৭. লক্খণসুত্তৱণ্ণনা

দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণৱণ্ণনা

১৯৯. অভিনীহাৰাদিগুণমহত্তেন মহন্তো পুৰিসোতি মহাপুৰিসো, সো লক্খীযতি এতেহীতি মহাপুৰিসলক্খণানি. তং মহাপুৰিসং ব্যঞ্জযন্তি পকাসেন্তীতি মহাপুৰিসব্যঞ্জনানি. মহাপুৰিসো নিমীযতি অনুমীযতি এতেহীতি মহাপুৰিসনিমিত্তানি. তেনাহ ‘‘অযং…পে… কাৰণানী’’তি.

২০০. ধাৰেন্তীতি লক্খণপাঠং ধাৰেন্তি, তেন লক্খণানি তে সৰূপতো জানন্তি, ন পন সমুট্ঠানতোতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘নো চ খো’’তিআদি, তেন অনঞ্ঞসাধাৰণমেতং, যদিদং মহাপুৰিসলক্খণানং কাৰণৱিভাৱনন্তি দস্সেতি. কস্মা আহাতি যথাৱুত্তস্স সুত্তস্স সমুট্ঠানকাৰণং পুচ্ছতি, আচৰিযো ‘‘অট্ঠুপ্পত্তিযা অনুৰূপত্তা’’তি ৱত্ৱা তমেৱস্স অট্ঠুপ্পত্তিং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘সা পনা’’তিআদিমাহ. সব্বপালিফুল্লোতি সব্বসো সমন্ততো ৱিকসিতপুপ্ফো. ৱিকসনমেৱ হি পুপ্ফস্স নিপ্ফত্তি. পাৰিচ্ছত্তকো ৱিযাতি অনুস্সৱলদ্ধমত্তং গহেত্ৱা ৱদন্তি. উপ্পজ্জতীতি লব্ভতি, নিব্বত্ততীতি অত্থো.

যেন কম্মেনাতি যেন কুসলকম্মুনা. যং নিব্বত্তন্তি যং যং লক্খণং নিব্বত্তং. দস্সনত্থন্তি তস্স তস্স কুসলকম্মস্স সৰূপতো, কিচ্চতো, পৱত্তিআকাৰৱিসেসতো, পচ্চযতো, ফলৱিসেসতো চ দস্সনত্থং, এতেনেৱ পটিপাটিযা উদ্দিট্ঠানং লক্খণানং অসমুদ্দেসকাৰণৱিভাৱনায কাৰণং দীপিতং হোতি সমানকাৰণানং লক্খণানং একজ্ঝং কাৰণদস্সনৱসেনস্স পৱত্তত্তা. এৱমাহাতি ‘‘বাহিৰকাপি ইসযো ধাৰেন্তী’’তিআদিনা ইমিনা ইমিনা পকাৰেন আহ.

সুপ্পতিট্ঠিতপাদতালক্খণৱণ্ণনা

২০১. ‘‘পুৰিমং জাতিন্তি পুৰিমাযং জাতিযং, ভুম্মত্থে এতং উপযোগৱচন’’ন্তি ৱদন্তি. ‘‘পুব্বে নিৱুত্থক্খন্ধসন্তানে ঠিতো’’তি ৱচনতো অচ্চন্তসংযোগে ৱা উপযোগৱচনং. যত্থ যত্থ হি জাতিযং মহাসত্তো পুঞ্ঞকম্মং কাতুং আৰভতি, আৰভতো পট্ঠায অচ্চন্তমেৱ তত্থ পুঞ্ঞকম্মপ্পসুতো হোতি. তেনাহ ‘‘দড়্হসমাদানো’’তিআদি. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. নিৱুত্থক্খন্ধা ‘‘জাতী’’তি ৱুত্তা খন্ধৱিনিমুত্তায জাতিযা অভাৱতো, নিব্বত্তিলক্খণস্স চ ৱিকাৰস্স ইধ অনুপযুজ্জনতো. জাতৱসেনাতি জাযনৱসেন. ‘‘তথা’’তি ইমিনা ‘‘পুব্বে নিৱুত্থক্খন্ধা’’তি ইমং পদং উপসংহৰতি. ভৱনৱসেনাতি পচ্চযতো নিব্বত্তনৱসেন. নিৱুত্থৱসেনাতি নিৱুসিততাৱসেন. আলযট্ঠেনাতি আৱসিতভাৱেন. নিৱাসত্থো হি নিকেতত্থো.

তত্থাতি দেৱলোকাদিম্হি. আদি-সদ্দেন একচ্চং তিৰচ্ছানযোনিং সঙ্গণ্হাতি. ন সুকৰন্তি দেৱগতিযা একন্তসুখতায, দুগ্গতিযা একন্তদুক্খতায, দুক্খবহুলতায চ পুঞ্ঞকিৰিযায ওকাসো ন সুলভৰূপো পচ্চযসমৱাযস্স দুল্লভভাৱতো, উপ্পজ্জমানা চ সা উড়াৰা, ৱিপুলা চ ন হোতীতি গতিৱসেনাপি খেত্তৱিসেসতা ইচ্ছিতব্বা ‘‘তিৰচ্ছানগতে দানং দত্ৱা সতগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা, পুথুজ্জনদুস্সীলে দানং দত্ৱা সহস্সগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা’’তি (ম. নি. ৩.৩৭৯) ৱচনতো. মনুস্সগতিযা পন সুখবহুলতায পুঞ্ঞকিৰিযায ওকাসো সুলভৰূপো পচ্চযসমৱাযস্স চ যেভুয্যেন সুলভভাৱতো. যঞ্চ তত্থ দুক্খং উপ্পজ্জতি, তম্পি ৱিসেসতো পুঞ্ঞকিৰিযায উপনিস্সযো হোতি, দুক্খূপনিসা সদ্ধাতি. যথা হি অযোঘনেন সত্থকে নিপ্ফাদিযমানে তস্স একন্ততো অগ্গিম্হি তাপনং, উদকেন ৱা তেমনং ছেদনকিৰিযাসমত্থতায ন ৱিসেসপচ্চযো, তাপেত্ৱা পন সমানযোগতো উদকতেমনং তস্সা ৱিসেসপচ্চযো, এৱমেৱ সত্তসন্তানস্স একন্তদুক্খসমঙ্গিতা দুক্খবহুলতা একন্তসুখসমঙ্গিতা সুখবহুলতা চ পুঞ্ঞকিৰিযাসমত্থতায ন ৱিসেসপচ্চযো, সতি পন সমানযোগতো দুক্খসন্তাপনে, সুখুমব্ৰূহনে চ লদ্ধূপনিস্সযা পুঞ্ঞকিৰিযা সমত্থতায সম্ভৱতি, তথা সতি উপ্পজ্জমানা পুঞ্ঞকিৰিযা মহাজুতিকা মহাৱিপ্ফাৰা পটিপক্খচ্ছেদনসমত্থা হোতি. তস্মা মনুস্সভাৱো পুঞ্ঞকিৰিযায ৱিসেসপচ্চযো. তেন ৱুত্তং ‘‘তত্থ ন সুকৰং, মনুস্সভূতস্সেৱ সুকৰ’’ন্তি.

অথ ‘‘মনুস্সভূতস্সা’’তি এত্থ কো ৱচনত্থো? ‘‘মনস্স উস্সন্নতায মনুস্সাতি, সূৰভাৱসতিমন্ততাব্ৰহ্মচৰিযযোগ্যতাদিগুণৱসেন উপচিতমনকা উক্কট্ঠগুণচিত্তাতি অত্থো. কে পন তে? জম্বুদীপৱাসিনো সত্তৱিসেসা. তেনাহ ভগৱা –

‘তীহি, ভিক্খৱে, ঠানেহি জম্বুদীপকা মনুস্সা উত্তৰকুৰুকে চ মনুস্সে অধিগ্গণ্হন্তি দেৱে চ তাৱতিংসে. কতমেহি তীহি? সূৰা সতিমন্তো ইধ ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো’তি (অ. নি. ৯.২১; কথা. ২৭১).

তথা হি বুদ্ধা ভগৱন্তো, পচ্চেকবুদ্ধা, অগ্গসাৱকা, মহাসাৱকা, চক্কৱত্তিনো, অঞ্ঞে চ মহানুভাৱা সত্তা তত্থেৱ উপ্পজ্জন্তি. তে হি সমানৰূপাদিতায পন সদ্ধিং পৰিত্তদীপৱাসীহি ইতৰমহাদীপৱাসিনোপি মনুস্সা ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিংসূ’’তি কেচি. অপৰে পন ভণন্তি ‘‘লোভাদীহি, অলোভাদীহি চ সহিতস্স মনস্স উস্সন্নতায মনুস্সা. যে হি সত্তা মনুস্সজাতিকা, তেসু ৱিসেসতো লোভাদযো, অলোভাদযো চ উস্সন্না, তে লোভাদিউস্সন্নতায অপাযমগ্গং, অলোভাদিউস্সন্নতায সুগতিমগ্গং, নিব্বানগামিমগ্গঞ্চ পৰিপূৰেন্তি, তস্মা লোভাদীহি, অলোভাদীহি চ সহিতস্স মনস্স উস্সন্নতায পৰিত্তদীপৱাসীহি সদ্ধিং চতুদীপৱাসিনো সত্তৱিসেসা মনুস্সাতি ৱুচ্চন্তী’’তি. লোকিযা পন ‘‘মনুনো অপচ্চভাৱেন মনুস্সা’’তি ৱদন্তি. মনু নাম পঠমকপ্পিকো লোকমৰিযাদায আদিভূতো সত্তানং হিতাহিতৱিধাযকো কত্তব্বাকত্তব্বতাসু নিযোজনতাৱসেন পিতুট্ঠানিযো, যো সাসনে ‘‘মহাসম্মতো’’তি ৱুচ্চতি অম্হাকং মহাবোধিসত্তো, পচ্চক্খতো, পৰম্পৰা চ তস্স ওৱাদানুসাসনিযং ঠিতা সত্তা পুত্তসদিসতায ‘‘মনুস্সা, মানুসা’’তি চ ৱুচ্চন্তি. ততো এৱ হি তে ‘‘মানৱা, মনুজা’’তি চ ৱোহৰীযন্তি. মনুস্সভূতস্সাতি মনুস্সেসু ভূতস্স জাতস্স, মনুস্সভাৱং ৱা পত্তস্সাতি অত্থো. অযঞ্চ নযো লোকিযমহাজনস্স ৱসেন ৱুত্তো. মহাবোধিসত্তানং পন সন্তানস্স মহাভিনীহাৰতো পট্ঠায কুসলধম্মপটিপত্তিযং সম্মদেৱ অভিসঙ্খতত্তা তেসং সুগতিযং, অত্তনো উপ্পজ্জনদুগ্গতিযঞ্চ নিব্বত্তানং কুসলকম্মং গৰুতৰমেৱাতি দস্সেতুং ‘‘অকাৰণং ৱা এত’’ন্তিআদি ৱুত্তং.

এৱৰূপে অত্তভাৱেতি হত্থিআদিঅত্তভাৱে. ঠিতেন কতকম্মং ন সক্কা সুখেন দীপেতুং লোকে অপ্পঞ্ঞাতৰূপত্তা. সুখেন দীপেতুং ‘‘অসুকস্মিং দেসে অসুকস্মিং নগৰে অসুকো নাম ৰাজা, ব্ৰাহ্মণো হুত্ৱা ইমং কুসলকম্মং অকাসী’’তি এৱং সুৱিঞ্ঞাপযভাৱতো. থিৰগ্গহণোতি অসিথিলগ্গাহী থামপ্পত্তগ্গহণো. নিচ্চলগ্গহণোতি অচঞ্চলগ্গাহী তত্থ কেনচিপি অসংহাৰিযো. পটিকুটতীতি সংকুটতি, জিগুচ্ছনৱসেন ৱিৱট্টতি ৱা. পসাৰিযতীতি ৱিত্থতং হোতি ৱেপুল্লং পাপুণাতি.

তৱেসো মহাসমুদ্দসদিসোতি এসো উদকোঘো তেৱ মহাসমুদ্দসদিসো.

দীযতি এতেনাতি দানং, পৰিচ্চাগচেতনা. দিয্যনৱসেনাতি দেয্যধম্মস্স পৰিযত্তং কত্ৱা পৰিচ্চজনৱসেন দানং. সংৱিভাগকৰণৱসেনাতি তস্সেৱ অত্তনা সদ্ধিং পৰস্স সংৱিভজনৱসেন সংৱিভাগো, তথাপৱত্তা চেতনা. সীলসমাদানেতি সীলস্স সম্মদেৱ আদানে, গহণে পৱত্তনেতি অত্থো. তং পৱত্তিকালেন দস্সেন্তো ‘‘পূৰণকালে’’তি আহ. মাতু হিতো মত্তেয্যো, যস্স পন ধম্মস্স ৱসেন সো ‘‘মত্তেয্যো’’তি ৱুচ্চতি, সো মত্তেয্যতাতি আহ ‘‘মাতু কাতব্বৱত্তে’’তি. এসেৱ নযো ‘‘পেত্তেয্যতাযা’’তিআদীসু. অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেসূতি অঞ্ঞমঞ্ঞৱিসিট্ঠেসু অঞ্ঞেসু, তে পন কুসলভাৱেন ৱুত্তা কুসলাতি আহ ‘‘এৱৰূপেসূ’’তি. অধিকুসলেসূতি অভিৱিসিট্ঠেসু কুসলেসু, সা পন অভিৱিসিট্ঠতা উপাদাযুপাদায হোতি. যং পনেত্থ উক্কংসগতং অধিকুসলং, তদুক্কংসনযেন ইধাধিপ্পেতন্তি তং দস্সেতুং ‘‘অত্থি কুসলা, অত্থি অধিকুসলা’’তিআদি ৱুত্তং. ননু পঞ্ঞাপাৰমিসঙ্গহঞাণসম্ভাৰভূতা কুসলা ধম্মা নিপ্পৰিযাযেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপটিলাভপচ্চযা কুসলা নাম, ইমে পন মহাপুৰিসলক্খণনিব্বত্তকা পুঞ্ঞসম্ভাৰভূতা কস্মা তথা ৱুত্তাতি? সব্বেসম্পি মহাবোধিসত্তসন্তানগতানং পাৰমিধম্মানং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপটিলাভপচ্চযভাৱতো. মহাভিনীহাৰতো পট্ঠায হি মহাপুৰিসো যং কিঞ্চি পুঞ্ঞং কৰোতি, সব্বং তং সম্মাসম্বোধিসমধিগমাযেৱ পৰিণামেতি. তথা হি সসম্ভাৰাব্যাসো, দীঘকালাব্যাসো, নিৰন্তৰাব্যাসো, সক্কচ্চাব্যাসোতি চত্তাৰো অব্যাসা চতুৰধিট্ঠানপৰিপূৰিতসম্বন্ধা অনুপুব্বেন মহাবোধিট্ঠানা সম্পজ্জন্তি.

সকিম্পীতি পি-সদ্দেন অনেকৱাৰম্পি কতং ৱিজাতিযেন অন্তৰিতং সঙ্গণ্হাতি. অভিণ্হকৰণেনাতি বহুলীকাৰেন. উপচিতন্তি উপৰূপৰি ৱড্ঢিতং. পিণ্ডীকতন্তি পিণ্ডসো কতং. ৰাসীকতন্তি ৰাসিভাৱেন কতং. অনেকক্খত্তুঞ্হি পৱত্তিযমানং কুসলকম্মং সন্তানে তথালদ্ধপৰিভাৱনং পিণ্ডীভূতং ৱিয, ৰাসীভূতং ৱিয চ হোতি. ৱিপাকং পতি সংহচ্চকাৰিভাৱত্তা চক্কৱাড়ং অতিসম্বাধং ভৱগ্গং অতিনীচং, সচে পনে তং ৰূপং সিযাতি অধিপ্পাযো. ৱিপুলত্তাতি মহন্তত্তা. যস্মা পন তং কম্মং মেত্তাকৰুণাসতিসম্পজঞ্ঞাহি পৰিগ্গহিততায দুৰসমুস্সাৰিতং পমাণকৰণধম্মন্তি পমাণৰহিততায ‘‘অপ্পমাণ’’ন্তি ৱত্তব্বতং অৰহতি, তস্মা ‘‘অপ্পমাণত্তা’’তি ৱুত্তং.

অধিভৱতীতি ফলস্স উড়াৰভাৱেন অভিভুয্য তিট্ঠতি. অত্থতো পণীতপণীতানং ভোগানং পটিলাভো এৱাতি আহ ‘‘অতিৰেকং লভতী’’তি. অধিগচ্ছতীতি ৱিন্দতি, নিব্বত্তমানোৱ তেন সমন্নাগতো হোতীতি অত্থো. একদেসেন অফুসিত্ৱা সব্বপ্পদেসেহি ফুসনতো সব্বপ্পদেসেহি ফুসন্তিযো এতেসং পাদতলানং সন্তীতি ‘‘সব্বাৱন্তেহি পাদতলেহী’’তি ৱুত্তং. যথা নিক্খিপনে সব্বে পাদতলপ্পদেসা সংহচ্চকাৰিনো অনিন্নতায সমভাৱতো, এৱং উদ্ধৰণেপীতি ৱুত্তং ‘‘সমং ফুসতি, সমং উদ্ধৰতী’’তি. ইদানি ইমস্স মহাপুৰিসলক্খণস্স সমধিগমেন লদ্ধব্বনিস্সন্দফলৱিভাৱনমুখেন আনুভাৱং ৱিভাৱেতুং ‘‘সচেপি হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ নৰকন্তি আৱাটং. অন্তো পৱিসতি সমভাৱাপত্তিযা. ‘‘চক্কলক্খণেনপতিট্ঠাতব্বট্ঠান’’ন্তি ইদং যং ভূমিপ্পদেসং পাদতলং ফুসতি, তত্থ চক্কলক্খণম্পি ফুসনৱসেন পতিট্ঠাতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. তস্স পন তথা পতিট্ঠানং সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায এৱাতি সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায আনুভাৱকিত্তনে ‘‘লক্খণন্তৰানযনং কিমত্থিয’’ন্তি ন চিন্তেতব্বং. সীলতেজেনাতি সীলপ্পভাৱেন. পুঞ্ঞতেজেনাতি কুসলপ্পভাৱেন. ধম্মতেজেনাতি ঞাণপ্পভাৱেন. তীহিপি পদেহি ভগৱতো বুদ্ধভূতস্স ধম্মা গহিতা, ‘‘দসন্নং পাৰমীন’’ন্তি ইমিনা বুদ্ধকৰধম্মা গহিতা.

২০২. মহাসমুদ্দোৱ সীমা সব্বভূমিস্সৰভাৱতো. ‘‘অখিলমনিমিত্তমকণ্টক’’ন্তি তীহিপি পদেহি থেয্যাভাৱোৱ ৱুত্তোতি আহ ‘‘নিচ্চোৰ’’ন্তিআদি. খৰসম্ফস্সট্ঠেনাতি ঘট্টনেন দুক্খসম্ফস্সভাৱেন খিলাতি. উপদ্দৱপচ্চযট্ঠেনাতি অনত্থহেতুতায নিমিত্তাতি. ‘‘অখিল’’ন্তিআদিনা একচাৰীহি চোৰাভাৱো ৱুত্তো, ‘‘নিৰব্বুদ’’ন্তি ইমিনা পন গণবন্ধৱসেন ৱিচৰণচোৰাভাৱো ৱুত্তোতি দস্সেতুং ‘‘গুম্বং গুম্বং হুত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. অৱিক্খম্ভনীযোতি ন ৱিবন্ধনীযো কেনচি অপ্পটিবাহনীযো ঠানতো অনিক্কড্ঢনীযো. পটিপক্খং অনিট্ঠং অত্থেতীতি পচ্চত্থিকো, এতেন পাকটভাৱেন ৱিৰোধং অকৰোন্তো ৱেৰিপুগ্গলো ৱুত্তো. পটিৱিৰুদ্ধো অমিত্তো পচ্চামিত্তো, এতেন পাকটভাৱেন ৱিৰোধং কৰোন্তো ৱেৰিপুগ্গলো ৱুত্তো. ৱিক্খম্ভেতুং নাসক্খিংসু, অঞ্ঞদত্থু সযমেৱ ৱিঘাতব্যসনং পাপুণিংসু চেৱ সাৱকত্তঞ্চ পৱেদেসুং.

‘‘কম্ম’’ন্তিআদীসু কম্মং নাম বুদ্ধভাৱং উদ্দিস্স কতূপচিতো লক্খণসংৱত্তনিযো পুঞ্ঞসম্ভাৰো. তেনাহ ‘‘সতসহস্সকপ্পাধিকানী’’তিআদি. কম্মসৰিক্খকং নাম তস্সেৱ পুঞ্ঞসম্ভাৰস্স কৰণকালে কেনচি অকম্পনীযস্স দড়্হাৱত্থিতভাৱস্স অনুচ্ছৱিকো সুপ্পতিট্ঠিতপাদতাসঙ্খাতস্স লক্খণস্স পৰেহি অৱিক্খম্ভনীযতায ঞাপকনিমিত্তভাৱো, স্ৱাযং নিমিত্তভাৱো তস্সেৱ লক্খণস্সাতি অট্ঠকথাযং ‘‘কম্মসৰিক্খকং নাম…পে… মহাপুৰিসলক্খণ’’ন্তি ৱুত্তং. ঠানগমনেসু পাদানং দড়্হাৱত্থিতভাৱো লক্খণং নাম. পাদানং ভূমিযং সমং নিক্খিপনং, পাদতলানং সব্বভাগেহি ফুসনং, সমমেৱ উদ্ধৰণং, তস্মা সুট্ঠু সমং সব্বভাগেহি পতিট্ঠিতা পাদা এতস্সাতি সুপ্পতিট্ঠিতপাদো, তস্স ভাৱো সুপ্পতিট্ঠিতপাদতাতি ৱুচ্চতি লক্খণং. সুট্ঠু সমং ভূমিযা ফুসনেনেৱ হি নেসং তত্থ দড়্হাৱত্থিতভাৱো সিদ্ধো, যং ‘‘কম্মসৰিক্খক’’ন্তি ৱুত্তং. লক্খণানিসংসোতি লক্খণপটিলাভস্স উদ্ৰযো, লক্খণসংৱত্তনিযস্স কম্মস্স আনিসংসফলন্তি অত্থো. নিস্সন্দফলং পন হেট্ঠা ভাৱিতমেৱ.

২০৩. কম্মাদিভেদেতি কম্মকম্মসৰিক্খকলক্খণ লক্খণানিসংসৱিসঞ্ঞিতে ৱিভাগে. গাথাবন্ধং সন্ধায ৱুত্তং, অত্থো পন অপুব্বং নত্থীতি অধিপ্পাযো. পোৰাণকত্থেৰাতি অট্ঠকথাচৰিযা. ৱণ্ণনাগাথাতি থোমনাগাথা ৱুত্তমেৱত্থং গহেত্ৱা থোমনাৱসেন পৱত্তত্তা. অপৰভাগে থেৰা নাম পাড়িং, অট্ঠকথঞ্চ পোত্থকাৰোপনৱসেন সমাগতা মহাথেৰা, যে সাট্ঠকথং পিটকত্তযং পোত্থকাৰুড়্হং কত্ৱা সদ্ধম্মং অদ্ধনিযচিৰট্ঠিতিকং অকংসু. একপদিকোতি ‘‘দড়্হসমাদানো অহোসী’’তিআদিপাঠে একেকপদগাহী. অত্থুদ্ধাৰোতি তদত্থস্স সুখগ্গহণত্থং গাথাবন্ধৱসেন উদ্ধৰণতো অত্থুদ্ধাৰভূতো, তযিদং পাড়িযং আগতপদানি গহেত্ৱা গাথাবন্ধৱসেন তদত্থৱিচাৰণভাৱদস্সনং, ন পন ধম্মভণ্ডাগাৰিকেন ঠপিতভাৱপটিক্খিপনন্তি দট্ঠব্বং.

কুসলধম্মানং ৱচীসচ্চস্স বহুকাৰতং, তপ্পটিপক্খস্স চ মুসাৱাদস্স মহাসাৱজ্জতং দস্সেতুং অনন্তৰমেৱ কুসলকম্মপথধম্মে ৱদন্তোপি ততো ৱচীসচ্চং নীহৰিত্ৱা কথেতি সচ্চেতি ৱা সন্নিধানেৱ ‘‘ধম্মে’’তি ৱুচ্চমানা কুসলকম্মপথধম্মা এৱ যুত্তাতি ৱুত্তং ‘‘ধম্মেতি দসকুসলকম্মপথধম্মে’’তি. গোবলীবদ্দঞাযেন ৱা এত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ইন্দ্ৰিযদমনেতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰে. কুসলকম্মপথগ্ঘণেনস্স ৱাৰিত্তসীলমেৱ গহিতন্তি ইতৰম্পি সঙ্গহেত্ৱা দস্সেতুং সংযমস্সেৱ গহণং কতন্তি ‘‘সংযমেতি সীলসংযমে’’তি ৱুত্তং. সুচি ৱুচ্চতি পুগ্গলো যস্স ধম্মস্স ৱসেন, তং সোচেয্যং, কাযসুচৰিতাদি. এতস্সেৱ হি ৱিভাগস্স দস্সনত্থং ৱুত্তম্পি চেতং পুন ৱুত্তং, মনোসোচেয্যগ্গহণেন ৱা ঝানাদিউত্তৰিমনুস্সধম্মানম্পি সঙ্গণ্হনত্থং সোচেয্যগ্গহণং. আলযভূতন্তি সমথৱিপস্সনানং অধিট্ঠানভূতং. উপোসথকম্মন্তি উপোসথদিৱসে সমাদিযিত্ৱা সমাচৰিতব্বং পুঞ্ঞকম্মং উপোসথো সহচৰণঞাযেন. ‘‘অৱিহিংসাযাতি সত্তানং অৱিহেঠনাযা’’তি ৱদন্তি, তং পন সীলগ্গহণেনেৱ গহিতং. তস্মা অৱিহিংসাযাতি কৰুণাযাতি অত্থো. অৱিহিংসাগ্গহণেনেৱ চেত্থ অপ্পমঞ্ঞাসামঞ্ঞেন চত্তাৰোপি ব্ৰহ্মৱিহাৰা উপচাৰাৱত্থা গহিতা লক্খণহাৰনযেন. সকলন্তি অনৱসেসং পৰিপুণ্ণং. এৱমেত্থ কামাৱচৰত্তভাৱপৰিযাপন্নত্তা লক্খণস্স তংসংৱত্তনিককামাৱচৰকুসলধম্মা এৱ পাৰমিতাসঙ্গহপুঞ্ঞসম্ভাৰভূতকাযসুচৰিতাদীহি দ্ৱাদসধা ৱিভত্তা এৱ. গাথাযং ‘‘সচ্চে’’তিআদিনা দসধা সঙ্গয্হ দস্সিতা. এস নযো সেসলক্খণেপি.

অংনুভীতি গাথাসুখত্থং অকাৰং সানুনাসিকং কত্ৱা ৱুত্তং. ব্যঞ্জনানি লক্খণানি আচিক্খন্তীতি ৱেযঞ্জনিকা.ৱিক্খম্ভেতব্বন্তি পটিবাহিতব্বং তস্সাতি মহাপুৰিসস্স, তস্স ৱা মহাপুৰিসলক্খণস্স. লক্খণসীসেন চেত্থ তংসংৱত্তনিকপুঞ্ঞসম্ভাৰো ৱুচ্চতি.

পাদতলচক্কলক্খণৱণ্ণনা

২০৪. ভযং নাম ভীতি, তং পন উব্বিজ্জনাকাৰেন, উত্তসনাকাৰেন চ পৱত্তিযা দুৱিধন্তি আহ ‘‘উব্বেগভযঞ্চেৱ উত্তাসভযঞ্চা’’তি. তদুভযম্পি ভযং ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. অপনূদিতাতি যথা চোৰাদযো ৱিলুপ্পনবন্ধনাদীনি পৰস্স ন কৰোন্তি, কতঞ্চ পচ্চাহৰণাদিনা পটিপাকতিকং হোতি, এৱং যথা চ চণ্ডহত্থিআদযো দূৰতো পৰিৱজ্জিতা হোন্তি, অপৰিৱজ্জিতে তস্স যথা ঠানে ঠিতেহি অভিভৱো ন হোতি, এৱং অপনূদিতা. অতিৱাহেতীতি অতিক্কামেতি. তং ঠানন্তি তং সাসঙ্কট্ঠানং. অসক্কোন্তানন্তি উপযোগত্থে সামিৱচনং, অসক্কোন্তেতি অত্থো. অসক্কোন্তানন্তি ৱা অনাদৰে সামিৱচনং. সহ পৰিৱাৰেনাতি সপৰিৱাৰং. তত্থ কিঞ্চি দেয্যধম্মং দেন্তো যদা তস্স পৰিৱাৰভাৱেন অঞ্ঞম্পি দেয্যধম্মং দেতি, এৱং তস্স তং দানমযং পুঞ্ঞং সপৰিৱাৰং নাম হোতি.

তমত্থং ৱিত্থাৰেন দস্সেতুং ‘‘তত্থ অন্ন’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যথা দেয্যধম্মং তস্স অন্নদানস্স পৰিৱাৰো, এৱং তস্স সক্কচ্চকৰণং পীতি দস্সেন্তো ‘‘অথ খো’’তিআদিমাহ. যাগুভত্তং দত্ৱাৱ অদাসীতি যোজনা. এস নযো ইতো পৰতোপি. সুত্তং ৱট্টেতীতি চীৱৰস্স সিব্বনসুত্তকং দুৱট্টতিৱট্টাদিৱসেন ৱট্টিতং অকাসি. ৰজনন্তি অল্লিআদিৰজনৱত্থুং. পণ্ডুপলাসন্তি ৰজনুপগমেৱ পণ্ডুৱণ্ণং পলাসং.

হেট্ঠিমানীতি অন্নাদীনি চত্তাৰি. নিসদগ্গহণেনেৱ নিসদপোতোপি গহিতো. চীনপিট্ঠং সিন্ধুৰকচুণ্ণং. কোজৱন্তি উদ্দলোমিএকন্তলোমিআদিকোজৱত্থৰণ. সুৱিভত্তঅন্তৰানীতি সুট্ঠু ৱিভত্তঅন্তৰানি, এতেন চক্কাৱযৱট্ঠানানং সুপৰিচ্ছিন্নতং দস্সেতি.

লদ্ধাভিসেকা খত্তিযা অত্তনো ৱিজিতে ৱিসৱিতায ব্ৰাহ্মণাদিকে চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি ৰঞ্জেতুং সক্কোন্তি, ন ইতৰাতি আহ ‘‘ৰাজানোতি অভিসিত্তা’’তি. ৰাজতো যথালদ্ধগামনিগমাদিং ইস্সৰৱতায ভুঞ্জন্তীতি ভোজকা, তাদিসো ভোগো এতেসং অত্থি, তত্থ ৱা নিযুত্তাতি ভোগিকা, তে এৱ ‘‘ভোগিযা’’তি ৱুত্তা. সপৰিৱাৰং দানন্তি ৱুত্তনযেন সপৰিৱাৰদানং. জানাতূতি ‘‘সদেৱকো লোকো জানাতূ’’তি ইমিনা ৱিয অধিপ্পাযেন নিব্বত্তং চক্কলক্খণন্তি লক্খণস্সেৱ কম্মসৰিক্খতা দস্সিতা. এৱং সতি তিকমেৱ সিযা, ন চতুক্কং, তস্মা চক্কলক্খণস্স মহাপৰিৱাৰতায ঞাপকনিমিত্তভাৱো কম্মসৰিক্খকং নাম. তেনেৱাহ ‘‘সপৰিৱাৰং…পে… জানাতূতি নিব্বত্ত’’ন্তি. ‘‘দীঘাযুকতায তং নিমিত্ত’’ন্তি (দী. নি. ৩.২০৭) চ ৱক্খতি, তথা ‘‘তং লক্খণং ভৱতি তদত্থজোতক’’ন্তি (দী. নি. ৩.২২১) চ. নিস্সন্দফলং পন পটিপক্খাভিভৱো দট্ঠব্বো. তেনেৱাহ গাথাযং ‘‘সত্তুমদ্দনো’’তি.

২০৫. এতন্তি এতং গাথাবন্ধভূতং ৱচনং, তং পনত্থতো গাথা এৱাতি আহ ‘‘ইমা তদত্থপৰিদীপনা গাথা ৱুচ্চন্তী’’তি.

পুৰত্থাতি ৱা ‘‘পুৰে’’তি ৱুত্ততোপি পুব্বে. যস্মা মহাপুৰিসো ন অতীতায একজাতিযং, নাপি কতিপযজাতীসু, অথ খো পুৰিমপুৰিমতৰাসু তথাৱ পটিপন্নো, তস্মা তত্থ পটিপত্তিং দস্সেতুং ‘‘পুৰে পুৰত্থা’’তি ৱুত্তং. ইমিস্সাপি জাতিযং অতীতকালৱসেন ‘‘পুৰেপুৰত্থা’’তি ৱত্তুং লব্ভাতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘পুৰিমাসু জাতীসূ’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ইমিস্সা’’তিআদি. কেচি ‘‘ইমিস্সা জাতিযা পুব্বে তুসিতদেৱলোকে কতকম্মপটিক্খেপৱচন’’ন্তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং তত্থ তাদিসস্স কতকম্মস্স অভাৱতো. অপনূদনোতি অপনেতা. অধিমুত্তোতি যুত্তপযুত্তো.

পুঞ্ঞকম্মেনাতি দানাদিপুঞ্ঞকম্মেন. এৱং সন্তেতি সতমত্তেন পুঞ্ঞকম্মেন একেকং লক্খণং নিব্বত্তেয্য, এৱং সতি. ন ৰোচযিংসূতি কেৱলং সতমত্তেন পুঞ্ঞকম্মেন লক্খণনিব্বত্তিং ন ৰোচযিংসু অট্ঠকথাচৰিযা. কথং পন ৰোচযিংসূতি আহ ‘‘অনন্তেসু পনা’’তিআদি. একেকং কম্মন্তি একেকং দানাদিপুব্বকম্মং. একেকং সতগুণং কত্ৱাতি অনন্তাসু লোকধাতূসু যত্তকা সত্তা, তেহি সব্বেহি পচ্চেকং সতক্খত্তুং কতানি দানাদিপুঞ্ঞকম্মানি যত্তকানি, ততো একেকং পুঞ্ঞকম্মং মহাসত্তেন সতগুণং কতং ‘‘সত’’ন্তি অধিপ্পেতং, তস্মা ইধ সত-সদ্দো বহুভাৱপৰিযাযো, ন সঙ্খ্যাৱচনোতি দস্সেতি ‘‘সতগ্ঘি সতং দেৱমনুস্সা’’তিআদীসু ৱিয. তেনাহ ‘‘তস্মা সতপুঞ্ঞলক্খণোতি ইমমত্থং ৰোচযিংসূ’’তি.

আযতপণ্হিতাদিতিলক্খণৱণ্ণনা

২০৬. সৰসচুতি নাম জাতস্স সত্তস্স যাৱজীৱং জীৱিত্ৱা পকতিযা মৰণং. আকড্ঢজিযস্স ধনুদণ্ডস্স ৱিয পাদানং অন্তোমুখং কুটিলতায অন্তোৱঙ্কপাদতা. বহিমুখং কুটিলতায বহিৱঙ্কপাদতা. পাদতলস্স মজ্ঝে ঊনতায উক্কুটিকপাদতা. অগ্গপাদেন খঞ্জনকা অগ্গকোণ্ডা. পণ্হিপ্পদেসেন খঞ্জনকা পণ্হিকোণ্ডা. উন্নতকাযেনাতি অনোনতভাৱেন সমুস্সিতসৰীৰেন. মুট্ঠিকতহত্থাতি আৱুধাদীনং গহণত্থং কতমুট্ঠিহত্থা. ফণহত্থকাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসট্ঠঙ্গুলিহত্থা. ইদমেত্থ কম্মসৰিক্খকন্তি ইদং ইমেসং তিণ্ণম্পি লক্খণানং তথাগতস্স দীঘাযুকতায ঞাপকনিমিত্তভাৱো এত্থ আযতপণ্হিতা, দীঘঙ্গুলিতা ব্ৰহ্মুজুগত্ততাতি এতস্মিং লক্খণত্তযে কম্মসৰিক্খকত্তং. নিস্সন্দফলং পন অনন্তৰাযতাদি দট্ঠব্বং.

২০৭. ভাযিতব্বৱত্থুনিমিত্তং উপ্পজ্জমানম্পি ভযং অত্তসিনেহহেতুকং পহীনসিনেহস্স তদভাৱতোতি আহ ‘‘যথা ময্হং মৰণতো ভযং মম জীৱিতং পিয’’ন্তি. সুচিণ্ণেনাতি সুট্ঠু কতূপচিতেন সুচৰিতকম্মুনা.

চৱিত্ৱাতি সগ্গতো চৱিত্ৱা. ‘‘সুজাতগত্তো সুভুজো’’তি আদযো সৰীৰাৱযৱগুণা ইমেহি লক্খণেহি অৱিনাভাৱিনোতি দস্সেতুং ৱুত্তা. চিৰযপনাযাতি অত্তভাৱস্স চিৰকালং পৱত্তনায. তেনাহ ‘‘দীঘাযুকভাৱাযা’’তি. ততোতি চক্কৱত্তী হুত্ৱা যাপনতো. ৱসিপ্পত্তোতি ঝানাদীসু ৱসীভাৱঞ্চেৱ চেতোৱসিভাৱঞ্চ পত্তো হুত্ৱা, কথং ইদ্ধিভাৱনায ইদ্ধিপাদভাৱনাযাতি অত্থো. যাপেতি চিৰতৰন্তি যোজনা.

সত্তুস্সদতালক্খণৱণ্ণনা

২০৮. ৰসো জাতো এতেসন্তি ৰসিতানি, মহাৰসানি. তেনাহ ‘‘ৰসসম্পন্নান’’ন্তি. পিট্ঠখজ্জকাদীনীতি পূপসক্খলিমোদকাদীনি. আদি-সদ্দেন পন কদলিফলাদিং সঙ্গণ্হাতি. পিট্ঠং পক্খিপিত্ৱা পচিতব্বপাযসং পিট্ঠপাযসং. আদি-সদ্দেন তথাৰূপভোজ্জযাগুআদিং সঙ্গণ্হাতি.

ইধ কম্মসৰিক্খকং নাম সত্তুস্সদতালক্খণস্স পণীতলাভিতায ঞাপকনিমিত্তভাৱো. ইমিনা নযেন তত্থ তত্থ লক্খণে কম্মসৰিক্খকং নিদ্ধাৰেত্ৱা যোজেতব্বং.

২০৯. উত্তমো অগ্গৰসদাযকোতি সব্বসত্তানং উত্তমো লোকনাথো অগ্গানং পণীতানং ৰসানং দাযকো. উত্তমানং অগ্গৰসানন্তি পণীতেসুপি পণীতৰসানং. খজ্জভোজ্জাদিজোতকন্তি খজ্জভোজ্জাদিলাভজোতকং. লাভসংৱত্তনিকস্স কম্মস্স ফলং ‘‘লাভসংৱত্তনিক’’ন্তি কাৰণূপচাৰেন ৱদতি. তদত্থজোতকন্তি ৱা তস্স পণীতভোজনদাযকত্তসঙ্খাতস্স অত্থস্স জোতকং. তদাধিগচ্ছতীতি এত্থ আ-কাৰো নিপাতমত্তন্তি আহ ‘‘তং অধিগচ্ছতী’’তি. লাভিৰুত্তমন্তি ৰ-কাৰো পদসন্ধিকৰো.

কৰচৰণাদিলক্খণৱণ্ণনা

২১০. পব্বজিতপৰিক্খাৰং পত্তচীৱৰাদিং গিহিপৰিক্খাৰং ৱত্থাৱুধযানসযনাদিং.

সব্বন্তি সব্বং উপকাৰং. মক্খেত্ৱা নাসেতি মক্খিভাৱে ঠত্ৱা. তেলেন ৱিয মক্খেতীতি সতধোততেলেন মক্খেতি ৱিয. অত্থসংৱড্ঢনকথাযাতি হিতাৱহকথায. কথাগহণঞ্চেত্থ নিদস্সনমত্তং. পৰেসং হিতাৱহো কাযপযোগোপি অত্থচৰিযা. অট্ঠকথাযং পন ৱচীপযোগৱসেনেৱ অত্থচৰিযা ৱুত্তা.

সমানত্ততাযাতি সদিসভাৱে সমানট্ঠানে ঠপনেন, তং পনস্স সমানট্ঠানে ঠপনং অত্তসদিসতাকৰণং, সুখেন একসম্ভোগতা, অত্তনো সুখুপ্পত্তিযং; তস্স চ দুক্খুপ্পত্তিযং তেন অত্তনো একসম্ভোগতাতি আহ ‘‘সমানসুখদুক্খভাৱেনা’’তি. সা চ সমানসুখদুক্খতা একতো নিসজ্জাদিনা পাকটা হোতীতি তং দস্সেন্তো ‘‘একাসনে’’তিআদিমাহ. ন হি সক্কা একপৰিভোগো কাতুং জাতিযা হীনত্তা. তথা অকৰিযমানে চ সো কুজ্ঝতি ভোগেন অধিকত্তা, তস্মা দুস্সঙ্গহো. ন হি সো একপৰিভোগং ইচ্ছতি জাতিযা হীনভাৱতো. ন অকৰিযমানে চ কুজ্ঝতি ভোগেন হীনভাৱতো. উভোহীতি জাতিভোগেহি. সদিসোপি সুসঙ্গহো একসদিসভাৱেনেৱ ইতৰেন সহ একপৰিভোগস্স পচ্চাসীসায, অকৰণে চ তস্স কুজ্ঝনস্সাভাৱতো. অদীযমানেপি কিস্মিঞ্চি আমিসে অকৰিযমানেপি সঙ্গহে. ন পাপকেন চিত্তেন পস্সতি পেসলভাৱতো. ততো এৱ পৰিভোগোপি…পে… হোতি.এৱৰূপন্তি গিহী চে, উভোহি সদিসং; পব্বজিতো চে, সীলৱন্তন্তি অধিপ্পাযো.

সুসঙ্গহিতাৱ হোন্তীতি সুট্ঠু সঙ্গহিতা এৱ হোন্তি দড়্হভত্তিভাৱতো. তেনাহ ‘‘ন ভিজ্জন্তী’’তি.

দানাদিসঙ্গহকম্মন্তি দানাদিভেদং পৰসঙ্গণ্হনৱসেন পৱত্তং কুসলকম্মং.

২১১. অনৱঞ্ঞাতেন অপৰিভূতেন সম্ভাৱিতেন. পমোদো ৱুচ্চতি হাসো, ন অপ্পমোদেনাতি এত্থ পটিসেধদ্ৱযেন সো এৱ ৱুত্তো. সো চ ওদগ্যসভাৱত্তা ন দীনো ধম্মূপসঞ্হিতত্তা ন গব্ভযুত্তোতি আহ ‘‘ন দীনেন ন গব্ভিতেনাতি অত্থো’’তি. সত্তানং অগণ্হনগুণেনাতি যোজনা.

অতিৰুচিৰন্তি অতিৱিয ৰুচিৰকতং, তং পন পস্সন্তানং পসাদাৱহন্তি আহ ‘‘সুপাসাদিক’’ন্তি. সুট্ঠু ছেকন্তি অতিৱিয সুন্দৰং. ৱিধাতব্বোতি ৱিধাতুং সন্দিসিতুং সক্কুণেয্যো. পিযং ৱদতীতি পিযৱদূ যথা ‘‘সব্বৱিদূ’’তি. সুখমেৱ সুখতা, তং সুখতং. ধম্মঞ্চ অনুধম্মঞ্চাতি লোকুত্তৰধম্মঞ্চেৱ তস্স অনুৰূপপুব্বভাগধম্মঞ্চ.

উস্সঙ্খপাদাদিলক্খণৱণ্ণনা

২১২. ‘‘অত্থূপসংহিত’’ন্তি ইমিনা ৱট্টনিস্সিতা ধম্মকথা ৱুত্তাতি আহ ‘‘ইধলোকপৰলোকত্থনিস্সিত’’ন্তি. ‘‘ধম্মূপসংহিত’’ন্তি ইমিনা ৱিৱট্টনিস্সিতা, তস্মা দসকুসলকম্মপথা ৱিৱট্টসন্নিস্সযা ৱেদিতব্বা. নিদংসেসীতি সন্দস্সেসি তে ধম্মে পচ্চক্খে কত্ৱা পকাসেসি. নিদংসনকথন্তি পাকটকৰণকথং. জেট্ঠট্ঠেন অগ্গো, পাসংসট্ঠেন সেট্ঠো, পমুখট্ঠেন পামোক্খো, পধানট্ঠেন উত্তমো, হিতসুখত্থিকেহি পকাৰতো ৱৰণীযতো ৰজনীযতো পৱৰোতি এৱং অত্থৱিসেসৱাচীনম্পি ‘‘অগ্গো’’তিআদীনং পদানং ভাৱত্থস্স ভেদাভাৱতো ‘‘সব্বানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানী’’তি আহ.

উদ্ধঙ্গমনীযাতি সুণন্তানং উপৰূপৰি ৱিসেসং গমেন্তীতি উদ্ধঙ্গমনীযা. সঙ্খায অধো পিট্ঠিপাদসমীপে এৱ পতিট্ঠিতত্তা অধোসঙ্খা পাদা এতস্সাতি অধোসঙ্খপাদো. সঙ্খাতি চ গোপ্ফকানমিদং নামং.

২১৩. ধম্মদানযঞ্ঞন্তি ধম্মদানসঙ্খাতং যঞ্ঞং.

সুট্ঠু সণ্ঠিতাতি সম্মদেৱ সণ্ঠিতা. পিট্ঠিপাদস্স উপৰি পকতিঅঙ্গুলেন চতুৰঙ্গুলে জঙ্ঘাপদেসে নিগূড়্হা অপঞ্ঞাযমানৰূপা হুত্ৱা ঠিতাতি অত্থো.

এণিজঙ্ঘলক্খণৱণ্ণনা

২১৪. সিপ্পন্তি সিক্খিতব্বট্ঠেন ‘‘সিপ্প’’ন্তি লদ্ধনামং সত্তানং জীৱিকাহেতুভূতং আজীৱৱিধিং. জীৱিকত্থং, সত্তানং উপকাৰত্থঞ্চ ৱেদিতব্বট্ঠেন ৱিজ্জা, মন্তসত্থাদি. চৰন্তি তেন সুগতিং, সুখঞ্চ গচ্ছন্তীতি চৰণং. কম্মস্সকতাঞাণং উত্তৰপদলোপেন ‘‘কম্ম’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘কম্মন্তি কম্মস্সকতাজাননপঞ্ঞা’’তি. তানি চেৱাতি পুব্বে ৱুত্তহত্থিআদীনি চেৱ. সত্ত ৰতনানীতি মুত্তাদীনি সত্ত ৰতনানি. চ-সদ্দেন ৰঞ্ঞো উপভোগভূতানং ৱত্থসেয্যাদীনং সঙ্গহো. ৰঞ্ঞো অনুচ্ছৱিকানীতি ৰঞ্ঞো পৰিভুঞ্জনযোগ্যানি. সব্বেসন্তি ‘‘ৰাজাৰহানী’’তিআদিনা ৱুত্তানং সব্বেসংযেৱ একজ্ঝং গহণং. বুদ্ধানং পৰিসা নাম ওধিসো অনোধিসো চ সমিতপাপা, তথত্থায পটিপন্না চ হোতীতি ৱুত্তং ‘‘সমণানং কোট্ঠাসভূতা চতস্সো পৰিসা’’তি.

সিপ্পাদিৱাচনন্তি সিপ্পানং সিক্খাপনং. পাড়িযম্পি হি ‘‘ৱাচেতা’’তি ৱাচনসীসেন সিক্খাপনং দস্সিতং. উক্কুটিকাসনন্তি তংতংৱেয্যাৱচ্চকৰণেন উক্কুটিকস্স নিসজ্জা. পযোজনৱসেন গেহতো গেহং গামতো গামং জঙ্ঘাযো কিলমেত্ৱা পেসনং জঙ্ঘপেসনিকা. লিখিত্ৱা পাতিতং ৱিয হোতি অপৰিপুণ্ণভাৱতো. অনুপুব্বউগ্গতৱট্টিতন্তি গোপ্ফকট্ঠানতো পট্ঠায যাৱ জাণুপ্পদেসা মংসূপচযস্স অনুক্কমেন সমন্ততো ৱড্ঢিতত্তা অনুপুব্বেন উগ্গতং হুত্ৱা সুৱট্টিতং. এণিজঙ্ঘলক্খণন্তি সণ্ঠানমত্তেন এণিমিগজঙ্ঘাসদিসজঙ্ঘলক্খণং.

২১৫. ‘‘যতুপঘাতাযা’’তি এত্থ ত-কাৰো পদসন্ধিকৰো, অনুনাসিকলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘য’’ন্তিআদি. ‘‘উদ্ধগ্গলোমা সুখুমত্তচোত্থতা’’তি ৱুত্তত্তা চোদকেন ‘‘কিং পন অঞ্ঞেন কম্মেন অঞ্ঞং লক্খণং নিব্বত্ততী’’তি চোদিতো, আচৰিযো ‘‘ন নিব্বত্ততী’’তি ৱত্ৱা ‘‘যদি এৱং ইধ কস্মা লক্খণন্তৰং কথিত’’ন্তি অন্তোলীনমেৱ চোদনং পৰিহৰন্তো ‘‘যং পন নিব্বত্ততীতি…পে… ইধ ৱুত্ত’’ন্তি আহ. তত্থ যং পন নিব্বত্ততীতি যং লক্খণং ৱুচ্চমানলক্খণনিব্বত্তকেন কম্মুনা নিব্বত্ততি. তং অনুব্যঞ্জনং হোতীতি তং লক্খণং ৱুচ্চমানস্স লক্খণস্স অনুকূললক্খণং নাম হোতি. তস্মা তেন কাৰণেন ইধ এণিজঙ্ঘলক্খণকথনে ‘‘উদ্ধগ্গলোমা সুখুমত্তচোত্থতা’’তি লক্খণন্তৰং ৱুত্তং.

সুখুমচ্ছৱিলক্খণৱণ্ণনা

২১৬. সমিতপাপট্ঠেন সমণং, ন পব্বজ্জামত্তেন. বাহিতপাপট্ঠেন ব্ৰাহ্মণং, ন জাতিমত্তেন.

মহন্তানং অত্থানং পৰিগ্গণ্হনতো মহতী পঞ্ঞা এতস্সাতি মহাপঞ্ঞো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযোতি আহ ‘‘মহাপঞ্ঞাদীহি সমন্নাগতোতি অত্থো’’তি. নানত্তন্তি যাহি মহাপঞ্ঞাদীহি সমন্নাগতত্তা ভগৱা ‘‘মহাপঞ্ঞো’’তিআদিনা কিত্তীযতি, তাসং মহাপঞ্ঞাদীনং ইদং নানত্তং অযং ৱেমত্ততা.

যস্স কস্সচি ৱিসেসতো অৰূপধম্মস্স মহত্তং নাম কিচ্চসিদ্ধিযা ৱেদিতব্বন্তি তদস্সা কিচ্চসিদ্ধিযা দস্সেন্তো ‘‘মহন্তে সীলক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতীতি মহাপঞ্ঞা’’তিআদিমাহ. তত্থ হেতুমহন্ততায, পচ্চযমহন্ততায, নিস্সযমহন্ততায, পভেদমহন্ততায, কিচ্চমহন্ততায, ফলমহন্ততায, আনিসংসমহন্ততায চ সীলক্খন্ধস্স মহন্তভাৱো ৱেদিতব্বো. তত্থ হেতু অলোভাদযো. পচ্চযো হিৰোত্তপ্পসদ্ধাসতিৱীৰিযাদযো. নিস্সযো সাৱকবোধিপচ্চেকবোধিসম্মাসম্বোধিনিযততা, তংসমঙ্গিনো চ পুৰিসৱিসেসা. পভেদো চাৰিত্তৱাৰিত্তাদিৱিভাগো. কিচ্চং তদঙ্গাদিৱসেন পটিপক্খৱিধমনং. আনিসংসো পিযমনাপতাদি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গে, (ৱিসুদ্ধি. ১.৬) আকঙ্খেয্যসুত্তাদীসু (ম. নি. ১.৬৫) চ আগতনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. ইমিনা নযেন সমাধিক্খন্ধাদীনম্পি মহন্ততা যথাৰহং ৱিত্থাৰেত্ৱা ৱেদিতব্বা. ঠানাঠানানং পন মহাৱিসযতায, সা বহুধাতুকসুত্তে আগতনযেন ৱেদিতব্বা. ৱিহাৰসমাপত্তিযো সমাধিক্খন্ধনিদ্ধাৰণনযেন ৱেদিতব্বা. অৰিযসচ্চানং সকলসাসনসঙ্গহতো, সো সচ্চৱিভঙ্গ- (ৱিভ. ১৮৯) তংসংৱণ্ণনাসু (ৱিভ. অট্ঠ. ১৮৯) আগতনযেন, সতিপট্ঠানা দীনং সতিপট্ঠানৱিভঙ্গাদীসু, (ৱিভ. ৩৫৫) তংসংৱণ্ণনাসু (ৱিভ. অট্ঠ. ৩৫৫) চ আগতনযেন, সামঞ্ঞফলানং মহতো হিতস্স, মহতো সুখস্স, মহতো অত্থস্স, মহতো যোগক্খেমস্স নিব্বত্তিভাৱতো, সন্তপণীতনিপুণঅতক্কাৱচৰপণ্ডিতৱেদনীযভাৱতো চ; অভিঞ্ঞানং মহাসম্ভাৰতো, মহাৱিসযতো, মহাকিচ্চতো, মহানুভাৱতো, মহানিব্বত্তিতো চ, নিব্বানস্স মদনিম্মদনাদিমহত্তসিদ্ধিতো মহন্ততা ৱেদিতব্বা.

পুথুপঞ্ঞাতি এত্থাপি ৱুত্তনযানুসাৰেন অত্থো ৱেদিতব্বো. অযং পন ৱিসেসো – নানাখন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি ‘‘অযং ৰূপক্খন্ধো নাম…পে… অযং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো নামা’’তি এৱং পঞ্চন্নং খন্ধানং নানাকৰণং পটিচ্চ ঞাণং পৱত্ততি. তেসুপি ‘‘একৱিধেন ৰূপক্খন্ধো, একাদসৱিধেন ৰূপক্খন্ধো. একৱিধেন ৱেদনাক্খন্ধো, বহুৱিধেন ৱেদনাক্খন্ধো. একৱিধেন সঞ্ঞাক্খন্ধো. একৱিধেন সঙ্খাৰক্খন্ধো. একৱিধেন ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, বহুৱিধেন ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তি এৱং একেকস্স খন্ধস্স অতীতাদিভেদৱসেনাপি নানাকৰণং পটিচ্চ ঞাণং পৱত্ততি. তথা ‘‘ইদং চক্খাযতনং নাম…পে...ইদং ধম্মাযতনং নাম. তত্থ দসাযতনা কামাৱচৰা, দ্ৱে চতুভূমকা’’তি এৱং আযতনানং নানত্তং পটিচ্চ ঞাণং পৱত্ততি. নানাধাতূসূতি ‘‘অযং চক্খুধাতু নাম…পে… অযং মনোৱিঞ্ঞাণধাতু নাম. তত্থ সোড়স ধাতুযো কামাৱচৰা, দ্ৱে ধাতুযো চতুভূমিকা’’তি এৱং নানাধাতূসু ঞাণং পৱত্ততি, তযিদং উপাদিন্নকধাতুৱসেন ৱুত্তং. পচ্চেকবুদ্ধানম্পি হি দ্ৱিন্নঞ্চ অগ্গসাৱকানং উপাদিন্নকধাতূসু এৱং নানাকৰণং পটিচ্চ ঞাণং পৱত্ততি, তঞ্চ খো একদেসতোৱ, ন নিপ্পদেসতো. অনুপাদিন্নকধাতূনং পন লক্খণাদিমত্তমেৱ জানন্তি, ন নানাকৰণং. সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানমেৱ পন ‘‘ইমায নামধাতুযা উস্সন্নত্তা ইমস্স ৰুক্খস্স খন্ধো সেতো, ইমস্স কাড়ো, ইমস্স মট্ঠো, ইমস্স বহলত্তচো, ইমস্স তনুতচো. ইমস্স পত্তং ৱণ্ণসণ্ঠানাদিৱসেন এৱৰূপং. ইমস্স পুপ্ফং নীলং, ইমস্স পীতকং, লোহিতকং, ওদাতং, সুগন্ধং, দুগ্গন্ধং. ফলং খুদ্দকং, মহন্তং, দীঘং, ৱট্টং, সুসণ্ঠানং, দুস্সণ্ঠানং, মট্ঠং, ফৰুসং, সুগন্ধং, দুগ্গন্ধং, মধুৰং, তিত্তকং, অম্বিলং, কটুকং, কসাৱং. কণ্টকো তিখিণো, অতিখিণো, উজুকো, কুটিলো, কণ্হো, নীলো, ওদাতো হোতী’’তি ধাতুনানত্তং পটিচ্চ ঞাণং পৱত্ততি.

নানাপটিচ্চসমুপ্পাদেসূতি অজ্ঝত্তবহিদ্ধাভেদতো চ নানাপভেদেসু পটিচ্চসমুপ্পাদঙ্গেসু. অৱিজ্জাদিঅঙ্গানি হি পচ্চেকং পটিচ্চসমুপ্পাদসঞ্ঞিতানি. তেনাহ সঙ্খাৰপিটকে ‘‘দ্ৱাদস পচ্চযা দ্ৱাদস পটিচ্চসমুপ্পাদা’’তি. নানাসুঞ্ঞতমনুপলব্ভেসূতি নানাসভাৱেসু নিচ্চসাৰাদিৱিৰহিতেসু সুঞ্ঞতভাৱেসু ততো এৱ ইত্থিপুৰিসঅত্তত্তনিযাদিৱসেন অনুপলব্ভনসভাৱেসু পকাৰেসু. ম-কাৰো হেত্থ পদসন্ধিকৰো. নানাঅত্থেসূতি অত্থপটিসম্ভিদায ৱিসযভূতেসু পচ্চযুপ্পন্নাদিৱসেন নানাৱিধেসু অত্থেসু. ধম্মেসূতি ধম্মপটিসম্ভিদায ৱিসযভূতেসু পচ্চযাদিৱসেন নানাৱিধেসু ধম্মেসু. নিৰুত্তীসূতি তেসংযেৱ অত্থধম্মানং নিদ্ধাৰণৱচনসঙ্খাতেসু নানানিৰুত্তীসু. পটিভানেসূতি অত্থপটিসম্ভিদাদীসু ৱিসযভূতেসু ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি (ৱিভ. ৭২৬, ৭২৯, ৭৩১, ৭৩২, ৭৩৪, ৭৩৬, ৭৩৯) তথা তথা পটিভানতো উপতিট্ঠনতো ‘‘পটিভানানী’’তি লদ্ধনামেসু নানাঞাণেসু. ‘‘পুথুনানাসীলক্খন্ধেসূ’’তিআদীসু সীলস্স পুথুত্তং ৱুত্তমেৱ, ইতৰেসং পন ৱুত্তনযানুসাৰেন সুৱিঞ্ঞেয্যত্তা পাকটমেৱ. যং পন অভিন্নং একমেৱ নিব্বানং, তত্থ উপচাৰৱসেন পুথুত্তং গহেতব্বন্তি আহ ‘‘পুথুজ্জনসাধাৰণে ধম্মে সমতিক্কম্মা’’তি, তেনস্স মদনিম্মদনাদিপৰিযাযেন পুথুত্তং পৰিদীপিতং হোতি.

এৱং ৱিসযৱসেন পঞ্ঞায মহত্তং, পুথুত্তং দস্সেত্ৱা ইদানি সম্পযুত্তধম্মৱসেন হাসভাৱং, পৱত্তিআকাৰৱসেন জৱনভাৱং, কিচ্চৱসেন তিক্খাদিভাৱং দস্সেতুং ‘‘কতমা হাসপঞ্ঞা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ হাসবহুলোতি পীতিবহুলো. সেসপদানি তস্সেৱ ৱেৱচনানি. সীলং পৰিপূৰেতীতি হট্ঠপহট্ঠো উদগ্গুদগ্গো হুত্ৱা ঠপেত্ৱা ইন্দ্ৰিযসংৱৰং তস্স ৱিসুং ৱুত্তত্তা অনৱসেসসীলং পৰিপূৰেতি. পীতিসোমনস্সসহগতা হি পঞ্ঞা অভিৰতিৱসেন আৰম্মণে ফুল্লিতৱিকসিতা ৱিয পৱত্ততি, ন এৱং উপেক্খাসহগতা. পুন সীলক্খন্ধন্তি অৰিযসীলক্খন্ধমাহ. ‘‘সমাধিক্খন্ধ’’ন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো.

সব্বং তং ৰূপং অনিচ্চতো খিপ্পং জৱতীতি যা ৰূপধম্মে ‘‘অনিচ্চা’’তি সীঘৱেগেন পৱত্ততি, পটিপক্খদূৰভাৱেন পুব্বাভিসঙ্খাৰস্স সাতিসযত্তা ইন্দেন ৱিস্সট্ঠৱজিৰং ৱিয লক্খণং অৱিৰজ্ঝন্তী অদন্ধাযন্তী ৰূপক্খন্ধে অনিচ্চলক্খণং ৱেগসা পটিৱিজ্ঝতি, সা জৱনপঞ্ঞা নামাতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. এৱং লক্খণাৰম্মণিকৱিপস্সনাৱসেন জৱনপঞ্ঞং দস্সেত্ৱা বলৱৱিপস্সনাৱসেন দস্সেতুং ‘‘ৰূপ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ খযট্ঠেনাতি যত্থ যত্থ উপ্পজ্জতি, তত্থ তত্থেৱ ভিজ্জনতো খযসভাৱত্তা. ভযট্ঠেনাতি ভযানকভাৱতো. অসাৰকট্ঠেনাতি অসাৰকভাৱতো অত্তসাৰৱিৰহতো, নিচ্চসাৰাদিৱিৰহতো চ. তুলযিত্ৱাতি তুলনভূতায ৱিপস্সনাপঞ্ঞায তুলেত্ৱা. তীৰযিত্ৱাতি তায এৱ তীৰণভূতায তীৰযিত্ৱা. ৱিভাৱযিত্ৱাতি যাথাৱতো পকাসেত্ৱা পচ্চক্খং কত্ৱা. ৱিভূতং কত্ৱাতি পাকটং কত্ৱা. ৰূপনিৰোধেতি ৰূপক্খন্ধনিৰোধহেতুভূতে নিব্বানে নিন্নপোণপব্ভাৰভাৱেন. ইদানি সিখাপ্পত্তৱিপস্সনাৱসেন জৱনপঞ্ঞং দস্সেতুং পুন ‘‘ৰূপ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ‘‘ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনাৱসেনা’’তি কেচি.

ঞাণস্স তিক্খভাৱো নাম সৱিসেসং পটিপক্খপহানেন ৱেদিতব্বোতি. ‘‘খিপ্পং কিলেসে ছিন্দতীতি তিক্খপঞ্ঞা’’তি ৱত্ৱা তে পন কিলেসে ৱিভাগেন দস্সেন্তো ‘‘উপ্পন্নং কামৱিতক্ক’’ন্তিআদিমাহ. তিক্খপঞ্ঞো খিপ্পাভিঞ্ঞো হোতি, পটিপদা চস্স ন চলতীতি আহ ‘‘একস্মিং আসনে চত্তাৰো অৰিযমগ্গা…পে… অধিগতা হোন্তী’’তিআদি.

‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা, সঙ্খতা পটিচ্চসমুপ্পন্না খযধম্মা ৱযধম্মা ৱিৰাগধম্মা নিৰোধধম্মা’’তি যাথাৱতো দস্সনেন সচ্চপ্পটিৱেধো ইজ্ঝতি, ন অঞ্ঞথাতি কাৰণমুখেন নিব্বেধিকপঞ্ঞং দস্সেতুং ‘‘সব্বসঙ্খাৰেসু উব্বেগবহুলো হোতী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উব্বেগবহুলোতি ৱুত্তনযেন সব্বসঙ্খাৰেসু অভিণ্হপৱত্তসংৱেগো. উত্তাসবহুলোতি ঞাণুত্তাসৱসেন সব্বসঙ্খাৰেসু বহুসো উত্ৰাসমানসো, এতেন আদীনৱানুপস্সনমাহ. ‘‘উক্কণ্ঠনবহুলো’’তি পন ইমিনা নিব্বিদানুপস্সনমাহ, ‘‘অৰতিবহুলো’’তিআদিনা তস্সা এৱ অপৰাপৰুপ্পত্তিং. বহিমুখোতি সব্বসঙ্খাৰতো বহিভূতং নিব্বানং উদ্দিস্স পৱত্তঞাণমুখো, তথা ৱা পৱত্তিতৱিমোক্খমুখো. নিব্বিজ্ঝনং নিব্বেধো, সো এতিস্সা অত্থি, নিব্বিজ্ঝতীতি ৱা নিব্বেধিকা, সা এৱ পঞ্ঞা নিব্বেধিকপঞ্ঞা. যং পনেত্থ অত্থতো অৱিভত্তং, তং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা, উত্তানত্থত্তা চ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

২১৭. পব্বজিতং উপাসিতাতি এত্থ যাদিসং পব্বজিতং উপাসতো পঞ্ঞাপটিলাভো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘পণ্ডিতং পব্বজিত’’ন্তি ৱুত্তং. উপাসনঞ্চেত্থ উপট্ঠানৱসেন ইচ্ছিতং, ন উপনিসীদনমত্তেনাতি আহ ‘‘পযিৰুপাসিতা’’তি. অত্থন্তি হিতং. অব্ভন্তৰং কৰিত্ৱাতি অব্ভন্তৰগতং কত্ৱা. তেনাহ ‘‘অত্থযুত্ত’’ন্তি. ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো চাযং, হিতূপসঞ্হিতং কত্ৱাতি অত্থো. অন্তৰ-সদ্দো ৱা চিত্তপৰিযাযো ‘‘যস্সন্তৰতো ন সন্তি কোপা’’তিআদীসু (উদা. ২০) ৱিয. তস্মা অত্থন্তৰোতি হিতজ্ঝাসযোতি অত্থো.

পটিলাভত্থায গতেনাতি পটিলাভত্থায পৱত্তেন, পটিলাভসংৱত্তনিযেনাতি অত্থো. উপ্পাদে চ নিমিত্তে চ ছেকাতি উপ্পাদৱিধিম্হি চেৱ নিমিত্তৱিধিম্হি চ কুসলা. উপ্পাদনিমিত্তকোৱিদতাসীসেন চেত্থ লক্খণকোসল্লমেৱ দস্সেতি. অথ ৱা সেসলক্খণানং নিব্বত্তিযা বুদ্ধানং, চক্কৱত্তীনঞ্চ উপ্পাদো অনুমীযতি, যানি তেহি লদ্ধব্বআনিসংসানি নিমিত্তানি, তস্মিং উপ্পাদে চ নিমিত্তে চ অনুমিননাদিৱসেন ছেকা নিপুণাতি অত্থো. ঞত্ৱা পস্সিস্সতীতি ঞাণেন জানিত্ৱা পস্সিস্সতি, ন চক্খুৱিঞ্ঞাণেনাতি অধিপ্পাযো.

অত্থানুসাসনীসূতি অত্থানং হিতানং অনুসাসনীসু. যস্মা অনত্থপটিৱজ্জনপুব্বিকা সত্তানং অত্থপটিপত্তি, তস্মা অনত্থোপি পৰিচ্ছিজ্জ গহেতব্বো, জানিতব্বো চাতি ৱুত্তং ‘‘অত্থানত্থং পৰিগ্গাহকানি ঞাণানী’’তি, যতো ‘‘আযুপাযকোসল্লং ৱিয অপাযকোসল্লম্পি ইচ্ছিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.

সুৱণ্ণৱণ্ণলক্খণৱণ্ণনা

২১৮. পটিসঙ্খানবলেন কোধৱিনযেন অক্কোধনো, ন ভাৱনাবলেনাতি দস্সেতুং ‘‘ন অনাগামিমগ্গেনা’’তিআদি ৱুত্তং. এৱং অক্কোধৱসিকত্তাতি এৱং মঘমাণৱো ৱিয ন কোধৱসং গতত্তা. নাভিসজ্জীতি কুজ্ঝনৱসেনেৱ ন অভিসজ্জি. যঞ্হি কোধস্স উপ্পত্তিট্ঠানভূতে আৰম্মণে উপনাহস্স পচ্চযভূতং কুজ্ঝনৱসেন অভিসজ্জনং, তং ইধাধিপ্পেতং, ন লুব্ভনৱসেন. তেনাহ ‘‘কুটিলকণ্টকো ৱিযা’’তিআদি. সো হি যত্থ লগ্গতি, তং খোভেন্তো এৱ লগ্গতি. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং মম্মট্ঠানে. মম্মন্তি ফুট্ঠমত্তেপি ৰুজ্জনট্ঠানং. পুব্বুপ্পত্তিকোতি পঠমুপ্পন্নো. ততো বলৱতৰো ব্যাপাদো লদ্ধাসেৱনতায চিত্তস্স ব্যাপজ্জনতো. ততো বলৱতৰা পতিত্থিযনাতি সাতিসযং লদ্ধাসেৱনতায ততো ব্যাপাদাৱত্থাযপি বলৱতৰা পতিত্থিযনা পচ্চত্থিকভাৱেন থামপ্পত্তিতো.

সুখুমত্থৰণাদীতি আদি-সদ্দেন পণীতভোজনীযাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো ভোজনদানস্সপি ৱণ্ণসম্পদানিমিত্তভাৱতো. তেনাহ ভগৱা ‘‘ভোজনং ভিক্খৱে দদমানো দাযকো পটিগ্গাহকানং…পে… আযুং দেতি, ৱণ্ণং দেতী’’তি (অ. নি. ৫.৩৭) তথা চ ৱক্খতি ‘‘আমিসদানেন ৱা’’তি.

২১৯. তি অদাসি. দেৱোতি মেঘো, পজ্জুন্নো এৱ ৱা. ৱৰতৰোতি উত্তমতৰো. পব্বজ্জায ৱিসদিসাৱত্থাদি ভাৱতো ন পব্বজ্জাতি অপব্বজ্জা, গিহিভাৱো. অচ্ছাদেন্তি কোপীনং পটিচ্ছাদেন্তি এতেহীতি অচ্ছাদনানি, নিৱাসনানি, তেসং অচ্ছাদনানঞ্চেৱ সেস ৱত্থানঞ্চ কোজৱাদি উত্তমপাৱুৰণানঞ্চ. ৱিনাসোতি কতস্স কম্মস্স অৱিপচ্চিত্ৱা ৱিনাসো.

কোসোহিতৱত্থগুয্হলক্খণৱণ্ণনা

২২০. সমানেতাতি সম্মদেৱ আনেতা সমাগমেতা. ৰজ্জে পতিট্ঠিতেন সক্কা কাতুং বহুভতিকস্সেৱ ইজ্ঝনতো. কত্তা নাম নত্থীতি ৱজ্জং পটিচ্ছাদেন্তীতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো, কৰোন্তি ৱজ্জপটিচ্ছাদনকম্মন্তি ৱা. ননু ৱজ্জপটিচ্ছাদনকম্মং নাম সাৱজ্জন্তি? সচ্চং সাৱজ্জং সংকিলিট্ঠচিত্তেন পটিচ্ছাদেন্তস্স, ইদং পন অসংকিলিট্ঠচিত্তেন পৰস্স উপ্পজ্জনকঅনত্থং পৰিহৰণৱসেন পৱত্তং অধিপ্পেতং. ‘‘ঞাতিসঙ্গহং কৰোন্তেনা’’তি এতেন ঞাতত্থচৰিযাৱসেন তং কম্মং পৱত্ততীতি দস্সেতি.

২২১. অমিত্ততাপনাতি অমিত্তানং তপনসীলা, অমিত্ততাপনং হোতু ৱা মা ৱা এৱংসভাৱাতি অত্থো. ন হি চক্কৱত্তিনো পুত্তানং অমিত্তা নাম কেচি হোন্তি, যে তে ভৱেয্যুং, চক্কানুভাৱেনেৱ সব্বেপি খত্তিযাদযো অনুৱত্তকা তেসং ভৱন্তি.

পঠমভাণৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পৰিমণ্ডলাদিলক্খণৱণ্ণনা

২২২. সমন্তি সমানং. তেন তেন লোকে ৱিঞ্ঞাতগুণেন সমং সমানং জানাতি, যতো তত্থ পটিপজ্জনৱিধিনাৱ ইতৰস্মিং পটিপজ্জতি. সযং জানাতীতি অপৰনেয্যো হুত্ৱা সযমেৱ জানাতি. পুৰিসং জানাতীতি ৱা ‘‘অযং সেট্ঠো, অযং মজ্ঝিমো, অযং নিহীনো’’তি তং তং পুৰিসং যাথাৱতো জানাতি. পুৰিসৱিসেসং জানাতীতি তস্মিং তস্মিং পুৰিসে ৱিজ্জমানং ৱিসেসং জানাতি, যতো তত্থ তত্থ অনুৰূপদানপদানাদিপটিপত্তিযা যুত্তপত্তকাৰী হোতি. তেনাহ ‘‘অযমিদমৰহতী’’তিআদি.

সম্পত্তিপটিলাভট্ঠেনাতি দিট্ঠধম্মিকাদিসম্পত্তীনং পটিলাভাপনট্ঠেন. সমসঙ্গহকম্মন্তি সমং জানিত্ৱা তদনুৰূপং তস্স তস্স সঙ্গণ্হনকম্মং.

২২৩. তুলযিত্ৱাতি তীৰযিত্ৱা. পটিৱিচিনিত্ৱাতি ৱীমংসিত্ৱা. নিপুণযোগতো নিপুণা, অতিৱিয নিপুণা অতিনিপুণা, সা পন তেসং নিপুণতা সণ্হসুখুমা পঞ্ঞাতি আহ ‘‘সুখুমপঞ্ঞা’’তি.

সীহপুব্বদ্ধকাযাদিলক্খণৱণ্ণনা

২২৪. খেমকামোতি অনুপদ্দৱকামো. কম্মস্সকতাঞাণং সত্তানং ৱড্ঢিআৱহং সব্বসম্পত্তিৱিধাযকন্তি আহ ‘‘পঞ্ঞাযাতি কম্মস্সকতাপঞ্ঞাযা’’তি.

সমন্তপৰিপূৰানীতি সমন্ততো সব্বভাগেহি পৰিপুণ্ণানি. ততো এৱ অহীনানি অনূনানি. ধনাদীহীতি ধনধঞ্ঞাদীহি.

২২৫. ওকপ্পনসদ্ধা সদ্ধেয্যৱত্থুং ওক্কন্দিত্ৱা পক্খন্দিত্ৱা সদ্দহনসদ্ধা. সা এৱ পসাদনীযৱত্থুস্মিম্পি অভিপ্পসীদনৱসেন পৱত্তিযা পসাদসদ্ধা.পৰিযত্তিসৱনেনাতি সত্তানং হিতসুখাৱহায পৰিযত্তিযা সৱনেন. ধাৰণপৰিচযাদীনং তংমূলকত্তা তথা ৱুত্তং. এতেসন্তি সদ্ধাদীনং. সহ হানধম্মেনাতি সহানধম্মো, ন সহানধম্মোতি অসহানধম্মো, তস্স ভাৱো অসহানধম্মতা, তং অসহানধম্মতং, অপৰিহানিযসভাৱন্তি অত্থো.

ৰসগ্গসগ্গিতালক্খণৱণ্ণনা

২২৬. তিলফলমত্তম্পি ভোজনং. সব্বত্থ ফৰতীতি সব্বা ৰসাহৰণিযো অনুস্সৰন্তং সভাৱেন সব্বস্মিং কাযে ফৰতি. সমা হুত্ৱা ৱহন্তীতি অৱিসমা উজুকা হুত্ৱা পৱত্তন্তি.

আৰোগ্যকৰণকম্মন্তি অৰোগভাৱকৰং সত্তানং অৱিহেঠনকম্মং. মধুৰাদিভেদং ৰসং গসতি হৰতি এতেহি, সযমেৱ ৱা তং গসন্তি গিলন্তি অন্তো পৱেসেন্তীতি ৰসগ্গসা, ৰসগ্গসানং অগ্গা ৰসগ্গসগ্গা, তে এত্থ সন্তীতি ৰসগ্গসগ্গী, তদেৱ লক্খণং. ভৱতি হি অভিন্নেপি ৱত্থুস্মিং তগ্গতৱিসেসাৱবোধনত্থং ভিন্নং ৱিয কত্ৱা ৱোহাৰো যথা ‘‘সিলাপুত্তকস্স সৰীৰ’’ন্তি. ৰসগ্গসগ্গিতাসঙ্খাতং ৱা লক্খণং ৰসগ্গসগ্গিলক্খণং.

২২৭. ৱধ-সদ্দো ‘‘অত্তানং ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা ৰোদতী’’তিআদীসু (পাচি. ৮৭৯) বাধনত্থোপি হোতীতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘মাৰণৱধেনা’’তি ৱুত্তং, মাৰণসঙ্খাতেন ৱধেনাতি অত্থো. বাধনত্থো এৱ ৱা ৱধ-সদ্দো, মাৰণেন, বাধনেন চাতি অত্থো. উব্বাধনাযাতি বন্ধনাগাৰে পক্খিপিত্ৱা উদ্ধং উদ্ধং বাধনেন. তেনাহ ‘‘বন্ধনাগাৰপ্পৱেসনেনা’’তি.

অভিনীলনেত্তাদিলক্খণৱণ্ণনা

২২৮. ৱিসটন্তি কুজ্ঝনৱসেন ৱিনিসটং কত্ৱা. তেনাহ ‘‘কক্কটকো ৱিযা’’তিআদি. ৱিসাচীতি ৱিৰূপং সাচিতকং, ৱিজিম্হন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ৱঙ্কক্খিকোটিযা’’তি, কুটিলঅক্খিকোটিপাতেনাতি অত্থো. ৱিচেয্য পেক্খিতাতি উজুকং অনোলোকেত্ৱা দিট্ঠিপাতং ৱিচাৰেত্ৱা ওলোকেত্ৱা. তেনাহ ‘‘যো কুজ্ঝিত্ৱা’’তিআদি. পৰোতি কুজ্ঝিতো. ন ওলোকেতি তং সম্মুখা গচ্ছন্তং কুজ্ঝিত্ৱা ন ওলোকেতি, পৰম্মুখা. ৱিতেয্যাতি ৱিৰূপং তিৰিযং, ৱিঞ্ঞূনং ওলোকনক্কমং ৱীতিক্কমিত্ৱাতি অত্থো. জিম্হং অনোলোকেত্ৱা উজুকং ওলোকনং নাম কুটিলভাৱকৰানং পাপধম্মানং অভাজনউজুকতচিত্ততস্সেৱ হোতীতি আহ ‘‘উজুমনো হুত্ৱা উজুং পেক্খিতা’’তি. যথা চ উজুং পেক্খিতা হোতীতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. পসটন্তি উম্মীলনৱসেন সম্মদেৱ পত্থটং. ৱিপুলং ৱিত্থতন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. পিযং পিযাযিতব্বং দস্সনং ওলোকনং এতস্সাতি পিযদস্সনো.

কাণোতি অক্খীনি নিম্মীলেত্ৱা পেক্খনকো. কাকক্খীতি কেকৰক্খো. ৱঙ্কক্খীতি জিম্হপেক্খনকো. আৱিলক্খীতি আকুলদিট্ঠিপাতো. নীলপীতলোহিতসেতকাড়ৱণ্ণানং ৱসেন পঞ্চৱণ্ণো. তত্থ পীতলোহিতৱণ্ণা সেতমণ্ডলগতৰাজিৱসেন, নীলসেতকাড়ৱণ্ণা পন তংতংমণ্ডলৱসেনেৱ ৱেদিতব্বা. ‘‘পসাদোতি পন তেসং ৱণ্ণানং পসন্নাকাৰং সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি কেচি. পঞ্চৱণ্ণো পসাদোতি পন যথাৱুত্তপঞ্চৱণ্ণপৰিৱাৰো, তেহি ৱা পটিমণ্ডিতো পসাদোতি অত্থো. নেত্তসম্পত্তিকৰানীতি ‘‘পঞ্চৱণ্ণপসাদতা তিৰোহিতৱিদূৰগতদস্সনসমত্থতা’’তি এৱমাদি চক্খুসম্পদায কাৰণানি. লক্খণসত্থে যুত্তাতি লক্খণসত্থে আযুত্তা সুকুসলা.

উণ্হীসসীসলক্খণৱণ্ণনা

২৩০. পুব্বঙ্গমোতি এত্থ পুব্বঙ্গমতা নাম পমুখতা, জেট্ঠসেট্ঠকভাৱো বহুজনস্স অনুৱত্তনীযতাতি আহ ‘‘গণজেট্ঠকো’’তিআদি.

পুব্বঙ্গমতাতি পুব্বঙ্গমস্স কম্মং. যস্স হি কাযসুচৰিতাদিকম্মস্স ৱসেন মহাপুৰিসো বহুজনস্স পুব্বঙ্গমো অহোসি, তদস্স কম্মং ‘‘পুব্বঙ্গমতা’’তি অধিপ্পেতং, ন পুব্বঙ্গমভাৱো. তেনাহ ‘‘ইধ কম্মং নাম পুব্বঙ্গমতা’’তি. পীতিপামোজ্জেন পৰিপুণ্ণসীসোতি পীতিযা, পামোজ্জেন চ সম্পুণ্ণপঞ্ঞাসীসো বহুলং সোমনস্সসহগতঞাণসম্পযুত্তচিত্তসমঙ্গী এৱ হুত্ৱা ৱিচৰতি. মহাপুৰিসোতি মহাপুৰিসজাতিকো.

২৩১. বহুজনন্তি সামিঅত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘বহুজনস্সা’’তি. পৰিভুঞ্জনট্ঠেন পটিভোগো, উপযোগৱত্থু পটিভোগো, তস্স হিতাতি পটিভোগিযা. দেসকালং ঞত্ৱা তদুপকৰণূপট্ঠানাদি ৱেয্যাৱচ্চকৰা সত্তা. অভিহৰন্তীতি ব্যাহৰন্তি. তস্স তস্স ৱেয্যাৱচ্চস্স পটিহৰণতো পৱত্তনকৰণতো পটিহাৰো, ৱেয্যাৱচ্চকৰো, তস্স ভাৱো পটিহাৰকন্তি আহ ‘‘ৱেয্যাৱচ্চকৰভাৱ’’ন্তি. ৱিসৱনং ৱিসৱো, কামকাৰো ৱসিতা, সো এতস্স অত্থীতি ৱিসৱীতি আহ ‘‘চিণ্ণৱসী’’তি.

একেকলোমতাদিলক্খণৱণ্ণনা

২৩২. উপৱত্ততীতি অনুকূলভাৱং উপেচ্চ ৱত্ততি. তেনাহ ‘‘অজ্ঝাসযং অনুৱত্ততী’’তি.

একেকলোমলক্খণন্তি একেকস্মিং লোমকূপে একেকলোমতালক্খণং. একেকেহি লোমেহীতি অঞ্ঞেসং সৰীৰে একেকস্মিম্পি লোমকূপে অনেকানিপি লোমানি উট্ঠহন্তি, ন তথাগতস্স. তেহি পুন পচ্চেকং লোমকূপেসু একেকেহেৱ উপ্পন্নেহি কুণ্ডলাৱত্তেহি পদক্খিণাৱত্তকজাতেহি নিচিতং ৱিয সৰীৰং হোতীতি ৱুত্তং ‘‘একেকলোমূপচিতঙ্গৱা’’তি.

চত্তালীসাদিলক্খণৱণ্ণনা

২৩৪. অভিন্দিতব্বপৰিসোতি পৰেহি কেনচি সঙ্গহেন সঙ্গহেত্ৱা, যুত্তিকাৰণং দস্সেত্ৱা ৱা ন ভিন্দিতব্বপৰিসো.

অপিসুণৱাচাযাতি উপযোগত্থে সামিৱচনং, পেসুঞ্ঞস্স পটিপক্খভূতং কুসলকম্মং. পিসুণা ৱাচা এতস্সাতি পিসুণৱাচো, তস্স পিসুণৱাচস্স পুগ্গলস্স. অপৰিপুণ্ণাতি চত্তাৰীসতো ঊনভাৱেন ন পৰিপুণ্ণা. ৱিৰড়াতি সৱিৱৰা.

পহূতজিৱ্হাদিলক্খণৱণ্ণনা

২৩৬. আদেয্যৱাচোতি আদৰগাৰৱৱসেন আদাতব্বৱচনো. ‘‘এৱমেত’’ন্তি গহেতব্বৱচনো সিৰসা সম্পটিচ্ছিতসাসনো.

বদ্ধজিৱ্হাতি যথা সুখেন পৰিৱত্ততি, এৱং সিৰাদীহি পলিবুদ্ধজিৱ্হা. গূড়্হজিৱ্হাতি ৰসবহলতায গূড়্হগণ্ডসদিসজিৱ্হা. দ্ৱিজিৱ্হাতি অগ্গে কপ্পভাৱেন দ্ৱিধাভূতজিৱ্হা. মম্মনাতি অপ্পৰিপ্পুটতলাপা. খৰফৰুসকক্কসাদিৱসেন সদ্দো ভিজ্জতি ভিন্নকাৰো হোতি. ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পৱত্তস্সৰতায ছিন্নস্সৰা ৱা. অনেকাকাৰতায ভিন্নস্সৰা ৱা. কাকস্স ৱিয অমনুঞ্ঞস্সৰতায কাকস্সৰা ৱা. মধুৰোতি ইট্ঠে, কম্মফলেন ৱত্থুনো সুৱিসুদ্ধত্তা. পেমনীযোতি পীতিসঞ্জননো, পিযাযিতব্বো ৱা.

২৩৭. অক্কোসযুত্তত্তাতি অক্কোসুপসঞ্হিতত্তা অক্কোসৱত্থুসহিতত্তা. আবাধকৰিন্তি ঘট্টনৱসেন পৰেসং পীড়াৱহং. বহুনো জনস্স অৱমদ্দনতো, পমদ্দাভাৱকৰণতো ৱা বহুজনপ্পমদ্দনং. অবাড়্হন্তি ৱা এত্থ অ-কাৰো ৱুদ্ধিঅত্থো ‘‘অসেক্খা ধম্মা’’তিআদীসু (ধ. স. তিকমাতিকা ১১) ৱিয, তস্মা অতিৱিয বাড়্হং ফৰুসং গিৰন্তি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ন ভণীতি চেত্থ ‘‘ন অভণি ন ভণী’’তি সৰলোপেন নিদ্দেসো. সুসংহিতন্তি সুট্ঠু সংহিতং. কেন পন সুট্ঠু সংহিতং? ‘‘মধুৰ’’ন্তি অনন্তৰমেৱ ৱুত্তত্তা মধুৰতাযাতি ৱিঞ্ঞাযতি, কা পনস্স মধুৰতাতি আহ ‘‘সুট্ঠু পেমসংহিত’’ন্তি. উপযোগপুথুত্তৱিসযো যং ৱাচা-সদ্দোতি আহ ‘‘ৱাচাযো’’তি, সা চস্সা উপযোগপুথুত্তৱিসযতা ‘‘হদযগামিনিযো’’তি পদেন সমানাধিকৰণতায দট্ঠব্বা. ‘‘কণ্ণসুখ’’ন্তি পাঠে ভাৱনপুংসকনিদ্দেসোযন্তি দস্সেতুং ‘‘যথা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱেদযথাতি কালৱিপল্লাসেনাযং নিদ্দেসোতি আহ ‘‘ৱেদযিত্থা’’তি. ব্ৰহ্মস্সৰতন্তি সেট্ঠস্সৰতং, ব্ৰহ্মুনো সৰসদিসস্সৰতং ৱা. বহূনং বহুন্তি বহূনং জনানং বহুং সুভণিতন্তি যোজনা.

সীহহনুলক্খণৱণ্ণনা

২৩৮. অপ্পধংসিকোতি অপ্পধংসিযো. য-কাৰস্স হি ক-কাৰং কত্ৱা অযং নিদ্দেসো যথা ‘‘নিয্যানিকা ধম্মা’’তি (ধ. স. দুকমাতিকা ৯৭) গুণতোতি অত্তনা অধিগতগুণতো. ঠানতোতি যথাঠিতট্ঠানন্তৰতো.

পলাপকথাযাতি সম্ফপ্পলাপকথায. অন্তোপৱিট্ঠহনুকা একতো, উভতো ৱা সংকুচিতৱিসুকা. ৱঙ্কহনুকা একপস্সেন কুটিলৱিসুকা. পব্ভাৰহনুকা পুৰতো ওলম্বমানৱিসুকা.

২৩৯. ৱিকিণ্ণৱচনা নাম সম্ফপ্পলাপিনো, তপ্পটিক্খেপেন অৱিকিণ্ণৱচনা মহাবোধিসত্তা. ৱাচা এৱ তদত্থাধিগমুপাযতায ‘‘ব্যাপ্পথো’’তি ৱুত্তাতি আহ ‘‘অৱিকিণ্ণ…পে… ৱচনপথো অস্সা’’তি. ‘‘দ্ৱীহি দ্ৱীহী’’তি নযিদং আমেডিতৱচনং অসমানাধিকৰণতো, অথ খো দ্ৱীহি দিগুণতাদস্সনন্তি আহ ‘‘দ্ৱীহি দ্ৱীহীতি চতূহী’’তি. তস্মা ‘‘দ্ৱিদুগমা’’তি চতুগমা ৱুত্তাতি আহ ‘‘চতুপ্পদান’’ন্তি. তথাসভাৱোতি যথাস্স ৱুত্তনযেন কেনচি অপ্পধংসিযতা হোতি গুণেহি, তথাসভাৱো.

সমদন্তাদিলক্খণৱণ্ণনা

২৪০. ৱিসুদ্ধসীলাচাৰতায পৰিসুদ্ধা সমন্ততো সব্বথা ৱা সুদ্ধা পুগ্গলা পৰিৱাৰা এতস্সাতি পৰিসুদ্ধপৰিৱাৰো.

২৪১. পহাসীতি তদঙ্গৱসেন, ৱিক্খম্ভনৱসেন চ পৰিচ্চজি. তিদিৱং তাৱতিংসভৱনং পুৰং নগৰং এতেসন্তি তিদিৱপুৰা, তাৱতিংসদেৱা, তেসং ৱৰো তিদিৱপুৰৱৰো, ইন্দো. তেন তিদিৱপুৰৱৰেন. তেনাহ ‘‘সক্কেনা’’তি. লপন্তি কথেন্তি এতেনাতি লপনং, মুখন্তি আহ ‘‘লপনজন্তি মুখজ’’ন্তি. সুট্ঠু ধৱলতায সুক্কা, ঈসকম্পি অসংকিলিট্ঠতায সুচি. সুন্দৰসণ্ঠানতায সুট্ঠু ভাৱনতো, ৱিপস্সনতো চ সোভনা. কামং জনানং মনুস্সানং নিৱাসনট্ঠানাদিভাৱেন পতিট্ঠাভূতো দেসৱিসেসো ‘‘জনপদো’’তি ৱুচ্চতি, ইধ পন সপৰিৱাৰচতুমহাদীপসঞ্ঞিতো সব্বো পদেসো তথা ৱুত্তোতি আহ ‘‘চক্কৱাড়পৰিচ্ছিন্নো জনপদো’’তি. ননু চ যথাৱুত্তো পদেসো সমুদ্দপৰিচ্ছিন্নো, ন চক্কৱাড়পব্বতপৰিচ্ছিন্নোতি? সো পদেসো চক্কৱাড়পৰিচ্ছিন্নোপি হোতীতি তথা ৱুত্তং. যে ৱা সমুদ্দনিস্সিতা, চক্কৱাড়পাদনিস্সিতা চ সত্তা, তেসং তে তে পদেসা পতিট্ঠাতি তেপি সঙ্গণ্হন্তো ‘‘চক্কৱাড়পৰিচ্ছিন্নো’’তি অৱোচ. চক্কৱাড়পৰিচ্ছিন্নোতি চ চক্কৱাড়েন পৰিচ্ছিন্নোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তস্সাতি তস্স চক্কৱত্তিনো. পুন তস্সাতি তস্স জনপদস্স. বহুজন সুখন্তি এত্থ পচ্চত্তবহুৱচনলোপেন বহুজনগ্গহণন্তি আহ ‘‘বহুজনা’’তি. যথা পন তে হিতসুখং চৰন্তি, তং ৱিধিং দস্সেতুং ‘‘সমানসুখদুক্খা হুত্ৱা’’তি ৱুত্তং. ৱিগতপাপোতি সব্বসো সমুচ্ছিন্দনেন ৱিনিদ্ধুতপাপধম্মো. দৰথো ৱুচ্চতি কাযিকো, চেতসিকো চ পৰিড়াহো. তত্থ চেতসিকপৰিড়াহো ‘‘ৱিগতপাপো’’তি ইমিনাৱ ৱুত্তোতি আহ ‘‘ৱিগতকাযিকদৰথকিলমথো’’তি. ৰাগাদযো যস্মিং সন্তানে উপ্পন্না, তস্স মলীনভাৱকৰণেন মলা. কচৱৰভাৱেন খিলা. সত্তানং মহানত্থকৰত্তা ৱিসেসতো দোসো কলীতি ৱুত্তং ‘‘দোসকলীনঞ্চা’’তি. পনূদেহীতি সমুচ্ছিন্দনৱসেন সসন্তানতো নীহাৰকেহি, পজহনকেহীতি অত্থো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

এত্থ চ যস্মা সব্বেসম্পি লক্খণানং মহাপুৰিসসন্তানগতপুঞ্ঞসম্ভাৰহেতুকভাৱেন সব্বংযেৱ তং পুঞ্ঞকম্মং সব্বস্স লক্খণস্স কাৰণং ৱিসিট্ঠৰূপত্তা ফলস্স. ন হি অভিন্নৰূপকাৰণং ভিন্নসভাৱস্স ফলস্স পচ্চযো ভৱিতুং সক্কোতি, তস্মা যস্স যস্স লক্খণস্স যং যং পুঞ্ঞকম্মং ৱিসেসকাৰণং, তং তং ৱিভাগেন দস্সেন্তী অযং দেসনা পৱত্তা. তত্থ যথা যাদিসং কাযসুচৰিতাদিপুঞ্ঞকম্মং সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায কাৰণং ৱুত্তং, তাদিসমেৱ ‘‘উণ্হীসসীসতায’’ কাৰণন্তি ন সক্কা ৱত্তুং দড়্হসমাদানতাৱিসিট্ঠস্স তস্স সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায কাৰণভাৱেন ৱুত্তত্তা, ইতৰস্স চ পুব্বঙ্গমতাৱিসিট্ঠস্স ৱুত্তত্তা, এৱং যাদিসং আযতপণ্হিতায কাৰণং, ন তাদিসমেৱ দীঘঙ্গুলিতায, ব্ৰহ্মুজুগত্ততায চ কাৰণং ৱিসিট্ঠৰূপত্তা ফলস্স. ন হি অভিন্নৰূপকাৰণং ভিন্নসভাৱস্স ফলস্স পচ্চযো ভৱিতুং সক্কোতি. তত্থ যথা একেনেৱ কম্মুনা চক্খাদিনানিন্দ্ৰিযুপ্পত্তিযং অৱত্থাভেদতো, সামত্থিযভেদতো ৱা কম্মভেদো ইচ্ছিতব্বো. ন হি যদৱত্থং কম্মং চক্খুস্স কাৰণং, তদৱত্থমেৱ সোতাদীনং কাৰণং হোতি অভিন্নসামত্থিযং ৱা, তস্মা পঞ্চাযতনিকত্তভাৱপত্থনাভূতা পুৰিমনিপ্ফন্না কামতণ্হা পচ্চযৱসেন ৱিসিট্ঠসভাৱা কম্মস্স ৱিসিট্ঠসভাৱফলনিব্বত্তনসমত্থতাসাধনৱসেন পচ্চযো হোতীতি একম্পি অনেকৱিধফলনিব্বত্তনসমত্থতাৱসেন অনেকৰূপতং আপন্নং ৱিয হোতি, এৱমিধাপি ‘‘একম্পি পাণাতিপাতা ৱেৰমণিৱসেন পৱত্তং কুসলকম্মং আযতপণ্হিতাদীনং তিণ্ণম্পি লক্খণানং নিব্বত্তকং হোতী’’তি ৱুচ্চমানেপি ন কোচি ৱিৰোধো. তেন ৱুত্তং ‘‘সো তস্স কম্মস্স কতত্তা…পে… ইমানি তীণি মহাপুৰিসলক্খণানি পটিলভতী’’তি নানাকম্মুনা পন তেসং নিব্বত্তিযং ৱত্তব্বমেৱ নত্থি, পাড়িযং পন ‘‘তস্স কম্মস্সা’’তি একৱচননিদ্দেসো সামঞ্ঞৱসেনাতি দট্ঠব্বো. এৱঞ্চ কত্ৱা সতপুঞ্ঞলক্খণৱচনং সমত্থিতং হোতি. ‘‘ইমানি দ্ৱে মহাপুৰিসলক্খণানি পটিলভতী’’তিআদীসুপি এসেৱ নযোতি.

লক্খণসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.