তা অন্তো উপ্পজ্জন্তেন ৰাগেন ৱা ওতিণ্ণো, কূপাদীনি ৱিয সত্তা অসমপেক্খিত্ৱা ৰজ্জনীযে ঠানে ৰজ্জন্তো সযং ৱা ৰাগং ওতিণ্ণো, কাযসংসগ্গৰাগসমঙ্গিস্সেতং অধিৱচনং. ৱিপৰিণতেন চিত্তেনাতি পৰিসুদ্ধভৱঙ্গসন্ততিসঙ্খাতং পকতিং ৱিজহিত্ৱা অঞ্ঞথা পৱত্তেন, ৱিৰূপং ৱা পৰিণতেন যথা পৰিৱত্তমানং ৱিৰূপং হোতি, এৱং ৱুত্তৰাগৱসেন পৰিৱত্তেত্ৱা ঠিতেন চিত্তেনাতি অত্থো. মাতুগামেন সদ্ধিন্তি তদহুজাতাযপি জীৱমানকমনুস্সিত্থিযা সদ্ধিং. কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যাতি হত্থগ্গহণাদিকআযসম্পযোগং কাযমিস্সীভাৱং সমাপজ্জেয্য. হত্থগ্গাহং ৱাতিআদি পনস্স ৱিত্থাৰেন অত্থদস্সনং. তত্থ হত্থো নাম কপ্পৰতো পট্ঠায যাৱ অগ্গনখা. ৱেণী নাম ৱিনন্ধিত্ৱা ৱা অৱিনন্ধিত্ৱা ৱা সুদ্ধকেসেহি ৱা নীলাদিৱণ্ণসুত্তকুসুমকহাপণমালাসুৱণ্ণচীৰকমুত্তাৱড়িআদীসু অঞ্ঞতৰমিস্সেহি ৱা কতকেসকলাপস্সেতং অধিৱচনং. ৱেণিগ্গহণেন চেত্থ কেসাপি গহিতাযেৱ সদ্ধিং লোমেহি. ইতি ৱুত্তলক্খণস্স হত্থস্স গহণং হত্থগ্গাহো, ৱেণিযা গহণং ৱেণিগ্গাহো. অৱসেসস্স সৰীৰস্স পৰামসনং অঞ্ঞতৰস্স ৱা অঞ্ঞতৰস্স ৱা অঙ্গস্স পৰামসনং নাম. যো তং হত্থগ্গাহং ৱা ৱেণিগ্গাহং ৱা অঞ্ঞতৰস্স ৱা অঞ্ঞতৰস্স ৱা অঙ্গস্স পৰামসনং সমাপজ্জেয্য, তস্স সঙ্ঘাদিসেসো নাম আপত্তিনিকাযো হোতীতি.
সাৱত্থিযং উদাযিত্থেৰং আৰব্ভ কাযসংসগ্গসমাপজ্জনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিনো অন্তমসো লোমেন লোমং ফুসন্তস্সাপি, ইত্থিযা ৱা ফুসিযমানস্স সেৱনাধিপ্পাযেন ৱাযমিত্ৱা ফস্সং পটিজানন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো. একেন পন হত্থেন গহেত্ৱা দুতিযেন হত্থেন দিৱসম্পি তত্থ তত্থ ফুসন্তস্স একাৱ আপত্তি, অগ্গহেত্ৱা ফুসন্তো পন সচে সীসতো যাৱ পাদা, তাৱ কাযতো হত্থং অমোচেন্তোযেৱ ফুসতি, একাৱ আপত্তি, পঞ্চন্নং অঙ্গুলীনং একতো গহণেপি একাযেৱ. সচে পন নানিত্থীনং পঞ্চঙ্গুলিযো একতো গণ্হাতি, পঞ্চ আপত্তিযো. ইত্থিযা ৱেমতিকস্স, পণ্ডকপুৰিসতিৰচ্ছানগতসঞ্ঞিস্স চ থুল্লচ্চযং, তথা কাযেন কাযপ্পটিবদ্ধেন, অমনুস্সিত্থিপণ্ডকেহি চ সদ্ধিং কাযসংসগ্গেপি. মনুস্সিত্থিযা পন কাযপ্পটিবদ্ধেন কাযপ্পটিবদ্ধাদীসু, পুৰিসকাযফুসনাদীসু চ দুক্কটং. ইত্থিযা ফুসিযমানস্স সেৱনাধিপ্পাযস্সাপি কাযেন অৱাযমিত্ৱা ফস্সং পটিজানন্তস্স, মোক্খাধিপ্পাযেন ইত্থিং ফুসন্তস্স, অসঞ্চিচ্চ, অস্সতিযা, অজানন্তস্স, অসাদিযন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. সীলৱিপত্তি, মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, কাযসংসগ্গৰাগো, তেন ৰাগেন ৱাযামো, হত্থগ্গাহাদিসমাপজ্জনন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি পঠমপাৰাজিকে ৱুত্তসদিসানেৱাতি.
কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদৱণ্ণনা
ততিযে ওতিণ্ণতা চ ৱিপৰিণতচিত্ততা চ দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদৰাগৱসেন ৱেদিতব্বা. মাতুগামন্তি দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লসংলক্খণসমত্থং মনুস্সিত্থিং. দুট্ঠুল্লাহিৱাচাহীতি ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গেমেথুনধম্মপ্পটিসংযুত্তাহি ৱাচাহি. ওভাসেয্যাতি অৱভাসেয্য, ৱণ্ণাৱণ্ণযাচনআযাচনপুচ্ছনপটিপুচ্ছনআচিক্খণানুসাসনঅক্কোসনৱসেন নানপ্পকাৰং অসদ্ধম্মৱচনং ৱদেয্য. যথা তন্তি এত্থ ন্তি নিপাতমত্তং, যথা যুৱা যুৱতিন্তি অত্থো. এতেন ওভাসনে নিৰাসঙ্কভাৱং দস্সেতি. মেথুনুপসংহিতাহীতিইদং দুট্ঠুল্লৱাচায সিখাপত্তলক্খণদস্সনং. সঙ্ঘাদিসেসোতি দ্ৱিন্নং মগ্গানং ৱসেন ৱণ্ণাৱণ্ণেহি ৱা মেথুনযাচনাদীহি ৱা ‘‘সিখৰণীসি, সংভিন্নাসি, উভতোব্যঞ্জনকাসী’’তি ইমেসু তীসু অঞ্ঞতৰেন অক্কোসৱচনেন ৱা মাতুগামং ওভাসন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো নাম আপত্তিনিকাযো হোতীতি.
সাৱত্থিযং উদাযিত্থেৰং আৰব্ভ দুট্ঠুল্লৱাচাহি ওভাসনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিনো অন্তমসো হত্থমুদ্দাযপি ৱুত্তনযেন ওভাসন্তস্স সচে সা তমত্থং তস্মিংযেৱ খণে জানাতি, সঙ্ঘাদিসেসো. পণ্ডকে থুল্লচ্চযং. তস্মিংযেৱ ইত্থিসঞ্ঞিনো দুক্কটং. পুনপ্পুনং ওভাসন্তস্স, সম্বহুলা চ ইত্থিযো একৱাচায ওভাসন্তস্স ৱাচাগণনায চেৱ ইত্থিগণনায চ আপত্তিযো. সচে যং ইত্থিং ওভাসতি, সা ন জানাতি, থুল্লচ্চযং. অধক্খকং উব্ভজাণুমণ্ডলং আদিস্স ৱণ্ণাদিভণনেপি থুল্লচ্চযং. পণ্ডকে দুক্কটং, উব্ভক্খকং অধোজাণুমণ্ডলং কাযপ্পটিবদ্ধঞ্চ আদিস্স ৱণ্ণাদিভণনে সব্বত্থ দুক্কটং. অত্থধম্মঅনুসাসনিপুৰেক্খাৰানং উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. সীলৱিপত্তি, মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদৰাগো, তেন ৰাগেন ওভাসনং, তঙ্খণৱিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. অদিন্নাদানসমুট্ঠানং, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৱিৱেদনন্তি.
দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. অত্তকামসিক্খাপদৱণ্ণনা
চতুত্থে ওতিণ্ণতা চ ৱিপৰিণতচিত্ততা চ অত্তকামপাৰিচৰিযাৱসেন ৱেদিতব্বা. মাতুগামস্স সন্তিকেতি দুট্ঠুল্লোভাসনে ৱুত্তপ্পকাৰায ইত্থিযা সমীপে. অত্তকামপাৰিচৰিযাযাতি মেথুনধম্মসঙ্খাতেন কামেন পাৰিচৰিযা কামপাৰিচৰিযা, অত্তনো অত্থায কামপাৰিচৰিযা অত্তকামপাৰিচৰিযা, অত্তনা ৱা কামিতা ইচ্ছিতাতি অত্তকামা, সযং মেথুনৰাগৱসেন পত্থিতাতি অত্থো, অত্তকামা চ সা পাৰিচৰিযা চাতি অত্তকামপাৰিচৰিযা, তস্সা অত্তকামপাৰিচৰিযায. ৱণ্ণং ভাসেয্যাতি গুণং আনিসংসং পকাসেয্য. এতদগ্গন্তিআদি তস্সা অত্তকামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণভাসনাকাৰনিদস্সনং. তত্ৰাযং পদসম্বন্ধৱসেনেৱ সঙ্খেপত্থো – যা মাদিসং পাণাতিপাতাদীহি ৱিৰহিতত্তা সীলৱন্তং মেথুনধম্মা ৱিৰহিতত্তা ব্ৰহ্মচাৰিং তদুভযেনাপি কল্যাণধম্মং এতেন ধম্মেন পৰিচৰেয্য অভিৰমেয্য, তস্সা এৱং মাদিসং পৰিচৰন্তিযা যা অযং পাৰিচৰিযা নাম, এতদগ্গং পাৰিচৰিযানন্তি. মেথুনুপসংহিতেন সঙ্ঘাদিসেসোতি এৱং অত্তকামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণং ভাসন্তো চ ‘‘অৰহসি ত্ৱং ময্হং মেথুনধম্মং দাতু’’ন্তিআদিনা মেথুনপ্পটিসংযুত্তেনেৱ ৱচনেন যো ভাসেয্য, তস্স সঙ্ঘাদিসেসো.
সাৱত্থিযং উদাযিত্থেৰং আৰব্ভ অত্তকামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণভাসনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিনো অন্তমসো হত্থমুদ্দাযপি ৱুত্তনযেনেৱ অত্তকামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণং ভাসন্তস্স সচে সা তমত্থং তস্মিংযেৱ খণে জানাতি, সঙ্ঘাদিসেসো. নো চে জানাতি, থুল্লচ্চযং. পণ্ডকে পণ্ডকসঞ্ঞিনোপি থুল্লচ্চযং. তস্মিংযেৱ ইত্থিসঞ্ঞিনো দুক্কটং. চীৱৰাদীহি ৱত্থুকামেহি পাৰিচৰিযায ৱণ্ণং ভাসন্তস্স উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. সীলৱিপত্তি, মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, অত্তকামপাৰিচৰিযায ৰাগো, তেন ৰাগেন ৱণ্ণভণনং, তঙ্খণৱিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি দুট্ঠুল্লোভাসনে ৱুত্তসদিসানেৱাতি.
অত্তকামসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা
পঞ্চমে সঞ্চৰিত্তন্তি ইত্থিপুৰিসানং অন্তৰে সংচৰণভাৱং. সমাপজ্জেয্যাতি সম্মা পটিগ্গণ্হনৱীমংসনপচ্চাহৰণানি কৰোন্তো আপজ্জেয্য. ইত্থিযা ৱাতিআদি সমাপজ্জনাকাৰদস্সনং. তত্থ ইত্থিযা ৱা পুৰিসমতিন্তি পুৰিসেন ৱা তস্স মাতাপিতাদীহি ৱা পেসিতো পুৰিসস্স মতিং অধিপ্পাযং ইত্থিযা আৰোচেয্যাতি অত্থো. পুৰিসস্স ৱা ইত্থিমতিন্তি ইত্থিযা ৱা তস্সা মাতাপিতাদীহি ৱা পেসিতো ইত্থিযা মতিং অধিপ্পাযং পুৰিসস্স আৰোচেয্যাতি অত্থো. জাযত্তনে ৱা জাৰত্তনে ৱাতি জাযভাৱে ৱা জাৰভাৱে ৱা. পুৰিসস্স হি মতিং ইত্থিযা আৰোচেন্তো জাযত্তনে আৰোচেতি, ইত্থিযা মতিং পুৰিসস্স আৰোচেন্তো জাৰত্তনে আৰোচেতি. অপিচ পুৰিসস্সেৱ মতিং ইত্থিযা আৰোচেন্তো জাযত্তনে ৱা আৰোচেতি নিবদ্ধভৰিযভাৱে, জাৰত্তনে ৱা মিচ্ছাচাৰভাৱে, তেনেৱস্স পদভাজনে (পাৰা. ৩০২) ‘‘জাযত্তনে ৱাতি জাযা ভৱিস্সসি, জাৰত্তনে ৱাতি জাৰী ভৱিস্সসী’’তি ৱুত্তং. এতেনেৱ উপাযেন ইত্থিযা মতিং পুৰিসস্স আৰোচনেপি ‘‘পতি ভৱিস্সসি, জাৰো ভৱিস্সসী’’তি ৱত্তব্বতা ৱেদিতব্বা. অন্তমসো তঙ্খণিকাযপীতি সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন যা অযং তঙ্খণে মুহুত্তমত্তে সংৱসিতব্বতো ‘‘তঙ্খণিকা’’তি ৱুচ্চতি, মুহুত্তিকাতি অত্থো. তস্সাপি ‘‘মুহুত্তিকা ভৱিস্সসী’’তি এৱং পুৰিসস্স মতিং আৰোচেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো, এতেনেৱ উপাযেন ‘‘মুহুত্তিকো ভৱিস্সসী’’তি এৱং পুৰিসস্স ইত্থিমতিং আৰোচেন্তোপি সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতীতি ৱেদিতব্বো.
সাৱত্থিযং উদাযিত্থেৰং আৰব্ভ সঞ্চৰিত্তসমাপজ্জনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অন্তমসো তঙ্খণিকাযপী’’তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, ‘‘পটিগ্গণ্হাতি, ৱীমংসতি, অন্তেৱাসিং পচ্চাহৰাপেতী’’তিইমিনা (পাৰা. ৩৩৮) নযেন সাণত্তিকং, অঞ্ঞত্ৰ নালংৱচনীযায যায কাযচি ইত্থিযা অন্তমসো মাতুযাপি পুৰিসমতিং আৰোচেন্তো ‘‘হোহি কিৰ ভৰিযা ধনক্কীতা’’তি ৱত্তুকামো সচেপি ছন্দৱাসিনীআদীসু অঞ্ঞতৰাকাৰেন আৰোচেত্ৱা তায ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিতেপি অসম্পটিচ্ছিতেপি পুন আগন্ত্ৱা যেন পহিতো, তস্স তং পৱত্তিং আৰোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতি. সা পন তস্স ভৰিযা হোতু ৱা, মা ৱা, অকাৰণমেতং. সচেপি যস্সা সন্তিকং পেসিতো, তং অদিস্ৱা অঞ্ঞতৰস্স অৱস্সাৰোচনকস্স ‘‘আৰোচেহী’’তি ৱত্ৱা পচ্চাহৰতি, আপজ্জতিযেৱ. ‘‘মাতুৰক্খিতং ব্ৰূহী’’তি পেসিতস্স পন গন্ত্ৱা অঞ্ঞং পিতুৰক্খিতাদীসু অঞ্ঞতৰং ৱদন্তস্স ৱিসঙ্কেতং হোতি, পুৰিসস্স ৱা ইত্থিযা ৱা ৱচনং ‘‘সাধূ’’তি কাযেন ৱা ৱাচায ৱা উভযেন ৱা পটিগ্গণ্হিত্ৱা তস্সা ইত্থিযা ৱা পুৰিসস্স ৱা আৰোচেত্ৱা ৱা আৰোচাপেত্ৱা ৱা পুন যেন পেসিতো, তস্স তং পৱত্তিং সযং আৰোচেন্তস্স ৱা অঞ্ঞেন আৰোচাপেন্তস্স ৱা সঙ্ঘাদিসেসো. এত্তাৱতা হি ‘‘পটিগ্গণ্হাতি, ৱীমংসতি, পচ্চাহৰতী’’তিইদং অঙ্গত্তযং সম্পাদিতমেৱ হোতি, ইতো পন যেহি কেহিচি দ্ৱীহি অঙ্গেহি, পণ্ডকে চ অঙ্গত্তযেনাপি থুল্লচ্চযং. একেন দুক্কটং. সঙ্ঘস্স ৱা চেতিযস্স ৱা গিলানস্স ৱা কিচ্চেন গচ্ছন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি.
সীলৱিপত্তি, যেসু সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতি, তেসং মনুস্সজাতিকতা, ন নালংৱচনীযতা,
পটিগ্গণ্হনৱীমংসনপচ্চাহৰণানীতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. ছসমুট্ঠানং, পণ্ণত্তিং ৱা অলংৱচনীযভাৱং ৱা অজানন্তস্স কাযৱিকাৰেন সাসনং গহেত্ৱা তথেৱ ৱীমংসিত্ৱা তথেৱ পচ্চাহৰন্তস্স কাযতো সমুট্ঠাতি. ‘‘ইত্থন্নামা আগমিস্সতি, তস্সা চিত্তং জানেয্যাথা’’তি কেনচি ৱুত্তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তং আগতং ৱত্ৱা পুন তস্মিং পুৰিসে আগতে আৰোচেন্তস্স কাযেন কিঞ্চি অকতত্তা ৱাচতো সমুট্ঠাতি. ৱাচায ‘‘সাধূ’’তি সাসনং গহেত্ৱা অঞ্ঞেন কৰণীযেন তস্সা ঘৰং গন্ত্ৱা অঞ্ঞত্থ ৱা গমনকালে তং দিস্ৱা ৱচীভেদেন ৱীমংসিত্ৱা পুনপি অঞ্ঞেনেৱ কাৰণেন ততো অপক্কম্ম কদাচিদেৱ তং পুৰিসং দিস্ৱা আৰোচেন্তস্সাপি ৱাচতো সমুট্ঠাতি. পণ্ণত্তিং অজানন্তস্স পন খীণাসৱস্সাপি পিতুৱচনেন গন্ত্ৱা অলংৱচনীযং মাতৰম্পি ‘‘এহি মে পিতৰং উপট্ঠাহী’’তি ৱত্ৱা পচ্চাহৰন্তস্স কাযৱাচতো সমুট্ঠাতি. ইমানি তীণি অচিত্তকসমুট্ঠানানি. তদুভযং পন জানিত্ৱা এতেহেৱ তীহি নযেহি সমাপজ্জন্তস্স তানেৱ তীণি তদুভযজাননচিত্তেন সচিত্তকানি হোন্তি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, কুসলাদিৱসেন চেত্থ তীণি চিত্তানি, সুখাদিৱসেন তিস্সো ৱেদনাতি.
সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. কুটিকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
ছট্ঠে সঞ্ঞাচিকায পনাতি এত্থ সঞ্ঞাচিকা নাম সযং পৱত্তিতযাচনা ৱুচ্চতি, তস্মা সঞ্ঞাচিকাযাতি অত্তনো যাচনাযাতি ৱুত্তং হোতি, সযং যাচিতকেহি উপকৰণেহীতি অত্থো. এত্থ চ যংকিঞ্চি পৰপৰিগ্গহিতকং মূলচ্ছেদৱসেন যাচিতুং ন ৱট্টতি, তাৱকালিকং পন ৱট্টতি. সহাযত্থায কম্মকৰণত্থায ‘‘পুৰিসং দেথা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি, পুৰিসত্তকৰম্পি যাচিতুং ৱট্টতি, পুৰিসত্তকৰো নাম ৱড্ঢকিআদিনা পুৰিসেন কাতব্বং হত্থকম্মং. তং ‘‘পুৰিসত্তকৰং দেহী’’তি ৱা ‘‘হত্থকম্মং দেহী’’তি ৱা ৱত্ৱা যাচিতুং ৱট্টতি. হত্থকম্মং নাম কিঞ্চি ৱত্থু ন হোতি, তস্মা ‘‘কিং, ভন্তে, আগতত্থা’’তি পুচ্ছিতে ৱা অপুচ্ছিতে ৱা যাচিতুং ৱট্টতি, ৱিঞ্ঞত্তিপচ্চযা দোসো নত্থি, মিগলুদ্দকাদযো পন সককম্মং ন যাচিতব্বা. কুটিন্তি উল্লিত্তাদীসু অঞ্ঞতৰং. তত্থ উল্লিত্তা নাম ঠপেত্ৱা থম্ভতুলাপিট্ঠসঙ্ঘাটৱাতপানধূমচ্ছিদ্দাদিভেদং অলেপোকাসং অৱসেসে লেপোকাসে কুট্টেহি সদ্ধিং ঘটেত্ৱা ছদনস্স অন্তো সুধায ৱা মত্তিকায ৱা লিত্তা. অৱলিত্তা নাম তথেৱ ৱুত্তনযেনেৱ ছদনস্স বহি লিত্তা. উল্লিত্তাৱলিত্তা নাম তথেৱ ছদনস্স অন্তো চ বহি চ লিত্তা. কাৰযমানেনাতি সযং ৱা কৰোন্তেন, আণত্তিযা ৱা কাৰাপেন্তেন. অসামিকন্তি কাৰেতা দাযকেন ৱিৰহিতং. অত্তুদ্দেসন্তি ‘‘ময্হং ৱাসাগাৰং এসা’’তি এৱং অত্তা উদ্দেসো এতিস্সাতি অত্তুদ্দেসা, তং অত্তুদ্দেসং. পমাণিকা কাৰেতব্বাতি পমাণযুত্তা কাৰেতব্বা. তত্ৰিদং পমাণন্তি তস্সা কুটিযা ইদং পমাণং. দীঘসোতি দীঘতো. দ্ৱাদস ৱিদত্থিযো সুগতৱিদত্থিযাতিএত্থ সুগতৱিদত্থি নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স তিস্সো ৱিদত্থিযো, ৱড্ঢকিহত্থেন দিযড্ঢো হত্থো হোতি. মিনন্তেন পন কুটিযা বহিকুট্টে পঠমং দিন্নং মহামত্তিকপৰিযন্তং অগ্গহেত্ৱা থুসপিণ্ডপৰিযন্তেন দ্ৱাদস ৱিদত্থিযো মিনেতব্বা, সচে থুসপিণ্ডকেন অনত্থিকো হোতি, মহামত্তিকলেপেনেৱ নিট্ঠাপেতি, স্ৱেৱ পৰিচ্ছেদো. তিৰিযন্তি ৱিত্থাৰতো. সত্তন্তৰাতি কুট্টস্স বহিঅন্তং অগ্গহেত্ৱা অব্ভন্তৰিমেন অন্তেন সত্ত সুগতৱিদত্থিযো পমাণন্তি ৱুত্তং হোতি. এত্থ চ কেসগ্গমত্তম্পি দীঘতো হাপেত্ৱা তিৰিযং, তিৰিযতো ৱা হাপেত্ৱা দীঘং ৱড্ঢেতুং ন ৱট্টতি, কো পন ৱাদো উভতোৱড্ঢনে. যা পন দীঘতো সট্ঠিহত্থাপি হোতি, তিৰিযতো তিহত্থা ৱা ঊনকচতুহত্থা ৱা, যত্থ পমাণযুত্তো মঞ্চো ইতো চিতো চ ন পৰিৱট্টতি, পচ্ছিমকোটিযা চতুহত্থৱিত্থাৰা ন হোতি, অযং কুটিসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি, তস্মা ৱট্টতি. ভিক্খূ অভিনেতব্বা ৱত্থুদেসনাযাতি যস্মিং পদেসে কুটিং কাৰেতুকামো হোতি, তং সোধেত্ৱা পদভাজনে (পাৰা. ৩৪৯) ৱুত্তনযেন সঙ্ঘং তিক্খত্তুং যাচিত্ৱা সব্বে ৱা সঙ্ঘপৰিযাপন্না সঙ্ঘেন ৱা সম্মতা দ্ৱে তযো ভিক্খূ তত্থ ৱত্থুদেসনত্থায নেতব্বা. তেহি ভিক্খূহি ৱত্থু দেসেতব্বং অনাৰম্ভং সপৰিক্কমনন্তি তেহি ভিক্খূহি কিপিল্লিকাদীনং আসযাদীহি তেৰসহি, পুব্বণ্ণাপৰণ্ণনিস্সিতাদীহি সোড়সহি উপদ্দৱেহি ৱিৰহিতত্তা অনাৰম্ভং, দ্ৱীহি ৱা চতূহি ৱা বলিবদ্ধেহি যুত্তেন সকটেন একং চক্কং নিব্বোদকপতনট্ঠানে একং বহি কত্ৱা আৱিজ্ঝিতুং সক্কুণেয্যতায সপৰিক্কমনন্তি সল্লক্খেত্ৱা সচে সঙ্ঘপহোনকা হোন্তি, তত্থেৱ, নো চে, সঙ্ঘমজ্ঝং গন্ত্ৱা তেন ভিক্খুনা যাচিতেহি ঞত্তিদুতিযেন কম্মেন ৱত্থু দেসেতব্বং. সাৰম্ভে চেতিআদি পটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বং.
আড়ৱিযং আড়ৱিকে ভিক্খূ আৰব্ভ সঞ্ঞাচিকায কুটিকৰণৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি, সাণত্তিকং, ‘‘অদেসিতৱত্থুকং পমাণাতিক্কন্তং কুটিং কাৰেস্সামী’’তি উপকৰণত্থং অৰঞ্ঞং গমনতো পট্ঠায সব্বপযোগেসু দুক্কটং, ‘‘ইদানি দ্ৱীহি পিণ্ডেহি নিট্ঠানং গমিস্সতী’’তি তেসু পঠমপিণ্ডদানে থুল্লচ্চযং, দুতিযদানেন লেপে ঘটিতে সচে অদেসিতৱত্থুকা এৱ ৱা পমাণাতিক্কন্তা এৱ ৱা হোতি, একো সঙ্ঘাদিসেসো, দ্ৱে চ দুক্কটানি. উভযৱিপ্পন্না, দ্ৱে সঙ্ঘাদিসেসা, দ্ৱে চ দুক্কটানি. সচে পন দ্ৱাৰবন্ধং ৱা ৱাতপানং ৱা অট্ঠপেত্ৱাৱ মত্তিকায লিম্পতি, ঠপিতে চ তস্মিং লেপো ন ঘটিযতি, ৰক্খতি তাৱ. পুন লিম্পন্তস্স পন ঘটিতমত্তে সঙ্ঘাদিসেসো. সচে তং ঠপিযমানং পঠমদিন্নলেপেন সদ্ধিং নিৰন্তৰমেৱ হুত্ৱা তিট্ঠতি, পঠমমেৱ সঙ্ঘাদিসেসো. কেৱলং সাৰম্ভায দুক্কটং, তথা অপৰিক্কমনায. ৱিপ্পকতং কুটিং অঞ্ঞস্স দদতো চ, ভূমিং সমং কত্ৱা ভিন্দন্তস্স চ, লেণগুহাতিণকুটিপণ্ণচ্ছদনগেহেসু অঞ্ঞতৰং কাৰেন্তস্স, কুটিম্পি অঞ্ঞস্স ৱাসত্থায, ৱাসাগাৰং ঠপেত্ৱা উপোসথাগাৰাদীসু অঞ্ঞতৰত্থায কাৰেন্তস্স চ উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. সীলৱিপত্তি, উল্লিত্তাদীনং অঞ্ঞতৰতা, হেট্ঠিমপমাণসম্ভৱো, অদেসিতৱত্থুকতা, পমাণাতিক্কন্ততা, অত্তুদ্দেসিকতা, ৱাসাগাৰতা, লেপঘটনাতি ইমানেত্থ ছ ৱা সত্ত ৱা অঙ্গানি. ছসমুট্ঠানং, কিৰিযঞ্চ, কিৰিযাকিৰিযঞ্চ. ইদঞ্হি ৱত্থুং দেসাপেত্ৱা পমাণাতিক্কন্তং ৱা কৰোতো কিৰিযতো সমুট্ঠাতি, অদেসাপেত্ৱা কৰোতো কিৰিযাকিৰিযতো সমুট্ঠাতি. সেসমেত্থ সঞ্চৰিত্তে ৱুত্তসদিসমেৱাতি.
কুটিকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৱিহাৰকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
সত্তমে মহল্লকন্তি সসামিকভাৱেন সঞ্ঞাচিতকুটিতো মহন্তভাৱো এতস্স অত্থীতি মহল্লকো, যস্মা ৱা ৱত্থুং দেসাপেত্ৱা পমাণাতিক্কমেনাপি কাতুং ৱট্টতি, তস্মা পমাণমহন্ততাযপি মহল্লকো, তং মহল্লকং. যস্মা পনস্স তং পমাণমহন্তত্তং সসামিকত্তাৱ লব্ভতি, তস্মা তদত্থদস্সনত্থং ‘‘মহল্লকো নাম ৱিহাৰো সসামিকো ৱুচ্চতী’’তি এৱমস্স পদভাজনে (পাৰা. ৩৬৭) ৱুত্তং. সেসং সব্বং কুটিকাৰসিক্খাপদে ৱুত্তসদিসং, সসামিকভাৱমত্তমেৱ হি ৱিসেসো.
কোসম্বিযং ছন্নত্থেৰং আৰব্ভ চেতিযৰুক্খং ছেদাপনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তভাৱো, অকিৰিযমত্ততো সমুট্ঠানভাৱো, একসঙ্ঘাদিসেসতা চ এত্থ ৱিসেসো.
ৱিহাৰকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. দুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা
অট্ঠমে দুট্ঠো দোসোতি দূসিতো চেৱ দূসকো চ. উপ্পন্নে হি দোসে পুগ্গলো তেন দোসেন দূসিতো হোতি, পকতিভাৱং জহাপিতো, তস্মা ‘‘দুট্ঠো’’তি ৱুচ্চতি. পৰঞ্চ দূসেতি ৱিনাসেতি, তস্মা ‘‘দোসো’’তি ৱুচ্চতি. ইতি ‘‘দুট্ঠো দোসো’’তি একস্সেৱেতং পুগ্গলস্স আকাৰনানত্তেন নিদস্সনং. অপ্পতীতোতি নপ্পতীতো, পীতিসুখাদীহি ৱিৱজ্জিতো, ন অভিসটোতি অত্থো. অমূলকেনাতি যং চোদকেন চুদিতকম্হি পুগ্গলে অদিট্ঠং অস্সুতং অপৰিসঙ্কিতং, ইদং এতেসং দস্সনসৱনপৰিসঙ্কাসঙ্খাতানং মূলানং অভাৱতো অমূলকং নাম. তং পন সো আপন্নো ৱা হোতু, অনাপন্নো ৱা, এতং ইধ অপ্পমাণং. এত্থ চ অদিট্ঠং নাম অত্তনো পসাদচক্খুনা ৱা দিব্বচক্খুনা ৱা অদিট্ঠং, অস্সুতং নাম তথেৱ কেনচি ৱুচ্চমানং ন সুতং, অপৰিসঙ্কিতং নাম অত্তনো ৱা পৰস্স ৱা দিট্ঠসুতমুতৱসেন চেতসা অপৰিসঙ্কিতং, ইতি এৱৰূপেন অমূলকেন. পাৰাজিকেনাতি ভিক্খুনো অনুৰূপেসু একূনৱীসতিযা অঞ্ঞতৰেন, পদভাজনে (পাৰা. ৩৮৬) পন পাৰাজিকুদ্দেসে আগতানেৱ গহেত্ৱা ‘‘চতুন্নং অঞ্ঞতৰেনা’’তি ৱুত্তং. অনুদ্ধংসেয্যাতি ধংসেয্য ৱিদ্ধংসেয্য পধংসেয্য অভিভৱেয্য. তং পন অনুদ্ধংসনং যস্মা অত্তনা চোদেন্তোপি পৰেন চোদাপেন্তোপি কৰোতি, তস্মাস্স পদভাজনে ‘‘চোদেতি ৱা চোদাপেতি ৱা’’তি ৱুত্তং. তত্থ ৱত্থুসন্দস্সনা আপত্তিসন্দস্সনা সংৱাসপ্পটিক্খেপো সামীচিপ্পটিক্খেপোতি সঙ্খেপতো চতস্সো চোদনা. তাসু ৱত্থুসন্দস্সনা নাম ‘‘ত্ৱং মেথুনং ধম্মং পটিসেৱী’’তিআদিনা নযেন পৱত্তা. আপত্তিসন্দস্সনা নাম ‘‘ত্ৱং মেথুনধম্মাপত্তিং আপন্নো’’তিআদিনা নযেন পৱত্তা. সংৱাসপ্পটিক্খেপো নাম ‘‘নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা সঙ্ঘকম্মং ৱা’’তি এৱং পৱত্তো. এত্তাৱতা পন সীসং ন এতি, ‘‘অস্সমণোসী’’তিআদীহি ৱচনেহি সদ্ধিং ঘটিতেযেৱ সীসং এতি. সামীচিপ্পটিক্খেপো নাম অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মবীজনিকম্মাদীনং অকৰণং, তং পটিপাতিযা ৱন্দনাদীনি কৰোতো একস্স অকত্ৱা সেসানং কৰণকালে ৱেদিতব্বং. এত্তাৱতা চ চোদনা নাম হোতি, আপত্তি পন সীসং ন এতি. ‘‘কস্মা মম ৱন্দনাদীনি ন কৰোসী’’তি পুচ্ছিতে পন ‘‘অস্সমণোসী’’তিআদিৱচনেহি সদ্ধিং ঘটিতেযেৱ সীসং এতি, তস্মা যো ভিক্খু ভিক্খুং সমীপে ঠত্ৱা ‘‘ত্ৱং মেথুনং ধম্মং পটিসেৱী’’তি ৱা ‘‘অস্সমণোসী’’তি ৱা আদীহি ৱচনেহি হত্থমুদ্দায এৱ ৱা এতমত্থং দীপেন্তো সযং ৱা চোদেতি, গহট্ঠপব্বজিতেসু ৱা অঞ্ঞতৰেন চোদাপেতি, অযং অনুদ্ধংসেতি নাম. অপ্পেৱ নাম নং ইমম্হা ব্ৰহ্মচৰিযা চাৱেয্যন্তি অপি এৱ নাম নং পুগ্গলং ইমম্হা সেট্ঠচৰিযা অপনেয্যং. ‘‘সাধু ৱতস্স সচাহং ইমং পুগ্গলং ইমম্হা ব্ৰহ্মচৰিযা চাৱেয্য’’ন্তি ইমিনা অধিপ্পাযেন অনুদ্ধংসেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. এতেন একং চাৱনাধিপ্পাযং গহেত্ৱা অৱসেসা অক্কোসাধিপ্পাযো কম্মাধিপ্পাযো ৱুট্ঠানাধিপ্পাযো উপোসথট্ঠপনাধিপ্পাযো পৱাৰণট্ঠপনাধিপ্পাযো অনুৱিজ্জনাধিপ্পাযো ধম্মকথাধিপ্পাযোতি সত্ত অধিপ্পাযা পটিক্খিত্তা হোন্তি. ততো অপৰেন সমযেনাতি যস্মিং সমযে অনুদ্ধংসিতো হোতি, ততো অঞ্ঞস্মিং সমযে. সমনুগ্গাহীযমানো ৱাতি অনুৱিজ্জকেন কিং তে দিট্ঠন্তিআদিনা নযেন অনুৱিজ্জিযমানো উপপৰিক্খিযমানো. অসমনুগ্গাহীযমানো ৱাতি দিট্ঠাদীসু কেনচি ৱত্থুনাৱা অনুৱিজ্জকাদীসু যেন কেনচি পুগ্গলেন ৱা অৱুচ্চমানো. ইমেসং পন পদানং পৰতো ‘‘ভিক্খু চ দোসং পতিট্ঠাতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি – এৱং সমনুগ্গাহীযমানো ৱা অসমনুগ্গাহীযমানো ৱা ভিক্খু চ দোসং পতিট্ঠাতি পটিচ্চ তিট্ঠতি পটিজানাতি, সঙ্ঘাদিসেসোতি. ইদঞ্চ অমূলকভাৱস্স পাকটকালদস্সনত্থং ৱুত্তং. আপত্তিং পন অনুদ্ধংসিতক্খণেযেৱ আপজ্জতি. অমূলকঞ্চেৱ তং অধিকৰণং হোতীতি এত্থ পন দিট্ঠমূলাদীনং অভাৱেন অমূলকং, সমথেহি অধিকৰণীযভাৱেন অধিকৰণং. যঞ্হি অধিকিচ্চ আৰব্ভ পটিচ্চ সন্ধায সমথা পৱত্তন্তি, তং অধিকৰণং. ইধ পন পাৰাজিকসঙ্খাতং আপত্তাধিকৰণমেৱ অধিপ্পেতং. যদি হি তং অধিকৰণং দিট্ঠাদীহি মূলেহি অমূলকঞ্চেৱ হোতি, অযং চোদেতুং আগতো ভিক্খু চ দোসং পতিট্ঠাতি পটিচ্চ তিট্ঠতি, ‘‘তুচ্ছকং মযা ভণিত’’ন্তিআদীনি (পাৰা. ৩৮৬) ৱদন্তো পটিজানাতি, তস্স ভিক্খুনো অনুদ্ধংসিতক্খণেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসোতি, অযং সিক্খাপদস্স পদানুক্কমেন অত্থো.
ৰাজগহে মেত্তিযভূমজকে ভিক্খূ আৰব্ভ অমূলকেন পাৰাজিকেন অনুদ্ধংসনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, সাণত্তিকং, কতূপসম্পদং সুদ্ধং ৱা অসুদ্ধং ৱা পুগ্গলং যেন পাৰাজিকেন চোদেতি, তং ‘‘অযং অনজ্ঝাপন্নো’’তি ঞত্ৱা চাৱনাধিপ্পাযেন ‘‘কৰোতু মে আযস্মা ওকাসং, অহং তং ৱত্তুকামো’’তি এৱং ওকাসং অকাৰেত্ৱা চোদেন্তস্স সচে সো তঙ্খণেযেৱ জানাতি ‘‘মং চোদেতী’’তি, ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসো চেৱ দুক্কটঞ্চ. ওকাসং কাৰেত্ৱা চোদেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসোযেৱ. হত্থমুদ্দায সম্মুখা চোদেন্তস্সাপি এসেৱ নযো. পৰম্মুখা চোদেন্তস্স পন সীসং ন এতি. অত্তনা সমীপে ঠত্ৱা অঞ্ঞং ভিক্খুং আণাপেতি, সো তস্স ৱচনেন তং চোদেতি, চোদাপকস্সেৱ ৱুত্তনযেন আপত্তিযো. অথ সোপি ‘‘মযা দিট্ঠং সুতং অত্থী’’তি চোদেতি, দ্ৱিন্নম্পি জানানং তথেৱ আপত্তিযো. অক্কোসাধিপ্পাযেন পন ওকাসং অকাৰেত্ৱা ৱদন্তস্স ৱুত্তনযেনেৱ পাচিত্তিযঞ্চেৱ দুক্কটঞ্চ. ওকাসং কাৰেত্ৱা ৱদন্তস্স পাচিত্তিযমেৱ. কম্মাধিপ্পাযেন অসম্মুখা সত্তৱিধম্পি কম্মং কৰোন্তস্স দুক্কটমেৱ. ৱুট্ঠানাধিপ্পাযেন ‘‘ত্ৱং ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো, তং পটিকৰোহী’’তি ৱদন্তস্স, উপোসথং ৱা পৱাৰণং ৱা ঠপেন্তস্স চ ওকাসকম্মং নত্থি, ঠপনক্খেত্তং পন জানিতব্বং, অনুৱিজ্জকস্সাপি ওসটে ৱত্থুস্মিং ‘‘অত্থেতং তৱা’’তি অনুৱিজ্জনাধিপ্পাযেন ৱদন্তস্স ওকাসকম্মং নত্থি, ধম্মকথিকস্সাপি ‘‘যো ইদঞ্চ ইদঞ্চ কৰোতি, অযং অস্সমণো’’তিআদিনা নযেন অনোদিসকং ধম্মং কথেন্তস্স ওকাসকম্মং নত্থি. সচে পন ওদিস্স নিযমেত্ৱা ‘‘অসুকো চ অসুকো চ অস্সমণো অনুপাসকো’’তি কথেতি, আসনতো ওৰুয্হ আপত্তিং দেসেত্ৱা গন্তব্বং. উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি, সীলৱিপত্তি, যং চোদেতি ৱা চোদাপেতি ৱা, তস্স ‘‘উপসম্পন্নো’’তি সঙ্খ্যুপগমনং, তস্মিং সুদ্ধসঞ্ঞিতা, যেন পাৰাজিকেন চোদেতি, তস্স দিট্ঠাদিৱসেন অমূলকতা, চাৱনাধিপ্পাযেন সম্মুখাচোদনা, তস্স তঙ্খণৱিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি অদিন্নাদানসদিসানি. ৱেদনা পনেত্থ দুক্খাযেৱাতি.
দুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
নৱমে অঞ্ঞভাগিযস্সাতিআদীসু অঞ্ঞভাগস্স ইদং, অঞ্ঞভাগো ৱা অস্স অত্থীতি অঞ্ঞভাগিযং. অধিকৰণন্তি আধাৰো ৱেদিতব্বো, ৱত্থু অধিট্ঠানন্তি ৱুত্তং হোতি. যো হি সো অট্ঠুপ্পত্তিযং ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো নামা’’তি ছগলকো ৱুত্তো. সো য্ৱাযং আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স ভাগো কোট্ঠাসো পক্খো মনুস্সজাতি চেৱ ভিক্খুভাৱো চ, ততো অঞ্ঞস্স ভাগস্স কোট্ঠাসস্স পক্খস্স হোতি তিৰচ্ছানজাতিযা চেৱ ছগলকভাৱস্স চ, সো ৱা অঞ্ঞভাগো অস্স অত্থি, তস্মা অঞ্ঞভাগিযসঙ্খ্যং লভতি. যস্মা চ তেসং ‘‘ইমং মযং দব্বং মল্লপুত্তং নাম কৰোমা’’তি ৱদন্তানং তস্স নামকৰণসঞ্ঞায আধাৰো ৱত্থু অধিট্ঠানং, তস্মা ‘‘অধিকৰণ’’ন্তি ৱেদিতব্বো. তঞ্হি সন্ধায ‘‘সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, দব্বং মল্লপুত্তং অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্সা’’তিআদি (পাৰা. ৩৯১) ৱুত্তং. ন ৱিৱাদাধিকৰণাদীসু অঞ্ঞতৰং, কস্মা? অসম্ভৱতো. ন হি মেত্তিযভূমজকা চতুন্নং অধিকৰণানং কস্সচি অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্স কিঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপ্পাদিযিংসু, ন চ চতুন্নং অধিকৰণানং লেসো নাম অত্থি. জাতিলেসাদযো হি পুগ্গলানংযেৱ লেসা ৱুত্তা, ন ৱিৱাদাধিকৰণাদীনং. তঞ্চ ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো’’তি নামং তস্স অঞ্ঞভাগিযাধিকৰণভাৱে ঠিতস্স ছগলকস্স কোচি দেসো হোতি থেৰং পাৰাজিকেন ধম্মেন অনুদ্ধংসেতুং লেসমত্তো, এত্থ চ দিস্সতি অপদিস্সতি ‘‘অস্স অয’’ন্তি ৱোহৰীযতীতি দেসো, জাতিআদীসু অঞ্ঞতৰকোট্ঠাসস্সেতং অধিৱচনং. অঞ্ঞম্পি ৱত্থুং লিস্সতি সিলিস্সতি ৱোহাৰমত্তেনেৱ ঈসকং অল্লীযতীতি লেসো, জাতিআদীনংযেৱ অঞ্ঞতৰকোট্ঠাসস্সেতং অধিৱচনং. পদভাজনে (পাৰা. ৩৯৩) পন যস্স অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্স কিঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদায পাৰাজিকেন ধম্মেন অনুদ্ধংসেয্য, তং যস্মা অট্ঠুপ্পত্তিৱসেনেৱ আৱিভূতং, তস্মা তং অৱিভজিত্ৱা যানি ‘‘অধিকৰণ’’ন্তি ৱচনসামঞ্ঞতো অত্থুদ্ধাৰৱসেন পৱত্তানি চত্তাৰি অধিকৰণানি, তেসং অঞ্ঞভাগিযতা চ তব্ভাগিযতা চ যস্মা অপাকটা, জানিতব্বা চ ৱিনযধৰেহি, তস্মা তঞ্চ অৱসানে আপত্তঞ্ঞভাগিযেন চোদনঞ্চ আৱিকাতুং ‘‘অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্সাতি আপত্তঞ্ঞভাগিযং ৱা হোতি অধিকৰণঞ্ঞভাগিযং ৱা’’তিআদি ৱুত্তং, সেসা ৱিনিচ্ছযকথা অট্ঠমে ৱুত্তসদিসাযেৱ. অযং পন ৱিসেসো – ইদং অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্স কিঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদায পাৰাজিকেন ধম্মেন অনুদ্ধংসনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ইধ চ আপত্তঞ্ঞভাগিযচোদনায তথাসঞ্ঞিনোপি অনাপত্তি. অঙ্গেসু চ অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্স কিঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদিযনতা অধিকাতি.
অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. সঙ্ঘভেদসিক্খাপদৱণ্ণনা
দসমে সমগ্গস্স সঙ্ঘস্সাতি সহিতস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স, চিত্তেন চ সৰীৰেন চ অৱিযুত্তস্সাতি অত্থো. তেনেৱস্স পদভাজনে (পাৰা. ৪১২) ‘‘সমগ্গো নাম সঙ্ঘো সমানসংৱাসকো সমানসীমাযং ঠিতো’’তি ৱুত্তং. সমানসংৱাসকো হি সমচিত্ততায চিত্তেন অৱিযুত্তো হোতি, সমানসীমাযং ঠিতো কাযসামগ্গিদানতো সৰীৰেন অৱিযুত্তো. ভেদায পৰক্কমেয্যাতি ‘‘কথং নামাযং ভিজ্জেয্যা’’তি ভেদনত্থায ৱাযামেয্য. ভেদনসংৱত্তনিকং ৱা অধিকৰণন্তি ভেদনস্স সঙ্ঘভেদস্স অত্থায সংৱত্তনিকং কাৰণং. ইমস্মিঞ্হি ওকাসে ‘‘কামহেতু কামনিদানং কামাধিকৰণ’’ন্তি আদীসু (ম. নি. ১.১৬৮, ১৭৮) ৱিয কাৰণং ‘‘অধিকৰণ’’ন্তি অধিপ্পেতং. তং ভেদকৰৱত্থুৱসেন অট্ঠাৰসৱিধং. সমাদাযাতি গহেত্ৱা. পগ্গয্হ তিট্ঠেয্যাতি তং সঙ্ঘভেদস্স অত্থায সংৱত্তনিকং সঙ্ঘভেদনিব্বত্তিসমত্থং কাৰণং গহেত্ৱা দীপেয্য চেৱ নপ্পটিনিস্সজ্জেয্য চ. ভিক্খূহি এৱমস্স ৱচনীযোতি যে তং পগ্গয্হ তিট্ঠন্তং সম্মুখা পস্সন্তি, যে ৱা ‘‘অসুকস্মিং নাম ৱিহাৰে’’তি সুণন্তি, তেহি সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন অড্ঢযোজনমত্তং গন্ত্ৱাপি য্ৱাযং অনন্তৰে ‘‘মাযস্মা’’তিআদিৱচনক্কমো ৱুত্তো, এৱমস্স ৱচনীযো. দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা অৱদন্তানং দুক্কটং. এত্থ চ মাইতি পদং ‘‘পৰক্কমী’’তিপদেন ‘‘অট্ঠাসী’’তিপদেন চ সদ্ধিং ‘‘মা পৰক্কমি, মা অট্ঠাসী’’তি যোজেতব্বং. সমেতাযস্মা সঙ্ঘেনাতি আযস্মা সঙ্ঘেন সদ্ধিং সমেতু সমাগচ্ছতু, একলদ্ধিকো হোতূতি অত্থো. কিং কাৰণা? সমগ্গো হি সঙ্ঘো…পে… ৱিহৰতীতি. তত্থ সম্মোদমানোতি অঞ্ঞমঞ্ঞসম্পত্তিযা সুট্ঠু মোদমানো. অৱিৱদমানোতি ‘‘অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো’’তি এৱং ন ৱিৱদমানো. একো উদ্দেসো অস্সাতি একুদ্দেসো, একতো পৱত্তপাতিমোক্খুদ্দেসোতি অত্থো. ফাসু ৱিহৰতীতি সুখং ৱিহৰতি. এৱং ৱিসুম্পি সঙ্ঘমজ্ঝেপি তিক্খত্তুং ৱুচ্চমানস্স অপ্পটিনিস্সজ্জতো দুক্কটং. এৱঞ্চ সোতিআদিম্হি সমনুভাসিতব্বোতি সমনুভাসনকম্মং কাতব্বং. ইচ্চেতং কুসলন্তি ইতি এতং পটিনিস্সজ্জনং কুসলং খেমং সোত্থিভাৱো তস্স ভিক্খুনো. নো চে পটিনিস্সজ্জেয্য, সঙ্ঘাদিসেসোতি এত্থ সমনুভাসনকম্মপৰিযোসানে অপ্পটিনিস্সজ্জন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো. সেসং উত্তানপদত্থমেৱ.
ৰাজগহে দেৱদত্তং আৰব্ভ সঙ্ঘভেদায পৰক্কমনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, সমনুভাসনকম্মে কৰিযমানে অপ্পটিনিস্সজ্জন্তস্স ঞত্তিপৰিযোসানে দুক্কটং, দ্ৱীহি কম্মৱাচাহি দ্ৱে থুল্লচ্চযা, ‘‘যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্যা’’তি এৱং য্য-কাৰপত্তায ততিযকম্মৱাচায তঞ্চ দুক্কটং তে চ থুল্লচ্চযা পটিপ্পস্সম্ভন্তি, সঙ্ঘাদিসেসোযেৱ তিট্ঠতি. অসমনুভাসিযমানস্স চ পটিনিস্সজ্জন্তস্স চ উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. সীলৱিপত্তি, ভেদায পৰক্কমনং, ধম্মকম্মেন সমনুভাসনং, কম্মৱাচাপৰিযোসানং, অপ্পটিনিস্সজ্জনন্তি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি. সমনুভাসনসমুট্ঠানং, অকিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.
সঙ্ঘভেদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১. ভেদানুৱত্তকসিক্খাপদৱণ্ণনা
একাদসমে তস্সেৱ খো পনাতি যো সঙ্ঘভেদায পৰক্কমতি, তস্সেৱ. অনুৱত্তকাতি তস্স দিট্ঠিং খন্তিং ৰুচিং গহণেন অনুপটিপজ্জনকা. ৱগ্গং অসামগ্গিপক্খিযৱচনং ৱদন্তীতি ৱগ্গৱাদকা. যস্মা পন তিণ্ণং উদ্ধং কম্মাৰহা ন হোন্তি. ন হি সঙ্ঘো সঙ্ঘস্স কম্মং কৰোতি, তস্মা ‘‘একো ৱা দ্ৱে ৱা তযো ৱা’’তি ৱুত্তং. জানাতি নোতি অম্হাকং ছন্দাদীনি জানাতি. ভাসতীতি ‘‘এৱং কৰোমা’’তি অম্হেহি সদ্ধিং ভাসতি. অম্হাকম্পেতং খমতীতি যং সো কৰোতি, এতং অম্হাকম্পি ৰুচ্চতি. সমেতাযস্মন্তানং সঙ্ঘেনাতি আযস্মন্তানং চিত্তং সঙ্ঘেন সদ্ধিং সমেতু সমাগচ্ছতু, একীভাৱং গচ্ছতূতি ৱুত্তং হোতি. সেসং পদত্থতো উত্তানমেৱ. ৱিনিচ্ছযকথাপেত্থ দসমে ৱুত্তসদিসাযেৱ.
অযং পন ৱিসেসো – ইদং ৰাজগহে সম্বহুলে ভিক্খূ আৰব্ভ দেৱদত্তস্স সঙ্ঘভেদায পৰক্কমন্তস্স অনুৱত্তনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অঙ্গেসু চ যথা তত্থ পৰক্কমনং, এৱং ইধ অনুৱত্তনং দট্ঠব্বন্তি.
ভেদানুৱত্তকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১২. দুব্বচসিক্খাপদৱণ্ণনা
দ্ৱাদসমে দুব্বচজাতিকোতি দুব্বচসভাৱো, ৱত্তুং অসক্কুণেয্যোতি অত্থো. উদ্দেসপৰিযাপন্নেসূতি উদ্দেসে পৰিযাপন্নেসু অন্তোগধেসু, ‘‘যস্স সিযা আপত্তি, সো আৱিকৰেয্যা’’তি এৱং সঙ্গহিতত্তা অন্তো পাতিমোক্খস্স ৱত্তমানেসূতি অত্থো. সহধম্মিকং ৱুচ্চমানোতি সহধম্মিকেন ৱুচ্চমানো, কাৰণত্থে চেতং উপযোগৱচনং. পঞ্চহি সহধম্মিকেহি সিক্খিতব্বত্তা, তেসং ৱা সন্তকত্তা ‘‘সহধম্মিক’’ন্তি লদ্ধনামেন বুদ্ধপঞ্ঞত্তেন সিক্খাপদেন ৱুচ্চমানোতি অত্থো. ৱিৰমথাযস্মন্তো মম ৱচনাযাতি যেন ৱচনেন মং ৱদথ, ততো মম ৱচনতো ৱিৰমথ, মা মং তং ৱচনং ৱদথাতি ৱুত্তং হোতি. ৱদতু সহ ধম্মেনাতি সহধম্মিকেন সিক্খাপদেন, সহধম্মেন ৱা অঞ্ঞেনপি পাসাদিকভাৱসংৱত্তনিকেন ৱচনেন ৱদেতু. যদিদন্তি ৱুদ্ধিকাৰণদস্সনত্থে নিপাতো, তেন যং ইদং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হিতৱচনং, আপত্তিতো চ ৱুট্ঠাপনং, তেন অঞ্ঞমঞ্ঞৱচনেন অঞ্ঞমঞ্ঞৱুট্ঠাপনেন. এৱং সংৱদ্ধাহি তস্স ভগৱতো পৰিসাতি এৱং পৰিসায ৱুদ্ধিকাৰণং দস্সিতং হোতি. সেসং উত্তানত্থমেৱ. ৱিনিচ্ছযকথাপি দসমে ৱুত্তসদিসাযেৱ.
অযং পন ৱিসেসো – ইদং কোসম্বিযং ছন্নত্থেৰং আৰব্ভ অত্তানং অৱচনীযকৰণৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অঙ্গেসু চ যথা তত্থ পৰক্কমনং, এৱং ইধ অৱচনীযকৰণতা দট্ঠব্বাতি.
দুব্বচসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১৩. কুলদূসকসিক্খাপদৱণ্ণনা
তেৰসমে গামং ৱা নিগমংৱাতি এত্থ নগৰম্পি গামে অন্তোগধমেৱ. উপনিস্সায ৱিহৰতীতিতত্থ পটিবদ্ধচীৱৰাদিপচ্চযতায তং নিস্সায ৱসতি. পুপ্ফদানাদীহি মনুস্সানং সদ্ধং ৱিনাসেন্তো কুলানি দূসেতীতি কুলদূসকো. মালাৱচ্ছৰোপনাদযো পাপকা সমাচাৰা অস্সাতি পাপসমাচাৰো. সো ভিক্খূতি সো কুলদূসকো ভিক্খু. আযস্মা খো কুলদূসকো…পে… অলং তে ইধ ৱাসেনাতি ইমিনাস্স পব্বাজনীযকম্মাৰহতং দস্সেতি. পব্বাজনীযকম্মকতো পনেস যস্মিং গামে ৱা নিগমে ৱা কুলদূসককম্মং কতং, যস্মিঞ্চ ৱিহাৰে ৱসতি, নেৱ তস্মিং গামে ৱা নিগমে ৱা চৰিতুং লভতি, ন ৱিহাৰে ৱসিতুং. এৱঞ্চ সো ভিক্খূতিএত্থ সোতি পব্বাজনীযকম্মকতো অধিপ্পেতো. ছন্দেন গচ্ছন্তীতি ছন্দগামিনো, এস নযো সেসেসু. সো ভিক্খূতি সো ‘‘ছন্দগামিনো’’তিআদীনি ৱদমানো. তস্স ৱচনস্স পটিনিস্সগ্গায এৱং ৱচনীযো, ন কুলদূসননিৱাৰণত্থায. কুলদূসনকম্মেন হি সো আপজ্জিতব্বা আপত্তিযো পুব্বেৱ আপন্নো, এৱং পনস্স ৱিসুম্পি সঙ্ঘমজ্ঝেপি ৱুচ্চমানস্স অপ্পটিনিস্সজ্জতো অপৰং দুক্কটং. এৱঞ্চ সোতিআদি ইতো পুব্বে ৱুত্তঞ্চ অৱুত্তঞ্চ সব্বং উত্তানত্থমেৱ. ৱিনিচ্ছযকথাপি দসমে ৱুত্তসদিসাযেৱ.
অযং পন ৱিসেসো – ইদং সাৱত্থিযং অস্সজিপুনব্বসুকে ভিক্খূ আৰব্ভ ছন্দগামিতাদীহি পাপনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অঙ্গেসু চ যথা তত্থ পৰক্কমনং, এৱং ইধ ছন্দাদীহি পাপনং দট্ঠব্বন্তি.
কুলদূসকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিগমনৱণ্ণনা
উদ্দিট্ঠা খো…পে… এৱমেতং ধাৰযামীতিএত্থ পঠমং আপত্তি এতেসন্তি পঠমাপত্তিকা, পঠমং ৱীতিক্কমনক্খণেযেৱ আপজ্জিতব্বাতি অত্থো. ইতৰে পন যথা ততিযে চ চতুত্থে চ দিৱসে হোতীতি এত্থ ‘‘ততিযকো, চতুত্থকো’’তি ৱুচ্চতি, এৱং যাৱততিযে সমনুভাসনকম্মে হোন্তীতি যাৱততিযকাতি ৱেদিতব্বা. যাৱতীহন্তি যত্তকানি অহানি. জানং পটিচ্ছাদেতীতি জানন্তো পটিচ্ছাদেতি. তত্থাযং পটিচ্ছাদনলক্খণস্স মাতিকা – আপত্তি চ হোতি, আপত্তিসঞ্ঞী চ, পকতত্তো চ হোতি, পকতত্তসঞ্ঞী চ, অনন্তৰাযিকো চ হোতি, অনন্তৰাযিকসঞ্ঞী চ, পহু চ হোতি, পহুসঞ্ঞী চ, ছাদেতুকামো চ হোতি, ছাদেতি চাতি. তত্থ আপত্তি চ হোতি, আপত্তিসঞ্ঞী চাতি যং আপত্তিং আপন্নো, সা তেৰসন্নং অঞ্ঞতৰা হোতি, সোপি চ তত্থ ৱত্থুৱসেন ৱা ‘‘ইদং ভিক্খূনং ন ৱট্টতী’’তি নামমত্তৱসেন ৱা ‘‘অযং ইত্থন্নামা আপত্তী’’তি আপত্তিসঞ্ঞীযেৱ হুত্ৱা ‘‘ন দানি নং কস্সচি আৰোচেস্সামী’’তি এৱং ছাদেতুকামোৱ ধুৰং নিক্খিপিত্ৱা অৰুণং উট্ঠাপেতি, ছন্না হোতি আপত্তি. সচে পনেত্থ অনাপত্তিসঞ্ঞী ৱা হোতি, অঞ্ঞাপত্তিক্খন্ধসঞ্ঞী ৱা, ৱেমতিকো ৱা, অচ্ছন্নাৱ হোতি. পকতত্তোতি অনুক্খিত্তো সমানসংৱাসকো. সো চে পকতত্তসঞ্ঞী হুত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ ছাদেতি, ছন্না হোতি. অনন্তৰাযিকোতি যস্স দসসু ৰাজচোৰঅগ্গিউদকমনুস্সঅমনুস্সৱাড়সৰীসপজীৱিতব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযেসু একোপি নত্থি, সো চে অনন্তৰাযিকসঞ্ঞী ছাদেতি, ছন্না হোতি. পহূতি যো সক্কোতি ভিক্খুনো সন্তিকং গন্তুঞ্চেৱ আৰোচেতুঞ্চ, সো চে পহুসঞ্ঞী হুত্ৱা ছাদেতি, ছন্না হোতি. ছাদেতুকামো চ হোতি, ছাদেতি চাতিইদং উত্তানমেৱ. সচেপি হি সো সভাগং দিস্ৱা ‘‘অযং মে উপজ্ঝাযো ৱা আচৰিযো ৱা’’তি লজ্জায নাৰোচেতি, ছন্নাৱ হোতি. উপজ্ঝাযাদিভাৱো হি ইধ অপ্পমাণং, সভাগমত্তমেৱ পমাণং. অযং ‘‘জানং পটিচ্ছাদেতী’’তিপদস্স সঙ্খেপতো অত্থৱিনিচ্ছযো.
তাৱতীহন্তি তত্তকানি অহানি, পটিচ্ছাদিতদিৱসতো পট্ঠায যাৱ আৰোচিতদিৱসো, তাৱ দিৱসপক্খমাসসংৱচ্ছৰৱসেন যত্তকো কালো অতিক্কন্তো, তত্তকং কালন্তি অত্থো. অকামা পৰিৱত্থব্বন্তি ন কামেন ন ৱসেন, অথ খো অকামেন অৱসেন পৰিৱাসং সমাদায ৱত্থব্বং. তত্থ পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো সুদ্ধন্তপৰিৱাসো সমোধানপৰিৱাসো চাতি তিৱিধো পৰিৱাসো. তত্থ পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো তাৱ যথাপটিচ্ছন্নায আপত্তিযা দাতব্বো. কস্সচি হি একাহপ্পটিচ্ছন্না আপত্তি হোতি, কস্সচি দ্ৱীহাদিপ্পটিচ্ছন্না. কস্সচি একা আপত্তি হোতি, কস্সচি দ্ৱে ৱা তিস্সো ৱা তদুত্তৰি ৱা. তস্মা পটিচ্ছন্নপৰিৱাসং দেন্তেন পঠমমেৱ ৱুত্তনযেন পটিচ্ছন্নভাৱং ঞত্ৱা ততো পটিচ্ছন্নদিৱসে চ আপত্তিযো চ সল্লক্খেত্ৱা সচে একা একাহপ্পটিচ্ছন্না হোতি, ‘‘অহং, ভন্তে, একং আপত্তিং আপজ্জিং সঞ্চেতনিকং সুক্কৱিস্সট্ঠিং একাহপ্পটিচ্ছন্ন’’ন্তি এৱং পৰিৱাসং যাচাপেত্ৱা খন্ধকে (চূড়ৱ. ৯৮) আগতনযেন কম্মৱাচং ৱত্ৱা পৰিৱাসো দাতব্বো. অথ দ্ৱীহতীহাদিপ্পটিচ্ছন্না হোতি, দ্ৱীহপ্পটিচ্ছন্নং তীহপ্পটিচ্ছন্নং চতূহপ্পটিচ্ছন্নং পঞ্চাহপ্পটিচ্ছন্নং…পে… চুদ্দসাহপ্পটিচ্ছন্নন্তিএৱং যাৱ চুদ্দসদিৱসানি দিৱসৱসেন যোজনা কাতব্বা, পঞ্চদসদিৱসপ্পটিচ্ছন্নাযং ‘‘পক্খপ্পটিচ্ছন্ন’’ন্তি যোজনা কাতব্বা. ততো যাৱ একূনতিংসতিমো দিৱসো, তাৱ ‘‘অতিৰেকপক্খপ্পটিচ্ছন্ন’’ন্তি, ততো মাসপ্পটিচ্ছন্নং অতিৰেকমাসপ্পটিচ্ছন্নং দ্ৱেমাসপ্পটিচ্ছন্নং অতিৰেকদ্ৱেমাসপ্পটিচ্ছন্নং তেমাসপ্পটিচ্ছন্নং…পে… অতিৰেকএকাদসমাসপ্পটিচ্ছন্নন্তি এৱং যোজনা কাতব্বা. সংৱচ্ছৰে পুণ্ণে ‘‘একসংৱচ্ছৰপ্পটিচ্ছন্ন’’ন্তি, ততো পৰং অতিৰেকসংৱচ্ছৰং দ্ৱেসংৱচ্ছৰং এৱং যাৱ সট্ঠিসংৱচ্ছৰঅতিৰেকসট্ঠিসংৱচ্ছৰপ্পটিচ্ছন্নন্তি, ততো ৱা ভিয্যোপি ৱত্ৱা যোজনা কাতব্বা.
সচে পন দ্ৱে তিস্সো তদুত্তৰি ৱা আপত্তিযো হোন্তি, যথা ‘‘একং আপত্তি’’ন্তি ৱুত্তং, এৱং ‘‘দ্ৱে আপত্তিযো, তিস্সো আপত্তিযো’’তি ৱত্তব্বং. ততো পৰং পন সতং ৱা হোতু, সহস্সং ৱা, ‘‘সম্বহুলা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. নানাৱত্থুকাসুপি ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং একং সুক্কৱিস্সট্ঠিং একং কাযসংসগ্গং একং দুট্ঠুল্লৱাচং একং অত্তকামং একং সঞ্চৰিত্তং একাহপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি এৱং গণনৱসেন ৱা, ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং নানাৱত্থুকাযো একাহপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি এৱং ৱত্থুকিত্তনৱসেন ৱা, ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং একাহপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি এৱং নামমত্তৱসেন ৱা যোজনা কাতব্বা. তত্থ নামং দুৱিধং সজাতিসাধাৰণং সব্বসাধাৰণঞ্চ, তত্থ সঙ্ঘাদিসেসোতি সজাতিসাধাৰণং, আপত্তীতি সব্বসাধাৰণং, তস্মা ‘‘সম্বহুলা আপত্তিযো আপজ্জিং একাহপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি এৱং সব্বসাধাৰণনামৱসেনাপি ৱত্তুং ৱট্টতি. ইদঞ্হি পৰিৱাসাদিৱিনযকম্মং ৱত্থুৱসেন গোত্তৱসেন নামৱসেন আপত্তিৱসেন চ কাতুং ৱট্টতিযেৱ. তত্থ সুক্কৱিস্সট্ঠীতি ৱত্থু চেৱ গোত্তঞ্চ, সঙ্ঘাদিসেসোতি নামঞ্চেৱ আপত্তি চ, তত্থ ‘‘সুক্কৱিস্সট্ঠিং কাযসংসগ্গ’’ন্তিআদিৱচনেনাপি ‘‘নানাৱত্থুকাযো’’তিৱচনেনাপি ৱত্থু চেৱ গোত্তঞ্চ গহিতং হোতি, ‘‘সঙ্ঘাদিসেসো’’তিৱচনেনাপি ‘‘আপত্তিযো’’তিৱচনেনাপি নামঞ্চেৱ আপত্তি চ গহিতা হোতি, তস্মা এতেসু যস্স কস্সচি ৱসেন কম্মৱাচা কাতব্বা.
কম্মৱাচাপৰিযোসানে চ সচে অপ্পভিক্খুকো আৱাসো হোতি, সক্কা ৰত্তিচ্ছেদং অনাপজ্জন্তেন ৱসিতুং, তত্থেৱ ‘‘পৰিৱাসং সমাদিযামি, ৱত্তং সমাদিযামী’’তি তিক্খত্তুং ৱত্তং সমাদাতব্বং, সমাদিযিত্ৱা তত্থেৱ সঙ্ঘস্স আৰোচেত্ৱা পুন আগতাগতানং ভিক্খূনং আৰোচেন্তেন ৱত্তভেদঞ্চ ৰত্তিচ্ছেদঞ্চ অকত্ৱা পৰিৱসিতব্বং. সচে ন সক্কা হোতি পৰিৱাসং সোধেতুং, নিক্খিত্তৱত্তেন ৱসিতুকামো হোতি, তত্থেৱ সঙ্ঘমজ্ঝে, একপুগ্গলস্স ৱা সন্তিকে ‘‘পৰিৱাসং নিক্খিপামি, ৱত্তং নিক্খিপামী’’তি পৰিৱাসো নিক্খিপিতব্বো, একপদেনাপি চেত্থ নিক্খিত্তো হোতি পৰিৱাসো, দ্ৱীহি পন সুনিক্খিত্তোযেৱ, সমাদানেপি এসেৱ নযো. নিক্খিত্তকালতো পট্ঠায পকতত্তট্ঠানে তিট্ঠতি, অথানেন পচ্চূসসমযে একেন ভিক্খুনা সদ্ধিং পৰিক্খিত্তস্স ৱিহাৰস্স পৰিক্খেপতো, অপৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপাৰহট্ঠানতো দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱা মহামগ্গতো ওক্কম্ম গুম্বেন ৱা ৱতিযা ৱা পটিচ্ছন্নট্ঠানে নিসীদিত্ৱা অন্তোঅৰুণেযেৱ ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা আৰোচেতব্বং. যম্পি অঞ্ঞং ভিক্খুং পস্সতি, তস্সাপি আৰোচেতব্বমেৱ. অৰুণে উট্ঠিতে তস্স সন্তিকে ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা ৱিহাৰং গন্তব্বং. সচে সো পুৰে অৰুণেযেৱ কেনচি কৰণীযেন গতো, ৱিহাৰং গন্ত্ৱা যং সব্বপঠমং ভিক্খুং পস্সতি, তস্স আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বং. এৱং সল্লক্খেত্ৱা যাৱ ৰত্তিযো পূৰেন্তি, তাৱ পৰিৱত্থব্বং, অযং সঙ্খেপতো পটিচ্ছন্নপৰিৱাসৱিনিচ্ছযো, ৱিত্থাৰো পন সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৯৭) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
ইতৰেসু পন দ্ৱীসু ‘‘আপত্তিপৰিযন্তং ন জানাতি, ৰত্তিপৰিযন্তং ন জানাতী’’তি (চূড়ৱ. ১৫৭) ইমস্মিং ৱত্থুস্মিং খন্ধকে অনুঞ্ঞাতো সুদ্ধন্তপৰিৱাসো নাম, সো দুৱিধো চূড়সুদ্ধন্তো মহাসুদ্ধন্তোতি, দুৱিধোপি চেস ৰত্তিপৰিচ্ছেদং সকলং ৱা একচ্চং ৱা অজানন্তস্স চ অস্সৰন্তস্স চ তত্থ ৱেমতিকস্স চ দাতব্বো. আপত্তিপৰিযন্তং পন ‘‘এত্তিকা অহং আপত্তিযো আপন্নো’’তি জানাতু ৱা, মা ৱা, অকাৰণমেতং. তস্স দানৱিধি খন্ধকে আগতো, ৱিনিচ্ছযকথা পন ৱিত্থাৰতো সমন্তপাসাদিকাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) ৱুত্তা. ইতৰো পন সমোধানপৰিৱাসো নাম, সো তিৱিধো হোতি ওধানসমোধানো অগ্ঘসমোধানো মিস্সকসমোধানোতি. তত্থ ওধানসমোধানো নাম অন্তৰাপত্তিং আপজ্জিত্ৱা পটিচ্ছাদেন্তস্স পৰিৱুত্থদিৱসে ওধুনিত্ৱা মক্খেত্ৱা পুৰিমায আপত্তিযা মূলদিৱসপৰিচ্ছেদে পচ্ছা আপন্নং আপত্তিং সমোদহিত্ৱা দাতব্বপৰিৱাসো ৱুচ্চতি. অগ্ঘসমোধানো নাম সম্বহুলাসু আপত্তীসু যা একা ৱা দ্ৱে ৱা তিস্সো ৱা সম্বহুলা ৱা আপত্তিযো সব্বচিৰপ্পটিচ্ছন্নাযো, তাসং অগ্ঘেন সমোধায তাসং ৰত্তিপৰিচ্ছেদৱসেন অৱসেসানং ঊনতৰপ্পটিচ্ছন্নানং আপত্তীনং দাতব্বপৰিৱাসো ৱুচ্চতি. মিস্সকসমোধানো নাম নানাৱত্থুকাযো আপত্তিযো একতো কত্ৱা দাতব্বপৰিৱাসো ৱুচ্চতি, অযং তিৱিধেপি সমোধানপৰিৱাসে সঙ্খেপকথা, ৱিত্থাৰো পন সমন্তপাসাদিকাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) ৱুত্তো, ইদং ‘‘পৰিৱত্থব্ব’’ন্তি পদস্স ৱিনিচ্ছযকথামুখং.
উত্তৰি ছাৰত্তন্তি পৰিৱাসতো উত্তৰি ছ ৰত্তিযো. ভিক্খুমানত্তাযাতি ভিক্খূনং মানভাৱায, আৰাধনত্থাযাতি ৱুত্তং হোতি. পটিপজ্জিতব্বন্তি ৱত্তিতব্বং. ভিক্খুমানত্তঞ্চ পনেতং পটিচ্ছন্নাপটিচ্ছন্নৱসেন দুৱিধং. তত্থ যস্স অপ্পটিচ্ছন্নাপত্তি হোতি, তস্স পৰিৱাসং অদত্ৱা মানত্তমেৱ দাতব্বং, ইদং অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তং. যস্স পটিচ্ছন্না হোতি, তস্স পৰিৱাসপৰিযোসানে দাতব্বং মানত্তং পটিচ্ছন্নমানত্তন্তি ৱুচ্চতি, ইদং ইধ অধিপ্পেতং. উভিন্নম্পি পনেতেসং দানৱিধি ৱিনিচ্ছযকথা চ সমন্তপাসাদিকাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা, অযং পনেত্থ সঙ্খেপো. সচে অযং ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা পচ্চূসসমযে সমাদাতুং গচ্ছতি, সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন চতূহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পৰিৱাসে ৱুত্তপ্পকাৰং পদেসং গন্ত্ৱা ‘‘মানত্তং সমাদিযামি, ৱত্তং সমাদিযামী’’তি সমাদিযিত্ৱা নেসং আৰোচেত্ৱা ততো তেসু গতেসু ৱা অগতেসু ৱা পুৰিমনযেন পটিপজ্জিতব্বং. যত্থ সিযা ৱীসতিগণোতি এত্থ ৱীসতিসঙ্ঘো গণো অস্সাতি ৱীসতিগণো. তত্ৰাতি যত্ৰ সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন ৱীসতিগণো ভিক্খুসঙ্ঘো অত্থি, তত্থ. অব্ভেতব্বোতি অভিএতব্বো, সম্পটিচ্ছিতব্বো, অব্ভানকম্মৱসেন ওসাৰেতব্বোতি ৱুত্তং হোতি. অৱ্হাতব্বোতি ৱা অত্থো. অব্ভানকম্মং পন পাড়িৱসেন খন্ধকে (চূড়ৱ. ১০০ আদযো) ৱিনিচ্ছযৱসেন সমন্তপাসাদিকাযং ৱুত্তং. অনব্ভিতোতি ন অব্ভিতো অসম্পটিচ্ছিতো, অকতব্ভানকম্মোতি ৱুত্তং হোতি. অনৱ্হাতোতি ৱা অত্থো. তে চ ভিক্খূ গাৰয্হাতি যে ঊনভাৱং ঞত্ৱা অব্ভেন্তি, তে ভিক্খূ চ গৰহিতব্বা, সাতিসাৰা সদোসা দুক্কটং আপজ্জন্তীতি অত্থো. অযং তত্থ সামীচীতি অযং তত্থ অনুধম্মতা লোকুত্তৰধম্মং অনুগতা ওৱাদানুসাসনী সামীচি ধম্মতা. সেসমেত্থ ৱুত্তনযমেৱাতি.
কঙ্খাৱিতৰণিযা পাতিমোক্খৱণ্ণনায
সঙ্ঘাদিসেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.