৯. আটানাটিযসুত্তৱণ্ণনা

পঠমভাণৱাৰৱণ্ণনা

২৭৫. ‘‘চতুদ্দিসং ৰক্খং ঠপেত্ৱা’’তি ইদং দ্ৱীসু ঠানেসু চতূসু দিসাসু ঠপিতং ৰক্খং সন্ধায ৱুত্তন্তি তদুভযং দস্সেতুং ‘‘অসুৰসেনাযা’’তিআদি ৱুত্তং. অত্তনো হি অধিকাৰে, অত্তনো ৰক্খায চ অপ্পমজ্জনেন তেসং ইদং দ্ৱীসু ঠানেসু চতূসু দিসাসু আৰক্খট্ঠপনং. যঞ্হি তং অসুৰসেনায পটিসেধনত্থং দেৱপুৰে চতূসু দিসাসু সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স আৰক্খট্ঠপনং, তং অত্তনো অধিকাৰে অপ্পমজ্জনং. যং পন নেসং ভগৱতো সন্তিকং উপসঙ্কমনে চতূসু দিসাসু আৰক্খট্ঠপনং, তং অত্তনো কতা ৰক্খায অপ্পমজ্জনং. তেন ৱুত্তং ‘‘অসুৰসেনায নিৱাৰণত্থ’’ন্তিআদি. পাড়িযং চতুদ্দিসন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৱচনন্তি ভুম্মৱসেন তদত্থং দস্সেন্তো ‘‘চতূসু দিসাসূ’’তি আহ. আৰক্খং ঠপেত্ৱাতি ৱেস্সৱণাদযো চত্তাৰো মহাৰাজানো অত্তনা অত্তনা ৰক্খিতব্বদিসাসু আৰক্খং ঠপেত্ৱা গুত্তিং সম্মদেৱ ৱিদহিত্ৱা. বলগুম্বং ঠপেত্ৱাতি যক্খসেনাদিসেনাবলসমূহং ঠপেত্ৱা. ওৱৰণং ঠপেত্ৱাতি পটিপক্খনিসেধনসমত্থং আৱৰণং ঠপেত্ৱা. ইতি তীহি পদেহি যথাক্কমং পচ্চেকং দেৱনগৰদ্ৱাৰস্স অন্তো, দ্ৱাৰসমীপে, দ্ৱাৰতো বহি, দিসাৰক্খাৱসনোতি তিৱিধায ৰক্খায ঠপিতভাৱো ৱা দীপিতো. তেনাহ ‘‘এৱং সক্কস্স…পে… কত্ৱা’’তি. সত্ত বুদ্ধে আৰব্ভাতি এত্থ সত্তেৱ বুদ্ধে আৰব্ভ পৰিবন্ধনকাৰণং মহাপদানটীকাযং (দী. নি. টী. ২.১২) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ধম্মআণন্তি ধম্মমযং আণং, সত্থু ধম্মচক্কন্তি অত্থো. ‘‘পৰিসতো বাহিৰভাৱো, অসম্ভোগো’’তি এৱমাদিং ইদঞ্চিদঞ্চ ৱিৱজ্জনকৰণং কৰিস্সামাতি. সাৱনন্তি চতুন্নম্পি পৰিসানং তিক্খত্তুং পৰিৱাৰেন অনুসাৱনং, যথা সক্কো দেৱানমিন্দো অসুৰসেনায নিৱাৰণত্থং চতূসু দিসাসু আৰক্খং ঠপাপেতি, এৱং মহাৰাজানোপি তাদিসে কিচ্চৱিসেসে অত্তনো আৰক্খং ঠপেন্তি. ইমেসম্পি হি ততো সাসঙ্কং সপ্পটিভযন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘অত্তনোপী’’তিআদি.

অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা, ৱিগতাতি অত্থোতি আহ ‘‘খযে দিস্সতী’’তি. তেনেৱ হি ‘‘নিক্খন্তো পঠমো যামো’’তি অনন্তৰং ৱুত্তং. অভিক্কন্ততৰোতি অতিৱিয কন্ততৰো. তাদিসো চ সুন্দৰো ভদ্দকো নাম হোতীতি আহ ‘‘সুন্দৰে দিস্সতী’’তি.

কোতি দেৱনাগযক্খগন্ধব্বাদীসু কো কতমো. মেতি মম. পাদানীতি পাদে. ইদ্ধিযাতি ইমায এৱৰূপায দেৱিদ্ধিযা. ‘‘যসসা’’তি ইমিনা এদিসেন পৰিৱাৰেন, পৰিচ্ছেদেন চ. জলন্তি ৱিজ্জোতমানো. অভিক্কন্তেনাতি অতিৱিয কন্তেন কমনীযেন অভিৰূপেন. ৱণ্ণেনাতি সৰীৰৱণ্ণনিভায. সব্বা ওভাসযং দিসাতি দসপি দিসা পভাসেন্তো চন্দো ৱিয, সূৰিযো ৱিয চ একোভাসং একালোকং কৰোন্তোতি গাথায অত্থো. অভিৰূপেতি উড়াৰৰূপে সম্পন্নৰূপে. অব্ভনুমোদনেতি সম্পহংসনে. ইধ পনাতি ‘‘অভিক্কন্তায ৰত্তিযা’’তি এতস্মিং পদে. তেনাতি খযপৰিযাযত্তা.

ৰূপাযতনাদীসূতি আদি-সদ্দেন অক্খৰাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সুৱণ্ণৱণ্ণোতি সুৱণ্ণচ্ছৱীতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘ছৱিয’’ন্তি. তথা হি ৱুত্তং ‘‘কঞ্চনসন্নিভত্তচো’’তি (দী. নি. ২.৩৫; ৩.২০০, ২১৮; ম. নি. ২.৩৮৬) সঞ্ঞূড়্হাতি সঙ্গন্থিতা. ৱণ্ণাতি গুণৱণ্ণনাতি আহ ‘‘থুতিয’’ন্তি, থোমনাযন্তি অত্থো. কুলৱগ্গেতি খত্তিযাদিকুলকোট্ঠাসে. তত্থ ‘‘অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো’’তিআদিনা ৱণ্ণিতব্বট্ঠেন ৱণ্ণো, ছৱি. ৱণ্ণনট্ঠেন ৱণ্ণো, থুতি. অভিত্থৱনট্ঠেন ৱণ্ণো, থুতি, অঞ্ঞমঞ্ঞং অসঙ্কৰতো ৱণ্ণিতব্বতো ঠপেতব্বতো ৱণ্ণো, খত্তিযাদিকুলৱগ্গো. ৱণ্ণীযতি ঞাপীযতি এতেনাতি ৱণ্ণো, ঞাপকং কাৰণং. ৱণ্ণনতো থূলৰস্সাদিভাৱেন উপট্ঠানতো ৱণ্ণো, সণ্ঠানং. ‘‘মহন্তং খুদ্দকং, মজ্ঝিম’’ন্তি ৱণ্ণেতব্বতো পমাণেতব্বতো ৱণ্ণো, পমাণং. ৱণ্ণীযতি চক্খুনা ৱিৱৰীযতীতি ৱণ্ণো, ৰূপাযতনন্তি এৱং তস্মিং তস্মিং অত্থে ৱণ্ণ-সদ্দস্স পৱত্তি ৱেদিতব্বা. সোতি ৱণ্ণসদ্দো. ছৱিযং দট্ঠব্বো ৰূপাযতনে গয্হমানস্স ছৱিমুখেনেৱ গহেতব্বতো. ‘‘ছৱিগতা পন ৱণ্ণধাতু এৱ সুৱণ্ণৱণ্ণোতি এত্থ ৱণ্ণগ্গহণেন গহিতা’’তি অপৰে.

কেৱলপৰিপুণ্ণন্তি একদেসম্পি অসেসেত্ৱা নিৰৱসেসতোৱ পৰিপুণ্ণন্তি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘অনৱসেসতা অত্থো’’তি. কেৱলকপ্পাতি কপ্প-সদ্দো নিপাতো পদপূৰণমত্তং, কেৱলং ইচ্চেৱ অত্থো. কেৱল-সদ্দো বহুলৱাচীতি আহ ‘‘যেভুয্যতা অত্থো’’তি. কেচি পন ‘‘ঈসকং অসমত্তা কেৱলকপ্পা’’তি ৱদন্তি. এৱং সতি অনৱসেসত্থো এৱ কেৱল-সদ্দত্থো সিযা, অনত্থন্তৰেন পন কপ্প-সদ্দেন পদৱড্ঢনং কতং কেৱলমেৱ কেৱলকপ্পন্তি. অথ ৱা কপ্পনীযতা, পঞ্ঞাপেতব্বতা কেৱলকপ্পা. অব্যামিস্সতা ৱিজাতিযেন অসঙ্কৰা সুদ্ধতা. অনতিৰেকতা তংপৰমতা ৱিসেসাভাৱো. কেৱলকপ্পন্তি কেৱলং দড়্হং কত্ৱাতি অত্থো. কেৱলং ৱুচ্চতি নিব্বানং সব্বসঙ্খতৱিৱিত্তত্তা. তং এতস্স অধিগতং অত্থীতি কেৱলী, সচ্ছিকতনিৰোধো খীণাসৱো.

কপ্প-সদ্দো পনাযং স-উপসগ্গো, অনুপসগ্গো চাতি অধিপ্পাযেন ওকপ্পনিযপদে লব্ভমানং কপ্পনিযসদ্দমত্তং নিদস্সেতি, অঞ্ঞথা কপ্প-সদ্দস্স অত্থুদ্ধাৰে ওকপ্পনিযপদং অনিদস্সনমেৱ সিযা. সমণকপ্পেহীতি ৱিনযক্কমসিদ্ধেহি সমণৱোহাৰেহি. নিচ্চকপ্পন্তি নিচ্চকালং. পঞ্ঞত্তীতি নামঞ্হেতং তস্স আযস্মতো, যদিদং কপ্পোতি. কপ্পিতকেসমস্সূতি কত্তৰিযা ছেদিতকেসমস্সু. দ্ৱঙ্গুলকপ্পোতি মজ্ঝন্হিকৱেলায ৱীতিক্কন্তায দ্ৱঙ্গুলতাৱিকপ্পো. লেসোতি অপদেসো. অনৱসেসং ফৰিতুং সমত্থস্স ওভাসস্স কেনচি কাৰণেন একদেসফৰণম্পি সিযা, অযং পন সব্বসোৱ ফৰীতি দস্সেতুং সমন্তত্থো কপ্প-সদ্দো গহিতোতি আহ ‘‘অনৱসেসং সমন্ততো’’তি.

যস্মা দেৱতানং সৰীৰপ্পভা দ্ৱাদসযোজনমত্তং ঠানং, ততো ভিয্যোপি ফৰিত্ৱা তিট্ঠতি, তথা ৱত্থাভৰণাদীহি সমুট্ঠিতা পভা, তস্মা ৱুত্তং ‘‘চন্দিমা ৱিয, সূৰিযো ৱিয চ একোভাসং একং পজ্জোতং কৰিত্ৱা’’তি. কস্মা এতে মহাৰাজানো ভগৱতো সন্তিকে নিসীদিংসু? ননু যেভুয্যেন দেৱতা ভগৱতো সন্তিকং উপগতা ঠত্ৱাৱ কথেতব্বং কথেন্তা গচ্ছন্তীতি? সচ্চমেতং, ইধ পন নিসীদনে কাৰণং অত্থি, তং দস্সেতুং ‘‘দেৱতান’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ‘‘ইদং পৰিত্তং নাম সত্তবুদ্ধপটিসংযুত্তং গৰু, তস্মা ন অম্হেহি ঠত্ৱা গহেতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৱা পৰিত্তগাৰৱৱসেন নিসীদিংসু.

২৭৬. কস্মা পনেত্থ ৱেস্সৱণো এৱ কথেসি, ন ইতৰেসু যো কোচীতি? তত্থ কাৰণং দস্সেতুং ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি ৱুত্তং. ৱিস্সাসিকো অভিণ্হং উপসঙ্কমনেন. ব্যত্তোতি ৱিসাৰদো, তঞ্চস্স ৱেয্যত্তিযং সুট্ঠু সিক্খিতভাৱেনাতি আহ ‘‘সুসিক্খিতো’’তি. মনুস্সেসু ৱিয হি দেৱেসুপি কোচিদেৱ পুৰিমজাতিপৰিচযেন সুসিক্খিতো হোতি, তত্ৰাপি কোচিদেৱ যথাধিপ্পেতমত্থং ৱত্তুং সমত্থো পৰিপুণ্ণপদব্যঞ্জনায পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো. ‘‘মহেসক্খা’’তি ইমস্স অত্থৱচনং ‘‘আনুভাৱসম্পন্না’’তি, মহেসক্খাতি ৱা মহাপৰিৱাৰাতি অত্থো. পাণাতিপাতে আদীনৱদস্সনেনেৱ তং ৱিপৰিযাযতো ততো ৱেৰমণিযং আনিসংসো পাকটো হোতীতি ‘‘আদীনৱং দস্সেত্ৱা’’ ইচ্চেৱ ৱুত্তং. তেসু সেনাসনেসূতি যানি ‘‘অৰঞ্ঞৱনপ্পত্থানী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.৩৪-৪৫) ৱুত্তানি ভিক্খূনং ৱসনট্ঠানভূতানি অৰঞ্ঞাযতনানি, তেসু ভিক্খূহি সযিতব্বতো, আসিতব্বতো চ সেনাসনসঞ্ঞিতেসু. নিবদ্ধৱাসিনোতি ৰুক্খপব্বতপটিবদ্ধেসু ৱিমানেসু নিচ্চৱাসিতায নিবদ্ধৱাসিনো. বদ্ধত্তাতি গাথাভাৱেন গন্থিতত্তা সম্বন্ধিতত্তা.

‘‘উগ্গণ্হাতু ভন্তে ভগৱা’’তি অত্তনা ৱুচ্চমানং পৰিত্তং ভগৱন্তং উগ্গণ্হাপেতুকামো ৱেস্সৱণো অৱোচাতি অধিপ্পাযেন চোদকো ‘‘কিং পন ভগৱতো অপ্পচ্চক্খধম্মো নাম অত্থী’’তি চোদেসি. আচৰিযো সব্বত্থ অপ্পটিহতঞাণচাৰস্স ভগৱতো ন কিঞ্চি অপ্পচ্চক্খন্তি দস্সেন্তো ‘‘নত্থী’’তি ৱত্ৱা ‘‘উগ্গণ্হাতু ভন্তে ভগৱা’’তি ৱদতো ৱেস্সৱণস্স অধিপ্পাযং ৱিৱৰন্তো ‘‘ওকাসকৰণত্থ’’ন্তিআদিমাহ. যথা হি পঞ্চসিখো গন্ধব্বদেৱপুত্তো দেৱানং তাৱতিংসানং, ব্ৰহ্মুনো চ সনঙ্কুমাৰস্স সম্মুখা অত্তনো যথাসুতং ধম্মং ভগৱতো সন্তিকং উপগন্ত্ৱা পৱেদেতি, এৱমযম্পি মহাৰাজা ইতৰেহি সদ্ধিং আটানাটনগৰে গাথাৱসেন বন্ধিতং পৰিত্তং ভগৱতো পৱেদেতুং ওকাসং কাৰেন্তো ‘‘উগ্গণ্হাতু ভন্তে ভগৱা’’তি আহ, ন নং তস্স পৰিযাপুণনে নিযোজেন্তো. তস্মা উগ্গণ্হাতূতি যথিদং পৰিত্তং মযা পৱেদিতমত্তমেৱ হুত্ৱা চতুন্নং পৰিসানং চিৰকালং হিতাৱহং হোতি, এৱং উদ্ধং আৰক্খায গণ্হাতু, সম্পটিচ্ছতূতি অত্থো. সত্থু কথিতেতি সত্থু আৰোচিতে, চতুন্নং পৰিসানং সত্থু কথনে ৱাতি অত্থো. সুখৱিহাৰাযাতি যক্খাদীহি অৱিহিংসায লদ্ধব্বসুখৱিহাৰায.

২৭৭. সত্তপি বুদ্ধা চক্খুমন্তো পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমভাৱে ৱিসেসাভাৱতো. তস্মাতি যস্মা চক্খুমভাৱো ৱিয সব্বভূতানুকম্পিতাদযো সব্বেপি ৱিসেসা সত্তন্নম্পি বুদ্ধানং সাধাৰণা, তস্মা, গুণনেমিত্তকানেৱ ৱা যস্মা বুদ্ধানং নামানি নাম, ন লিঙ্গিকাৱত্থিকযাদিচ্ছকানি, তস্মা বুদ্ধানং গুণৱিসেসদীপনানি ‘‘চক্খুমন্তস্সা’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.২৭৭) ৱুত্তানি এতানি একেকস্স সত্ত সত্ত নামানি হোন্তি. তেসং নামানং সাধাৰণভাৱং অত্থৱসেন যোজেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘সব্বেপী’’তিআদি ৱুত্তং. সব্বভূতানুকম্পিনোতি অনঞ্ঞসাধাৰণমহাকৰুণায সব্বসত্তানং অনুকম্পিকা. ন্হাতকিলেসত্তাতি অট্ঠঙ্গিকেন অৰিযমগ্গজলেন সপৰসন্তানেসু নিৰৱসেসতো ধোতকিলেসমলত্তা. মাৰসেনাপমদ্দিনোতি সপৰিৱাৰে পঞ্চপি মাৰে পমদ্দিতৱন্তো. ৱুসিতৱন্তোতি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযৱাসং, দসৱিধং অৰিযৱাসঞ্চ ৱুসিতৱন্তো. ৱুসিতৱন্ততায এৱ বাহিতপাপতা ৱুত্তা হোতীতি ‘‘ব্ৰাহ্মণস্সা’’তি পদং অনামট্ঠং. ৱিমুত্তাতি অনঞ্ঞসাধাৰণানং পঞ্চন্নম্পি ৱিমুত্তীনং ৱসেন নিৰৱসেসতো মুত্তা. অঙ্গতোতি সৰীৰঙ্গতো, ঞাণঙ্গতো চ, দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণ- (দী. নি. ২.৩৩; ৩.২০০; ম. নি. ২.৩৮৫) অসীতিঅনুব্যঞ্জনেহি নিক্খমনপ্পভা, ব্যামপ্পভা, কেতুমালাউণ্হীসপ্পভা চ সৰীৰঙ্গতো নিক্খমনকৰস্মিযো, যমকমহাপাটিহাৰিযাদীসু উপ্পজ্জনকপ্পভা ঞাণঙ্গতো নিক্খমনকৰস্মিযো. ন এতানেৱ ‘‘চক্খুমা’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.২৭৭) ৱুত্তানি সত্ত নামানি, অথ খো অঞ্ঞানিপি বহূনি অপৰিমিতানি নামানি. কথন্তি আহ ‘‘অসঙ্খ্যেয্যানি নামানি সগুণেন মহেসিনোতি ৱুত্ত’’ন্তি (ধ. স. অট্ঠ. ১৩১৩; উদা. অট্ঠ. ৫৩; পটি. অট্ঠ. ৭৬). কেন ৱুত্তং? ধম্মসেনাপতিনা.

যদি এৱং কস্মা ৱেস্সৱণো এতানেৱ গণ্হীতি আহ ‘‘অত্তনো পাকটনামৱসেনা’’তি. খীণাসৱা জনাতি অধিপ্পেতা. তে হি কম্মকিলেসেহি জাতাপি এৱং ন পুন জাযিস্সন্তীতি ইমিনা অত্থেন জনা. যথাহ ‘‘যো চ কালঘসো ভূতো’’তি (জা. ১.২.১৯০) দেসনাসীসমত্তন্তি নিদস্সনমত্তন্তি অত্থো, অৱযৱেন ৱা সমুদাযুপলক্খণমেতং. সতি চ পিসুণৱাচপ্পহানে ফৰুসৱাচা পহীনাৱ হোতি, পগেৱ চ মুসাৱাদোতি ‘‘অপিসুণা’’ ইচ্চেৱ ৱুত্তা. মহত্তাতি মহা অত্তা সভাৱো এতেসন্তি মহত্তা. তেনাহ ‘‘মহন্তভাৱং পত্তা’’তি. মহন্তাতি ৱা মহা অন্তা, পৰিনিব্বানপৰিযোসানাতি ৱুত্তং হোতি. মহন্তেহি ৱা সীলাদীহি সমন্নাগতা. অযং তাৱ অট্ঠকথাযং আগতনযেন অত্থো. ইতৰেসং পন মতেন বুদ্ধাদীহি অৰিযেহি মহনীযতো পূজনীযতো মহং নাম নিব্বানং, মহমন্তো এতেসন্তি মহন্তা, নিব্বানদিট্ঠাতি অত্থো. নিস্সাৰদাতি সাৰজ্জৰহিতা, নিব্ভযাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ৱিগতলোমহংসা’’তি.

হিতন্তি হিতচিত্তং, সত্তানং হিতেসীতি অত্থো. যথাভূতং ৱিপস্সিসুন্তি পঞ্চুপাদানক্খন্ধেসু সমুদযাদিতো যাথাৱতো ৱিৱিধেনাকাৰেন পস্সিংসু. ‘‘যে চাপী’’তি পুব্বে পচ্চত্তবহুৱচনেন অনিযমতো ৱুত্তে তেসম্পীতি অত্থং সম্পদানবহুৱচনৱসেন নিযমেত্ৱা ‘‘নমত্থূ’’তি চ পদং আনেত্ৱা যোজেতি যং তং-সদ্দানং অব্যভিচাৰিতসম্বন্ধভাৱতো. ৱিপস্সিংসু নমস্সন্তীতি ৱা যোজনা. পঠমগাথাযাতি ‘‘যে চাপি নিব্বুতা লোকে’’তি এৱং ৱুত্তগাথায. দুতিযগাথাযাতি তদন্তৰগাথায. তত্থ দেসনামুখমত্তন্তি ইতৰেসম্পি বুদ্ধানং নামগ্গহণে পত্তে ইমস্সেৱ ভগৱতো নামগ্গহণং তথা দেসনায মুখমত্তং, তস্মা তেপি অত্থতো গহিতা এৱাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অযম্পি হী’’তিআদি. তত্থ অযন্তি অযং গাথা. পুৰিমযোজনাযং তস্সাতি ৱিসেসিতব্বতায অভাৱতো ‘‘যন্তি নিপাতমত্ত’’ন্তি ৱুত্তং, ইধ পন ‘‘তস্স নমত্থূ’’তি এৱং সম্বন্ধস্স চ ইচ্ছিতত্তা ‘‘য’’ন্তি নামপদং উপযোগেকৱচনন্তি দস্সেন্তো ‘‘যং নমস্সন্তি গোতম’’ন্তি আহ.

২৭৮. ‘‘যতো উগ্গচ্ছতি সূৰিযো’’তিআদিকং কস্মা আৰদ্ধং? যং যে যক্খাদযো সত্থু ধম্মআণং, অত্তনো চ ৰাজাণং নাদিযন্তি, তেসং ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ নিগ্গহং কৰিস্সামা’’তি সাৱনং কাতুকামা তত্থ তত্থ দ্ৱিসহস্সপৰিত্তদীপপৰিৱাৰেসু চতূসু মহাদীপেসু অত্তনো আণায ৱত্তানং অত্তনো পুত্তানং, অট্ঠৱীসতিযা যক্খসেনাপতিআদীনঞ্চ সত্থৰি পসাদগাৰৱবহুমানঞ্চ পৱেদেত্ৱা নিগ্গহাৰহানং সন্তজ্জনত্থং আৰদ্ধং. তত্থ ‘‘যতো উগ্গচ্ছতী’’তিআদীসু ‘‘যতো ঠানতো উদেতী’’তি ৱুচ্চতি, কুতো পন ঠানতো উদেতীতি ৱুচ্চতি? পুব্বৱিদেহৱাসীনং তাৱ মজ্ঝন্হিকট্ঠানে ঠিতো জম্বুদীপৱাসীনং উদেতীতি ৱুচ্চতি, উত্তৰকুৰুকানং পন ওগ্গচ্ছতীতি ইমিনা নযেন সেসদীপেসুপি সূৰিযস্স উগ্গচ্ছনোগ্গচ্ছনপৰিযাযো ৱেদিতব্বো. অযঞ্চ অত্থো হেট্ঠা অগ্গঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ৩.১২১) পকাসিতো এৱ. অদিতিযা পুত্তোতি লোকসমুদাচাৰৱসেন ৱুত্তং. লোকিযা হি দেৱে অদিতিযা পুত্তা, অসুৰে অতিথিযা পুত্তাতি ৱদন্তি. আদিপ্পনতো পন আদিচ্চো, একপ্পহাৰেনেৱ তীসু দীপেসু আলোকৱিদংসনেন সমুজ্জলনতোতি অত্থো. মণ্ডলীতি এত্থ ঈ-কাৰো ভুসত্থোতি আহ ‘‘মহন্তং মণ্ডলং অস্সাতি মণ্ডলী’’তি. মহন্তং হিস্স ৱিমানমণ্ডলং পঞ্ঞাসযোজনাযামৱিত্থাৰতো. ‘‘সংৱৰীপি নিৰুজ্ঝতী’’তি ইমিনাৱ দিৱসোপি জাযতীতি অযম্পি অত্থো ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো. ৰত্তি অন্তৰধাযতীতি সিনেৰুপচ্ছাযালক্খণস্স অন্ধকাৰস্স ৱিগচ্ছনতো.

উদকৰহদোতি জলধি. ‘‘তস্মিং ঠানে’’তি ইদং পুৰত্থিমসমুদ্দস্স উপৰিভাগেন সূৰিযস্স গমনং সন্ধায ৱুত্তং. তথা হি জম্বুদীপে ঠিতানং পুৰত্থিমসমুদ্দতো সূৰিযো উগ্গচ্ছন্তো ৱিয উপট্ঠাতি. তেনাহ ‘‘যতো উগ্গচ্ছতি সূৰিযো’’তি. সমুদ্দনট্ঠেন অত্তনি পতিতস্স সম্মদেৱ, সব্বসো চ উন্দনট্ঠেন কিলেদনট্ঠেন সমুদ্দো. সমুদ্দো হি কিলেদনট্ঠো ৰহদো. সাৰিতোদকোতি অনেকানি যোজনসহস্সানি ৱিত্থিণ্ণোদকো, সৰিতা নদিযো উদকে এতস্সাতি ৱা সৰিতোদকো.

সিনেৰুপব্বতৰাজা চক্কৱাড়স্স ৱেমজ্ঝে ঠিতো, তং পধানং কত্ৱা ৱত্তব্বন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘ইতোতি সিনেৰুতো’’তি ৱত্ৱা তথা পন দিসাৱৱত্থানং অনৱট্ঠিতন্তি ‘‘তেসং নিসিন্নট্ঠানতো ৱা’’তি ৱুত্তং. তেসন্তি চতুন্নং মহাৰাজানং. নিসিন্নট্ঠানং আটানাটনগৰং. তত্থ হি নিসিন্না তে ইমং পৰিত্তং বন্ধিংসু. তেসং নিসিন্নট্ঠানতোতি ৱা সত্থু সন্তিকে তেসং নিসিন্নট্ঠানতো. উভযথাপি সূৰিযস্স উদযট্ঠানা পুৰত্থিমা দিসা নাম হোতি. পুৰিমপক্খংযেৱেত্থ ৱণ্ণেন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘ইতো সা পুৰিমা দিসা’’তি. সূৰিযো, পন চন্দনক্খত্তাদযো চ সিনেৰুং দক্খিণতো, চক্কৱাড়পব্বতঞ্চ ৱামতো কত্ৱা পৰিৱত্তেন্তি. যত্থ চ নেসং উগ্গমনং পঞ্ঞাযতি, সা পুৰত্থিমা দিসা. যত্থ ওক্কমনং পঞ্ঞাযতি, সা পচ্ছিমা দিসা. দক্খিণপস্সে উত্তৰা দিসা, ৱামপস্সে দক্খিণা দিসাতি চতুমহাদীপৱাসীনং পচ্চেকং সিনেৰু উত্তৰাদিসাযমেৱ, তস্মা অনৱট্ঠিতা দিসাৱৱত্থাতি আহ ‘‘ইতি নং আচিক্খতি জনো’’তি. যং দিসন্তি যং পুৰত্থিমদিসং যসস্সীতি মহাপৰিৱাৰো. কোটিসতসহস্সপৰিমাণা হি দেৱতা অভিণ্হং পৰিৱাৰেন্তি. চন্দননাগৰুক্খাদীসু ওসধিতিণৱনপ্পতিসুগন্ধানং অব্বনতো, তেহি দিত্তভাৱূপগমনতো ‘‘গন্ধব্বা’’তি লদ্ধনামানং চাতুমহাৰাজিকদেৱানং অধিপতি ভাৱতো. মে সুতন্তি এত্থ মেতি নিপাতমত্তং. সুতন্তি ৱিস্সুতন্তি অত্থো. অযঞ্হেত্থ যোজনা – তস্স ধতৰট্ঠমহাৰাজস্স পুত্তাপি বহৱো. কিত্তকা? অসীতি, দস একো চ. একনামা. কথং? ইন্দনামা. ‘‘মহপ্ফলা’’তি চ সুতং ৱিস্সুতমেতং লোকেতি.

আদিচ্চো গোতমগোত্তো, ভগৱাপি গোতমগোত্তো, আদিচ্চেন সমানগোত্ততায আদিচ্চো বন্ধু এতস্সাতিপি আদিচ্চবন্ধু, আদিচ্চস্স ৱা বন্ধূতি আদিচ্চবন্ধু, তং আদিচ্চবন্ধুনং.অনৱজ্জেনাতি অৱজ্জপটিপক্খেন ব্ৰহ্মৱিহাৰেন. সমেক্খসি ওধিসো, অনোধিসো চ ফৰণেন ওলোকেসিআসযানুসযচৰিযাধিমুত্তিআদিৱিভাগাৱবোধৱসেন. ৱত্ৱা ৱন্দন্তীতি ‘‘লোকস্স অনুকম্পকো’’তি কিত্তেত্ৱা ৱন্দন্তি. সুতং নেতন্তি সুতং ননূতি এতস্মিং অত্থে নু-সদ্দো. অট্ঠকথাযং পন নোকাৰোযন্তি অধিপ্পাযেন অম্হেহীতি অত্থো ৱুত্তো. এতন্তি এতং তথা পৰিকিত্তেত্ৱা অমনুস্সানং দেৱতানং ৱন্দনং. ৱদন্তি ধতৰট্ঠমহাৰাজস্স পুত্তা.

২৭৯. যেন পেতা পৱুচ্চন্তীতি এত্থ ৱচনসেসেন অত্থো ৱেদিতব্বো, ন যথাৰুতৱসেনেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘যেন দিসাভাগেন নীহৰীযন্তূতি ৱুচ্চন্তী’’তি আহ. ডয্হন্তু ৱাতি পেতে সন্ধায ৱদতি. ছিজ্জন্তু ৱা হত্থপাদাদিকে পিসুণা পিট্ঠিমংসিকা. হঞ্ঞন্তু পাণাতিপাতিনোতিআদিকা. পৱুচ্চন্তীতি ৱা সমুচ্চন্তি, ‘‘অলং তেস’’ন্তি সমাচিনীযন্তীতি অত্থো. এৱঞ্হি ৱচনসেসেন ৱিনা এৱ অত্থো সিদ্ধো হোতি. ৰহস্সঙ্গন্তি বীজং সন্ধায ৱদতি.

২৮০. যস্মিং দিসাভাগে সূৰিযো অত্থং গচ্ছতীতি এত্থ ‘‘যতো ঠানতো উদেতী’’তি এত্থ ৱুত্তনযানুসাৰেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

২৮১. যেন দিসাভাগেন উত্তৰকুৰু ৰম্মো অৱট্ঠিতো, ইতো সা উত্তৰা দিসাতি যোজনা. মহানেৰূতি মহন্তো, মহনীযো চ নেৰুসঙ্খাতো পব্বতো. তেনাহ ‘‘মহাসিনেৰু পব্বতৰাজা’’তি. ৰজতমযং. তথা হি তস্স পভায অজ্ঝোত্থতং তস্সং দিসাযং সমুদ্দোদকং খীৰং ৱিয পঞ্ঞাযতি. মণিমযন্তি ইন্দনীলমযং. তথা হি দক্খিণদিসায সমুদ্দোদকং যেভুয্যেন নীলৱণ্ণং হুত্ৱা পঞ্ঞাযতি, তথা আকাসং. মনুস্সা জাযন্তি. কথং জাযন্তি? অমমা অপৰিগ্গহাতি যোজনা. মমত্তৱিৰহিতাতি ‘‘ইদং মম ইদং মমা’’তি মমঙ্কাৰৱিৰহিতাতি অধিপ্পাযো. যদি তেসং ‘‘অযং ময্হং ভৰিযা’’তি পৰিগ্গহো নত্থি, ‘‘অযং মে মাতা, অযং ভগিনী’’তি এৱৰূপা ইধ ৱিয মৰিযাদাপি ন সিযা মাতুআদিভাৱস্স অজাননতোতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘মাতৰং ৱা’’তিআদি. ছন্দৰাগো নুপ্পজ্জতীতি এত্থ ‘‘ধম্মতাসিদ্ধস্স সীলস্স আনুভাৱেন পুত্তে দিট্ঠমত্তে এৱ মাতু থনতো থঞ্ঞং পগ্ঘৰতি, তেন সঞ্ঞাণেন নেসং মাতৰি পুত্তস্স মাতুসঞ্ঞা, মাতু চ পুত্তে পুত্তসঞ্ঞা পচ্চুপট্ঠিতা’’তি কেচি.

নঙ্গলাতি লিঙ্গৱিপল্লাসেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘নঙ্গলানিপী’’তি. অকট্ঠেতি অকসিতে অকতকসিকম্মে.

তণ্ডুলাৱ তস্স ফলন্তি সত্তানং পুঞ্ঞানুভাৱহেতুকা থুসাদিঅভাৱেন তণ্ডুলা এৱ তস্স সালিস্স ফলং. তুণ্ডিকিৰন্তি পচনভাজনস্স নামন্তি ৱুত্তং ‘‘উক্খলিয’’ন্তি. আকিৰিত্ৱাতি তণ্ডুলানি পক্খিপিত্ৱা. নিদ্ধূমঙ্গাৰেনাতি ধূমঙ্গাৰৰহিতেন কেৱলেন অগ্গিনা. জোতিকপাসাণতো অগ্গিম্হি উট্ঠহন্তে কুতো ধূমঙ্গাৰানং সম্ভৱো. ভোজনন্তি ওদনমেৱাধিপ্পেতন্তি ‘‘ভোজনমেৱা’’তি অৱধাৰণং কত্ৱা তেন নিৱত্তেতব্বং দস্সেন্তো ‘‘অঞ্ঞো সূপো ৱা ব্যঞ্জনং ৱা ন হোতী’’তি আহ. যদি এৱং ৰসৱিসেসযুত্তো তেসং আহাৰো ন হোতীতি? নোতি দস্সেন্তো ‘‘ভুঞ্জন্তানং…পে… ৰসো হোতী’’তি আহ. মচ্ছৰিযচিত্তং নাম ন হোতীতি ধম্মতাসিদ্ধস্স সীলস্স আনুভাৱেন. তথা হি তে কত্থচিপি অমমা পৰিগ্গহাৱ হুত্ৱা ৱসন্তি.

অপিচ তত্থ উত্তৰকুৰুকানং পুঞ্ঞানুভাৱসিদ্ধো অযম্পি ৱিসেসো ৱেদিতব্বো – তত্থ কিৰ তেসু তেসু পদেসেসু ঘনচিতপত্তসঞ্ছন্নসাখাপসাখা কূটাগাৰূপমা মনোৰমা ৰুক্খা তেসং মনুস্সানং নিৱেসনকিচ্চং সাধেন্তি, যত্থ সুখং নিৱসন্তি, অঞ্ঞেপি তত্থ ৰুক্খা সুজাতা সব্বদাপি পুপ্ফিতগ্গা তিট্ঠন্তি, জলাসযাপি ৱিকসিতকমলকুৱলযপুণ্ডৰীকসোগন্ধিকাদিপুপ্ফসঞ্ছন্না সব্বকালং পৰমসুগন্ধং সমন্ততো পৱাযন্তা তিট্ঠন্তি. সৰীৰম্পি তেসং অতিদীঘতাদিদোসৰহিতং আৰোহপৰিণাহসম্পন্নং জৰায অনভিভূতত্তা ৱলিপলিতাদিদোসৰহিতং যাৱতাযুকং অপৰিক্খীণজৱবলপৰক্কমসোভমেৱ হুত্ৱা তিট্ঠতি. অনুট্ঠানফলূপজীৱিতায ন চ নেসং কসিৱাণিজ্জাদিৱসেন, আহাৰপৰিযেট্ঠিৱসেন দুক্খং অত্থি, ততো এৱ ন দাসদাসিকম্মকৰাদিপৰিগ্গহো অত্থি, ন চ তত্থ সীতুণ্হডংসমকসৱাতাতপসৰীসপৱাড়াদিপৰিস্সযো অত্থি. যথা নামেত্থ গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে পচ্চূসৱেলাযং সমসীতুণ্হউতু হোতি, এৱমেৱ সব্বকালং সমসীতুণ্হোৱ উতু হোতি, ন চ তেসং কোচি উপঘাতো, ৱিহেসা ৱা উপ্পজ্জতি. অকট্ঠপাকিমমেৱ সালিং অকণং অথুসং সুগন্ধং তণ্ডুলফলং পৰিভুঞ্জন্তানং নেসং কুট্ঠং, গণ্ডো, কিলাসো, সোসো, কাসো, সাসো, অপমাৰো, জৰোতি এৱমাদিকো ন কোচি ৰোগো উপ্পজ্জতি. ন তে খুজ্জা ৱা ৱামনকা ৱা কাণা ৱা কুণী ৱা খঞ্জা ৱা পক্খহতা ৱা ৱিকলঙ্গা ৱা ৱিকলিন্দ্ৰিযা ৱা হোন্তি. ইত্থিযোপি তত্থ নাতিদীঘা নাতিৰস্সা নাতিকিসা নাতিথূলা নাতিকাড়া নাচ্চোদাতা সোভগ্গপ্পত্তৰূপা হোন্তি. তথা হি দীঘঙ্গুলী তম্বনখী লম্বত্থনা তনুমজ্ঝা পুণ্ণচন্দমুখী ৱিসালক্খী মুদুগত্তা সংহিতূৰূ ওদাতদন্তা গম্ভীৰনাভী তনুজঙ্ঘা দীঘনীলৱেল্লিতকেসী পুথুলসুসোণী নাতিলোমানালোমা সুভগা উতুসুখসম্ফস্সা সণ্হা সখিলসম্ভাসা নানাভৰণৱিভূসিতা ৱিচৰন্তি. সব্বদা হি সোড়সৱস্সুদ্দেসিকা ৱিয হোন্তি. পুৰিসা চ পঞ্চৱীসতিৱস্সুদ্দেসিকা ৱিয, ন পুত্তদাৰেসু ৰজ্জন্তি. অযং তত্থ ধম্মতা.

সত্তাহিকমেৱ চ তত্থ ইত্থিপুৰিসা কামৰতিযা ৱিহৰন্তি, ততো ৱীতৰাগা যথাসকং গচ্ছন্তি. ন তত্থ ইধ ৱিয গব্ভোক্কন্তিমূলকং, গব্ভপৰিহৰণমূলকং, ৱিজাযনমূলকং ৱা দুক্খং হোতি. ৰত্তকঞ্চুকতো কঞ্চনপটিমা ৱিয দাৰকা মাতুকুচ্ছিতো অমক্খিতা এৱ সেম্হাদিনা সুখেনেৱ নিক্খমন্তি, অযং তত্থ ধম্মতা.

মাতা পন পুত্তং ৱা ধীতৰং ৱা ৱিজাযিত্ৱা তেসং ৱিচৰণপ্পদেসে ঠপেত্ৱা অনপেক্খা যথাৰুচি গচ্ছতি. তেসং তত্থ সযিতানং যে পস্সন্তি পুৰিসা, ইত্থিযো ৱা, তে অত্তনো অঙ্গুলিযো উপনামেন্তি, তেসং কম্মবলেন ততো খীৰং পৱত্ততি, তেন দাৰকা যাপেন্তি. এৱং পন ৱড্ঢন্তা কতিপযদিৱসেহেৱ লদ্ধবলা হুত্ৱা দাৰিকা ইত্থিযো উপগচ্ছন্তি, দাৰকা পুৰিসে. কপ্পৰুক্খতো এৱ চ তেসং তত্থ তত্থ ৱত্থাভৰণানি নিপ্পজ্জন্তি. নানাৱিৰাগৱণ্ণৱিচিত্তানি হি সুখুমানি মুদুসুখসম্ফস্সানি ৱত্থানি তত্থ তত্থ কপ্পৰুক্খেসু ওলম্বন্তানি ইট্ঠন্তি. নানাৱিধৰংসিজালসমুজ্জলৱিৱিধৱণ্ণৰতনৱিনদ্ধানি অনেকৱিধমালাকম্মলতাকম্মভিত্তিকম্মৱিচিত্তানি সীসূপগগীৱূপগহত্থূপগকটূপগপাদূপগানি সোৱণ্ণমযানি আভৰণানি চ কপ্পৰুক্খতো ওলম্বন্তি. তথা ৱীণামুদিঙ্গপণৱসম্মতাড়সঙ্খৱংসৱেতাড়পৰিৱানিৱল্লকীপভুতিকা তূৰিযভণ্ডাপি ততো ততো ওলম্বন্তি. তত্থ চ বহূ ফলৰুক্খা কুম্ভমত্তানি ফলানি ফলন্তি মধুৰৰসানি, যানি পৰিভুঞ্জিত্ৱা তে সত্তাহম্পি খুপ্পিপাসাহি ন বাধীযন্তি. নজ্জোপি তত্থ সুৱিসুদ্ধজলা সুপতিত্থা ৰমণীযা অকদ্দমা ৱালুকতলা নাতিসীতা নাচ্চুণ্হা সুৰভিগন্ধীহি জলজপুপ্ফেহি সঞ্ছন্না সব্বকালং সুৰভিং ৱাযন্তিযো সন্দন্তি. ন তত্থ কণ্টকতিণকক্খড়গচ্ছলতা হোন্তি, অকণ্টকা পুপ্ফফলসম্পন্না এৱ হোন্তি. চন্দননাগৰুক্খা সযমেৱ ৰসং পগ্ঘৰন্তি. ন্হাযিতুকামা চ নদীতিত্থে একজ্ঝং ৱত্থাভৰণানি ঠপেত্ৱা নদিং ওতৰিত্ৱা ন্হত্ৱা উত্তিণ্ণুত্তিণ্ণা উপৰিট্ঠিমং ৱত্থাভৰণং গণ্হন্তি, ন তেসং এৱং হোতি ‘‘ইদং মম, ইদং পৰস্সা’’তি, ততো এৱ ন তেসং কোচি ৱিগ্গহো ৱা ৱিৱাদো ৱা. সত্তাহিকা এৱ চ নেসং কামৰতিকীড়া হোতি, ততো ৱীতৰাগা ৱিয ৱিচৰন্তি. যত্থ চ ৰুক্খে সযিতুকামা হোন্তি, তত্থেৱ সযনং উপলভন্তি. মতে চ সত্তে দিস্ৱা ন ৰোদন্তি, ন সোচন্তি, তঞ্চ মণ্ডযিত্ৱা নিক্খিপন্তি. তাৱদেৱ চ নেসং তথাৰূপা সকুণা উপগন্ত্ৱা মতং দীপন্তৰং নেন্তি. তস্মা সুসানং ৱা অসুচিট্ঠানং ৱা তত্থ নত্থি. ন চ ততো মতা নিৰযং ৱা তিৰচ্ছানযোনিং ৱা পেত্তিৱিসযং ৱা উপপজ্জন্তি. ‘‘ধম্মতাসিদ্ধস্স পঞ্চসীলস্স আনুভাৱেন তে দেৱলোকে নিব্বত্তন্তী’’তি ৱদন্তি. ৱস্সসহস্সমেৱ চ নেসং সব্বকালং আযুপ্পমাণং. সব্বমেতং তেসং পঞ্চসীলং ৱিয ধম্মতাসিদ্ধং এৱাতি ৱেদিতব্বং. তত্থাতি তস্মিং উত্তৰকুৰুদীপে.

একখুৰং কত্ৱাতি অনেকসফম্পি একসফং ৱিয কত্ৱা, অস্সং ৱিয কত্ৱাতি অত্থো. ‘‘গাৱি’’ন্তি ৱত্ৱা পুন ‘‘পসু’’ন্তি ৱুত্তত্তা গাৱিতো ইতৰো সব্বো চতুপ্পদো ইধ ‘‘পসূ’’তি অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘ঠপেত্ৱা গাৱি’’ন্তি.

তস্সাতি গব্ভিনিত্থিযা. পিট্ঠি ওনমিতুং সহতীতি কুচ্ছিযা গৰুভাৰতায তেসং আৰুড়্হকালে পিট্ঠি ওনমতি, তেসং নিসজ্জং সহতি পল্লঙ্কে নিসিন্না ৱিয হোন্তি. সম্মাদিট্ঠিকেতি কম্মপথসম্মাদিট্ঠিযা সম্মাদিট্ঠিকে. এত্থাতি জম্বুদীপে. এত্থ হি জনপদৱোহাৰো, ন উত্তৰকুৰুম্হি. তথা হি ‘‘পচ্চন্তিমমিলক্খুৱাসিকে’’তি চ ৱুত্তং.

তস্স ৰঞ্ঞোতি ৱেস্সৱণমহাৰাজস্স. ইতি সো অত্তানমেৱ পৰং ৱিয কত্ৱা ৱদতি. এসেৱ নযো পৰতোপি. বহুৱিধং নানাৰতনৱিচিত্তং নানাসণ্ঠানং ৰথাদি দিব্বযানং উপট্ঠিতমেৱ হোতি সুদন্তৱাহনযুত্তং, ন নেসং যানানং উপট্ঠাপনে উস্সুক্কং আপজ্জিতব্বং অত্থি. এতানীতি হত্থিযানাদীনি. নেসন্তি ৱেস্সৱণপৰিচাৰিকানং. কপ্পিতানি হুত্ৱা উট্ঠিতানি আৰুহিতুং উপকপ্পনযানানি. নিপন্নাপি নিসিন্নাপি ৱিচৰন্তি চন্দিমসূৰিযা ৱিয যথাসকং ৱিমানেসু.

নগৰা অহূতি লিঙ্গৱিপল্লাসেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘নগৰানি ভৱিংসূতি অত্থো’’তি. আটানাটা নামাতি ইত্থিলিঙ্গৱসেন লদ্ধনামং নগৰং আসি.

তস্মিং ঠত্ৱাতি তস্মিং পদেসে পৰকুসিটনাটানামকে নগৰে ঠত্ৱা. ততো উজুং উত্তৰদিসাযং. এতস্সাতি কসিৱন্তনগৰস্স. অপৰভাগে অপৰকোট্ঠাসে, পৰতো ইচ্চেৱ অত্থো.

কুৱেৰোতি তস্স পুৰিমজাতিসমুদাগতং নামন্তি তেনেৱ পসঙ্গেন যেনাযং সম্পত্তি অধিগতা, তদস্স পুব্বকম্মং আচিক্খিতুং ‘‘অযং কিৰা’’তিআদি ৱুত্তং. উচ্ছুৱপ্পন্তি উচ্ছুসস্সং. অৱসেসসালাহীতি অৱসেসযন্তসালাহি, নিস্সক্কৱচনঞ্চেতং. তত্থেৱাতি পুঞ্ঞত্থং দিন্নসালাযমেৱ.

পটিএসন্তোতি পতি পতি অত্থে এসন্তো ৱীমংসন্তো. ন কেৱলং তে ৱীমংসন্তি এৱ, অথ খো তমত্থং পতিট্ঠাপেন্তীতি আহ ‘‘ৱিসুং ৱিসুং অত্থে উপপৰিক্খমানা অনুসাসমানা’’তি. যক্খৰট্ঠিকাতি যক্খৰট্ঠাধিপতিনো. যক্খা চ ৱেস্সৱণস্স ৰঞ্ঞো নিৱেসনদ্ৱাৰে নিযুত্তা চাতি যক্খদোৱাৰিকা, তেসং যক্খদোৱাৰিকানং.

যস্মা ধৰণীপোৰক্খণিতো পুৰাণোদকং ভস্সযন্তং হেট্ঠা ৱুট্ঠি হুত্ৱা নিক্খমতি, তস্মা তং ততো গহেত্ৱা মেঘেহি পৱুট্ঠং ৱিয হোতীতি ৱুত্তং ‘‘যতো পোক্খৰণিতো উদকং গহেত্ৱা মেঘা পৱস্সন্তী’’তি. যতোতি যতো ধৰণীপোক্খৰণিতো. সভাতি যক্খানং উপট্ঠানসভা.

তস্মিং ঠানেতি তস্সা পোক্খৰণিযা তীৰে যক্খানং ৱসনৱনে. সদা ফলিতাতি নিচ্চকালং সঞ্জাতফলা. নিচ্চপুপ্ফিতাতি নিচ্চং সঞ্জাতপুপ্ফা. নানাদিজগণাযুতাতি নানাৱিধেহি দিজগণেহি যুত্তা. তেহি পন সকুণসঙ্ঘেহি ইতো চিতো চ সম্পতন্তেহি পৰিব্ভমন্তেহি যস্মা সা পোক্খৰণী আকুলা ৱিয হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ৱিৱিধপক্খিসঙ্ঘসমাকুলা’’তি. কোঞ্চসকুণেহীতি সাৰসসকুন্তেহি.

‘‘এৱং ৱিৰৱন্তান’’ন্তি ইমিনা তথা ৱস্সিতৱসেন ‘‘জীৱঞ্জীৱকা’’তি অযং তেসং সমঞ্ঞাতি দস্সেতি. উট্ঠৱচিত্তকাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. তেনাহ ‘‘এৱং ৱস্সমানা’’তি. পোক্খৰসাতকাতি পোক্খৰসণ্ঠানতায ‘‘পোক্খৰসাতকা’’তি এৱং লদ্ধনামা.

সব্বকালং সোভতীতি সব্বউতূসু সোভতি, ন তস্সা হেমন্তাদিৱসেন সোভাৱিৰতো অত্থি. এৱংভূতা চ নিচ্চং পুপ্ফিতজলজথলজপুপ্ফতায, ফলভাৰভৰিতৰুক্খপৰিৱাৰিততায, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতসলিলতায চ নিৰন্তৰং সোভতি.

২৮২. পৰিকম্মন্তি পুব্বুপচাৰং. পৰিসোধেত্ৱাতি একক্খৰস্সাপি অৱিৰাধনৱসেন আচৰিযসন্তিকে সব্বং সোধেত্ৱা. সুট্ঠু উগ্গহিতাতি পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনায পোৰিযা ৱাচায ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনীযা সম্মদেৱ উগ্গহিতা. তথা হি ‘‘অত্থঞ্চ ব্যঞ্জনঞ্চ পৰিসোধেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. অত্থং জানতো এৱ হি ব্যঞ্জনং পৰিসুজ্ঝতি, নো অজানতো. পদব্যঞ্জনানীতি পদঞ্চেৱ ব্যঞ্জনঞ্চ অহাপেত্ৱা. এৱঞ্হি পৰিপুণ্ণা নাম হোতীতি. ৱিসংৱাদেত্ৱাতি অঞ্ঞথা কত্ৱা. তেজৱন্তং ন হোতি ৱিৰজ্ঝনতো চেৱ ৱিম্হযত্থভাৱতো চ. সব্বসোতি অনৱসেসতো আদিমজ্ঝপৰিযোসানতো. তেজৱন্তং হোতীতি সভাৱনিৰুত্তিং অৱিৰাধেত্ৱা সুপ্পৱত্তিভাৱেন সাধনতো. এৱং পযোগৱিপত্তিং পহায পযোগসম্পত্তিযা সতি পৰিত্তস্স অত্থসাধকতং দস্সেত্ৱা ইদানি অজ্ঝাসযৱিপত্তিং পহায অজ্ঝাসযসম্পত্তিযা অত্থসাধকতং দস্সেতুং ‘‘লাভহেতূ’’তিআদি ৱুত্তং. ইদং পৰিত্তভণনং সত্তানং অনত্থপটিবাহনহেতূতি তস্স ঞাণকৰুণাপুব্বকতা নিস্সৰণপক্খো. মেত্তং পুৰেচাৰিকং কত্ৱাতি মেত্তামনসিকাৰেন সত্তেসু হিতফৰণং পুৰক্খত্ৱা.

‘‘ৱত্থুং ৱা’’তিআদি পুব্বে চতুপৰিসমজ্ঝে কতায সাধনায ভগৱতো পৱেদনং. ঘৰৱত্থুন্তি ৱসনগেহং. নিবদ্ধৱাসন্তি পৰগেহেপি নেৱাসিকভাৱেন ৱাসং ন লভেয্য, যং পন মহাৰাজানং, যক্খসেনাপতীনঞ্চ অজানন্তানংযেৱ কদাচি ৱসিত্ৱা গমনং, তং অপ্পমাণন্তি অধিপ্পাযো. সমিতিন্তি যক্খাদিসমাগমং. কামং পাড়িযং ‘‘ন মে সো’’তি আগতং, ইতৰেসম্পি পন মহাৰাজানমত্তনা একজ্ঝাসযতায তেসম্পি অজ্ঝাসযং হদযে ঠপেত্ৱা ৱেস্সৱণো তথা অৱোচ. কঞ্ঞং অনু অনু ৱহিতুং অযুত্তো অনাৱয্হো, সব্বকালং কঞ্ঞং লদ্ধুং অযুত্তোতি অত্থো, তং অনাৱয্হং. তেনাহ ‘‘ন আৱাহযুত্ত’’ন্তি. ন ৱিৱয্হন্তি অৱিৱয্হং, কঞ্ঞং গহেতুমযুত্তন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ন ৱিৱাহযুত্ত’’ন্তি. আহিতো অহংমানো এত্থাতি অত্তা, অত্তভাৱো. অত্তা ৱিসযভূতো এতাসং অত্থীতি অত্তা, পৰিভাসা, তাহি. পৰিযত্তং কত্ৱা ৱচনেন পৰিপুণ্ণাহি. যথা যক্খা অক্কোসিতব্বা, এৱং পৱত্তা অক্কোসা যক্খঅক্কোসা নাম, তেহি. তে পন ‘‘কড়াৰক্খি কড়াৰদন্তা কাড়ৱণ্ণা’’তি এৱং আদযো.

ৱিৰুদ্ধাতি ৱিৰুজ্ঝনকা পৰেহি ৱিৰোধিনো. ৰভসাতি সাৰম্ভকাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘কৰণুত্তৰিযা’’তি. ৰভসাতি ৱা সাহসিকা. সামিনো মনসো অস্সৱাতি মনস্সা, কিঙ্কৰা. যে হি ‘‘কিং কৰোমি ভদ্দন্তে’’তি সামিকস্স ৱসে ৱত্তন্তি, তে এৱং ৱুচ্চন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘যক্খসেনাপতীনং যে মনস্সা, তেস’’ন্তি. আণায অৱৰোধিতুপচাৰা অৱৰুদ্ধা, তে পন আণাৱতো পচ্চত্থিকা নাম হোন্তীতি ‘‘পচ্চামিত্তা ৱেৰিনো’’তি ৱুত্তং. উজ্ঝাপেতব্বন্তি হেট্ঠা কত্ৱা চিন্তাপেতব্বং, তং পন উজ্ঝাপনং তেসং নীচকিৰিযায জানাপনং হোতীতি আহ ‘‘জানাপেতব্বা’’তি.

পৰিত্তপৰিকম্মকথাৱণ্ণনা

পৰিত্তস্স পৰিকম্মং কথেতব্বন্তি আটানাটিযপৰিত্তস্স পৰিকম্মং পুব্বুপচাৰট্ঠানিযং মেত্তসুত্তাদি কথেতব্বং. এৱঞ্হি তং লদ্ধাসেৱনং হুত্ৱা তেজৱন্তং হোতি. তেনাহ ‘‘পঠমমেৱ হী’’তিআদি. পিট্ঠং ৱা মংসং ৱাতি ৱা-সদ্দো অনিযমত্থো, তেন মচ্ছঘতসূপাদিং সঙ্গণ্হাতি. ওতাৰং লভন্তি অত্তনা পিযাযিতব্বআহাৰৱসেন পিযাযিতব্বট্ঠানৱসেন চ. ‘‘পৰিত্ত…পে… নিসীদিতব্ব’’ন্তি ইমিনাৱ পৰিত্তকাৰকস্স ভিক্খুনো পৰিসুদ্ধিপি ইচ্ছিতব্বাতি দস্সেতি.

‘‘পৰিত্তকাৰকো…পে… সম্পৰিৱাৰিতেনা’’তি ইদং পৰিত্তকৰণে বাহিৰৰক্খাসংৱিধানং. ‘‘মেত্তচিত্তং …পে… কাতব্ব’’ন্তি ইদং অব্ভন্তৰৰক্খা উভযতো ৰক্খাসংৱিধানং. এৱঞ্হি অমনুস্সা পৰিত্তকৰণস্স অন্তৰাযং কাতুং ন ৱিসহন্তি. মঙ্গলকথা ৱত্তব্বা পুব্বুপচাৰৱসেন. সব্বসন্নিপাতোতি তস্মিং ৱিহাৰে, তস্মিং ৱা গামখেত্তে সব্বেসং ভিক্খূনং সন্নিপাতো. ঘোসেতব্বো,‘‘চেতিযঙ্গণে সব্বেহি সন্নিপতিতব্ব’’ন্তি. অনাগন্তুং নাম ন লব্ভতি অমনুস্সেন বুদ্ধাণাভযেন, ৰাজাণাভযেন চ. গহিতকাপদেসেন অমনুস্সোৱ পুচ্ছিতো হোতীতি আহ ‘‘অমনুস্সগ্গহিতকো ‘ত্ৱং কো নামা’তি পুচ্ছিতব্বো’’তি. মালাগন্ধাদীসু পূজনত্থং ৱিনিযুঞ্জিযমানেসু. পত্তীতি তুয্হং পত্তিদানং. পিণ্ডপাতে পত্তীতি পিণ্ডপাতে দিয্যমানে পত্তিদানং. দেৱতানন্তি যক্খসেনাপতীনং. পৰিত্তং ভণিতব্বন্তি এত্থাপি ‘‘মেত্তচিত্তং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা’’তি চ ‘‘মঙ্গলকথা ৱত্তব্বা’’তি চ ‘‘ৱিহাৰস্স উপৱনে’’তি এৱমাদি চ সব্বং গিহীনং পৰিত্তকৰণে ৱুত্তং পৰিকম্মং কাতব্বমেৱ.

সৰীৰে অধিমুচ্চতীতি সৰীৰং অনুপৱিসিত্ৱা ৱিয আৱিসন্তো যথা গহিতকস্স ৱসেন ন ৱত্ততি, অত্তনো এৱ ৱসেন ৱত্ততি, এৱং অধিমুচ্চতি অধিট্ঠহিত্ৱা তিট্ঠতি. তেনাহ ‘‘আৱিসতীতি তস্সেৱ ৱেৱচন’’ন্তি. লগ্গতীতি তত্থেৱ লগ্গো অল্লীনো হোতি. তেনাহ ‘‘ন অপেতী’’তি. ৰোগং ৱড্ঢেন্তোতি ধাতূনং সমভাৱেন ৱত্তিতুং অপ্পদানৱসেন উপ্পন্নং ৰোগং ৱড্ঢেন্তো. ধাতূনং ৱিসমভাৱাপত্তিযা চ আহাৰস্স চ অৰুচ্চনেন গহিতকস্স সৰীৰে লোহিতং সুস্সতি, মংসং মিলাযতি, তং পনস্স যক্খো ধাতুক্খোভনিমিত্ততায কৰোন্তো ৱিয হোতীতি ৱুত্তং ‘‘অপ্পমংসলোহিতং কৰোন্তো’’তি.

২৮৩. তেসং নামানি ইন্দাদিনামভাৱেন ৱোহৰিতব্বতো. ততোতি ততো আৰোচনতো পৰং. তেতি যক্খসেনাপতযো. ওকাসো ন ভৱিস্সতীতি ভিক্খুভিক্খুনিযো, উপাসকউপাসিকাযো ৱিহেঠেতুং অৱসৰো ন ভৱিস্সতি সম্মদেৱ আৰক্খায ৱিহিতত্তাতি.

আটানাটিযসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.