৪. অগ্গঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা
ৱাসেট্ঠভাৰদ্ৱাজৱণ্ণনা
১১১. এত্থাতি ‘‘পুব্বাৰামে, মিগাৰমাতুপাসাদে’’তি এতস্মিং পদদ্ৱযে. কোযং পুব্বাৰামো, কথঞ্চ পুব্বাৰামো, কা চ মিগাৰমাতা, কথঞ্চস্সা পাসাদো অহোসীতি এতস্মিং অন্তোলীনে অনুযোগে. অযং ইদানি ৱুচ্চমানা অনুপুব্বিকথা আদিতো পট্ঠায সঙ্খেপেনেৱ অনুপুব্বিকথা. পদুমুত্তৰং ভগৱন্তং একং উপাসিকং অগ্গুপট্ঠাযিকট্ঠানে ঠপেন্তিং দিস্ৱান তত্থ সঞ্জাতগাৰৱবহুমানা তমেৱত্থং পুৰক্খত্ৱা ভগৱন্তং নিমন্তেত্ৱা. মেণ্ডকপুত্তস্সাতি মেণ্ডকসেট্ঠিপুত্তস্স. সোতাপন্না অহোসি তথা কতাধিকাৰত্তা.
মাতুট্ঠানে ঠপেসি অত্তনো সীলাচাৰসম্পত্তিযা গৰুট্ঠানিযত্তা. উপযোগন্তি তত্থ তত্থ অপ্পেতব্বট্ঠানে অপ্পনাৱসেন ৱিনিযোগং অগমংসু. অঞ্ঞেহি চ ৱেড়ুৰিযলোহিতঙ্কমসাৰগল্লাদীহি. ভস্সতীতি ওতৰতি. সুদ্ধপাসাদোৱ ন সোভতীতি কেৱলো একপাসাদো এৱ ৱিহাৰো ন সোভতি. নিযূহানি বহূনি নীহৰিত্ৱা কত্তব্বসেনাসনানি ‘‘দুৱড্ঢগেহানী’’তি ৱদন্তি. মজ্ঝে গব্ভো সমন্ততো অনুপৰিযাযতোতি এৱং দ্ৱিক্খত্তুং ৱড্ঢেত্ৱা কতসেনাসনানি দুৱড্ঢগেহানি. চূড়পাসাদাতি খুদ্দকপাসাদা.
উত্তৰদেৱীৱিহাৰো নাম নগৰস্স পাচীনদ্ৱাৰসমীপে কতৱিহাৰো.
তিত্থিযলিঙ্গস্স অগ্গহিতত্তা নেৱ তিত্থিযপৰিৱাসং ৱসন্তি. অনুপসম্পন্নভাৱতো আপত্তিযা আপন্নায অভাৱতো ন আপত্তিপৰিৱাসং ৱসন্তি. ভিক্খুভাৱন্তি উপসম্পদং. তেৱিজ্জসুত্তন্তি ইমস্মিং দীঘনিকাযে তেৱিজ্জসুত্তং সুত্ৱা.
১১৩. অনুৱত্তমানা চঙ্কমিংসু অননুচঙ্কমনে যথাধিপ্পেতস্স অত্থস্স পুচ্ছনাদীনং অসক্কুণেয্যত্তা. তেসন্তি তেসং দ্ৱিন্নং. তেনাহ ‘‘পণ্ডিততৰো’’তি. অত্থাতি ভৱত্থ. কুলসম্পন্নাতি সম্পন্নকুলা উদিতোদিতে ব্ৰাহ্মণকুলে উপ্পন্না. ব্ৰাহ্মণকুলাতি কেনচি পাৰিজুঞ্ঞেন অনুপদ্দুতা এৱ ব্ৰাহ্মণকুলা. তেনাহ ‘‘ভোগাদিসম্পন্ন’’ন্তিআদি. ইমে ব্ৰাহ্মণা উচ্চা হুত্ৱা ‘‘ইমং ৱসলং পব্বজ্জং পব্বজিংসূ’’তিআদিনা জাতিআদীনি ঘট্টেন্তা অক্কোসন্তি. পৰিভাসন্তীতি পৰিভৱিত্ৱা ভাসন্তি. অত্তনো অনুৰূপাযাতি অত্তনো অজ্ঝাসযস্স অনুৰূপায. অন্তৰন্তৰা ৱিচ্ছিজ্জ পৱত্তিযমানা পৰিভাসা পৰিপুণ্ণা নাম ন হোতি খণ্ডভাৱতো, তব্বিপৰিযাযতো পৰিপুণ্ণা নাম হোতীতি আহ ‘‘অন্তৰা’’তিআদি.
অপ্পতিট্ঠতাযাতি অপস্সযৰহিতত্তা. ৱিভিন্নোতি ৱিনট্ঠো.
ইতৰে তযো ৱণ্ণাতি খত্তিযাদযো ৱণ্ণা হীনা. ননু খত্তিযাৱ সেট্ঠা ৱণ্ণা যথা বুদ্ধা এতৰহি খত্তিযকুলে এৱ উপ্পন্নাতি? সচ্চমেতং, তে পন অত্তনো মিচ্ছাভিমানেন, মিচ্ছাগাহেন চ ‘‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো’’তি ৱদন্তি, তং তেসং ৱচনমত্তং. ‘‘সুজ্ঝন্তীতি সুদ্ধা হোন্তি, ন নিন্দং গৰহং পাপুণন্তী’’তি ৱদন্তি. সুজ্ঝন্তি ৱা সংসাৰতো সুজ্ঝন্তি, ন সেসা ৱণ্ণা অসুক্কজাতিকত্তা, মন্তজ্ঝেনাভাৱতো চাতি. ব্ৰহ্মুনো মুখতো জাতা ৱেদৱচনতো জাতাতি মুখতো জাতা. ততো এৱ ব্ৰহ্মুনো মহাব্ৰহ্মুনো ৱেদৱচনতো ৱিজাতাতি ব্ৰহ্মজা. তেন দুৱিধেনাপি নিম্মিতাতি ব্ৰহ্মনিম্মিতা. ৱেদৱেদঙ্গাদিব্ৰহ্মদাযজ্জং অৰহন্তীতি ব্ৰহ্মদাযাদা. মুণ্ডকে সমণকেতি এত্থ ক-কাৰো গৰহাযন্তি আহ ‘‘নিন্দন্তা জিগুচ্ছন্তা ৱদন্তী’’তি. ইব্ভেতি সুদ্দে, তে পন ঘৰবন্ধনেন বদ্ধা নিহীনতৰাতি আহ ‘‘গহপতিকে’’তি. কণ্হেতি কণ্হজাতিকে. বন্ধনট্ঠেন বন্ধু, কস্স পন বন্ধূতি আহ ‘‘মাৰস্স বন্ধুভূতে’’তি. পাদাপচ্চেতি পাদতো জাতাপচ্চে. অযং কিৰ ব্ৰাহ্মণানং লদ্ধি ‘‘ব্ৰাহ্মণা ব্ৰহ্মুনো মুখতো জাতা, খত্তিযা উৰতো, ঊৰূহি ৱেস্সা, পাদতো সুদ্দা’’তি.
১১৪. যস্মা পঠমকপ্পিককালে চতুৱণ্ণৱৱত্থানং নত্থি, সব্বেৱ সত্তা একসদিসা, অপৰভাগে পন তেসং পযোগভেদৱসেন অহোসি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘পোৰাণং…পে… অজানন্তা’’তি. লদ্ধিভিন্দনত্থাযাতি ‘‘ব্ৰাহ্মণা ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা’’তি এৱং পৱত্তায লদ্ধিযা ৱিনিৱেঠনত্থং. পুত্তপ্পটিলাভত্থাযাতি ‘‘এৱং মযং পেত্তিকং ইণং সোধেস্সামা’’তি লদ্ধিযং ঠত্ৱা পুত্তপ্পটিলাভায. অযঞ্হেত্থ ধম্মিকানং ব্ৰাহ্মণানং অজ্ঝাসযো. সঞ্জাতপুপ্ফাতি ৰজস্সলা. ইত্থীনঞ্হি কুমাৰিভাৱপ্পত্তিতো পট্ঠায পচ্ছিমৱযতো ওৰং অসতি ৱিবন্ধে অট্ঠমে অট্ঠমে সত্তাহে গব্ভাসযসঞ্ঞিতে ততিযে আৱত্তে কতিপযা লোহিতপীড়কা সণ্ঠহিত্ৱা অগ্গহিতপুপ্ফা এৱ ভিজ্জন্তি, ততো লোহিতং পগ্ঘৰতি, তত্থ উতুসমঞ্ঞা, পুপ্ফসমঞ্ঞা চ. নেসন্তি ব্ৰাহ্মণানং. সচ্চৱচনং সিযাতি ‘‘ব্ৰহ্মুনো পুত্তা’’তিআদিৱচনং সচ্চং যদি সিযা, ব্ৰাহ্মণীনং…পে… মুখং ভৱেয্য, ন চেতং অত্থি.
চতুৱণ্ণসুদ্ধিৱণ্ণনা
১১৫. মুখচ্ছেদকৱাদন্তি ‘‘ব্ৰাহ্মণা মহাব্ৰহ্মুনো মুখতো জাতা’’তি ৱাদস্স ছেদকৱাদং. অৰিযভাৱে অসমত্থাতি অনৰিযভাৱাৱহা. পকতিকাড়কাতি সভাৱেনেৱ ন সুদ্ধা. কণ্হোতি কিলিট্ঠো উপতাপকো. তেনাহ ‘‘দুক্খোতি অত্থো’’তি.
সুক্কভাৱো নাম পৰিসুদ্ধতাতি আহ ‘‘নিক্কিলেসভাৱেন পণ্ডৰা’’তি. সুক্কোতি ন কিলিট্ঠো অনুপতাপকোতি ৱুত্তং ‘‘সুখোতি অত্থো’’তি.
১১৬. উভযৱোকিণ্ণেতি ৱচনৱিপল্লাসেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘উভযেসু ৱোকিণ্ণেসূ’’তি. মিস্সীভূতেসূতি ‘‘কদাচি কণ্হা ধম্মা, কদাচি সুক্কা ধম্মা’’তি এৱং একস্মিং সন্তানে, একস্মিংযেৱ চ অত্তভাৱে পৱত্তিযা মিস্সীভূতেসু, ন পন একজ্ঝং পৱত্তিযা. এত্থাতি অনন্তৰৱুত্তধম্মাৱ অন্ৱাধিট্ঠাতি আহ ‘‘কণ্হসুক্কধম্মেসূ’’তি. যস্মা চ তে ব্ৰাহ্মণা ন চেৱ তে ধম্মে অতিক্কন্তা, যায চ পটিপদায অতিক্কমেয্যুং, সাপি তেসং পটিপদা নত্থি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ৱত্তমানাপী’’তি. নানুজানন্তি অযথাভুচ্চৱাদভাৱতো. অনুজাননঞ্চ নাম অব্ভনুমোদনন্তি তদভাৱং দস্সেন্তেন ‘‘নানুমোদন্তি, ন পসংসন্তী’’তি ৱুত্তং. চতুন্নং ৱণ্ণানন্তি নিদ্ধাৰণে সামিৱচনং. তেসন্তি পন সম্বন্ধেপি ৱা সামিৱচনং. তে চ ব্ৰাহ্মণা ন এৱৰূপা ন এদিসা, যাদিসো অৰহা একদেসেনাপি তেন তেসং সদিসতাভাৱতো, তস্মা তেন কাৰণেন নেসং ব্ৰাহ্মণানং ‘‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো’’তি ৱাদং ৱিঞ্ঞূ যথাভূতৱাদিনো বুদ্ধাদযো অৰিযা নানুজানন্তি.
আৰকত্তাদীহীতি এত্থ কিলেসানং আৰকত্তা পহীনভাৱতো দূৰত্তা অৰহং, কিলেসাৰীনং হতত্তা অৰহং, সংসাৰচক্কস্স অৰানং হতত্তা অৰহং, পচ্চযাদীনং অৰহত্তা অৰহং, পাপকৰণে ৰহাভাৱেন অৰহন্তি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১২৫ আদযো), তং সংৱণ্ণনাসু (ৱিসুদ্ধি. টী. ১.১২৪) চ ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো. আসৱানং খীণত্তাতি চতুন্নম্পি আসৱানং অনৱসেসতো পহীনত্তা. ব্ৰহ্মচৰিযৱাসন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযৱাসং. তস্স ৱাসস্স পৰিযোসিতত্তা ৱুত্থৱাসো, দসন্নম্পি ৱা অৰিযৱাসানং ৱুত্থত্তা ৱুত্থৱাসো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, অৰিযাৱাসা, যদৰিযা আৱসিংসু ৱা আৱসন্তি ৱা আৱসিস্সন্তি ৱা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো হোতি ছড়ঙ্গসমন্নাগতো একাৰক্খো চতুৰাপস্সেনো পনুণ্ণপচ্চেকসচ্চো সমৱযসঠেসনো অনাৱিলসঙ্কপ্পো পস্সদ্ধকাযসঙ্খাৰো সুৱিমুত্তচিত্তো সুৱিমুত্তপঞ্ঞো. ইমে খো, ভিক্খৱে, দস অৰিযাৱাসা’’তি (অ. নি. ১০.১৯).
ৱুস্সতীতি ৱা ৱুসিতং, অৰিযমগ্গো, অৰিযফলঞ্চ, তং এতস্স অত্থীতি অতিসযৱচনিচ্ছাৱসেন অৰহা ‘‘ৱুসিতৱা’’তি ৱুত্তো. কৰণীযং নাম পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনা দুক্খস্সন্তং কাতুকামেহি একন্ততো কত্তব্বত্তা, তং পন যস্মা চতূহি মগ্গেহি পচ্চেকং চতূসু সচ্চেসু কাতব্বং কতং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘চতূহি…পে… কতকৰণীযো’’তি. ওসীদাপনট্ঠেন ভাৰা ৱিযাতি ভাৰা, কিলেসা, খন্ধা চ. ৱুত্তঞ্হি ‘‘ভাৰা হৱে পঞ্চক্খন্ধা’’তি (সং. নি. ৩.২২) ওহাৰিতোতি অপনীতো. সকো অত্থো সদত্থোতি এত্থ দ-কাৰো পদসন্ধিকৰো. কামং দিট্ঠিআদযোপি সংযোজনানি এৱ, তথাপি তণ্হায ভৱসংযোজনট্ঠো সাতিসযো. যথাহ ‘‘অৱিজ্জানীৱৰণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনান’’ন্তি. (সং. নি. ২.১২৫, ১২৬, ১২৭, ১৩২, ১৩৪, ১৩৬, ১৪২; ৩.৫.৫২০; কথা. ৭৫) ততো সা এৱ সুত্তে (দী. নি. ২.৪০০; ম. নি. ১.৯৩, ১৩৩; ৩.৩৭৩; সং. নি. ৩.১০৮১; পটি. ম. ১.৩৪ আদযো) সমুদযসচ্চভাৱেন ৱুত্তা, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ভৱসংযোজনং ৱুচ্চতি তণ্হা’’তি. সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তোতি সম্মা অঞ্ঞায জাননভূতায অগ্গমগ্গপঞ্ঞায সম্মা যথাভূতং যং যথা জানিতব্বং, তং তথা জানিত্ৱা ৱিমুত্তো. ইমস্মিং লোকেতি ইমস্মিং সত্তলোকে. ইধত্তভাৱেতি ইমস্মিং অত্তভাৱে, পৰত্তভাৱেতি পৰস্মিং অত্তভাৱে, ইধলোকে, পৰলোকে চাতি অত্থো.
১১৭. অন্তৰৱিৰহিতাতি ৱিভাগৱিৰহিতা. তেনাহ ‘‘অত্তনো কুলেন সদিসা’’তি. অনুযন্তীতি অনুযন্তা, অনুযন্তা এৱ আনুযন্তা, অনুৱত্তকা. তেনাহ ‘‘ৱসৱত্তিনো’’তি.
১১৮. নিৱিট্ঠাতি সদ্ধেয্যৱত্থুস্মিং অনুপৱিসনৱসেন নিৱিট্ঠা. ততো এৱ তস্মিং অধিকং নিৱিসনতো অভিনিৱিট্ঠা. অচলট্ঠিতাতি অচলভাৱে ঠিতা.
যন্তি যং কথেতব্বধম্মং অনুপধাৰেত্ৱা, তদত্থঞ্চ অপ্পচ্চক্খং কত্ৱা কথনং, এতং অট্ঠানং অকাৰণং তস্স বোধিমূলেযেৱ সমুচ্ছিন্নত্তা. ৱিচ্ছিন্দজননত্থন্তি ৰতনত্তযসদ্ধায ৱিচ্ছিন্দস্স উপ্পাদনত্থং, অঞ্ঞথত্তাযাতি অত্থো. সোতি মাৰো. মুসাৱাদং কাতুং নাসক্খীতি আগতফলস্স অৰিযসাৱকস্স পুৰতো মুসা ৱত্তুং ন ৱিসহি, তস্মা আম মাৰোস্মীতি পটিজানি. সিলাপথৱিযন্তি ৰতনমযসিলাপথৱিযং. সিনেৰুং কিৰ পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতো ভূমিপ্পদেসো সত্তৰতনমযো, ‘‘সুৱণ্ণমযো’’তি কেচি, সা ৱিত্থাৰতো, উব্বেধতো অনেকযোজনসহস্সপৰিমাণা অতিৱিয নিচ্চলা. কিং ত্ৱং এত্থাতি কিং কাৰণা ত্ৱং এত্থ. ‘‘ঠিতো’’তি অচ্ছৰং পহৰি. ঠাতুং অসক্কোন্তোতি অৰিযসাৱকস্স পুৰতো ঠাতুং অসক্কোন্তো. অযঞ্হি অৰিযধম্মাধিগমস্স আনুভাৱো, যং মাৰোপি নাম মহানুভাৱো উজুকং পটিপ্পৰিতুং ন সক্কোতি.
মগ্গো এৱ মূলং মগ্গমূলং, তস্স. সঞ্জাতত্তা উপ্পন্নত্তা. তেন মগ্গমূলেন পতিট্ঠিতসন্তানে লদ্ধপতিট্ঠা. ভগৱতো দেসনাধম্মং নিস্সায অৰিযায জাতিযা জাতো ‘‘ভগৱন্তং নিস্সায অৰিযভূমিযং জাতো’’তি ৱুত্তো. ‘‘উৰে ৱসিত্ৱা’’তি ইদং ধম্মঘোসস্স উৰতো সমুট্ঠানতায ৱুত্তং. উৰে ৱাযামজনিতাভিজাতিতায ৱা ওৰসো. মুখতো জাতেন জাতো ‘‘মুখতো জাতো’’তি ৱুত্তো. কাৰণকাৰণেপি হি কাৰণে ৱিয ৱোহাৰো হোতি ‘‘তিণেহি ভত্তং সিদ্ধ’’ন্তি. কেচি পন ‘‘ৱিমোক্খমুখস্স ৱসেন জাতত্তা মুখতো জাতো’’তি ৱদন্তি, তত্থাপি ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. পুৰিমেনত্থেন যোনিজো, সেদজো, মুখজোতি তীসু সম্বন্ধেসু মুখজেন সম্বন্ধেন ভগৱতো পুত্তভাৱো ৱিভাৱিতো. অত্থদ্ৱযেনাপি ধম্মজভাৱোযেৱ দীপিতো. অৰিযধম্মপ্পত্তিতো লদ্ধৱিসেসো হুত্ৱা পৱত্তো তদুত্তৰকালিকো খন্ধসন্তানো ‘‘অৰিযধম্মতো জাতো’’তি ৱেদিতব্বো, অৰিযধম্মং ৱা মগ্গফলং নিস্সায, উপনিস্সায চ জাতো সব্বোপি ধম্মপ্পবন্ধো ‘‘অৰিযধম্মতো জাতো’’তি গহেতব্বো. তেসং পন অৰিযধম্মানং অপৰিযোসিতকিচ্চতায অৰিযভাৱেন অভিনিব্বত্তিমত্তং উপাদায ‘‘অৰিযধম্মতো জাতত্তা’’তি ৱুত্তং. পৰিযোসিতকিচ্চতায তথা নিব্বত্তিপাৰিপূৰিং উপাদায ‘‘নিম্মিতত্তা’’তি ৱুত্তং, যতো ‘‘ধম্মজো ধম্মনিম্মিতো’’তি ৱুত্তং. ‘‘নৱলোকুত্তৰধম্মদাযং আদিযতীতি ধম্মদাযাদো’’ তিপি পাঠো. অস্সাতি ‘‘ভগৱতোম্হিপুত্তো’’তিআদিনা ৱুত্তস্স ৱাক্যস্স. অত্থং দস্সেন্তোতি ভাৱত্থং পকাসেন্তো. তথাগতস্স অনঞ্ঞসাধাৰণসীলাদিধম্মক্খন্ধস্স সমূহনিৱেসৱসেন ধম্মকাযতায ন কিঞ্চি ৱত্তব্বং অত্থি, সত্থুট্ঠানিযস্স পন ধম্মকাযতং দস্সেতুং ‘‘কস্মা তথাগতো ধম্মকাযোতি ৱুত্তো’’তি সযমেৱ পুচ্ছং সমুট্ঠাপেত্ৱা ‘‘তথাগতো হী’’তিআদিনা তমত্থং ৱিস্সজ্জেতি. হদযেন চিন্তেত্ৱাতি ‘‘ইমং ধম্মং ইমস্স দেসেস্সামী’’তি তস্স উপগতস্স ৱেনেয্যজনস্স বোধনত্থং চিত্তেন চিন্তেত্ৱা. ৱাচায অভিনীহৰীতি সদ্ধম্মদেসনাৱাচায কৰৱীকৰুতমঞ্জুনা ব্ৰহ্মস্সৰেন ৱেনেয্যসন্তানাভিমুখং তদজ্ঝাসযানুৰূপং হিতমত্থং নীহৰি উপনেসি. তেনাতি তেন কাৰণেন এৱংসদ্ধম্মাধিমুত্তিভাৱেন. অস্সাতি তথাগতস্স. ধম্মমযত্তাতি ধম্মভূতত্তা. ইধাধিপ্পেতধম্মো সেট্ঠট্ঠেন ব্ৰহ্মভূতোতি আহ ‘‘ধম্মকাযত্তা এৱ ব্ৰহ্মকাযো’’তি. সব্বসো অধম্মং পজহিত্ৱা অনৱসেসতো ধম্মো এৱ ভূতোতি ধম্মভূতো. তথাৰূপো চ যস্মা সভাৱতো ধম্মো এৱাতি ৱত্তব্বতং অৰহতীতি আহ ‘‘ধম্মসভাৱো’’তি.
১১৯. সেট্ঠচ্ছেদকৱাদন্তি ‘‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো’’তি (দী. নি. ৩.১১৬) এৱং ৱুত্তসেট্ঠভাৱচ্ছেদকৱাদং. অপৰেনপি নযেনাতি যথাৱুত্তসেট্ঠচ্ছেদকৱাদতো অপৰেনপি পোৰাণকলোকুপ্পত্তিদস্সননযেন. সেট্ঠচ্ছেদ…পে… দস্সেতুন্তি সোপি হি ‘‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনা অঞ্ঞে ৱণ্ণা’’তি, ‘‘ব্ৰাহ্মণা ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা’’তি (দী. নি. ৩.১১৪) চ এৱং পৱত্তায মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৱিনিৱেঠনো জাতিব্ৰাহ্মণানং সেট্ঠভাৱস্স ছেদনতো সেট্ঠচ্ছেদনৱাদো নাম হোতীতি দস্সেতুন্তি অত্থো.
ইত্থভাৱন্তি ইমং পকাৰতং মনুস্সভাৱং. সামঞ্ঞজোতনা হি ৱিসেসে অৱতিট্ঠতি, পকৰণৱসেন ৱা অযমত্থো অৱচ্ছিন্নো দট্ঠব্বো. মনেনেৱ নিব্বত্তাতি বাহিৰপচ্চযেন ৱিনা কেৱলং উপচাৰঝানমনসাৱ নিব্বত্তা. যায উপচাৰজ্ঝানচেতনায তে তত্থ নিব্বত্তা, নীৱৰণৱিক্খম্ভনাদিনা উড়াৰো তস্সা পৱত্তিৱিসেসো, তস্মা ঝানফলকপ্পো তস্সা ফলৱিসেসোতি আহ ‘‘ব্ৰহ্মলোকে ৱিযা’’তিআদি. ‘‘সযংপভা’’তি পদানং তত্থ সূৰিযালোকাদীহি ৱিনা অন্ধকাৰং ৱিধমন্তা সযমেৱ পভাসন্তীতি সযংপভা, অন্তলিক্খে আকাসে চৰন্তীতি অন্তলিক্খচৰা, তদঞ্ঞকামাৱচৰসত্তানং ৱিয সৰীৰস্স ৱিচৰণট্ঠানস্স অসুভতাভাৱতো সুভং, সুভেৱ তিট্ঠন্তীতি সুভট্ঠাযিনোতি অত্থো ৱেদিতব্বো.
ৰসপথৱিপাতুভাৱৱণ্ণনা
১২০. সব্বং চক্কৱাড়ন্তি অনৱসেসং কোটিসতসহস্সং চক্কৱাড়ং. সমতনীতি সঞ্ছাদেন্তী ৱিপ্ফৰি, সা পন তস্মিং উদকে পতিট্ঠিতা অহোসীতি আহ ‘‘পতিট্ঠহী’’তি. ৱণ্ণেন সম্পন্নাতি সম্পন্নৱণ্ণা. মক্খিকণ্ডকৰহিতন্তি মক্খিকাহি চ তাসং অণ্ডকেহি চ ৰহিতং.
অতীতানন্তৰেপি কপ্পে লোলোযেৱ. কস্মা? এৱং চিৰপৰিচিতলোলতাৱসেন সব্বপঠমং তথা অকাসীতি দস্সেতি. কিমেৱিদন্তি ‘‘ৱণ্ণতো, গন্ধতো চ তাৱ ঞাতং, ৰসতো পন কিমেৱিদং ভৱিস্সতী’’তি সংসযজাতো ৱদতি. তিট্ঠতীতি অট্ঠাসি.
চন্দিমসূৰিযাদিপাতুভাৱৱণ্ণনা
১২১. আলুপ্পকাৰকন্তি এত্থ আলোপপৰিযাযো আলুপ্প-সদ্দোতি আহ ‘‘আলোপং কত্ৱা’’তি. পচ্চক্খভূতানম্পি চন্দিমসূৰিযানং পৱত্তিযং লোকিযানং সম্মোহো হোতি, তং ৱিধমিতুং ‘‘কো পন তেস’’ন্তিআদিনা অট্ঠ পঞ্হাৱিস্সজ্জনানি গহিতানি. তত্থ তেসন্তি চন্দিমসূৰিযানং. কস্মিন্তি কস্মিং ঠানে. ‘‘কো উপৰী’’তি এতেনেৱ কো হেট্ঠাতি অযমত্থো ৱুত্তোযেৱ. তথা ‘‘কো সীঘং গচ্ছতী’’তি ইমিনা কো সণিকং গচ্ছতীতি অযম্পি অত্থো ৱুত্তোযেৱ. ৱীথিযোতি গমনৱীথিযো. একতোতি একস্মিং খণে পাতুভৱন্তি. সূৰিযমণ্ডলে পন অত্থঙ্গতে চন্দমণ্ডলং পঞ্ঞাযিত্থ. ছন্দং ঞত্ৱা ৱাতি ৰুচিং ঞত্ৱা ৱিয.
উভযন্তি অন্তো, বহি চ.
উজুকন্তি আযামতো, ৱিত্থাৰতো, উব্বেধতো চ. পৰিমণ্ডলতোতি পৰিক্খেপতো.
উজুকং সণিকং গচ্ছতি অমাৱাসিযং সূৰিযেন সদ্ধিং গচ্ছন্তো দিৱসে দিৱসে থোকং থোকং ওহীযন্তো পুণ্ণমাসিযং উপড্ঢমগ্গমেৱ ওহীযনতো. তিৰিযং সীঘং গচ্ছতি একস্মিম্পি মাসে কদাচি দক্খিণতো, কদাচি উত্তৰতো দস্সনতো. ‘‘দ্ৱীসু পস্সেসূ’’তি ইদং যেভুয্যৱসেন ৱুত্তং. চন্দস্স পুৰতো, পচ্ছতো, সমঞ্চ তাৰকা গচ্ছন্তিযেৱ. অত্তনো ঠানন্তি অত্তনো গমনট্ঠানং. ন ৱিজহন্তি অত্তনো ৱীথিযাৱ গচ্ছনতো. সূৰিযস্স উজুকং গমনস্স সীঘতা চন্দস্স গমনং উপাদায ৱেদিতব্বা. তিৰিযং গমনং দক্খিণদিসতো উত্তৰদিসায, উত্তৰদিসতো চ দক্খিণদিসায গমনং দন্ধং ছহি ছহি মাসেহি ইজ্ঝনতো. সোতি সূৰিযো. কাড়পক্খউপোসথতোতি কাড়পক্খে উপোসথে চন্দেন সহেৱ গন্ত্ৱা ততো পৰং. পাটিপদদিৱসেতি সুক্কপক্খপাটিপদদিৱসে. ওহায গচ্ছতি অত্তনো সীঘগামিতায, তস্স চ দন্ধগামিতায. লেখা ৱিয পঞ্ঞাযতি পচ্ছিমদিসাযং. যাৱ উপোসথদিৱসাতি যাৱ সুক্কপক্খউপোসথদিৱসা. ‘‘চন্দো অনুক্কমেন ৱড্ঢিত্ৱা’’তি ইদং উপৰিভাগতো পতিতসূৰিযালোকতায হেট্ঠতো পৱত্তায সূৰিযস্স দূৰভাৱেন দিৱসে দিৱসে অনুক্কমেন পৰিহাযমানায অত্তনো ছাযায ৱসেন অনুক্কমেন চন্দমণ্ডলপ্পদেসস্স ৱড্ঢমানস্স ৱিয দিস্সমানতায ৱুত্তং, তস্মা অনুক্কমেন ৱড্ঢিত্ৱা ৱিয. উপোসথদিৱসে পুণ্ণমাযং পৰিপুণ্ণো হোতি, পৰিপুণ্ণমণ্ডলো হুত্ৱা দিস্সতীতি অত্থো. ধাৱিত্ৱা গণ্হাতি চন্দস্স দন্ধগতিতায, অত্তনো চ সীঘগতিতায. অনুক্কমেন হাযিত্ৱাতি এত্থ ‘‘অনুক্কমেন ৱড্ঢিত্ৱা’’তি এত্থ ৱুত্তনযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. তত্থ পন ছাযায হাযমানতায মণ্ডলং ৱড্ঢমানং ৱিয দিস্সতি, ইধ ছাযায ৱড্ঢমানতায মণ্ডলং হাযমানং ৱিয দিস্সতি.
যায ৱীথিযা সূৰিযে গচ্ছন্তে ৱস্সৱলাহকা দেৱপুত্তা সূৰিযাভিতাপসন্তত্তা অত্তনো ৱিমানতো ন নিক্খমন্তি, কীড়াপসুতা হুত্ৱা ন ৱিচৰন্তি, তদা কিৰ সূৰিযস্স ৱিমানং পকতিমগ্গতো অধো ওতৰিত্ৱা ৱিচৰতি, তস্স ওৰুয্হ চৰণেনেৱ চন্দৱিমানম্পি অধো ওৰুয্হ চৰতি তগ্গতিকত্তা, তস্মা সা ৱীথি উদকাভাৱেন অজানুৰূপতায ‘‘অজৱীথী’’তি সমঞ্ঞং গতা. যায পন ৱীথিযা সূৰিযে গচ্ছন্তে ৱস্সৱলাহকা দেৱপুত্তা সূৰিযাভিতাপাভাৱতো অভিণ্হং অত্তনো ৱিমানতো বহি নিক্খমিত্ৱা কীড়াপসুতা ইতো চিতো চ ৱিচৰন্তি, তদা কিৰ সূৰিযৱিমানং পকতিমগ্গতো উদ্ধং আৰুহিত্ৱা ৱিচৰতি, তস্স উদ্ধং আৰুয্হ চৰণেনেৱ চন্দৱিমানম্পি উদ্ধং আৰুয্হ চৰতি তগ্গতিকত্তা, তগ্গতিকতা চ সমানগতিনা ৱাতমণ্ডলেন ৱিমানস্স ফেল্লিতব্বত্তা, তস্মা সা ৱীথি উদকবহুভাৱেন নাগানুৰূপতায ‘‘নাগৱীথী’’তি সমঞ্ঞং গতা. যদা সূৰিযো উদ্ধমনাৰুহন্তো, অধো চ অনোতৰন্তো পকতিমগ্গেনেৱ গচ্ছতি, তদা ৱস্সৱলাহকা যথাকালং, যথাৰুচি চ ৱিমানতো নিক্খমিত্ৱা সুখেন ৱিচৰন্তি, তেন কালেন কালং ৱস্সনতো লোকে উতুসমতা হোতি, তায উতুসমতায হেতুভূতায সা চন্দিমসূৰিযানং গতি গৱানুৰূপতায ‘‘গোৱীথী’’তি সমঞ্ঞং গতা. তেন ৱুত্তং ‘‘অজৱীথী’’তিআদি.
এৱং ‘‘কতি নেসং ৱীথিযো’’তি পঞ্হং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘‘কথং ৱিচৰন্তী’’তি পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতুং ‘‘চন্দিমসূৰিযা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সিনেৰুতো বহি নিক্খমন্তীতি সিনেৰুসমীপেন তং পদক্খিণং কত্ৱা গচ্ছন্তা ততো গমনৱীথিতো বহি অত্তনো তিৰিযগমনেন চক্কৱাড়াভিমুখা নিক্খমন্তি. অন্তো ৱিচৰন্তীতি এৱং ছ মাসে খণে খণে সিনেৰুতো অপসক্কনৱসেন ততো নিক্খমিত্ৱা চক্কৱাড়সমীপং পত্তা, ততোপি ছ মাসে খণে খণে অপসক্কনৱসেন নিক্খমিত্ৱা সিনেৰুসমীপং পাপুণন্তা অন্তো ৱিচৰন্তি. ইদানি তমেৱত্থং সঙ্খেপেন ৱুত্তং ৱিৱৰিতুং ‘‘তেহী’’তিআদি ৱুত্তং. সিনেৰুস্স, চক্কৱাড়স্স চ যং ঠানং ৱেমজ্ঝং, তস্স, সিনেৰুস্স চ যং ঠানং ৱেমজ্ঝং, তেন গচ্ছন্তা ‘‘সিনেৰুসমীপেন ৱিচৰন্তী’’তি ৱুত্তা, ন সিনেৰুস্স অগ্গাড়িন্দঅল্লীনা. চক্কৱাড়সমীপেন চৰিত্ৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. মজ্ঝেনাতি সিনেৰুস্স, চক্কৱাড়স্স চ উজুকং ৱেমজ্ঝেন মগ্গেন. চিত্ৰমাসে মজ্ঝেনাতি এত্থাপি এসেৱ নযো.
একপ্পহাৰেনাতি একৱেলায, একেনেৱ ৱা অত্তনো একপ্পহাৰেন. মজ্ঝন্হিকোতি ঠিতমজ্ঝন্হিকো কালো হোতি. তদা হি সূৰিযমণ্ডলং উগ্গচ্ছন্তং হুত্ৱাপি ইমস্মিং দীপে ঠিতস্স উপড্ঢমেৱ দিস্সতি, উত্তৰকুৰূসু ঠিতস্স ওগচ্ছন্তং হুত্ৱা. এৱঞ্হি একৱেলাযমেৱ তীসু দীপেসু আলোককৰণং.
যেসু কত্তিকাদিনক্খত্তসমঞ্ঞা, তানিপি তাৰকৰূপানি যেৱাতি ৱুত্তং ‘‘সেসতাৰকৰূপানি চা’’তি, নক্খত্তসঞ্ঞিততাৰকৰূপতো অৱসিট্ঠতাৰকৰূপানীতি অত্থো. উভযানিপি তানি দেৱতানং ৱসনকৱিমানানীতি ৱেদিতব্বানি. ৰা-সদ্দো তিযতি ছিজ্জতি এত্থাতি ৰত্তি, সত্তানং সদ্দস্স ৱূপসমনকালোতি অত্থো. দিব্বন্তি সত্তা কীড়ন্তি জোতন্তি এত্থাতি দিৱা. সত্তানং আযুং মিনন্তো ৱিয সিযতি অন্তং কৰোতীতি মাসো. তং তং কিৰিযং অৰতি ৱত্তেতীতি উতু. তং তং সত্তং, ধম্মপ্পৱত্তিঞ্চ সঙ্গম্ম ৱদন্তো ৱিয সৰতি ৱত্তেতীতি সংৱচ্ছৰো.
১২২. ৱিৱজ্জনং ৱিৱজ্জো, সো এৱ ৱেৱজ্জং, ৱণ্ণস্স ৱেৱজ্জং ৱণ্ণৱেৱজ্জং, ৱণ্ণসম্পত্তিযা ৱিগমো, তস্স পন অত্থিতা ‘‘ৱণ্ণৱেৱজ্জতা’’তি ৱুত্তা. তেনাহ ‘‘ৱিৱজ্জভাৱো’’তি. তেসন্তি ৱণ্ণৱন্তানং সত্তানং. অতিমানপ্পচ্চযাতি দুব্বণ্ণৱম্ভনৱসেন অতিক্কম্ম অত্তনো ৱণ্ণং পটিচ্চ মানপচ্চযা, মানসম্পগ্গণ্হননিমিত্তন্তি অত্থো. সাতিসযো ৰসো এতিস্সা অত্থীতি ৰসাতি লদ্ধমানায, অনুভাসিংসূতি অনুৰোধৱসেন ভাসিংসু. লোকুপ্পত্তিৱংসকথন্তি লোকুপ্পত্তিৱংসজং পৱেণীকথং, আদিকালে উপ্পন্নং পৱেণীআগতকথন্তি অত্থো. ‘‘অনুপতন্তী’’তিপি পাঠো, সো এৱত্থো.
ভূমিপপ্পটকপাতুভাৱাদিৱণ্ণনা
১২৩. এদিসো হুত্ৱাতি অহিচ্ছত্তকসদিসো হুত্ৱা.
১২৪. পদালতাতি ‘‘পদা’’তি এৱংনামা একা লতা, সা পন যস্মা সম্পন্নৱণ্ণগন্ধৰসা, তস্মা ‘‘ভদ্দলতা’’তি ৱুত্তা. নাড়িকাতি নাড়িৱল্লি. অহাযীতি নস্সি.
১২৫. অকট্ঠপাকোতি অকট্ঠেযেৱ ঠানে উপ্পজ্জিত্ৱা পচ্চনকো, নীৱাৰো ৱিয সঞ্জাতো হুত্ৱা নিপ্পজ্জনকোতি অত্থো. কণো ‘‘কুণ্ডক’’ন্তি চ ৱুচ্চতি. থুসন্তি তণ্ডুলং পৰিযোনন্ধিত্ৱা ঠিতত্তচো, তদভাৱতো ‘‘অকণো, অথুসো’’তি সালি ৱুত্তো. ‘‘পটিৱিৰূড়্হ’’ন্তি ইদং পক্কভাৱস্স কাৰণৱচনং. পটিৱিৰূড়্হতো হি তং পক্কন্তি. যস্মিং ঠানে সাযং পক্কো সালি গহিতো, তদেৱ ঠানং দুতিযদিৱসে পাতো পক্কেন সালিনা পৰিপুণ্ণং হুত্ৱা তিট্ঠতীতি আহ ‘‘সাযং গহিতট্ঠানং পাতো পক্কং হোতী’’তিআদি. অলাযিতন্তি লাযিতট্ঠানম্পি তেসং কম্মপ্পচ্চযা অলাযিতমেৱ হুত্ৱা অনূনং পৰিপুণ্ণমেৱ পঞ্ঞাযতি, ন কেৱলং পঞ্ঞাযনমেৱ, অথ খো তথাভূতমেৱ হুত্ৱা তিট্ঠতি.
ইত্থিপুৰিসলিঙ্গাদিপাতুভাৱৱণ্ণনা
১২৬. ‘‘মনুস্সকালে’’তি ইদং পুব্বে মনুস্সভূতানংযেৱ তত্থ ইদানি নিকন্তিৱসেন উপ্পত্তি হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং, দেৱতানম্পি পুৰিমজাতিযং ইত্থিভাৱে ঠিতানং তত্থ ৱিৰাগাদিপুৰিসত্তপ্পচ্চযে অসতি তদা ইত্থিলিঙ্গমেৱ পাতুভৱতি. পুৰিসত্তপচ্চযেতি ‘‘অত্তনোপি অনিস্সৰতা, সব্বকালং পৰাযত্তৱুত্তিতা, ৰজস্সলতা ৱঞ্চতা, গব্ভধাৰণং, পঠমায পকতিযা নিহীনপকতিতা, সূৰৱীৰতাভাৱো, ‘অপ্পকা জনা’তি ‘হীড়েতব্বতা’তি এৱমাদি আদীনৱপচ্চৱেক্খণপুব্বকম্পি ইত্থিভাৱে ‘অলং ইত্থিভাৱেন, ন হি ইত্থিভাৱে ঠত্ৱা চক্কৱত্তিসিৰিং, ন সক্কমাৰব্ৰহ্মসিৰিযো পচ্চনুভৱিতুং, ন পচ্চেকবোধিং, ন সম্মাসম্বোধিং অধিগন্তুং সক্কা’তি এৱং ইত্থিভাৱৱিৰজ্জনং, ‘যথাৱুত্তআদীনৱৱিৰহতো উত্তমপকতিভাৱতো সম্পদমিদং পুৰিসত্তং নাম সেট্ঠং উত্তমং, এত্থ ঠত্ৱা সক্কা এতা সম্পত্তিযো সম্পাপুণিতু’ন্তি এৱং পুৰিসত্তভাৱে সম্ভাৱনাপুব্বকং পত্থনাঠপনং, ‘তত্থ নিন্নপোণপব্ভাৰচিত্ততা’তি’’ এৱমাদিকে পুৰিসভাৱস্স পচ্চযভূতে ধম্মে. পূৰেত্ৱা ৱড্ঢেত্ৱা. পচ্চক্খং ভূতং, সদিসঞ্চ দিট্ঠধম্মিকং, সম্পৰাযিকঞ্চ সুৱিপুলং অনত্থং অচিন্তেত্ৱা পুৰিসস্স কামেসু মিচ্ছাচৰণং কেৱলং ইত্থিযং আসাপত্তি ফলেনেৱাতি আসাআপত্তি ইত্থিভাৱাৱহাপি হোতিযেৱ. তন্নিন্নপোণপব্ভাৰভাৱেন তন্নিকন্তিযা নিমিত্তভাৱাপত্তিতোতি ৱুত্তং ‘‘পুৰিসো ইত্থত্তভাৱং লভন্তো কামেসুমিচ্ছাচাৰং নিস্সায লভতী’’তি. তদাতি যথাৱুত্তে পঠমকপ্পিককালে. পকতিযাতি সভাৱেন. মাতুগামস্সাতি পুৰিমত্তভাৱে মাতুগামভূতস্স. পুৰিসস্সাতি এত্থাপি ‘‘পকতিযা’’তি পদং আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. উপনিজ্ঝাযতন্তি উপেচ্চ নিজ্ঝাযন্তানং. যথা অঞ্ঞমঞ্ঞস্মিং সাৰাগো উপ্পজ্জতি, এৱং সাপেক্খভাৱেন ওলোকেন্তানং. ৰাগপৰিড়াহোতি ৰাগজো পৰিড়াহো.
নিব্বুয্হমানাযাতি পৰিণতা হুত্ৱা নিয্যমানায.
মেথুনধম্মসমাচাৰৱণ্ণনা
১২৭. গোমযপিণ্ডমত্তম্পি নালত্থাতি সম্মদেৱ ৱিৱাহকম্মং নালত্থাতি অধিপ্পাযেন ৱদন্তি. পাতব্যতন্তি তস্মিং অসদ্ধম্মে কিলেসকামেন পিৱিতব্বতং কিঞ্চি পিৱিতব্বৱত্থুং পিৱন্তা ৱিয অতিৱিয তোসেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বতং আপজ্জিংসু, পাতব্যতন্তি ৱা পৰিভুঞ্জনকতং আপজ্জিংসু উপগচ্ছিংসু. পৰিভোগত্থো হি অযং পা-সদ্দো, কত্তুসাধনো চ তব্য-সদ্দো, যথাৰুচি পৰিভুঞ্জিংসূতি অত্থো.
সন্নিধিকাৰকন্তি সন্নিধিকাৰং, ক-কাৰো পদৱড্ঢনমত্তন্তি আহ ‘‘সন্নিধিং কত্ৱা’’তি. অপদানন্তি অৱখণ্ডনং. একেকস্মিং ঠানেতি যত্থ যত্থ ৱহিতং, তস্মিং তস্মিং একেকস্মিং ঠানে. গুম্বগুম্বাতি পুঞ্জপুঞ্জা.
সালিৱিভাগৱণ্ণনা
১২৮. সীমং ঠপেয্যামাতি ‘‘অযং ভূমিভাগো অসুকস্স, অযং ভূমিভাগো অসুকস্সা’’তি এৱং পৰিচ্ছেদং কৰেয্যাম. তং অগ্গং কত্ৱাতি তং আদিং কত্ৱা.
মহাসম্মতৰাজৱণ্ণনা
১৩০. পকাসেতব্বন্তি দোসৱসেন পকাসেতব্বং. খিপিতব্বন্তি খেপং কাতব্বং. তেনাহ ‘‘হাৰেতব্ব’’ন্তি, সত্তনিকাযতো নীহৰিতব্বং.
নেসন্তি নিদ্ধাৰণে সামিৱচনং.
১৩১. অক্খৰন্তি নিৰুত্তিং. সা হি মহাজনেন সম্মতোতি নিদ্ধাৰেত্ৱা ৱত্তব্বতো নিৰুত্তি, তস্মিংযেৱ নিৰূড়্হভাৱতো, অঞ্ঞত্থ অসঞ্চৰণতো অক্খৰন্তি চ ৱুচ্চতি, তথা সঙ্খাতব্বতো সঙ্খা, সমঞ্ঞাযতীতি সমঞ্ঞা, পঞ্ঞাপনতো পঞ্ঞত্তি, ৱোহৰণতো ৱোহাৰো. উপ্পন্নোতি পৱত্তো. ন কেৱলং অক্খৰমেৱাতি ন কেৱলং সমঞ্ঞাকৰণমেৱ. খেত্তসামিনোতি তং তং ভূমিভাগং পৰিগ্গহেত্ৱা ঠিতসত্তা. তীহি সঙ্খেহীতি তিৱিধকিৰিযাভিসঙ্খতেহি তীহি সঙ্খেহি খত্তিযাদীহি তীহি ৱণ্ণেহি পৰিগ্গহিতেহি. ‘‘খত্তিযানুযন্তব্ৰাহ্মণগহপতিকনেগমজানপদেহি তীহি গহপতীহি পৰিগ্গহিতেহী’’তি চ ৱদন্তি. অগ্গন্তি ঞাতেনাতি অগ্গং কুলন্তি ঞাতেন. খত্তিযকুলঞ্হি লোকে সব্বসেট্ঠং. যথাহ ‘‘খত্তিযো সেট্ঠো জনেতস্মিং, যে গোত্তপটিসাৰিনো’’তি, (দী. নি. ১.২৭৭; ৩.১৪০; ম. নি. ২.৩০; সং. নি. ১.১৮২, ২৪৫) অভেদোপচাৰেন পন অক্খৰস্স খত্তিযসদ্দস্সপি সেট্ঠতাতি পাড়িযং ‘‘অগ্গঞ্ঞেন অক্খৰেনা’’তি ৱুত্তং. ইদানি অভেদোপচাৰেন ৱিনা এৱ অত্থং দস্সেতুং ‘‘অগ্গে ৱা’’তিআদি ৱুত্তং.
ব্ৰাহ্মণমণ্ডলাদিৱণ্ণনা
১৩২. যেন অনাৰম্ভভাৱেন বাহিতাকুসলা ‘‘ব্ৰাহ্মণা’’তি ৱুত্তা, তমেৱ তাৱ দস্সেতুং পাড়িযং ‘‘ৱীতঙ্গাৰা’’তিআদি ৱুত্তন্তি তদত্থং দস্সেন্তো ‘‘পচিত্ৱা’’তিআদিমাহ. তমেনন্তি ৱচনৱিপল্লাসেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘তে এতে’’তি. অভিসঙ্খৰোন্তাতি চিত্তমন্তভাৱেন অঞ্ঞমঞ্ঞং অভিৱিসিট্ঠে কৰোন্তা, ব্ৰাহ্মণাকপ্পভাৱেন সঙ্খৰোন্তা চ. ৱাচেন্তাতি পৰেসং কথেন্তা, যে তথা গন্থে কাতুং ন জানন্তি. অচ্ছন্তীতি আসন্তি, উপৱিসন্তীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ৱসন্তী’’তি. অচ্ছেন্তীতি কালং খেপেন্তি. হীনসম্মতং ঝানভাৱনানুযোগং ছড্ডেত্ৱা গন্থে পসুততাদীপনতো. সেট্ঠসম্মতং জাতং ‘‘ৱেদধৰা সোত্তিযা সুব্ৰাহ্মণাতি এৱং সেট্ঠসম্মতং জাতং.
১৩৩. মেথুনধম্মং সমাদিযিত্ৱাতি জাযাপতিকভাৱেন দ্ৱযং দ্ৱযং নিৱাসং অজ্ঝুপগন্ত্ৱা. ৱাণিজকম্মাদিকেতি আদি-সদ্দেন কসিকম্মাদিং সঙ্গণ্হাতি.
১৩৪. লুদ্দাচাৰকম্মখুদ্দাচাৰকম্মুনাতি পৰৱিহেঠনাদিলুদ্দাচাৰকম্মুনা, নড়কাৰদাৰুকম্মাদিখুদ্দাচাৰকম্মুনা চ. সুদ্দন্তি এত্থ সু-ইতি সীঘত্থে নিপাতো. দা-ইতি গৰহণত্থেতি আহ ‘‘সুদ্দং সুদ্দং লহুং লহুং কুচ্ছিতং গচ্ছন্তী’’তি.
১৩৫. অহূতি কালৱিপল্লাসৱসেন ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘হোতি খো’’তি আহ. ইমিনাতি ‘‘ইমেহি খো, ৱাসেট্ঠ, চতূহি মণ্ডলেহি সমণমণ্ডলস্স অভিনিব্বত্তি হোতী’’তি ইমিনা ৱচনেন. ইমং দস্সেতীতি সমণমণ্ডলং নাম…পে… সুদ্ধিং পাপুণন্তীতি ইমং অত্থজাতং দস্সেতি. যদি ইমেহি…পে… অভিনিব্বত্তি হোতি, এৱং সন্তে ইমানেৱ চত্তাৰি মণ্ডলানি পধানানি, সমণমণ্ডলং অপ্পধানং ততো অভিনিব্বত্তত্তাতি? নযিদমেৱন্তি দস্সেতুং ‘‘ইমানী’’তিআদি ৱুত্তং. সমণমণ্ডলং অনুৱত্তন্তি গুণেহি ৱিসিট্ঠভাৱতো. গুণো হি ৱিঞ্ঞূনং অনুৱত্তনহেতু, ন কোলপুত্তিযং, ৱণ্ণপোক্খৰতা, ৱাক্কৰণমত্তং ৱা. তেনাহ ‘‘ধম্মেনেৱ অনুৱত্তন্তি, নো অধম্মেনা’’তি. সো ধম্মো চ লোকুত্তৰোৱ অধিপ্পেতো, যেন সংসাৰতো ৱিসুজ্ঝতি, তস্মা সমণমণ্ডলন্তি চ সাসনিকমেৱ সমণগণং ৱদতীতি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘সমণমণ্ডলঞ্হী’’তিআদি.
দুচ্চৰিতাদিকথাৱণ্ণনা
১৩৬. মিচ্ছাদিট্ঠিৱসেন সমাদিন্নকম্মং নাম ‘‘কো অনুবন্ধিতব্বো. অজোতগ্গিসোট্ঠিমিসো’’তিআদিনা যঞ্ঞৱিধানাদিৱসেন পৱত্তিতং হিংসাদিপাপকম্মং. মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মস্সাতি ‘‘এস সদ্ধাধিগতো দেৱযানো, যেন যন্তি পুত্তিনো ৱিসোকা’’তিআদিনা পৱত্তিতস্স মিচ্ছাদিট্ঠিসহগতকম্মস্স. সমাদানং তস্স তথা পৱত্তনং, তস্সা ৱা দিট্ঠিযা উপগমনং.
১৩৭. দ্ৱযকাৰীতি কুসলাকুসলদ্ৱযস্স কত্তা. তযিদং দ্ৱযং যস্মা একজ্ঝং নপ্পৱত্ততি, তস্মা আহ ‘‘কালেনা’’তিআদি. একক্খণে উভযৱিপাকদানট্ঠানং নাম নত্থি একস্মিং খণে চিত্তদ্ৱযূপসঞ্হিতায সত্তসন্ততিযা অভাৱতো. যথা পন দ্ৱযকাৰিনো সুখদুক্খপটিসংৱেদিতা সম্ভৱতি, তং দস্সেতুং ‘‘যেন পনা’’তিআদি ৱুত্তং. এৱংভূতোতি ৱিকলাৱযৱো. দ্ৱেপিহি কুসলাকুসলকম্মানি কতূপচিতানি সভাৱতো বলৱন্তানেৱ হোন্তি, তস্মা মৰণকালে উপট্ঠহন্তি. তেসু অকুসলং বলৱতৰং হোতি পচ্চযলাভতো. নিকন্তিআদযো হি পচ্চযৱিসেসা অকুসলস্সেৱ সভাগা, ন কুসলস্স, তস্মা কতূপচিতভাৱেন সমানবলেসুপি কুসলাকুসলেসু পচ্চযলাভেন ৱিপচ্চিতুং লদ্ধোকাসতায কুসলতো অকুসলং বলৱতৰং হোতীতি, তথাভূতম্পি তং যথা ৱিপাকদানে লদ্ধোকাসস্স কুসলস্সাপি অৱসৰো হোতি, তথা লদ্ধপচ্চযং পটিসন্ধিদানাভিমুখং কুসলং পটিবাহিত্ৱা পটিসন্ধিং দেন্তং তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তাপেতীতি. ‘‘অকুসলং বলৱতৰং হোতী’’তি এত্থ ‘‘অকুসলং চে বলৱতৰং হোতি, তং কুসলং পটিবাহিত্ৱা’’তি ৱুত্তনযেনেৱ অত্থং ৱত্ৱা তেসু কুসলং চে বলৱতৰং হোতি, তঞ্চ অকুসলং পটিবাহিত্ৱা মনুস্সযোনিযং নিব্বত্তাপেতি, অকুসলং পৱত্তিৱেদনীযং হোতি, অথ নং তং কাণম্পি কৰোতি খুজ্জম্পি পীঠসপ্পিম্পি কুচ্ছিৰোগাদীহি ৱা উপদ্দুতং. এৱং সো পৱত্তিযং নানপ্পকাৰং দুক্খং পচ্চনুভৱতীতি ইদং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী হোতী’’তি. তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – ৱুত্তকালে ৱা কাৰেন সমানবলেসু কুসলাকুসলকম্মেসু উপট্ঠহন্তেসু মৰণস্স আসন্নৱেলাযং যদি বলৱতৰানি কুসলজৱনানি জৱন্তি, যথাউপট্ঠিতং অকুসলং পটিবাহিত্ৱা কুসলং ৱুত্তনযেন পটিসন্ধিং দেতি. অথ বলৱতৰানি অকুসলজৱনানি জৱন্তি, যথাউপট্ঠিতং কুসলং পটিবাহিত্ৱা অকুসলং ৱুত্তনযেনেৱ পটিসন্ধিং দেতি. তং কিস্স হেতু? উভিন্নং কম্মানং সমানবলৱভাৱতো, পচ্চযন্তৰসাপেক্খতো চাতি, সব্বং ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং.
বোধিপক্খিযভাৱনাৱণ্ণনা
১৩৮. বোধি ৱুচ্চতি মগ্গসম্মাদিট্ঠি, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি বুজ্ঝতীতি কত্ৱা, সভাৱতো, তংসভাৱতো চ তস্সা পক্খে ভৱাতি বোধিপক্খিযা, সতিৱীৰিযাদযো ধম্মা, তেসং বোধিপক্খিযানং. পটিপাটিযাতি বোধিপক্খিযদেসনাপটিপাটিযা. ভাৱনং অনুগন্ত্ৱাতি অনুক্কমেন পৱত্তং ভাৱনং পত্ৱা. তেনাহ ‘‘পটিপজ্জিত্ৱা’’তি. সউপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা ৱসেন খীণাসৱস্স সেট্ঠভাৱং লোকস্স পাকটং কত্ৱা দস্সেতুং সক্কা, ন ইতৰায সব্বসো অপঞ্ঞত্তিভাৱূপগমনে তস্স অদস্সনতোতি ৱুত্তং ‘‘পৰিনিব্বাতীতি কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বাযতী’’তি. ৱিনিৱত্তেত্ৱাতি ততো চতুৱণ্ণতো নীহৰিত্ৱা.
১৪০. তমেৱত্থন্তি ‘‘খীণাসৱোৱ দেৱমনুস্সেসু সেট্ঠো’’তি ৱুত্তমেৱত্থং.
সেট্ঠচ্ছেদকৱাদমেৱাতি জাতিব্ৰাহ্মণানং সেট্ঠভাৱসমুচ্ছেদকমেৱ কথং. দস্সেত্ৱা ভাসিত্ৱা. সুত্তন্তং ৱিনিৱত্তেত্ৱাতি পুব্বে লোকিযধম্মসন্দস্সনৱসেন পৱত্তং অগ্গঞ্ঞসুত্তং ‘‘সত্তন্নং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং ভাৱনমন্ৱাযা’’তিআদিনা ততো ৱিনিৱত্তেত্ৱা নীহৰিত্ৱা তেন অসংসট্ঠং কত্ৱা. আৱজ্জন্তাতি সমন্নাহৰন্তা. অনুমজ্জন্তাতি পুব্বেনাপৰং অত্থতো ৱিচৰন্তাতি.
অগ্গঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.