৮. সিঙ্গালসুত্তৱণ্ণনা
নিদানৱণ্ণনা
২৪২. পাকাৰেন পৰিক্খিত্তন্তি পদং আনেত্ৱা সম্বন্ধো. গোপুৰট্টালকযুত্তন্তি দ্ৱাৰপাসাদেন চেৱ তত্থ তত্থ পাকাৰমত্থকে পতিট্ঠাপিতঅট্টালকেহি চ যুত্তং. ৱেড়ূহি পৰিক্খিত্তত্তা, অব্ভন্তৰে পুপ্ফূপগফলূপগৰুক্খসঞ্ছন্নত্তা চ নীলোভাসং. ছাযূদকসম্পত্তিযা, ভূমিভাগসম্পত্তিযা চ মনোৰমং.
কাড়কৱেসেনাতি কলন্দকৰূপেন. নিৱাপন্তি ভোজনং. তন্তি উয্যানং.
‘‘খো পনা’’তি ৱচনালঙ্কাৰমত্তমেতন্তি তেন সমযেনাতি অত্থৱচনং যুত্তং. গহপতি মহাসালোতি গহপতিভূতো মহাসাৰো, ৰ-কাৰস্স ল-কাৰং কত্ৱা অযং নিদ্দেসো. ৱিভৱসম্পত্তিযা মহাসাৰপ্পত্তো কুটুম্বিকো. ‘‘পুত্তো পনস্স অস্সদ্ধো’’তিআদি অট্ঠুপ্পত্তিকো যং সুত্তনিক্খেপোতি তং অট্ঠুপ্পত্তিং দস্সেতুং আৰদ্ধং. কম্মফলসদ্ধায অভাৱেন অস্সদ্ধো. ৰতনত্তযে পসাদাভাৱেন অপ্পসন্নো. এৱমাহাতি এৱং ইদানি ৱুচ্চমানাকাৰেন ৱদতি.
যাৱজীৱং অনুস্সৰণীযা হোতি হিতেসিতায ৱুত্তা পচ্ছিমা ৱাচাতি অধিপ্পাযেন. পুথুদিসাতি ৱিসুং ৱিসুং দিসা, তা পন অনেকাতি আহ ‘‘বহুদিসা’’তি.
২৪৩. ‘‘ন তাৱ পৱিট্ঠো’’তিআদীসু ৱত্তব্বং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. ন ইদানেৱাতি ন ইমায এৱ ৱেলায. কিং চৰহীতি আহ ‘‘পচ্চূসসমযেপী’’তিআদি. গিহিৱিনযন্তি গিহীনং গহট্ঠানং ৱিনযতন্তিভূতং ‘‘গিহিনা এৱং ৱত্তিতব্ব’’ন্তি গহট্ঠাচাৰস্স গহট্ঠৱত্তস্স অনৱসেসতো ইমস্মিং সুত্তে সৱিসেসং কত্ৱা ৱুত্তত্তা. তথেৱাতি যথা বুদ্ধচক্খুনা দিট্ঠং, তথেৱ পস্সি. নমস্সতি ৱত্তৱসেন কত্তব্বন্তি গহেত্ৱা ঠিতত্তা.
ছদিসাদিৱণ্ণনা
২৪৪. ৱচনং সুত্ৱাৱ চিন্তেসি বুদ্ধানুভাৱেন অত্তসম্মাপণিধাননিমিত্তেন পুঞ্ঞবলেন চ চোদিযমানো. ন কিৰ তা এতাতি তা ছ দিসা এতা ইদানি মযা নমস্সিযমানা পুৰত্থিমাদিকা ন হোন্তি কিৰাতি. নিপাতমত্তন্তি অনত্থকভাৱং তস্স ৱদতি. পুচ্ছাপদন্তি পুচ্ছাৱচনং.
ভগৱা গহপতিপুত্তেন নমস্সিতব্বা ছ দিসা পুচ্ছিতো দেসনাকুসলতায আদিতো এৱ তা অকথেত্ৱা তস্স তাৱ পটিপত্তিযা নং ভাজনভূতং কাতুং ৱজ্জনীযৱজ্জনত্থঞ্চেৱ সেৱিতব্বসেৱনত্থঞ্চ ওৱাদং দেন্তো ‘‘যতো খো গহপতিপুত্তা’’তিআদিনা দেসনং আৰভি. তত্থ কম্মকিলেসাতি কম্মভূতা সংকিলেসা. কিলিস্সন্তীতি কিলিট্ঠা মলীনা ৱিয ঠিতা, উপতাপিতা চ হোন্তীতি অত্থো. তস্মাতি কিলিস্সননিমিত্তত্তা. যদিপি সুৰাপানং পঞ্চৱেৰভাৱেন উপাসকেহি পৰিৱজ্জনীযং, তস্স পন অপাযমুখভাৱেন পৰতো ৱত্তুকামতায পাণাতিপাতাদিকে এৱ সন্ধায ‘‘চত্তাৰো’’তি ৱুত্তং, ন ‘‘পঞ্চা’’তি. ‘‘ৱিসুং অকম্মপথভাৱতো চা’’তি অপৰে. ‘‘সুৰাপানম্পি ‘সুৰামেৰযপানং, ভিক্খৱে, আসেৱিতং ভাৱিতং বহুলীকতং নিৰযসংৱত্তনিক’ন্তিআদি (অ. নি. ৮.৪০) ৱচনতো ৱিসুং কম্মপথভাৱেন আগতং. তথা হি তং দুচ্চৰিতকম্মং হুত্ৱা দুগ্গতিগামিপিট্ঠিৱত্তকভাৱেন নিযত’’ন্তি কেচি, তেসং মতেন একাদস কম্মপথা সিযুং. তস্মা যথাৱুত্তেস্ৱেৱ কম্মপথেসু উপকাৰকত্তসভাগত্তৱসেন অনুপ্পৱেসো দট্ঠব্বোতি ‘‘ৱিসুং অকম্মপথভাৱতো চা’’তি সুৱুত্তমেতং. সুৰাপানস্স ভোগাপাযমুখভাৱেন ৱত্তুকামতায ‘‘চত্তাৰো’’ ত্ৱেৱ অৱোচ. তিট্ঠতি এত্থ ফলং তদাযত্তৱুত্তিতাযাতি ঠানং, হেতূতি আহ ‘‘ঠানেহীতি কাৰণেহী’’তি. অপেন্তি অপগচ্ছন্তি, অপেতি ৱা এতেহীতি অপাযা, অপাযানং, অপাযা এৱ ৱা মুখানি দ্ৱাৰানীতি অপাযমুখানি. ৱিনাসমুখানীতি এত্থাপি এসেৱ নযো.
কিঞ্চাপি ‘‘অৰিযসাৱকস্সা’’তি পুব্বে সাধাৰণতো ৱুত্তং, ৱিসেসতো পন পঠমায ভূমিযং ঠিতস্সেৱ ৱক্খমাননযো যুজ্জতীতি ‘‘সোতি সো সোতাপন্নো’’তি ৱুত্তং. পাপক-সদ্দো নিহীনপৰিযাযোতি ‘‘লামকেহী’’তি ৱুত্তং. অপাযদুক্খং, ৱট্টদুক্খঞ্চ পাপেন্তীতি ৱা পাপকা, তেহি পাপকেহি. ছ দিসা পটিচ্ছাদেন্তোতি তেন তেন ভাগেন দিস্সন্তীতি ‘‘দিসা’’তি সঞ্ঞিতে ছ ভাগে সত্তে যথা তেহি সদ্ধিং অত্তনো ছিদ্দং ন হোতি, এৱং পটিচ্ছাদেন্তো পটিসন্ধাৰেন্তো. ৱিজিননত্থাযাতি অভিভৱনত্থায. যো হি দিট্ঠধম্মিকং, সম্পৰাযিকঞ্চ অনত্থং পৰিৱজ্জনৱসেন অভিভৱতি, ততো এৱ তদুভযত্থং সম্পাদেতি, সো উভযলোকৱিজযায পটিপন্নো নাম হোতি পচ্চত্থিকনিগ্গণ্হনতো, সকত্থসম্পাদনতো চ. তেনাহ ‘‘অযঞ্চেৱ লোকো’’তিআদি. পাণাতিপাতাদীনি পঞ্চ ৱেৰানি ৱেৰপ্পসৱনতো. আৰদ্ধো হোতীতি সংসাধিতো হোতি, তযিদং সংসাধনং কিত্তিসদ্দেন ইধ সত্তানং চিত্ততোসনেন, ৱেৰাভাৱাপাদনেন চ হোতীতি আহ ‘‘পৰিতোসিতো চেৱ নিপ্ফাদিতো চা’’তি. পুন পঞ্চ ৱেৰানীতি পঞ্চ ৱেৰফলানি উত্তৰপদলোপেন.
কতমস্সাতি কতমে অস্স. কিলেসসম্পযুত্তত্তা কিলেসোতি তংযোগতো তংসদিসং ৱদতি যথা ‘‘পীতিসুখং পঠমং ঝানং, (দী. নি. ১.২২৬; ম. নি. ১.২৭১, ২৮৭, ২৯৭; সং. নি. ২.১৫২; অ. নি. ৪.১২৩; ৫.২৮; পাৰা. ১১; ধ. স. ৪৯৯; ৱিভ. ৫০৮) নীলং ৱত্থ’’ন্তি চ. সম্পযুত্ততা চেত্থ তদেকট্ঠতায ৱেদিতব্বা, ন একুপ্পাদাদিতায. এৱঞ্চ কত্ৱা পাণাতিপাতকম্মস্স দিট্ঠিমানলোভাদীহিপি কিলিট্ঠতা সিদ্ধা হোতি, মিচ্ছাচাৰস্স দোসাদীহি কিলিট্ঠতা. তেনাহ ‘‘সংকিলেসোযেৱা’’তিআদি. পুব্বে ৱুত্তঅত্থৱসেন পন সম্মুখেনপি নেসং কিলেসপৰিযাযো লব্ভতেৱ. এতদত্থপৰিদীপকমেৱাতি যো ‘‘পাণাতিপাতো খো’’তিআদিনা ৱুত্তো, এতস্স অত্থস্স পৰিদীপকমেৱ. যদি এৱং কস্মা পুন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘গাথাবন্ধ’’ন্তি, তস্স অত্থস্স সুখগ্গহণত্থং ভগৱা গাথাবন্ধং অৱোচাতি অধিপ্পাযো.
চতুঠানাদিৱণ্ণনা
২৪৬. ‘‘পাপকম্মং কৰোতী’’তি কস্মা অযং উদ্দেসনিদ্দেসো পৱত্তোতি অন্তোলীনচোদনং সন্ধায ‘‘ইদং ভগৱা’’তিআদি ৱুত্তং. সুক্কপক্খৱসেন হি উদ্দেসো কতো, কণ্হপক্খৱসেন চ নিদ্দেসো আৰদ্ধো. কাৰকেতি পাপকম্মস্স কাৰকে. অকাৰকো পাকটো হোতি যথা পটিপজ্জন্তো পাপং কৰোতি নাম, তথা অপ্পটিপজ্জনতো. সংকিলেসধম্মৱিৱজ্জনপুব্বকং ৱোদানধম্মপটিপত্তিআচিক্খনং ইধ দেসনাকোসল্লং. পঠমতৰং কাৰকং দস্সেন্তো আহ যথা ‘‘ৱামং মুঞ্চ দক্খিণং গণ্হা’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ৪৯৮) তথা হি ভগৱা অট্ঠতিংস মঙ্গলানি দস্সেন্তো ‘‘অসেৱনা চ বালান’’ন্তি (খু. পা. ৫.৩; সু. নি. ২৬২) ৱত্ৱা ‘‘পণ্ডিতানঞ্চ সেৱনা’’তি (খু. পা. ৫.৩; সু. নি. ২৬২) অৱোচ. ছন্দাগতিন্তি এত্থ সন্ধিৱসেন সৰলোপোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ছন্দেন পেমেন অগতি’’ন্তি. ছন্দাতি হেতুম্হি নিস্সক্কৱচনন্তি আহ ‘‘ছন্দেনা’’তি. ছন্দ-সদ্দো চেত্থ তণ্হাপৰিযাযো, ন কুসলচ্ছন্দাদিপৰিযাযোতি আহ ‘‘পেমেনা’’তি. পৰপদেসূতি ‘‘দোসাগতিং গচ্ছন্তো’’তিআদীসু ৱাক্যেসু. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ইমিনা ‘‘দোসেন কোপেনা’’তি এৱমাদি অত্থৱচনং অতিদিসতি. মিত্তোতি দড়্হমিত্তো, সম্ভত্তোতি অত্থো. সন্দিট্ঠোতি দিট্ঠমত্তসহাযো. পকতিৱেৰৱসেনাতি পকতিযা উপ্পন্নৱেৰৱসেন, চিৰকালানুবন্ধৱিৰোধৱসেনাতি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘তঙ্খণুপ্পন্নকোধৱসেন ৱা’’তি. যং ৱা তং ৱা অযুত্তং অকাৰণং ৱত্ৱা. ৱিসমে চোৰাদিকে, ৱিসমানি ৱা কাযদুচ্চৰিতাদীনি সমাদায ৱত্তনেন নিস্সিতো ৱিসমনিস্সিতো.
ছন্দাগতিআদীনি ন গচ্ছতি মগ্গেনেৱ চতুন্নম্পি অগতিগমনানং পহীনত্তা, অগতিগমনানীতি চ তথাপৱত্তা অপাযগমনীযা অকুসলচিত্তুপ্পাদা ৱেদিতব্বা অগতি গচ্ছতি এতেহীতি.
যস্সতি তেন কিত্তীযতীতি যসো, থুতিঘোসো. যস্সতি তেন পুৰেচৰানুচৰভাৱেন পৰিৱাৰীযতীতি যসো, পৰিৱাৰোতি আহ ‘‘কিত্তিযসোপি পৰিৱাৰযসোপী’’তি. পৰিহাযতীতি পুব্বে যো চ যাৱতকে লব্ভতি, ততো পৰিতো হাযতি পৰিক্খযং গচ্ছতি.
ছঅপাযমুখাদিৱণ্ণনা
২৪৭. পূৱে ভাজনে পক্খিপিত্ৱা তজ্জং উদকং দত্ৱা মদ্দিত্ৱা কতা পূৱসুৰা. এৱং সেসসুৰাপি. কিণ্ণাতি পন তস্সা সুৰায বীজং ৱুচ্চতি, যে ‘‘সুৰামোদকা’’ তিপি ৱুচ্চন্তি, তে পক্খিপিত্ৱা কতা কিণ্ণপক্খিত্তা. হৰীতকীসাসপাদিনানাসম্ভাৰেহি সংযোজিতা সম্ভাৰসংযুত্তা. মধুকতালনাড়িকেৰাদিপুপ্ফৰসো চিৰপাৰিৱাসিকো পুপ্ফাসৱো. পনসাদিফলৰসো ফলাসৱো. মুদ্দিকাৰসো মধ্ৱাসৱো. উচ্ছুৰসো গুড়াসৱো. হৰীতকামলককটুকভণ্ডাদিনানাসম্ভাৰানং ৰসো চিৰপাৰিৱাসিকো সম্ভাৰসংযুত্তো. তং সব্বম্পীতি তং সব্বং দসৱিধম্পি. মদকৰণৱসেন মজ্জং পিৱন্তং মদযতীতি কত্ৱা. সুৰামেৰযমজ্জে পমাদট্ঠানং সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানং. অনু অনু যোগোতি পুনপ্পুনং তংসমঙ্গিতা. তেনাহ ‘‘পুনপ্পুনং কৰণ’’ন্তি, অপৰাপৰং পৱত্তনন্তি অত্থো. উপ্পন্না চেৱ ভোগা পৰিহাযন্তি পানব্যসনেন ব্যসনকৰণতো. অনুপ্পন্না চ নুপ্পজ্জন্তি পমত্তস্স কম্মন্তেসু ঞাযকৰণাভাৱতো. ভোগানন্তি ভুঞ্জিতব্বট্ঠেন ‘‘ভোগা’’তি লদ্ধনামানং কামগুণানং. অপাযমুখ-সদ্দস্স অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তো এৱ. অৱেলাযাতি অযুত্তৱেলায. যদা ৱিচৰতো অত্থৰক্খাদযো ন হোন্তি. ৱিসিখাসু চৰিযাতি ৰচ্ছাসু ৱিচৰণং.
সমজ্জা ৱুচ্চতি মহো, যত্থ নচ্চানিপি পযোজীযন্তি, তেসং দস্সনাদিঅত্থং তত্থ অভিৰতিৱসেন চৰণং উপগমনং সমজ্জাভিচৰণং. নচ্চাদিদস্সনৱসেনাতি নচ্চাদীনং দস্সনাদিৱসেনাতি আদিসদ্দলোপো দট্ঠব্বো, দস্সনেন ৱা সৱনম্পি গহিতং ৱিৰূপেকসেসনযেন. আলোচনসভাৱতায ৱা পঞ্চৱিঞ্ঞাণানং সৱনকিৰিযাযপি দস্সনসঙ্খেপসম্ভৱতো ‘‘দস্সনৱসেন’’ ইচ্চেৱ ৱুত্তং. ইধ চিত্তালসিযতা অকাৰণন্তি ‘‘কাযালসিযতা’’তি ৱুত্তং. যুত্তপ্পযুত্ততাতি তপ্পসুততা অতিৰেকতৰতায.
সুৰামেৰযস্স ছআদীনৱাদিৱণ্ণনা
২৪৮. সযং দট্ঠব্বন্তি সন্দিট্ঠং. সন্দিট্ঠমেৱ সন্দিট্ঠিকং, ধনজানিসদ্দাপেক্খায পন ইত্থিলিঙ্গৱসেন নিদ্দেসো, দিট্ঠধম্মিকাতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘ইধলোকভাৱিনী’’তি. সমং, সম্মা পস্সিতব্বাতি ৱা সন্দিট্ঠিকা, পানসমকালভাৱিনীতি অত্থো. কলহপ্পৱড্ঢনী মিত্তস্স কলহে অনাদীনৱদস্সিভাৱতো. খেত্তং উপ্পত্তিট্ঠানভাৱতো. আযতনন্তি ৱা কাৰণং, আকৰো ৱাতি অত্থো. পৰলোকে অকিত্তিং পাপুণন্তি অকিত্তিসংৱত্তনিযস্স কম্মস্স পসৱনতো. কোপীনং ৱা পাকটভাৱেন অকত্তব্বৰহস্সকম্মং. সুৰামদমত্তা চ পুব্বে অত্তনা কতং তাদিসং কম্মং অমত্তকালে ছাদেন্তা ৱিচৰিত্ৱা মত্তকালে পচ্চত্থিকানম্পি ৱিৱৰন্তি পাকটং কৰোন্তি, তেন তেসং সা সুৰা তস্স কোপীনস্স নিদংসনতো ‘‘কোপীননিদংসনী’’তি ৱুচ্চতীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. কম্মস্সকতাপঞ্ঞন্তি নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং. ‘‘যং কিঞ্চি লোকিযং পঞ্ঞং দুব্বলং কৰোতিযেৱা’’তি হি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. তথা হি ব্যতিৰেকমুখেন তমত্থং পতিট্ঠপেতুং ‘‘মগ্গপঞ্ঞং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘অন্তোমুখমেৱ ন পৱিসতী’’তি ইমিনা সুৰায মগ্গপঞ্ঞাদুব্বলকৰণস্স দুৰসমুস্সাৰিতভাৱমাহ. ননু চেৱং সুৰায তস্সা পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে সামত্থিযৱিঘাতো অচোদিতো হোতি অৰিযানং অনুপ্পযোগস্সেৱ চোদিতত্তাতি? নযিদং এৱং উপযোগোপি নাম সদা তেসং নত্থি, কুতো কিচ্চকৰণন্তি ইমস্স অত্থস্স ৱুত্তত্তা. অথ পন অট্ঠানপৰিকপ্পৱসেনস্সা কদাচি সিযা উপযোগো, তথাপি সো তস্সা দুব্বলিযং ঈসকম্পি কাতুং নালমেৱ সম্মদেৱ পটিপক্খদূৰীভাৱেন সুপ্পতিট্ঠিতভাৱতো. তেনাহ ‘‘মগ্গপঞ্ঞং পন দুব্বলং কাতুং ন সক্কোতী’’তি. মগ্গসীসেন চেত্থ অৰিযানং সব্বস্সাপি লোকিযলোকুত্তৰায পঞ্ঞায দুব্বলভাৱাপাদানে অসমত্থতা দস্সিতাতি দট্ঠব্বং. পজ্জতি এতেন ফলন্তি পদং, কাৰণং.
২৪৯. অত্তাপিস্স অকালচাৰিস্স অগুত্তো সৰসতো অৰক্খিতো উপক্কমতোপি পৰিৱজ্জনীযানং অপৰিৱজ্জনতো. তেনাহ ‘‘অৱেলায চৰন্তো হী’’তিআদি. কণ্টকাদীনিপীতি পি-সদ্দেন সোব্ভাদিকে সঙ্গণ্হাতি. ৱেৰিনোপীতি পি-সদ্দেন চোৰাদিকা সঙ্গয্হন্তি. পুত্তদাৰাতি এত্থ পুত্তগ্গহণেন পুত্তীপি গহিতাতি আহ ‘‘পুত্তধীতৰো’’তি. বহি পত্থনন্তি কামপত্থনাৱসেন অন্তোগেহস্সিততো নিবদ্ধৱত্থুতো বহিদ্ধা পত্থনং কত্ৱা. অঞ্ঞেহি কতপাপকম্মেসূতি পৰেহি কতাসু পাপকিৰিযাসু. সঙ্কিতব্বো হোতি অকালে তত্থ তত্থ চৰণতো. ৰুহতি যস্মিং পদেসে চোৰিকা পৱত্তা, তত্থ পৰেহি দিট্ঠত্তা. ৱত্তুং ন সক্কাতি ‘‘এত্তকং দুক্খং, এত্তকং দোমনস্স’’ন্তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱত্তুং ন সক্কা. তং সব্বম্পি ৱিকালচাৰিম্হি পুগ্গলে আহৰিতব্বং তস্স উপৰি পক্খিপিতব্বং হোতি. কথং? অঞ্ঞস্মিং পুগ্গলে তথাৰূপে আসঙ্কিতব্বে অসতি. ইতীতি এৱং. সোতি ৱিকালচাৰী. পুৰক্খতো পুৰতো অত্তনো উপৰি আসঙ্কন্তে কত্ৱা চৰতি.
২৫০. নটনাটকাদিনচ্চন্তি নটেহি নাটকেহি নচ্চিতব্বনাটকাদিনচ্চৱিধি. আদি-সদ্দেন অৱসিট্ঠং সব্বং সঙ্গণ্হাতি. ‘‘তত্থ গন্তব্বং হোতী’’তি ৱত্ৱা তত্থস্স গমনেন যথা অনুপ্পন্নানং ভোগানং অনুপ্পাদো, উপ্পন্নানঞ্চ ৱিনাসো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘তস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. গীতন্তি সৰগতং, পকৰণগতং, তাড়গতং, অপধানগতন্তি গন্ধব্বসত্থৱিহিতং অঞ্ঞম্পি সব্বং গীতং ৱেদিতব্বং. ৱাদিতন্তি ৱীণাৱেণুমুদিঙ্গাদিৱাদনং. অক্খানন্তি ভাৰতযুদ্ধসীতাহৰণাদিঅক্খানং. পাণিস্সৰন্তি কংসতাড়ং, ‘‘পাণিতাড়’’ন্তিপি ৱদন্তি. কুম্ভথূনন্তি চতুৰস্সঅম্বণকতাড়ং. ‘‘কুটভেৰিসদ্দো’’তি কেচি. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ইমিনা ‘‘কস্মিং ঠানে’’তিআদিনা নচ্চে ৱুত্তমত্থং গীতাদীসু অতিদিসতি.
২৫১. জযন্তি জূতং জিনন্তো. ৱেৰন্তি জিতেন কীড়কপুৰিসেন জযনিমিত্তং অত্তনো উপৰি ৱেৰং ৱিৰোধং পসৱতি উপ্পাদেতি. তঞ্হিস্স ৱেৰপসৱনং দস্সেতুং ‘‘জিতং মযা’’তিআদি ৱুত্তং. জিনোতি জূতপৰাজযাপন্নায ধনজানিযা জিনো. তেনাহ ‘‘অঞ্ঞেন জিতো সমানো’’তিআদি. ৱিত্তং অনুসোচতীতি তং জিনং ৱিত্তং উদ্দিস্স অনুত্থুনতি. ৱিনিচ্ছযট্ঠানেতি যস্মিং কিস্মিঞ্চি অট্টৱিনিচ্ছযট্ঠানে. সক্খিপুট্ঠস্সাতি সক্খিভাৱেন পুট্ঠস্স. অক্খসোণ্ডোতি অক্খধুত্তো. জূতকৰোতি জূতপমাদট্ঠানানুযুত্তো. ত্ৱম্পি নাম কুলপুত্তোতি কুলপুত্তো নাম ত্ৱং, ন মযং তযি কোলপুত্তিযং ইদানি পস্সামাতি অধিপ্পাযো. ছিন্নভিন্নকোতি ছিন্নভিন্নহিৰোত্তপ্পো, অহিৰিকো অনোত্তপ্পীতি অত্থো. তস্স কাৰণাতি তস্স অত্থায.
অনিচ্ছিতোতি ন ইচ্ছিতো. পোসিতব্বা ভৱিস্সতি জূতপৰাজযেন সব্বকালং ৰিত্ততুচ্ছভাৱতো.
পাপমিত্ততায ছআদীনৱাদিৱণ্ণনা
২৫২. অক্খধুত্তাতি অক্খেসু ধুত্তা, অক্খনিমিত্তং অত্থৱিনাসকা. ইত্থিসোণ্ডাতি ইত্থীসু সোণ্ডা, ইত্থিসম্ভোগনিমিত্তং আতপ্পনকা. তথা ভত্তসোণ্ডাদযো ৱেদিতব্বা. পিপাসাতি উপৰূপৰি সুৰাপিপাসা. তেনাহ ‘‘পানসোণ্ডা’’তি. নেকতিকাদযো হেট্ঠা ৱুত্তা এৱ. মেত্তিউপ্পত্তিট্ঠানতায মিত্তা হোন্তি. তস্মাতি পাপমিত্ততায.
২৫৩. কম্মন্তন্তি কম্মং, যথা সুত্তংযেৱ সুত্তন্তো, এৱং কম্মংযেৱ কম্মন্তো, তং কাতুং গচ্ছামাতি ৱুত্তো. কম্মং ৱা অন্তো নিট্ঠানং গচ্ছতি এত্থাতি কম্মন্তো, কম্মকৰণট্ঠানং, তং গচ্ছামাতি ৱুত্তো.
পন্নসখাতি সুৰং পাতুং পন্নে পটিপজ্জন্তে এৱ সখাতি পন্নসখা. তেনাহ ‘‘অযমেৱত্থো’’তি. ‘‘সম্মিযসম্মিযো’’তি ৱচনমেত্থ অত্থীতি সম্মিযসম্মিযো. তেনাহ ‘‘সম্মসম্মাতি ৱদন্তো’’তি. সহাযো হোতীতি সহাযো ৱিয হোতি. ওতাৰমেৱ গৱেসতীতি ৰন্ধমেৱ পৰিযেসতি অনত্থমস্স কাতুকামো. ৱেৰপ্পসৱোতি পৰেহি অত্তনি ৱেৰস্স পসৱনং অনুপৱত্তনং. তেনাহ ‘‘ৱেৰবহুলতা’’তি. পৰেসং কৰিযমানো অনত্থো এত্থ অত্থীতি অনত্থো, তব্ভাৱো অনত্থতাতি আহ ‘‘অনত্থকাৰিতা’’তি. যো হি পৰেসং অনত্থং কৰোতি, সো অত্থতো অত্তনো অনত্থকাৰো নাম, তস্মা অনত্থতাতি উভযানত্থকাৰিতা. অৰিযো ৱুচ্চতি সত্তো, কুচ্ছিতো অৰিযো কদৰিযো. যস্স ধম্মস্স ৱসেন সো ‘‘কদৰিযো’’তি ৱুচ্চতি, সো ধম্মো কদৰিযতা, মচ্ছৰিযং. তং পন দুব্বিসজ্জনীযভাৱে ঠিতং সন্ধাযাহ ‘‘সুট্ঠু কদৰিযতা থদ্ধমচ্ছৰিযভা’’ৱোতি. অৱিপণ্ণসভাৱতো উট্ঠাতুং অসক্কোন্তো চ ইণং গণ্হন্তো সংসীদন্তোৱ ইণং ৱিগাহতি নাম. সূৰিযে অনুগ্গতে এৱ কম্মন্তে অনাৰভন্তো ৰত্তিং অনুট্ঠানসীলো.
অত্থাতি ধনানি. অতিক্কমন্তীতি অপগচ্ছন্তি. অথ ৱা অত্থাতি কিচ্চানি. অতিক্কমন্তীতি অতিক্কন্তকালানি হোন্তি, তেসং অতিক্কমোপি অত্থতো ধনানমেৱ অতিক্কমো. ইমিনা কথামগ্গেনাতি ইমিনা ‘‘যতো খো গহপতিপুত্তা’’তিআদি (দী. নি. ৩.২৪৪) নযপ্পৱত্তেন কথাসঙ্খাতেন হিতাধিগমূপাযেন. এত্তকং কম্মন্তি চত্তাৰো কম্মকিলেসা, চত্তাৰি অগতিগমনানি, ছ ভোগানং অপাযমুখানীতি এৱং ৱুত্তং চুদ্দসৱিধং পাপকম্মং.
মিত্তপতিৰূপকৱণ্ণনা
২৫৪. অনত্থোতি ‘‘ভোগজানি, আযসক্যং, পৰিসমজ্ঝে মঙ্কুভাৱো, সম্মূড়্হমৰণ’’ন্তি এৱং আদিকো দিট্ঠধম্মিকো ‘‘দুগ্গতিপৰিকিলেসো, সুগতিযঞ্চ অপ্পাযুকতা, বহ্ৱাবাধতা, অতিদলিদ্দতা, অপ্পন্নপানতা’’তি এৱং আদিকো চ অনত্থো উপ্পজ্জতি. যানি কানিচি ভযানীতি অত্তানুৱাদভযপৰানুৱাদভযদণ্ডভযাদীনি লোকে লব্ভমানানি যানি কানিচি ভযানি. উপদ্দৱাতি অন্তৰাযা. উপসগ্গাতি সৰীৰেন সংসট্ঠানি ৱিয উপৰূপৰি উপ্পজ্জনকানি ব্যসনানি. অঞ্ঞদত্থূতি একন্তেনাতি এতস্মিং অত্থে নিপাতো ‘‘অঞ্ঞদত্থুদসো’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৪২) ৱিযাতি ৱুত্তং ‘‘একংসেনা’’তি. যং কিঞ্চি গহণযোগ্যং হৰতিযেৱ গণ্হাতিযেৱ. ৱাচা এৱ পৰমা এতস্স কম্মন্তি ৱচীপৰমো. তেনাহ ‘‘ৱচনমত্তেনেৱা’’তিআদি. অনুপ্পিযন্তি তক্কনং, যং ৱা ‘‘ৰুচী’’তি ৱুচ্চতি যেহি সুৰাপানাদীহি ভোগা অপেন্তি ৱিগচ্ছন্তি, তেসু তেসং অপাযেসু ব্যসনহেতূসু সহাযো হোতি.
২৫৫. হাৰকোযেৱ হোতি, ন দাযকো, তমস্স একংসতো হাৰকভাৱং দস্সেতুং ‘‘সহাযস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. যং কিঞ্চি অপ্পকন্তি পুপ্ফফলাদি যং কিঞ্চি পৰিত্তং ৱত্থুং দত্ৱা, বহুং পত্থেতি বহুং মহগ্ঘং ৱত্থযুগাদিং পচ্চাসীসতি. দাসো ৱিয হুত্ৱা মিত্তস্স তং তং কিচ্চং কৰোন্তো কথং অমিত্তো নাম জাতোতি আহ ‘‘অয’’ন্তিআদি. যস্স কিচ্চং কৰোতি অনত্থপৰিহাৰত্থং, অত্তনো মিত্তভাৱদস্সনত্থঞ্চ, তং সেৱতি. অত্থকাৰণাতি ৱড্ঢিনিমিত্তং, অযমেতেসং ভেদো.
২৫৬. পৰেতি পৰদিৱসে. ন আগতো সীতি আগতো নাহোসি. খীণন্তি তাদিসস্স, অসুকস্স চ দিন্নত্তা. সস্সসঙ্গহেতি সস্সতো কাতব্বধঞ্ঞসঙ্গহে কতে.
২৫৭. ‘‘দানাদীসু যং কিঞ্চি কৰোমা’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধু সম্ম কৰোমা’’তি অনুজানাতীতি ইমমত্থং ‘‘কল্যাণেপি এসেৱ নযো’’তি অতিদিসতি. ননু এৱং অনুজানন্তো অযং মিত্তো এৱ, ন অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকোতি? অনুপ্পিযভাণীদস্সনমত্তমেতং. সহাযেন ৱা দেসকালং, তস্মিং ৱা কতে উপ্পজ্জনকৱিৰোধাদিং অসল্লক্খেত্ৱা ‘‘কৰোমা’’তি ৱুত্তে যো তং জানন্তো এৱ ‘‘সাধু সম্ম কৰোমা’’তি অনুপ্পিযং ভণতি, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘কল্যাণং পিস্স অনুজানাতী’’তি. তেন ৱুত্তং ‘‘কল্যাণেপি এসেৱ নযো’’তি.
২৫৯. মিত্তপতিৰূপকা এতে মিত্তাতি এৱং জানিত্ৱা.
সুহদমিত্তৱণ্ণনা
২৬০. সুন্দৰহদযাতি পেমস্স অত্থিৱসেন ভদ্দচিত্তা.
২৬১. পমত্তং ৰক্খতীতি এত্থ পমাদৱসেন কিঞ্চি অযুত্তে কতে তাদিসে কালে ৰক্খণং ‘‘ভীতস্স সৰণং হোতী’’তি ইমিনাৱ তং গহিতন্তি ততো অঞ্ঞমেৱ পমত্তস্স ৰক্খণৱিধিং দস্সেতুং ‘‘মজ্জং পিৱিত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. গেহে আৰক্খং অসংৱিহিতস্স বহিগমনম্পি পমাদপক্খিকমেৱাতি ‘‘সহাযো বহিগতো ৱা হোতী’’তি ৱুত্তং. ভযং হৰন্তোতি ভযং পটিবাহন্তো. ভোগহেতুতায ফলূপচাৰেন ধনং ‘‘ভোগ’’ন্তি ৱদতি. কিচ্চকৰণীযেতি খুদ্দকে, মহন্তে চ কাতব্বে উপ্পন্নে.
২৬২. নিগূহিতুং যুত্তকথন্তি নিগূহিতুং ছাদেতুং যুত্তকথং, নিগূহিতুং ৱা যুত্তা কথা এতস্সাতি নিগূহিতুং যুত্তকথং, অত্তনো কম্মং. ৰক্খতীতি অনাৱিকৰোন্তো ছাদেতি. জীৱিতম্পীতি পি-সদ্দেন কিমঙ্গং পন অঞ্ঞং পৰিগ্গহিতৱত্থুন্তি দস্সেতি.
২৬৩. পস্সন্তেসু পস্সন্তেসূতি আমেডিতৱচনেন নিৱাৰিযমানস্স পাপস্স পুনপ্পুনং কৰণং দীপেতি. পুনপ্পুনং কৰোন্তো হি পাপতো ৱিসেসেন নিৱাৰেতব্বো হোতি. সৰণেসূতি সৰণেসু ৱত্তস্সু অভিন্নানি কত্ৱা পটিপজ্জ, সৰণেসু ৱা উপাসকভাৱেন ৱত্তস্সু. নিপুণন্তি সণ্হং. কাৰণন্তি কম্মস্সকতাদিভেদযুত্তং. ইদং কম্মন্তি ইমং দানাদিভেদং কুসলকম্মং. ‘‘কম্ম’’ন্তি সাধাৰণতো ৱুত্তস্সাপি তস্স ‘‘সগ্গে নিব্বত্তন্তী’’তি পদন্তৰসন্নিধানেন সদ্ধাহিৰোত্তপ্পালোভাদিগুণধম্মসমঙ্গিতা ৱিয কুসলভাৱো জোতিতো হোতি. সদ্ধাদযো হি ধম্মা সগ্গগামিমগ্গো. যথাহ –
‘‘সদ্ধা হিৰিযং কুসলঞ্চ দানং,
ধম্মা এতে সপ্পুৰিসানুযাতা;
এতঞ্হি মগ্গং দিৱিযং ৱদন্তি,
এতেন হি গচ্ছতি দেৱলোক’’ন্তি. (অ. নি. ৮.৩২);
২৬৪. ভৱনং সম্পত্তিৱড্ঢনং ভৱোতি অত্থো, তপ্পটিক্খেপেন অভৱোতি আহ ‘‘অভৱেন অৱুড্ঢিযা’’তি. পাৰিজুঞ্ঞন্তি জানি. অনত্তমনো হোতীতি অত্তমনো ন হোতি অনুকম্পকভাৱতো. অঞ্ঞদত্থু তং অভৱং অত্তনি আপতিতং ৱিয মঞ্ঞতি. ইদানি তং ভৱং সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘তথাৰূপ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ৱিৰূপোতি বীভচ্ছো. ন পাসাদিকোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. সুজাতোতি সুন্দৰজাতিকো জাতিসম্পন্নো.
২৬৫. জলন্তি জলন্তো. অগ্গীৱাতি অগ্গিক্খন্ধো ৱিয. ভাসতীতি ৱিৰোচতি. যস্মাস্স ভগৱতা সৱিসেসং ৱিৰোচনং লোকে পাকটভাৱঞ্চ দস্সেতুং ‘‘জলং অগ্গীৱ ভাসতী’’তি ৱুত্তং, তস্মা যদা অগ্গি সৱিসেসং ৱিৰোচতি, যত্থ চ ঠিতো দূৰে ঠিতানম্পি পঞ্ঞাযতি, তং দস্সনাদিৱসেন তমত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘ৰত্তি’’ন্তিআদি ৱুত্তং.
‘‘ভমৰস্সেৱ ইৰীযতো’’তি এতেনেৱস্স ভোগসংহৰণং ধম্মিকং ঞাযোপেতন্তি দস্সেন্তো ‘‘অত্তানম্পী’’তিআদিমাহ. ৰাসিং কৰোন্তস্সাতি যথাস্স ধনধঞ্ঞাদিভোগজাতং সম্পিণ্ডিতং ৰাসিভূতং হুত্ৱা তিট্ঠতি, এৱং ইৰীযতো আযূহন্তস্স চ. চক্কপ্পমাণন্তি ৰথচক্কপ্পমাণং. নিচযন্তি ৱুড্ঢিং পৰিৱুড্ঢিং. ‘‘ভোগা সন্নিচযং যন্তী’’তি কেচি পঠন্তি.
সমাহত্ৱাতি সংহৰিত্ৱা. অলং-সদ্দো ‘‘অলমেৱ সব্বসঙ্খাৰেসু নিব্বিন্দিতুং, অলং ৱিৰজ্জিতু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.২৭২; সং. নি. ২.১২৪, ১২৯, ১৩৪, ১৪৩) যুত্তন্তি ইমমত্থং জোতেতি, ‘‘অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেস’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.৩২৮) পৰিযত্তন্তি. যো ৱেঠিতত্তোতিআদীসু (সু. নি. ২১৭) ৱিয অত্ত-সদ্দো সভাৱপৰিযাযোতি তং সব্বং দস্সেন্তো ‘‘যুত্তসভাৱো’’তিআদিমাহ. সণ্ঠপেতুন্তি সম্মা ঠপেতুং, সম্মদেৱ পৱত্তেতুন্তি অত্থো.
এৱং ৱিভজন্তোতি এৱং ৱুত্তনযেন অত্তনো ধনং চতুধা ৱিভজন্তো ৱিভজনহেতু মিত্তানি গন্থতি সোড়স কল্যাণমিত্তানি মেত্তায অজীৰাপনেন পবন্ধতি. তেনাহ ‘‘অভেজ্জমানানি ঠপেতী’’তি. কথং পন ৱুত্তনযেন চতুধা ভোগানং ৱিভজনেন মিত্তানি গন্থতীতি আহ ‘‘যস্স হী’’তিআদি. তেনাহ ভগৱা ‘‘দদং মিত্তানি গন্থতী’’তি (সং. নি. ১.২৪৬). ভুঞ্জেয্যাতি উপভুঞ্জেয্য, উপযুঞ্জেয্য চাতি অত্থো. সমণব্ৰাহ্মণকপণদ্ধিকাদীনং দানৱসেন চেৱ অধিৱত্থদেৱতাদীনং পেতবলিৱসেন, ন্হাপিতাদীনং ৱেতনৱসেন চ ৱিনিযোগোপি উপযোগো এৱ. তথা হি ৱক্খতি ‘‘ইমেসু পনা’’তিআদি আযো নাম হেট্ঠিমন্তেন ৱযতো চতুগ্গুণো ইচ্ছিতব্বো, অঞ্ঞথা ৱযো অৱিচ্ছেদৱসেন ন সন্তানেয্য, নিধেয্য, ভাজেয্য চ অসম্ভতেতি ৱুত্তং ‘‘দ্ৱীহি কম্মং পযোজযে’’তি. নিধেত্ৱাতি নিদহিত্ৱা, ভূমিগতং কত্ৱাতি অত্থো. ৰাজাদিৱসেনাতি আদি-সদ্দেন অগ্গিউদকচোৰদুব্ভিক্খাদিকে সঙ্গণ্হাতি. ন্হাপিতাদীনন্তি আদি-সদ্দেন কুলালৰজকাদীনং সঙ্গহো.
ছদ্দিসাপটিচ্ছাদনকণ্ডৱণ্ণনা
২৬৬. চতূহি কাৰণেহীতি ন ছন্দগমনাদীহি চতূহি কাৰণেহি. অকুসলং পহাযাতি ‘‘চত্তাৰো কম্মকিলেসা’’তি ৱুত্তং অকুসলঞ্চেৱ অগতিগমনাকুসলঞ্চ পজহিত্ৱা. ছহি কাৰণেহীতি সুৰাপানাদীসু আদীনৱদস্সনসঙ্খাতেহি ছহি কাৰণেহি. সুৰাপানানুযোগাদিভেদং ছব্বিধং ভোগানং অপাযমুখং ৱিনাসমুখং ৱজ্জেত্ৱা. সোড়স মিত্তানীতি উপকাৰাদিৱসেন চত্তাৰো, পমত্তৰক্খণাদিকিচ্চৱিসেসৱসেন পচ্চেকং চত্তাৰো চত্তাৰো কত্ৱা সোড়সৱিধে কল্যাণমিত্তে সেৱন্তো ভজন্তো. সত্থৱাণিজ্জাদিমিচ্ছাজীৱং পহায ঞাযেনেৱ ৱত্তনতো ধম্মিকেন আজীৱেন জীৱতি. নমস্সিতব্বাতি উপকাৰৱসেন, গুণৱসেন চ নমস্সিতব্বা সব্বদা নতেন হুত্ৱা ৱত্তিতব্বা. দিসা-সদ্দস্স অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তো এৱ. আগমনভযন্তি তত্থ সম্মা অপ্পটিপত্তিযা, মিচ্ছাপটিপত্তিযা চ উপ্পজ্জনকঅনত্থো. সো হি ভাযন্তি এতস্মাতি ‘‘ভয’’ন্তি ৱুচ্চতি. যেন কাৰণেন মাতাপিতুআদযো পুৰত্থিমাদিভাৱেন অপদিট্ঠা, তং দস্সেতুং ‘‘পুব্বুপকাৰিতাযা’’তিআদি ৱুত্তং, তেন অত্থসৰিক্খতায নেসং পুৰত্থিমাদিভাৱোতি দস্সেতি. তথা হি মাতাপিতৰো পুত্তানং পুৰত্থিমভাৱেন তাৱ উপকাৰিভাৱেন দিস্সনতো, অপদিস্সনতো চ পুৰত্থিমা দিসা. আচৰিযা অন্তেৱাসিকস্স দক্খিণভাৱেন, হিতাহিতং পতিকুসলভাৱেন দক্খিণাৰহতায চ ৱুত্তনযেন দক্খিণা দিসা. ইমিনা নযেন ‘‘পচ্ছিমা দিসা’’তিআদীসু যথাৰহং অত্থো ৱেদিতব্বো. ঘৰাৱাসস্স দুক্খবহুলতায তে তে চ কিচ্চৱিসেসা যথাউপ্পতিতদুক্খনিত্থৰণত্থাতি ৱুত্তং ‘‘তে তে দুক্খৱিসেসে উত্তৰতী’’তি. যস্মা দাসকম্মকৰা সামিকস্স পাদানং পযিৰুপাসনৱসেন চেৱ তদনুচ্ছৱিককিচ্চসাধনৱসেন চ যেভুয্যেন সন্তিকাৱচৰা, তস্মা ৱুত্তং ‘‘পাদমূলে পতিট্ঠানৱসেনা’’তি. গুণেহীতি উপৰিভাৱাৱহেহি গুণেহি. উপৰি ঠিতভাৱেনাতি সগ্গমগ্গে মোক্খমগ্গে চ পতিট্ঠিতভাৱেন.
২৬৭. ভতোতি পোসিতো, তং পন ভৰণং জাতকালতো পট্ঠায সুখপচ্চযূপহৰণেন দুক্খপচ্চযাপহৰণেন চ তেহি পৱত্তিতন্তি দস্সেতুং ‘‘থঞ্ঞং পাযেত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. জগ্গিতোতি পটিজগ্গিতো. তেতি মাতাপিতৰো.
মাতাপিতূনং সন্তকং খেত্তাদিং অৱিনাসেত্ৱা ৰক্খিতং তেসং পৰম্পৰায ঠিতিযা কাৰণং হোতীতি ‘‘তং ৰক্খন্তো কুলৱংসং সণ্ঠপেতি নামা’’তি ৱুত্তং. অধম্মিকৱংসতোতি ‘‘কুলপ্পদেসাদিনা অত্তনা সদিসং একং পুৰিসং ঘটেত্ৱা ৱা গীৱাযং ৱা হত্থে ৱা বন্ধমণিযং ৱা হাৰেতব্ব’’ন্তি এৱং আদিনা পৱত্তঅধম্মিকপৱেণিতো. হাৰেত্ৱাতি অপনেত্ৱা তং গাহং ৱিস্সজ্জাপেত্ৱা. মাতাপিতৰো ততো গাহতো ৱিৱেচনেনেৱ হি আযতিং তেসং পৰম্পৰাহাৰিকা সিযা. ধম্মিকৱংসেতি হিংসাদিৱিৰতিযা ধম্মিকে ৱংসে ধম্মিকায পৱেণিযং. ঠপেন্তোতি পতিট্ঠপেন্তো. সলাকভত্তাদীনি অনুপচ্ছিন্দিত্ৱাতি সলাকভত্তদানাদীনি অৱিচ্ছিন্দিত্ৱা.
দাযজ্জং পটিপজ্জামীতি এত্থ যস্মা দাযপটিলাভস্স যোগ্যভাৱেন ৱত্তমানোযেৱ দাযজ্জং পটিপজ্জতি নাম, ন ইতৰো, তস্মা তমত্থং দস্সেতুং ‘‘মাতাপিতৰো’’তিআদি ৱুত্তং. দাৰকেতি পুত্তে. ৱিনিচ্ছযং পত্ৱাতি ‘‘পুত্তস্স চজৱিস্সজ্জন’’ন্তি এৱং আগতং ৱিনিচ্ছযং আগম্ম. দাযজ্জং পটিপজ্জামীতি ৱুত্তন্তি ‘‘দাযজ্জং পটিপজ্জামী’’ তি ইদং চতুত্থং ৱত্তনট্ঠানং ৱুত্তং. তেসন্তি মাতাপিতূনং. ততিযদিৱসতো পট্ঠাযাতি মতদিৱসতো ততিযদিৱসতো পট্ঠায.
পাপতো নিৱাৰণং নাম অনাগতৱিসযং. সম্পত্তৱত্থুতোপি হি নিৱাৰণং ৱীতিক্কমে অনাগতে এৱ সিযা, ন ৱত্তমানে. নিব্বত্তিতা পন পাপকিৰিযা গৰহণমত্তপটিকাৰাতি আহ ‘‘কতম্পি গৰহন্তী’’তি. নিৱেসেন্তীতি পতিট্ঠপেন্তি. ৱুত্তপ্পকাৰা মাতাপিতৰো অনৱজ্জমেৱ সিপ্পং সিক্খাপেন্তীতি ৱুত্তং ‘‘মুদ্দাগণনাদিসিপ্প’’ন্তি. ৰূপাদীহীতি আদি-সদ্দেন ভোগপৰিৱাৰাদিং সঙ্গণ্হাতি. অনুৰূপেনাতি অনুচ্ছৱিকেন.
নিচ্চভূতো সমযো অভিণ্হকৰণকালো. অভিণ্হত্থো হি অযং নিচ্চ-সদ্দো ‘‘নিচ্চপহংসিতো নিচ্চপহট্ঠো’’তিআদীসু ৱিয. যুত্তপত্তকালো এৱ সমযো কালসমযো. ‘‘উট্ঠায সমুট্ঠাযা’’তি ইমিনাস্স নিচ্চমেৱ দানে তেসং যুত্তপযুত্ততং দস্সেতি. সিখাঠপনং দাৰককালে. আৱাহৱিৱাহং পুত্তধীতূনং যোব্বনপ্পত্তকালে.
তং ভযং যথা নাগচ্ছতি, এৱং পিহিতা হোতি ‘‘পুৰত্থিমা দিসা’’তি ৱিভত্তিং পৰিণামেত্ৱা যোজনা. যথা পন তং ভযং আগচ্ছেয্য, যথা চ নাগচ্ছেয্য, তদুভযং দস্সেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদি ৱুত্তং. ৱিপ্পটিপন্নাতি ‘‘ভতো নে ভৰিস্সামী’’তিআদিনা উত্তসম্মাপটিপত্তিযা অকাৰণেন চেৱ তপ্পটিপক্খমিচ্ছাপটিপত্তিযা অকৰণেন চ ৱিপ্পটিপন্না পুত্তা অস্সু. এতং ভযন্তি এতং ‘‘মাতাপিতূনং অপ্পতিৰূপাতি ৱিঞ্ঞূনং গৰহিতব্বতাভযং, পৰৱাদভয’’ন্তি এৱমাদি আগচ্ছেয্য পুত্তেসু. পুত্তানং নানুৰূপাতি এত্থ ‘‘পুত্তান’’ন্তি পদং এতং ভযং পুত্তানং আগচ্ছেয্যাতি এৱং ইধাপি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. তাদিসানঞ্হি মাতাপিতূনং পুত্তানং ওৱাদানুসাসনিযো দাতুং সমত্থকালতো পট্ঠায তা তেসং দাতব্বা এৱাতি কত্ৱা তথা ৱুত্তং. পুত্তানঞ্হি ৱসেনাযং দেসনা অনাগতা সম্মাপটিপন্নেসু উভোসু অত্তনো, মাতাপিতূনঞ্চ ৱসেন উপ্পজ্জনকতায সব্বং ভযং ন হোতি সম্মাপটিপন্নত্তা. এৱং পটিপন্নত্তা এৱ পটিচ্ছন্না হোতি তত্থ কাতব্বপটিসন্থাৰস্স সম্মদেৱ কতত্তা. খেমাতি অনুপদ্দৱা. যথাৱুত্তসম্মাপটিপত্তিযা অকৰণেন হি উপ্পজ্জনকউপদ্দৱা কৰণেন ন হোন্তীতি.
‘‘ন খো তে’’তিআদিনা ৱুত্তো সঙ্গীতিঅনাৰুড়্হো ভগৱতা তদা তস্স ৱুত্তো পৰম্পৰাগতো অত্থো ৱেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘ভগৱা সিঙ্গালকং এতদৱোচা’’তি. অযঞ্হীতি এত্থ হি-সদ্দো অৱধাৰণে. তথা হি ‘‘নো অঞ্ঞা’’তি অঞ্ঞদিসং নিৱত্তেতি.
২৬৮. আচৰিযং দূৰতোৱ দিস্ৱা উট্ঠানৱচনেনেৱ তস্স পচ্চুগ্গমনাদিসামীচিকিৰিযা অৱুত্তসিদ্ধাতি তং দস্সেন্তো ‘‘পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা’’তিআদিমাহ. উপট্ঠানেনাতি পযিৰুপাসনেন. তিক্খত্তুংউপট্ঠানগমনেনাতি পাতো, মজ্ঝন্হিকে, সাযন্তি তীসু কালেসু উপট্ঠানত্থং উপগমনেন. সিপ্পুগ্গহণত্থং পন উপগমনং উপট্ঠানন্তোগধং পযোজনৱসেন গমনভাৱতোতি আহ ‘‘সিপ্পুগ্গহণ…পে… হোতী’’তি. সোতুং ইচ্ছা সুস্সূসা, সা পন আচৰিযে সিক্খিতব্বসিক্খে চ আদৰগাৰৱপুব্বিকা ইচ্ছিতব্বা ‘‘অদ্ধা ইমিনা সিপ্পেন সিক্খিতেন এৱৰূপংগুণং পটিলভিস্সামী’’তি. তথাভূতঞ্চ তং সৱনং সদ্ধাপুব্বঙ্গমং হোতীতি আহ ‘‘সদ্দহিত্ৱা সৱনেনা’’তি. ৱুত্তমেৱত্থং ব্যতিৰেকৱসেন দস্সেতুং ‘‘অসদ্দহিত্ৱা…পে… নাধিগচ্ছতী’’তি ৱুত্তং. তস্মা তস্সত্থো ৱুত্তপটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বো. যং সন্ধায ‘‘অৱসেসখুদ্দকপাৰিচৰিযাযা’’তি ৱুত্তং, তং ৱিভজনং অনৱসেসতো দস্সেতুং ‘‘অন্তেৱাসিকেন হী’’তিআদি ৱুত্তং. পচ্চুপট্ঠানাদীনীতি আদি-সদ্দেন আসনপঞ্ঞাপনং বীজনন্তি এৱমাদিং সঙ্গণ্হাতি. অন্তেৱাসিকৱত্তন্তি অন্তেৱাসিকেন আচৰিযম্হি সম্মাৱত্তিতব্বৱত্তং. সিপ্পপটিগ্গহণেনাতি সিপ্পগন্থস্স সক্কচ্চং উগ্গহণেন. তস্স হি সুট্ঠু উগ্গহণেন তদনুসাৰেনস্স পযোগোপি সম্মদেৱ উগ্গহিতো হোতীতি. তেনাহ ‘‘থোকং গহেত্ৱা’’তিআদি.
সুৱিনীতং ৱিনেন্তীতি ইধ আচাৰৱিনযো অধিপ্পেতো. সিপ্পস্মিং পন সিক্খাপনৱিনযো ‘‘সুগ্গহিতং গাহাপেন্তী’’তি ইমিনাৱ সঙ্গহিতোতি ৱুত্তং ‘‘এৱং তে নিসীদিতব্ব’’ন্তিআদি. আচৰিযা হি নাম অন্তেৱাসিকে ন দিট্ঠধম্মিকে এৱ ৱিনেন্তি, অথ খো সম্পৰাযিকেপীতি আহ ‘‘পাপমিত্তা ৱজ্জেতব্বা’’তি. সিপ্পগন্থস্স উগ্গণ্হনং নাম যাৱদেৱ পযোগসম্পাদনত্থন্তি আহ ‘‘পযোগং দস্সেত্ৱা গণ্হাপেন্তী’’তি. মিত্তামচ্চেসূতি অত্তনো মিত্তামচ্চেসু. পটিযাদেন্তীতি পৰিগ্গহেত্ৱা নং মমত্তৱসেন পটিযাদেন্তি. ‘‘অযং অম্হাকং অন্তেৱাসিকো’’তিআদিনা হি অত্তনো পৰিগ্গহিতদস্সনমুখেন চেৱ ‘‘বহুস্সুতো’’তিআদিনা তস্স গুণপৰিগ্গণ্হনমুখে চ তং তেসং পটিযাদেন্তি. সব্বদিসাসু ৰক্খং কৰোন্তি চাতুদ্দিসভাৱসম্পাদনেনস্স সব্বত্থ সুখজীৱিভাৱসাধনতো. তেনাহ ‘‘উগ্গহিতসিপ্পো হী’’তিআদি. সত্তানঞ্হি দুৱিধা সৰীৰৰক্খা অব্ভন্তৰপৰিস্সযপটিঘাতেন, বাহিৰপৰিস্সযপটিঘাতেন চ. তত্থ অব্ভন্তৰপৰিস্সযো খুপ্পিপাসাদিভেদো, সো লাভসিদ্ধিযা পটিহঞ্ঞতি তায তজ্জাপৰিহাৰসংৱিধানতো. বাহিৰপৰিস্সযো চোৰঅমনুস্সাদিহেতুকো, সো ৱিজ্জাসিদ্ধিযা পটিহঞ্ঞতি তায তজ্জাপৰিহাৰসংৱিধানতো. তেন ৱুত্তং ‘‘যং যং দিস’’ন্তিআদি.
পুব্বে ‘‘উগ্গহিতসিপ্পো হী’’তিআদিনা সিপ্পসিক্খাপনেনেৱ লাভুপ্পত্তিযা দিসাসু পৰিত্তাণকৰণং দস্সিতং, ইদানি ‘‘যং ৱা সো’’তিআদিনা তস্স উগ্গহিতসিপ্পস্স নিপ্ফত্তিৱসেন গুণকিত্তনমুখেন পগ্গণ্হনেনপি লাভুপ্পত্তিযাতি অযমেতেসং ৱিকপ্পানং ভেদো. সেসন্তি ‘‘পটিচ্ছন্না হোতী’’তিআদিকং পাড়িআগতং, ‘‘এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা’’তিআদিকং অট্ঠকথাগতঞ্চ. এত্থাতি এতস্মিং দুতিযদিসাৱাৰে. পুৰিমনযেনেৱাতি পুব্বে পঠমদিসাৱাৰে ৱুত্তনযেনেৱ.
২৬৯. সম্মাননা নাম সম্ভাৱনা, সা পন অত্থচৰিযালক্খণা চ দানলক্খণা চ চতুত্থপঞ্চমট্ঠানেহেৱ সঙ্গহিতাতি পিযৱচনলক্খণং তং দস্সেতুং ‘‘সম্ভাৱিতকথাকথনেনা’’তি ৱুত্তং. ৱিগতমাননা ৱিমাননা, ন ৱিমাননা অৱিমাননা, ৱিমাননায অকৰণং. তেনাহ ‘‘যথা দাসকম্মকৰাদযো’’তিআদি. সামিকেন হি ৱিমানিতানং ইত্থীনং সব্বো পৰিজনো ৱিমানেতিযেৱ. পৰিচৰন্তোতি ইন্দ্ৰিযানি পৰিচৰন্তো. তং অতিচৰতি নাম তং অত্তনো গিহিনিং অতিমঞ্ঞিত্ৱা অগণেত্ৱা ৱত্তনতো. ইস্সৰিযৱোস্সগ্গেনাতি এত্থ যাদিসো ইস্সৰিযৱোস্সগ্গো গিহিনিযা অনুচ্ছৱিকো, তং দস্সেন্তো ‘‘ভত্তগেহে ৱিস্সট্ঠে’’তি আহ. গেহে এৱ ঠত্ৱা ৱিচাৰেতব্বম্পি হি কসিৱাণিজ্জাদিকম্মং কুলিত্থিযা ভাৰো ন হোতি, সামিকস্সেৱ ভাৰো, ততো আগতসাপতেয্যং পন তায সুগুত্তং কত্ৱা ঠপেতব্বং হোতি. ‘‘সব্বং ইস্সৰিযং ৱিস্সট্ঠং নাম হোতী’’তি এতা মঞ্ঞন্তীতি অধিপ্পাযো. ইত্থিযো নাম পুত্তলাভেন ৱিয মহগ্ঘৱিপুলালঙ্কাৰলাভেনপি ন সন্তুস্সন্তেৱাতি তাসং তোসনং অলঙ্কাৰদানন্তি আহ ‘‘অত্তনো ৱিভৱানুৰূপেনা’’তি.
কুলিত্থিযা সংৱিহিতব্বকম্মন্তা নাম আহাৰসম্পাদনৱিচাৰপ্পকাৰাতি আহ ‘‘যাগুভত্তপচনকালাদীনী’’তিআদি. সম্মাননাদীহি যথাৰহং পিযৱচনেহি চেৱ ভোজনদানাদীহি চ পহেণকপেসনাদীহি অঞ্ঞতো, তত্থেৱ ৱা উপ্পন্নস্স পণ্ণাকাৰস্স ছণদিৱসাদীসু পেসেতব্বপিযভণ্ডেহি চ সঙ্গহিতপৰিজনা. গেহসামিনিযা অন্তোগেহজনো নিচ্চং সঙ্গহিতো এৱাতি ৱুত্তং ‘‘ইধ পৰিজনো নাম…পে… ঞাতিজনো’’তি. আভতধনন্তি বাহিৰতো অন্তোগেহং পৱেসিতধনং. গিহিনিযা নাম পঠমং আহাৰসম্পাদনে কোসল্লং ইচ্ছিতব্বং, তত্থ চ যুত্তপযুত্ততা, ততো সামিকস্স ইত্থিজনাযত্তেসু কিচ্চাকিচ্চেসু, ততো পুত্তানং পৰিজনস্স কাতব্বকিচ্চেসূতি আহ ‘‘যাগুভত্তসম্পাদনাদীসূ’’তিআদি. ‘‘নিক্কোসজ্জা’’তি ৱত্ৱা তমেৱ নিক্কোসজ্জতং ব্যতিৰেকতো, অন্ৱযতো চ ৱিভাৱেতুং ‘‘যথা’’তিআদি ৱুত্তং. ইধাতি ইমস্মিং ততিযদিসাৱাৰে. পুৰিমনযেনেৱাতি পঠমদিসাৱাৰে ৱুত্তনযেনেৱ. ইতি ভগৱা ‘‘পচ্ছিমা দিসা পুত্তদাৰা’’তি উদ্দিসিত্ৱাপি দাৰৱসেনেৱ পচ্ছিমং দিসং ৱিস্সজ্জেসি, ন পুত্তৱসেন. কস্মা? পুত্তা হি দাৰককালে অত্তনো মাতু অনুগ্গণ্হনেনেৱ অনুগ্গহিতা হোন্তি অনুকম্পিতা, ৱিঞ্ঞুতং পত্তকালে পন যথা তেপি তদা অনুগ্গহেতব্বা, স্ৱাযং ৱিধি ‘‘পাপা নিৱাৰেন্তী’’তিআদিনা পঠমদিসাৱাৰে দস্সিতো এৱাতি কিং পুন ৱিস্সজ্জনেনাতি. দানাদিসঙ্গহৱত্থূসু যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱাতি.
২৭০. চত্তাৰিপি ঠানানি লঙ্ঘিত্ৱা পঞ্চমমেৱ ঠানং ৱিৱৰিতুং ‘‘অৱিসংৱাদনতাযা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যস্স যস্স নামং গণ্হাতীতি সহাযো অত্থিকভাৱেন যস্স যস্স ৱত্থুনো নামং কথেতি. অৱিসংৱাদেত্ৱাতি এত্থ দুৱিধং অৱিসংৱাদনং ৱাচায, পযোগেন চাতি তং দুৱিধম্পি দস্সেতুং ‘‘ইদম্পী’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘দানেনা’’তি চ ইদং নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং ইতৰসঙ্গহৱত্থুৱসেনপি অৱিসংৱাদেত্ৱা সঙ্গণ্হনস্স লব্ভনতো, ইচ্ছিতব্বতো চ. অপৰা পচ্ছিমা পজা অপৰপজা, অপৰাপৰং উপ্পন্না ৱা পজা অপৰপজা. পটিপূজনা নাম মমাযনা, সক্কাৰকিৰিযা চাতি তদুভযং দস্সেতুং ‘‘কেলাযন্তী’’তিআদি ৱুত্তং. মমাযন্তীতি মমত্তং কৰোন্তি.
২৭১. যথাবলং কম্মন্তসংৱিধানেনাতি দাসকম্মকৰানং যথাবলং বলানুৰূপং তেসং তেসং কম্মন্তানং সংৱিদহনেন ৱিচাৰণেন, কাৰাপনেনাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘দহৰেহী’’তিআদি. ভত্তৱেতনানুপ্পদানেনাতি তস্স তস্স দাসকম্মকৰস্স অনুৰূপং ভত্তস্স, ৱেতনস্স চ পদানেন. তেনেৱাহ ‘‘অযং খুদ্দকপুত্তো’’তিআদি. ভেসজ্জাদীনীতি আদি-সদ্দেন সপ্পাযাহাৰৱসনট্ঠানাদিং সঙ্গণ্হাতি. সাতভাৱো এৱ ৰসানং অচ্ছৰিযতাতি আহ ‘‘অচ্ছৰিযে মধুৰৰসে’’তি. তেসন্তি দাসকম্মকৰানং. ৱোস্সজ্জনেনাতি কম্মকৰণতো ৱিস্সজ্জনেন. ৱেলং ঞত্ৱাতি ‘‘পহাৰাৱসেসো, উপড্ঢপহাৰাৱসেসো ৱা দিৱসো’’তি ৱেলং জানিত্ৱা. যো কোচি মহুস্সৱো ছণো নাম. কত্তিকুস্সৱো, ফগ্গুণুস্সৱোতি এৱং নক্খত্তসল্লক্খিতো মহুস্সৱো নক্খত্তং.পুব্বুট্ঠাযিতা, পচ্ছানিপাতিতা চ মহাসুদস্সনে ৱুত্তা এৱাতি ইধ অনামট্ঠা.
দিন্নাদাযিনোতি পুব্বপদাৱধাৰণৱসেন সাৱধাৰণৱচনন্তি অৱধাৰণেন নিৱত্তিতং দস্সেতুং ‘‘চোৰিকায কিঞ্চি অগ্গহেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘সামিকেহি দিন্নস্সেৱ আদাযিনো’’তি. ন মযং কিঞ্চি লভামাতি অনুজ্ঝাযিত্ৱাতি পটিসেধদ্ৱযেন তেহি লদ্ধব্বস্স লাভং দস্সেতি. ‘‘কিং এতস্স কম্মেন কতেনাতি অনুজ্ঝাযিত্ৱা’’তি ইদং তুট্ঠহদযতায কাৰণদস্সনং পটিপক্খদূৰীভাৱতো. তুট্ঠহদযতাদস্সনম্পি কম্মস্স সুকতকাৰিতায কাৰণদস্সনং. কিত্তি এৱ ৱণ্ণো কিত্তিৱণ্ণো, তং কিত্তিৱণ্ণং গুণকথং হৰন্তি, তং তং দিসং উপাহৰন্তীতি কিত্তিৱণ্ণহৰা. তথা তথা কিত্তেতব্বতো হি কিত্তি, গুণো, তেসং ৱণ্ণনং কথনং ৱণ্ণো. তেনাহ ‘‘গুণকথাহাৰকা’’তি.
২৭২. কাৰণভূতা মেত্তা এতেসং অত্থীতি মেত্তানি, কাযকম্মাদীনি. যানি পন তানি যথা যথা চ সম্ভৱন্তি, তং দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘ৱিহাৰগমন’’ন্তিআদীসু ‘‘মেত্তচিত্তং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৱা’’তি পদং আহৰিত্ৱা যোজেতব্বং. অনাৱটদ্ৱাৰতাযাতি এত্থ দ্ৱাৰং নাম অলোভজ্ঝাসযতা দানস্স মুখভাৱতো. তস্স সতো দেয্যধম্মস্স দাতুকামতা অনাৱটতা এৱঞ্হি ঘৰমাৱসন্তো কুলপুত্তো গেহদ্ৱাৰে পিহিতেপি অনাৱটদ্ৱাৰো এৱ, অঞ্ঞথা অপিহিতেপি ঘৰদ্ৱাৰে আৱটদ্ৱাৰো এৱাতি. তেন ৱুত্তং ‘‘তত্থা’’তিআদি. ৱিৱৰিত্ৱাপি ৱসন্তোতি ৱচনসেসো. পিদহিত্ৱাপীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. ‘‘সীলৱন্তেসূ’’তি ইদং পটিগ্গাহকতো দক্খিণৱিসুদ্ধিদস্সনত্থং ৱুত্তং. কৰুণাখেত্তেপি দানেন অনাৱটদ্ৱাৰতা এৱ. ‘‘সন্তঞ্ঞেৱা’’তি ইমিনা অসন্তং নত্থিৱচনং পুচ্ছিতপটিৱচনং ৱিয ইচ্ছিতব্বং এৱাতি দস্সেতি ৱিঞ্ঞূনং অত্থিকানং চিত্তমদ্দৱকৰণতো. ‘‘পুৰেভত্তং পৰিভুঞ্জিতব্বক’’ন্তি ইদং যাৱকালিকে এৱ আমিসভাৱস্স নিৰুড়্হতায ৱুত্তং.
‘‘সব্বে সত্তা’’তি ইদং তেসং সমণব্ৰাহ্মণানং অজ্ঝাসযসম্পত্তিদস্সনং পক্খপাতাভাৱদীপনতো, ওধিসো ফৰণাযপি মেত্তাভাৱনায লব্ভনতো. যায কুসলাভিৱড্ঢিআকঙ্খায তেসং উপট্ঠাকানং, তথা নেসং গেহপৱিসনং, তং সন্ধাযাহ ‘‘পৱিসন্তাপি কল্যাণেন চেতসা অনুকম্পন্তি নামা’’তি. সুতস্স পৰিযোদাপনং নাম তস্স যাথাৱতো অত্থং ৱিভাৱেত্ৱা ৱিচিকিচ্ছাতমৱিধমনেন ৱিসোধনন্তি আহ ‘‘অত্থং কথেত্ৱা কঙ্খং ৱিনোদেন্তী’’তি. সৱনং নাম ধম্মস্স যাৱদেৱ সম্মাপটিপজ্জনায অসতি তস্মিং তস্স নিৰত্থকভাৱতো, তস্মা সুতস্স পৰিযোদাপনং নাম সম্মাপটিপজ্জাপনন্তি আহ ‘‘তথত্তায ৱা পটিপজ্জাপেন্তী’’তি.
২৭৩. অলমত্তোতি সমত্থসভাৱো, সো চ অত্থতো সমত্থো এৱাতি ‘‘অগাৰং অজ্ঝাৱসনসমত্থো’’তি ৱুত্তং. দিসানমস্সনট্ঠানেতি যথাৱুত্তদিসানং পচ্চুপট্ঠানসঞ্ঞিতে নমস্সনকাৰণে. পণ্ডিতো হুত্ৱা কুসলো ছেকো লভতে যসন্তি যোজনা. সণ্হগুণযোগতো সণ্হো, সণ্হগুণোতি পনেত্থ সুখুমনিপুণপঞ্ঞা, মুদুৱাচাতি দস্সেন্তো ‘‘সুখুম…পে… ভণনেন ৱা’’তি ৱুত্তং. দিসানমস্সনট্ঠানেনাতি যেন ঞাণেন যথাৱুত্তা ছ দিসা ৱুত্তনযেন পটিপজ্জন্তো নমস্সতি নাম, তং ঞাণং দিসানমস্সনট্ঠানং, তেন পটিভানৱা. তেন হি তংতংকিচ্চযুত্তপত্তৱসেন পটিপজ্জন্তো ইধ ‘‘পটিভানৱা’’তি ৱুত্তো. নিৱাতৱুত্তীতি পণিপাতসীলো. অত্থদ্ধোতি ন থদ্ধো থম্ভৰহিতোতি চিত্তস্স উদ্ধুমাতলক্খণেন থম্ভিতভাৱেন ৱিৰহিতো. উট্ঠানৱীৰিযসম্পন্নোতি কাযিকেন ৱীৰিযেন সমন্নাগতো. নিৰন্তৰকৰণৱসেনাতি আৰদ্ধস্স কম্মস্স সততকাৰিতাৱসেন. ঠানুপ্পত্তিযা পঞ্ঞাযাতি তস্মিং তস্মিং অত্থকিচ্চে উপট্ঠিতে ঠানসো তঙ্খণে এৱ উপ্পজ্জনকপঞ্ঞায.
সঙ্গহকৰোতি যথাৰহং সত্তানং সঙ্গণ্হনকো. মিত্তকৰোতি মিত্তভাৱকৰো, সো পন অত্থতো মিত্তে পৰিযেসনকো নাম হোতীতি ৱুত্তং ‘‘মিত্তগৱেসনো’’তি. যথাৱুত্তং ৱদং ৱচনং জানাতীতি ৱদঞ্ঞূতি আহ ‘‘পুব্বকাৰিনা ৱুত্তৱচনং জানাতী’’তি. ইদানি তমেৱত্থং সঙ্খেপেন ৱুত্তং ৱিত্থাৰৱসেন দস্সেতুং ‘‘সহাযকস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. পুব্বে যথাপৱত্তায ৱাচায জাননে ৱদঞ্ঞুতং দস্সেত্ৱা ইদানি আকাৰসল্লক্খণেন অপ্পৱত্তায ৱাচায জাননেপি ৱদঞ্ঞুতং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘যেন যেন ৱা পনা’’তিআদিনা ৱচনীযত্থতং ৱদঞ্ঞূ-সদ্দস্স দস্সেতি. নেতাতি যথাধিপ্পেতমত্থং পচ্চক্খতো পাপেতা. তেনাহ ‘‘তং তমত্থং দস্সেন্তো পঞ্ঞায নেতা’’তি. নেতি তং তমত্থন্তি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. পুনপ্পুনং নেতীতি অনু অনু নেতি, তং তমত্থন্তি আনেত্ৱা যোজনা.
তস্মিং তস্মিন্তি তস্মিং তস্মিং দানাদীহি সঙ্গহেহি সঙ্গহেতব্বে পুগ্গলে. আণিযাতি অক্খসীসগতায আণিযা. যাযতোতি গচ্ছতো. পুত্তকাৰণাতি পুত্তনিমিত্তং. পুত্তহেতুকঞ্হি পুত্তেন কত্তব্বং মানং ৱা পূজং ৱা.
উপযোগৱচনেতি উপযোগত্থে. ৱুচ্চতীতি ৱচনং, অত্থো. উপযোগৱচনে ৱা ৱত্তব্বে. পচ্চত্তন্তি পচ্চত্তৱচনং. সম্মা পেক্খন্তীতি সম্মদেৱ কাতব্বে পেক্খন্তি. পসংসনীযাতি পসংসিতব্বা. ভৱন্তি এতে সঙ্গহেতব্বে তত্থ পুগ্গলে যথাৰহং পৱত্তেন্তাতি অধিপ্পাযো.
২৭৪. ‘‘ইতি ভগৱা’’তিআদি নিগমনং. যা দিসাতি যা মাতাপিতুআদিলক্খণা পুৰত্থিমাদিদিসা. নমস্সাতি নমস্সেয্যাসীতি অত্থো ‘‘যথা কথং পনা’’তিআদিকায গহপতিপুত্তস্স পুচ্ছায ৱসেন দেসনায আৰদ্ধত্তা ‘‘পুচ্ছায ঠত্ৱা’’তি ৱুত্তং. অকথিতং নত্থি গিহীহি কত্তব্বকম্মে অপ্পমাদপটিপত্তিযা অনৱসেসতো কথিতত্তা. মাতাপিতুআদীসু হি তেহি চ পটিপজ্জিতব্বপটিপত্তিযা নিৰৱসেসতো কথনেনেৱ ৰাজাদীসুপি পটিপজ্জিতব্বৱিধি অত্থতো কথিতো এৱ হোতীতি. গিহিনো ৱিনীযন্তি, ৱিনযং উপেন্তি এতেনাতি গিহিৱিনযো. যথানুসিট্ঠন্তি যথা ইধ সত্থাৰা অনুসিট্ঠং গিহিচাৰিত্তং, তথা তেন পকাৰেন তং অৱিৰাধেত্ৱা. পটিপজ্জমানস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থেহি ৱুদ্ধিযেৱ ইচ্ছিতব্বা অৱস্সম্ভাৱিনীতি.
সিঙ্গালসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.