৩. চক্কৱত্তিসুত্তৱণ্ণনা
অত্তদীপসৰণতাৱণ্ণনা
৮০. উত্তানং ৱুচ্চতি পাকটং, তপ্পটিক্খেপেন অনুত্তানং অপাকটং, পটিচ্ছন্নং, অপচুৰং, দুৱিঞ্ঞেয্যঞ্চ. অনুত্তানানং পদানং ৱণ্ণনা অনুত্তানপদৱণ্ণনা. উত্তানপদৱণ্ণনায পযোজনাভাৱতো অনুত্তানগ্গহণং. ‘‘মাতুলা’’তি ইত্থিলিঙ্গৱসেন লদ্ধনামো একো ৰুক্খো, তস্সা আসন্নপ্পদেসে মাপিতত্তা নগৰম্পি ‘‘মাতুলা’’ ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিত্থ. তেন ৱুত্তং ‘‘মাতুলাযন্তি এৱং নামকে নগৰে’’তি. অৱিদূৰেতি তস্স নগৰস্স অৱিদূৰে.
কামঞ্চেত্থ সুত্তে ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ৰাজা দড়্হনেমি নাম অহোসী’’তিআদিনা অতীতৱংসদীপিকা কথা আদিতো পট্ঠায আগতা, ‘‘অড্ঢতেয্যৱস্সসতাযুকানং মনুস্সানং ৱস্সসতাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তী’’তিআদিনা পন সৱিসেসং অনাগতত্থপটিসংযুত্তা কথা আগতাতি ৱুত্তং ‘‘অনাগতৱংসদীপিকায সুত্তন্তকথাযা’’তি. অনাগতত্থদীপনঞ্হি অচ্ছৰিযং, তত্থাপি অনাগতস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স পটিপত্তিকিত্তনং অচ্ছৰিযতমং. সমাগমেনাতি সন্নিপাতেন.
‘‘ভত্তগ্গং অমনাপ’’ন্তিআদি কেৱলং তেসং পৰিৱিতক্কমত্তং. অমনাপন্তি অমনুঞ্ঞং. বুদ্ধেসু কতো অপ্পকোপি অপৰাধো অপ্পকো কাৰো ৱিয গৰুতৰৱিপাকোতি আহ ‘‘বুদ্ধেহি সদ্ধিং…পে… সদিসং হোতী’’তি. তত্ৰাতি তস্মিং মাতুলনগৰস্স সমীপে, তস্সং ৱা পৰিসাযং.
অত্তদীপাতি এত্থ কামং যো পৰো ন হোতি, সো অত্তাতি সসন্তানো ‘‘অত্তা’’তি ৱুচ্চতি, হিতসুখেসিভাৱেন পন অত্তনিব্বিসেসত্তা ধম্মো ইধ ‘‘অত্তা’’তি অধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘অত্তা নাম লোকিযলোকুত্তৰো ধম্মো’’তি. দ্ৱিধা আপো গতো এত্থাতি দীপো, ওঘেন অনজ্ঝোত্থতো ভূমিভাগো. ইধ পন কামোঘাদীহি অনজ্ঝোত্থৰণীযত্তা দীপো ৱিযাতি দীপো, অত্তা দীপো পতিট্ঠা এতেসন্তি অত্তদীপা. তেনাহ ‘‘অত্তানং দীপ’’ন্তিআদি. দীপভাৱো চেত্থ পটিসৰণতাতি আহ ‘‘ইদং তস্সেৱ ৱেৱচন’’ন্তি. অঞ্ঞসৰণপটিক্খেপৱচনন্তি অঞ্ঞসৰণভাৱপটিক্খেপৱচনং. ইদঞ্হি ন অঞ্ঞং সৰণং কত্ৱা ৱিহৰণস্সেৱ পটিক্খেপৱচনং, অথ খো অঞ্ঞস্স সৰণসভাৱস্সেৱ পটিক্খেপৱচনং তপ্পটিক্খেপে চ তেন ইতৰস্সাপি পটিক্খেপসিদ্ধিতো. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি. ইদানি তমেৱত্থং সুত্তন্তৰেন সাধেতুং ‘‘ৱুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদি. যদি এত্থ পাকতিকো অত্তা ইচ্ছিতো, কথং তস্স দীপসৰণভাৱো, তস্মা অধিপ্পাযিকো এত্থ অত্তা ভৱেয্যাতি পুচ্ছতি ‘‘কো পনেত্থ অত্তা নামা’’তি. ইতৰো যথাধিপ্পেতং অত্তানং দস্সেন্তো ‘‘লোকিযলোকুত্তৰো ধম্মো’’তি. দুতিযৱাৰোপি পঠমৱাৰস্সেৱ পৰিযাযভাৱেন দেসিতোতি দস্সেতুং ‘‘তেনাহা’’তিআদি ৱুত্তং.
গোচৰেতি ভিক্খূনং গোচৰট্ঠানভূতে. তেনাহ ‘‘চৰিতুং যুত্তট্ঠানে’’তি. সকেতি কথং পনাযং ভিক্খূনং সকোতি আহ ‘‘পেত্তিকে ৱিসযে’’তি. পিতিতো সম্মাসম্বুদ্ধতো আগতত্তা ‘‘অযং তুম্হাকং গোচৰো’’তি তেন উদ্দিট্ঠত্তা পেত্তিকে ৱিসযেতি. চৰন্তন্তি সামিঅত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘অযমেৱত্থো’’তি, চৰন্তানন্তি চ অত্থো, তেনাযং ৱিভত্তিৱিপল্লাসেনপি ৱচনৱিপল্লাসেনপীতি দস্সেতি. কিলেসমাৰস্স ওতাৰালাভেনেৱ ইতৰমাৰানম্পি ওতাৰালাভো ৱেদিতব্বো. অযং পনত্থোতি গোচৰে চৰণং সন্ধাযাহ, ৱত্থু পন ব্যতিৰেকমুখেন আগতং.
সকুণে হন্তীতি সকুণগ্ঘি, মহাসেনসকুণো. অজ্ঝপ্পত্তাতি অভিভৱনৱসেন পত্তা উপগতা. ন ম্যাযন্তি মে অযং সকুণগ্ঘি নালং অভৱিস্স. নঙ্গলকট্ঠকৰণন্তি নঙ্গলেন কসিতপ্পদেসো. লেড্ডুট্ঠানন্তি লেড্ডূনং উট্ঠপিতট্ঠানং. সকে বলেতি অত্তনো বলহেতু. অপত্থদ্ধাতি অৱগাড়্হত্থম্ভা সঞ্জাতত্থম্ভা. অস্সৰমানাতি অৱ্হাযন্তী.
মহন্তং লেড্ডুন্তি নঙ্গলেন ভিন্নট্ঠানে সুক্খতায তিখিণসিঙ্গঅযোঘনসদিসং মহন্তং লেড্ডুং. অভিৰুহিত্ৱাতি তস্স অধোভাগেন অত্তনা পৱিসিত্ৱা নিলীনযোগ্গপ্পদেসং সল্লক্খেত্ৱা তস্সুপৰি চঙ্কমন্তো অস্সৰমানো অট্ঠাসি. ‘‘এহি খো’’তিআদি তস্স অস্সৰমানাকাৰদস্সনং. সন্নয্হাতি ৱাতগ্গহণৱসেন উভো পক্খে সমং ঠপেত্ৱা. পচ্চুপাদীতি পাৱিসি. তত্থেৱাতি যত্থ পুব্বে লাপো ঠিতো, তত্থেৱ লেড্ডুম্হি. উৰন্তি অত্তনো উৰপ্পদেসং. পচ্চতাড়েসীতি পতি অতাড়েসি সাৰম্ভৱসেন ৱেগেন গন্ত্ৱা পহৰণতো ৱিধাৰেন্তী পতাড়েসি. আৰম্মণন্তি পচ্চযং. ‘‘অৱসৰ’’ন্তি কেচি.
‘‘কুসলান’’ন্তি এৱং পৱত্তায দেসনায কো অনুসন্ধি? যথাঅনুসন্ধি এৱ. আদিতো হি ‘‘অত্তদীপা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথা’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৮০) যেৱ অত্তধম্মপৰিযাযেন লোকিযলোকুত্তৰধম্মা গহিতা, তে যেৱেত্থ কুসলগ্গহণেন গহিতাতি. অনৱজ্জলক্খণানন্তি অৱজ্জপটিপক্খসভাৱানং. ‘‘অৱজ্জৰহিতসভাৱান’’ন্তি কেচি. তত্থ পুৰিমে অত্থৱিকপ্পে ৱিপাকধম্মধম্মা এৱ গহিতা, দুতিযে পন ৱিপাকধম্মাপি. যদি এৱং, কথং তেসং সমাদায ৱত্তনন্তি? ন খো পনেতং এৱং দট্ঠব্বং ‘‘ৱিপাকধম্মা সীলাদি ৱিয সমাদায ৱত্তিতব্বা’’তি. সমাদানন্তি পন অত্তনো সন্তানে সম্মা আদানং পচ্চযৱসেন পৱত্তি যেৱাতি দট্ঠব্বং. ৱিপাকধম্মা হি পচ্চযৱিসেসেহি সত্তসন্তানে সম্মদেৱ আহিতা আযুআদিসম্পত্তিৱিসেসভূতা উপৰূপৰিকুসলৱিসেসুপ্পত্তিযা উপনিস্সযা হোন্তীতি ৱদন্তি. পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি এত্থ পুঞ্ঞন্তি উত্তৰপদলোপেনাযং নিদ্দেসোতি আহ ‘‘পুঞ্ঞফলং ৱড্ঢতী’’তি. পুঞ্ঞফলন্তি চ একদেসসৰূপেকসেসেন ৱুত্তং ‘‘পুঞ্ঞঞ্চ পুঞ্ঞফলঞ্চ পুঞ্ঞফল’’ন্তি আহ ‘‘উপৰূপৰি পুঞ্ঞম্পি পুঞ্ঞৱিপাকোপি ৱেদিতব্বো’’তি.
‘‘মাতাপিতূন’’ন্তিআদি নিদস্সনমত্তং, তস্মা অঞ্ঞম্পি এৱৰূপং হেতূপনিস্সযং কুসলং দট্ঠব্বং. সিনেহৱসেনাতি উপনিস্সযভূতস্স সিনেহস্স ৱসেন, ন সম্পযুত্তস্স. ন হি সিনেহসম্পযুত্তং নাম কুসলং অত্থি. মুদুমদ্দৱচিত্তন্তি মেত্তাৱসেন অতিৱিয মদ্দৱন্তং চিত্তং. যথা মত্থকপ্পত্তং ৱট্টগামিকুসলং দস্সেতুং ‘‘মাতাপিতূনং …পে… মুদুমদ্দৱচিত্ত’’ন্তি ৱুত্তং, এৱং মত্থকপ্পত্তমেৱ ৱিৱট্টগামিকুসলং দস্সেতুং ‘‘চত্তাৰো সতি…পে… বোধিপক্খিযধম্মা’’তি ৱুত্তং. তদঞ্ঞেপি পন দানসীলাদিধম্মা ৱট্টস্স উপনিস্সযভূতা ৱট্টগামিকুসলং ৱিৱট্টস্স উপনিস্সযভূতা ৱিৱট্টগামিকুসলন্তি ৱেদিতব্বা. পৰিযোসানন্তি ফলৱিসেসাৱহতায ফলদায কোটি সিখাপ্পত্তি, দেৱলোকে চ পৱত্তিসিৰিৱিভৱোতি পৰিযোসানং ‘‘মনুস্সলোকে’’তি ৱিসেসিতং, মনুস্সলোকৱসেনেৱ চাযং দেসনা আগতাতি. মগ্গফলনিব্বানসম্পত্তি পৰিযোসানন্তি যোজনা. ৱিৱট্টগামিকুসলস্স ৱিপাকং সুত্তপৰিযোসানে দস্সিস্সতি ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, সঙ্খো নাম ৰাজা’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.১০৮).
দড়্হনেমিচক্কৱত্তিৰাজকথাৱণ্ণনা
৮১. ইধাতি ইমস্মিং ‘‘কুসলানং, ভিক্খৱে, ধম্মান’’ন্তিআদিনা (দী. নি. ৩.১১০) সুত্তদেসনায আৰদ্ধট্ঠানে ৱট্টৱিৱট্টগামিভাৱেন সাধাৰণে কুসলগ্গহণে. তত্থ ৱট্টগামিকুসলানুসন্ধিৱসেন ‘‘ভূতপুব্বং ভিক্খৱে’’তি দেসনং আৰভি, আৰভন্তো চ দেসিযমানমত্তং. ধম্মপটিগ্গাহকানং ভিক্খূনং সঙ্খেপতো এৱং দীপেত্ৱা আৰভীতি দস্সেতুং ‘‘ভিক্খৱে’’তিআদি ৱুত্তং, পঠমং তথা অদীপেন্তোপি ভগৱা অত্থতো দীপেতি ৱিযাতি অধিপ্পাযো.
৮২. ঈসকম্পীতি অপ্পমত্তকম্পি. অৱসক্কিতন্তি ওগতভট্ঠং. নেমিঅভিমুখন্তি নেমিপ্পদেসস্স সম্মুখা. বন্ধিংসু চক্কৰতনস্স ওসক্কিতানোসক্কিতভাৱং জানিতুং. তদেতন্তি যথাৱুত্তট্ঠানা চৱনং. অতিবলৱদোসেতি ৰঞ্ঞো বলৱতি অনত্থে উপট্ঠিতে সতি.
অপ্পমত্তোতি ৰঞ্ঞো আণায পমাদং অকৰোন্তো.
একসমুদ্দপৰিযন্তমেৱাতি জম্বুদীপমেৱ সন্ধায ৱদতি. সো উত্তৰতো অস্সকণ্ণপব্বতেন পৰিচ্ছিন্নং হুত্ৱা অত্তানং পৰিক্খিপিত্ৱা ঠিতএকসমুদ্দপৰিযন্তো. পুঞ্ঞিদ্ধিৱসেনাতি চক্কৱত্তিভাৱাৱহায পুঞ্ঞিদ্ধিযা ৱসেন.
৮৩. এৱং কত্ৱাতি কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা. সুকতং কম্মন্তি দসকুসলকম্মপথমেৱ ৱদতি.
‘‘দসৱিধং, দ্ৱাদসৱিধ’’ন্তি চ ৱুত্তৱিভাগো পৰতো আগমিস্সতি. পূৰেন্তেনেৱাতি পূৰেত্ৱা ঠিতেনেৱ. নিদ্দোসেতি চক্কৱত্তিৱত্তস্স পটিপক্খভূতানং দোসানং অপগমনে নিদ্দোসে. চক্কৱত্তীনং ৱত্তেতি চক্কৱত্তিৰাজূহি ৱত্তিতব্বৱত্তে. ভাৱিনি ভূতে ৱিয হি উপচাৰো যথা ‘‘অগমা ৰাজগহং বুদ্ধো’’তি (সু. নি. ৪১০). অধিগতচক্কৱত্তিভাৱাপি হি তে তত্থ ৱত্তন্তেৱাতি তথা ৱুত্তং.
চক্কৱত্তিঅৰিযৱত্তৱণ্ণনা
৮৪. অঞ্ঞথা ৱত্তিতুং অদেন্তো সো ধম্মো অধিট্ঠানং এতস্সাতি তদধিট্ঠানং, তেন তদধিট্ঠানেন চেতসা. সক্কৰোন্তোতি আদৰকিৰিযাৱসেন কৰোন্তো. তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি. গৰুং কৰোন্তোতি পাসাণচ্ছত্তং ৱিয গৰুকৰণৱসেন গৰুং কৰোন্তো. তেনেৱাহ ‘‘তস্মিং গাৰৱুপ্পত্তিযা’’তি. মানেন্তোতি সম্ভাৱনাৱসেন মনেন পিযাযন্তো. তেনাহ ‘‘তমেৱা’’তিআদি. এৱং পূজযতো অপচাযতো এৱঞ্চ যথাৱুত্তসক্কাৰাদিসম্ভৱোতি তং দস্সেতুং ‘‘তং অপদিসিত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘ধম্মাধিপতিভূতো আগতভাৱেনা’’তি ইমিনা যথাৱুত্তধম্মস্স জেট্ঠকভাৱেন পুৰিমপুৰিমতৰঅত্তভাৱেসু সক্কচ্চ সমুপচিতভাৱং দস্সেতি. ‘‘ধম্মৱসেনেৱ সব্বকিৰিযানং কৰণেনা’’তি এতেন ঠাননিসজ্জাদীসু যথাৱুত্তধম্মনিন্নপোণপব্ভাৰভাৱং দস্সেতি. অস্সাতি ৰক্খাৱৰণগুত্তিযা. পৰং ৰক্খন্তো অঞ্ঞং দিট্ঠধম্মিকাদিঅনত্থতো ৰক্খন্তো তেনেৱ পৰত্থসাধনেন খন্তিআদিগুণেন অত্তানং ততো এৱ ৰক্খতি. মেত্তচিত্ততাতি মেত্তচিত্ততায. নিৱাসনপাৰুপনগেহাদীনং সীতুণ্হাদিপটিবাহনেন আৱৰণং. অন্তো জনস্মিন্তি অব্ভন্তৰভূতে পুত্তদাৰাদিজনে.
‘‘সীলসংৱৰে পতিট্ঠাপেহী’’তি ইমিনা ৰক্খং দস্সেতি, ‘‘ৱত্থগন্ধমালাদীনি দেহী’’তি ইমিনা আৱৰণং, ইতৰেন গুত্তিং. ভত্তৱেতনসম্পদানেনপীতি পি-সদ্দেন সীলসংৱৰে পতিট্ঠাপনাদীনি সম্পিণ্ডেতি. এসেৱ নযো ইতো পৰেসুপি পি-সদ্দগ্গহণেসু. নিগমো নিৱাসো এতেসন্তি নেগমা, এৱং জানপদাতি আহ ‘‘নিগমৱাসিনো’’তিআদি.
নৱৱিধা মানমদাতি ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদি (সং. নি. ৪.১০৮; ধ. স. ১১২১; ৱিভ. ৮৬৬; মহানি. ২১, ১৭৮) নযপ্পৱত্তিযা নৱৱিধা মানসঙ্খাতা মদা. মানো এৱ হেত্থ পমজ্জনাকাৰেন পৱত্তিযা মানমদো. সোভনে কাযিকৱাচসিককম্মে ৰতোতি সূৰতো উ-কাৰস্স দীঘং কত্ৱা, তস্স ভাৱো সোৰচ্চং, কাযিকৱাচসিকো অৱীতিক্কমো, সব্বং ৱা কাযৱচীসুচৰিতং. সুট্ঠু ওৰতোতি সোৰতো, তস্স ভাৱো সোৰচ্চং, যথাৱুত্তমেৱ সুচৰিতং. ৰাগাদীনন্তি ৰাগদোসমোহমানাদীনং. দমনাদীহীতি দমনসমনপৰিনিব্বাপনেহি. একমত্তানন্তি একং চিত্তং, একচ্চং অত্তনো চিত্তন্তি অত্থো. ৰাগাদীনঞ্হি পুব্বভাগিযং দমনাদিপচ্চেকং ইচ্ছিতব্বং, ন মগ্গক্খণে ৱিয একজ্ঝং পটিসঙ্খানমুখেন পজহনতো. একমত্তানন্তি ৱা ৱিৱেকৱসেন একং একাকিনং অত্তানং. কালে কালেতি তেসং সন্তিকং উপসঙ্কমিতব্বে কালে কালে.
ইধ ঠত্ৱাতি ‘‘ইদং খো, তাত, ত’’ন্তি এৱং নিগমনৱসেন ৱুত্তট্ঠানে ঠত্ৱা. ৱত্তন্তি অৰিযচক্কৱত্তিৱত্তং. সমানেতব্বন্তি ‘‘দসৱিধং, দ্ৱাদসৱিধ’’ন্তি চ হেট্ঠা ৱুত্তগণনায চ সমানং কাতব্বং অনূনং অনধিকং কত্ৱা দস্সেতব্বং. অধম্মৰাগস্সাতি অযুত্তট্ঠানে ৰাগস্স. ৱিসমলোভস্সাতি যুত্তট্ঠানেপি অতিৱিয বলৱভাৱেন পৱত্তলোভস্স.
চক্কৰতনপাতুভাৱৱণ্ণনা
৮৫. ৱত্তমানস্সাতি পৰিপুণ্ণে চক্কৱত্তিৱত্তে ৱত্তমানস্স, নো অপৰিপুণ্ণেতি আহ ‘‘পূৰেত্ৱা ৱত্তমানস্সা’’তি. কিত্তাৱতা পনস্স পাৰিপূৰী হোতীতি? তত্থ ‘‘কতাধিকাৰস্স তাৱ হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন দ্ৱাদসহিপি সংৱচ্ছৰেহি পূৰতি, পঞ্চৱীসতিযা, পঞ্ঞাসায ৱা সংৱচ্ছৰেহি. অযঞ্চ ভেদো ধম্মচ্ছন্দস্সপি তিক্খমজ্ঝমুদুতাৱসেন, ইতৰস্স ততো ভিয্যোপী’’তি ৱদন্তি.
দুতিযাদিচক্কৱত্তিকথাৱণ্ণনা
৯০. অত্তনো মতিযাতি পৰম্পৰাগতং পুৰাণং তন্তিং পৱেণিং লঙ্ঘিত্ৱা অত্তনো ইচ্ছিতাকাৰেন. তেনাহ ‘‘পোৰাণক’’ন্তিআদি.
ন পব্বন্তীতি সমিদ্ধিযা ন পূৰেন্তি, ফীতা ন হোন্তীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ন ৱড্ঢন্তী’’তি. তথা চাহ ‘‘কত্থচি সুঞ্ঞা হোন্তী’’তি. তত্থ তত্থ ৰাজকিচ্চে ৰঞ্ঞা অমা সহ ৱত্তন্তীতি অমচ্চা, যেহি ৱিনা ৰাজকিচ্চং নপ্পৱত্ততি. পৰম্পৰাগতা হুত্ৱা ৰঞ্ঞো পৰিসায ভৱাতি পাৰিসজ্জা. তেনাহ ‘‘পৰিসাৱচৰা’’তি. তস্মিং ঠানন্তৰে ঠপিতা হুত্ৱা ৰঞ্ঞো আযং, ৱযঞ্চ যাথাৱতো গণেন্তীতি গণকা. জাতিকুলসুতাচাৰাদিৱসেন পুথুত্তং গতত্তা মহতী মত্তা এতেসন্তি মহামত্তা, তে পন মহানুভাৱা অমচ্চা এৱাতি আহ ‘‘মহাঅমচ্চা’’তি. যে ৰঞ্ঞো হত্থানীকাদীসু অৱট্ঠিতা, তে অনীকট্ঠাতি আহ ‘‘হত্থিআচৰিযাদযো’’তি. মন্তং পঞ্ঞং অসিতা হুত্ৱা জীৱন্তীতি মন্তস্সাজীৱিনো, মতিসজীৱাতি অত্থো, যে তত্থ তত্থ ৰাজকিচ্চে উপদেসদাযিনো. তেনাহ ‘‘মন্তা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা’’তিআদি.
আযুৱণ্ণাদিপৰিহানিকথাৱণ্ণনা
৯১. বলৱলোভত্তাতি ‘‘ইমস্মিং লোকে ইদানি দলিদ্দমনুস্সা নাম বহূ, তেসং সব্বেসং ধনে অনুপ্পদিযমানে ময্হং কোসস্স পৰিক্খযো হোতী’’তি এৱং উপ্পন্নবলৱলোভত্তা. উপৰূপৰিভূমীসূতি ছকামসগ্গসঙ্খাতাসু উপৰূপৰিকামভূমীসু. কম্মস্স ফলং অগ্গং নাম, তং পনেত্থ উদ্ধগামীতি আহ ‘‘উদ্ধং অগ্গং অস্সা’’তি. সগ্গে নিযুত্তা, সগ্গপ্পযোজনাতি ৱা সোৱগ্গিকা. দসন্নং ৱিসেসানন্তি দিব্বআযুৱণ্ণযসসুখআধিপতেয্যানঞ্চেৱ দিব্বৰূপাদীনঞ্চ ফলৱিসেসানং. ৱণ্ণগ্গহণেন চেত্থ সকো অত্তভাৱৱণ্ণো গহিতো, ৰূপগ্গহণেন বহিদ্ধা ৰূপাৰম্মণং.
৯২. সুট্ঠু নিসিদ্ধন্তি যথাযং ইমিনা অত্তভাৱেন অদিন্নং আদাতুং ন সক্কোতি, এৱং সম্মদেৱ ততো নিসেধিতং কত্ৱা. মূলহতন্তি জীৱিতা ৱোৰোপনেন মূলে এৱ হতং.
৯৬. ৰাগৱসেন চৰণং চৰিত্তং, চৰিত্তমেৱ চাৰিত্তং, মেথুনন্তি অধিপ্পাযো, তং পন ‘‘পৰেসং দাৰেসূ’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘মিচ্ছাচাৰ’’ন্তি আহ.
১০০. পচ্চনীকদিট্ঠীতি ‘‘অত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিকায (ম. নি. ১.৪৪১; ২.৯৪; ৱিভ. ৭৯৩) সম্মাদিট্ঠিযা পটিপক্খভূতা দিট্ঠি.
১০১. মাতুচ্ছাদিকা উপৰি সযমেৱ ৱক্খতি. অতিবলৱলোভোতি অতিৱিয বলৱা বহলকিলেসো, যেন অকালে, অদেসে চ পৱত্ততি. মিচ্ছাধম্মোতি মিচ্ছা ৱিপৰীতো অৱিসভাগৱত্থুকো লোভধম্মো. তেনাহ ‘‘পুৰিসান’’ন্তিআদি.
তস্স ভাৱোতি যেন মেত্তাকৰুণাপুব্বঙ্গমেন চিত্তেন পুগ্গলো ‘‘মত্তেয্যো’’তি ৱুচ্চতি, সো তস্স যথাৱুত্তচিত্তুপ্পাদো, তংসমুট্ঠানা চ কিৰিযা মত্তেয্যতা. তেনাহ ‘‘মাতৰি সম্মা পটিপত্তিযা এতং নাম’’ন্তি. যা সম্মা পজ্জিতব্বে সম্মা অপ্পটিপত্তি, সোপি দোসো অগাৰৱকিৰিযাদিভাৱতো. ৱিপ্পটিপত্তিযং পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি আহ ‘‘তস্সা অভাৱো চেৱ তপ্পটিপক্খতা চ অমত্তেয্যতা’’তি. কুলে জেট্ঠানন্তি অত্তনো কুলে ৱুদ্ধানং মহাপিতুচূড়পিতুজেট্ঠকভাতিকাদীনং.
দসৱস্সাযুকসমযৱণ্ণনা
১০৩. ‘‘য’’ন্তি ইমিনা সমযো আমট্ঠো, ভুম্মত্থে চেতং পচ্চত্তৱচনন্তি আহ ‘‘যস্মিং সমযে’’তি. অলং পতিনোতি অলংপতেয্যা. তস্সা পৰিযত্ততা ভৰিযাভাৱেনাতি আহ ‘‘দাতুং যুত্তা’’তি. অগ্গৰসানীতি মধুৰভাৱেন, ভেসজ্জভাৱেন চ অগ্গভূতৰসানি.
দিপ্পিস্সন্তীতি পটিপক্খভাৱেন সমুজ্জলিস্সন্তি. তেনাহ ‘‘কুসলন্তিপি ন ভৱিস্সতী’’তি. অহো পুৰিসোতি মাতাদীসুপি ঈদিসো, অঞ্ঞেসং কেসং কিং ৱিস্সজ্জেস্সতি, অহো তেজৱপুৰিসোতি.
গেহে মাতুগামং ৱিযাতি অত্তনো গেহে দাসিভৰিযাভূতমাতুগামং ৱিয. মিস্সীভাৱন্তি মাতাদীসু ভৰিযায ৱিয চাৰিত্তসঙ্কৰং.
বলৱকোপোতি হন্তুকামতাৱসেন উপ্পত্তিযা বলৱকোপো. আঘাতেতীতি আহনতি, অত্তনো কক্খড়ফৰুসভাৱেন চিত্তং ৱিবাধতীতি অত্থো. নিস্সযদহনৰসো হি দোসো. ব্যাপাদেতীতি ৱিনাসেতি, মনোপদূসনতো মনস্স পকোপনতো. তিব্বন্তি তিক্খং, সা পনস্স তিক্খতা সৰীৰে অৱহন্তেপি সিনেহৱত্থুং লঙ্ঘিত্ৱাপি পৱত্তিযা ৱেদিতব্বাতি আহ ‘‘পিযমানস্সপী’’তিআদি.
১০৪. কপ্পৱিনাসো কপ্পো উত্তৰপদলোপেন, অন্তৰাৱ কপ্পো অন্তৰকপ্পো. তণ্হাদিভেদো কপ্পো এতস্স অত্থীতি কপ্পো, সত্তলোকোতি আহ ‘‘অন্তৰাৱ লোকৱিনাসো’’তি. স্ৱাযং অন্তৰকপ্পো কতিৱিধো, কথঞ্চস্স সম্ভৱো, কিং গতিকোতি অন্তোগধং চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘অন্তৰকপ্পো চ নামা’’তিআদি. লোভুস্সদাযাতি লোভাধিকায পজায ৱত্তমানায.
এৱং চিন্তযিংসূতি পুব্বে যথানুস্সৱানুস্সৰণেন, অত্তনো চ আযুৱিসেসস্স লভনতো. গুম্বলতাদীহি গহনং ঠানন্তি গুম্বলতাদীহি সঞ্ছন্নতায গহনভূতং ঠানং. ৰুক্খেহি গহনন্তি ৰুক্খেহি নিৰন্তৰনিচিতেহি গহনভূতং. নদীৱিদুগ্গন্তি ছিন্নতটাহি নদীহি ওৰতো, পাৰতো চ ৱিদুগ্গং. তেনাহ ‘‘নদীন’’ন্তিআদি. পব্বতেহি ৱিসমং পব্বতন্তৰং. পব্বতেসু ৱা ছিন্নতটেসু দুৰাৰোহং ৱিসমট্ঠানং. সভাগেতি জীৱনৱসেন সমানভাগে সদিসে কৰিস্সন্তি.
আযুৱণ্ণাদিৱড্ঢনকথাৱণ্ণনা
১০৫. আযতন্তি ৱা দীঘং চিৰকালিকং. মৰণৱসেন হি ঞাতিক্খযো আযতো অপুনৰাৱত্তনতো, ন ৰাজভযাদিনা উক্কমনৱসেন পুনৰাৱত্তিযাপি তস্স লব্ভনতো. ওসক্কেয্যামাতি ওৰমেয্যাম. ৱিৰমণম্পি অত্থতো পজহনমেৱ পৰিচ্চজনভাৱতোতি আহ ‘‘পজহেয্যামাতি অত্থো’’তি. সীলগব্ভে ৱড্ঢিতত্তাতি মাতু, পিতু চ সীলৱন্ততায তদৱযৱভূতে গব্ভে ৱড্ঢি ‘‘সীলগব্ভে ৱড্ঢিতা’’তি ৱুত্তা, এতেন উতুআহাৰস্স ৱিয তদঞ্ঞস্সাপি বাহিৰস্স পচ্চযস্স ৱসেন সত্তসন্তানস্স ৱিসেসাধানং হোতীতি দস্সেতি. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং, তং ব্ৰহ্মজালটীকাযং (দী. নি. টী. ১.৭) ৱুত্তমেৱ. খেত্তৱিসুদ্ধিযাতি অধিট্ঠানভূতৱত্থুৱিসুদ্ধিযা. ননু চ তং ৱিসেসাধানং জাযমানং ৰূপসন্ততিযা এৱ ভৱেয্যাতি? সচ্চমেতং, ৰূপসন্ততিযা পন তথা আহিতৱিসেসায অৰূপসন্ততিপি লদ্ধূপকাৰা এৱ হোতি তপ্পটিবদ্ধৱুত্তিভাৱতো. যথা কবড়ীকাৰাহাৰেন উপত্থম্ভিতে ৰূপকাযে সব্বোপি অত্তভাৱো অনুগ্গহিতো এৱ নাম হোতি, যথা পন ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিনো পুঞ্ঞৱিসেসং উপনিস্সায তস্স ইত্থিৰতনাদীনং অনঞ্ঞসাধাৰণা তে তে ৱিসেসা সম্ভৱন্তি তব্ভাৱে ভাৱতো, তদভাৱে চ অভাৱতো, এৱমেৱ তস্মিং কালে মাতাপিতূনং যথাৱুত্তপুঞ্ঞৱিসেসং উপনিস্সায তেসং পুত্তানং জাযমানানং দীঘাযুকতা খেত্তৱিসুদ্ধিযাৱ হোতীতি ৱেদিতব্বা সংৱেগধম্মছন্দাদিসমুপব্ৰূহিতায তদা তেসং কুসলচেতনায তথা উড়াৰভাৱেন সমুপ্পজ্জনতো. এত্থাতি ইমস্মিং মনুস্সলোকে, তত্থাতি যথাৱুত্তং কুসলধম্মং সমাদায ৱত্তমানে সত্তনিকাযে. তত্থেৱাতি তস্মিংযেৱ সত্তনিকাযে. ‘‘অত্তনোৱ সীলসম্পত্তিযা’’তি ৱুত্তং সসন্ততিপৰিযাপন্নস্স ধম্মস্স তত্থ ৱিসেসপ্পচ্চযভাৱতো. খেত্তৱিসুদ্ধিপি পন ইধাপি পটিক্খিপিতুং ন সক্কা.
কোট্ঠাসাতি চত্তাৰীসৱস্সাযুকাতিআদযো অসীতিৱস্সসহস্সাযুকপৰিযোসানা একাদস কোট্ঠাসা. অদিন্নাদানাদীহীতি আদি-সদ্দেন কুলে জেট্ঠাপচাযিকাপৰিযোসানানং দসন্নং পাপকোট্ঠাসানং গহণং.
সঙ্খৰাজউপ্পত্তিৱণ্ণনা
১০৬. এৱং উপ্পজ্জনকতণ্হাতি এৱং ৱচীভেদং পাপনৱসেন পৱত্তা ভুঞ্জিতুকামতা. অনসনন্তি কাযিককিৰিযাঅসমত্থতাহেতুভূতো সৰীৰসঙ্কোচো. তেনাহ ‘‘অৱিপ্ফাৰিকভাৱো’’তিআদি. ঘননিৱাসতন্তি গামনিগমৰাজধানীনং ঘননিৱিট্ঠতং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স নাতিদূৰৱত্তিতং. নিৰন্তৰপূৰিতোতি নিৰন্তৰং ৱিয পুণ্ণো তত্ৰুপগানং সত্তানং বহুভাৱতো.
মেত্তেয্যবুদ্ধুপ্পাদৱণ্ণনা
১০৭. কিঞ্চাপি পুব্বে ৱড্ঢমানকৱসেন দেসনা আগতং, ইদং পন ন ৱড্ঢমানকৱসেন ৱুত্তং. কস্মাতি চে আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. সত্তানং ৱড্ঢমানাযুককালে বুদ্ধা ন নিব্বত্তন্তি সংসাৰে সংৱেগস্স দুব্বিভাৱনীযত্তা. ততো ৱস্সসতসহস্সতো ওৰমেৱ বুদ্ধুপ্পাদকালো.
১০৮. সমুস্সিতট্ঠেন যূপো ৱিযাতি যূপো, যূপন্তি এত্থ সত্তা অনেকভূমিকূটাগাৰোৱৰকাদিৱন্ততাযাতি যূপো, পাসাদো. ৰঞ্ঞো হেতুভূতেনাতি হেতুঅত্থে কৰণৱচনন্তিদস্সেতিউস্সাহসম্পত্তিআদিনা. মহতা ৰাজানুভাৱেন, মহতা চ কিত্তিসদ্দেন সমন্নাগতত্তা চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি মহাজনস্স ৰঞ্জনতো মহাপনাদো নাম ৰাজা জাতো. জাতকেতি মহাপনাদজাতকে (জা. ১.৩.৪০ মহাপনাদজাতকে).
পনাদো নাম সো ৰাজাতি ‘‘অতীতে পনাদো নাম সো ৰাজা অস্সোসী’’তি অত্তভাৱন্তৰতায অত্তানং পৰং ৱিয নিদ্দিসতি. আযস্মা হি ভদ্দজিত্থেৰো অত্তনা অজ্ঝাৱুত্থপুব্বং সুৱণ্ণপাসাদং দস্সেত্ৱা এৱমাহ. যস্স যূপো সুৱণ্ণযোতি যস্স ৰঞ্ঞো অযং যূপো পাসাদো সুৱণ্ণযো সুৱণ্ণমযো. তিৰিযং সোড়সুব্বেধোতি ৱিত্থাৰতো সোড়সসৰপাতপ্পমাণো, সো পন অড্ঢযোজনপ্পমাণো হোতি. উব্ভমাহু সহস্সধাতি উব্ভং উচ্চভাৱং অস্স পাসাদস্স সহস্সধা সহস্সকণ্ডপ্পমাণং আহু, সো পন যোজনতো পঞ্চৱীসতিযোজনপ্পমাণো হোতি. কেচি পনেত্থ গাথাসুখত্থং ‘‘আহূ’’তি দীঘং কতং, অহু অহোসীতি অত্থং ৱদন্তি.
সহস্সকণ্ডোতি সহস্সভূমিকো, ‘‘সহস্সখণ্ডো’’ তিপি পাঠো, সো এৱ অত্থো. সতগেণ্ডূতি অনেকসতনিযূহকো. ধজালূতি তত্থ তত্থ নিযূহসিখৰাদীসু পতিট্ঠপিতেহি সত্তিধজৱীৰঙ্গধজাদীহি ধজেহি সম্পন্নো. হৰিতামযোতি চামীকৰসুৱণ্ণমযো. কেচি পন হৰিতামযোতি ‘‘হৰিতমণিপৰিক্খটো’’তি ৱদন্তি. গন্ধব্বাতি নটা. ছসহস্সানি সত্তধাতি ছমত্তানি গন্ধব্বসহস্সানি সত্তধা তস্স পাসাদস্স সত্তসু ঠানেসু ৰঞ্ঞো অভিৰমাপনত্থং নচ্চিংসূতি অত্থো. তে এৱং নচ্চন্তাপি কিৰ ৰাজানং হাসেতুং নাসক্খিংসু. অথ সক্কো দেৱৰাজা দেৱনটং পেসেত্ৱা সমজ্জং কাৰেসি, তদা ৰাজা হসীতি.
কোটিগামো নাম মাপিতো. ৱত্থূতি ভদ্দজিত্থেৰস্স ৱত্থু. তং থেৰগাথাৱণ্ণনাযং (থেৰগা. অট্ঠ. ভদ্দজিত্থেৰগাথাৱণ্ণনায) ৱিত্থাৰতো আগতমেৱ. ইতৰস্সাতি নড়কাৰদেৱপুত্তস্স. আনুভাৱাতি পুঞ্ঞানুভাৱনিমিত্তং.
দানৱসেন দত্ৱাতি তং পাসাদং অত্তনো পৰিগ্গহভাৱৱিযোজনেন দানমুখে নিযোজেত্ৱা. ৱিস্সজ্জেত্ৱাতি চিত্তেনেৱ পৰিচ্চজনৱসেন দত্ৱা পুন দক্খিণেয্যানং সন্তকভাৱকৰণেন নিৰপেক্খপৰিচ্চাগৱসেন ৱিস্সজ্জেত্ৱা. এত্তকেনাতি ‘‘ভূতপুব্বং ভিক্খৱে’’তি আদিং কত্ৱা যাৱ ‘‘পব্বজিস্সতী’’তি পদং এত্তকেন দেসনামগ্গেন.
ভিক্খুনো আযুৱণ্ণাদিৱড্ঢনকথাৱণ্ণনা
১১০. ইদং ভিক্খুনো আযুস্মিন্তি আযুস্মিং সাধেতব্বে ইদং ভিক্খুনো ইচ্ছিতব্বং চিৰজীৱিতায হেতুভাৱতোতি. তেনাহ ‘‘ইদং আযুকাৰণ’’ন্তি.
সম্পন্নসীলস্স অৱিপ্পটিসাৰপামোজ্জপীতিপস্সদ্ধিসুখসমাধিযথাভূতঞাণাদিসম্ভৱতো তংসমুট্ঠানপণীতৰূপেহি কাযস্স ফুটত্তা সৰীৰে ৱণ্ণধাতু ৱিপ্পসন্না হোতি, কল্যাণো চ কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতীতি আহ ‘‘সীলৱতো হী’’তিআদি.
ৱিৱেকজং পীতিসুখাদীতি আদি-সদ্দেন সমাধিজং পীতিসুখং, অপীতিজং কাযসুখং, সতিপাৰিসুদ্ধিজং উপেক্খাসুখঞ্চ সঙ্গণ্হাতি.
অপ্পটিক্কূলতাৱহোতি অপ্পমাণানং সত্তানং, অত্তনো চ তেসু অপ্পটিক্কূলভাৱতো. হিতূপসংহাৰাদিৱসেন পৱত্তিযা সব্বদিসাসু ফৰণঅপ্পমাণৱসেন সব্বদিসাসু ৱিপ্ফাৰিকতা.
‘‘অৰহত্তফলসঙ্খাতং বল’’ন্তি ৱুত্তং তস্স অকুপ্পধম্মতায কেনচি অনভিভৱনীযভাৱতো.
‘‘লোকে’’তি ইদং যথা ‘‘একবলম্পী’’তি ইমিনা সম্বন্ধীযতি, এৱং ‘‘দুপ্পসহং দুৰভিসম্ভৱ’’ন্তি ইমেহিপি সম্বন্ধিতব্বং. লোকপৰিযাপন্নেহেৱ হি ধম্মেহি তেসং বলস্স দুপ্পসহতা, দুৰভিসম্ভৱতা, ন লোকুত্তৰেহীতি. এত্থেৱাতি এতস্মিং অৰহত্তফলে এৱ, তদত্থন্তি অত্থো.
লোকুত্তৰপুঞ্ঞম্পীতি লোকুত্তৰপুঞ্ঞম্পি পুঞ্ঞফলম্পি. যাৱ আসৱক্খযা পৱড্ঢতি ৱিৱট্টগামিকুসলধম্মানং সমাদানহেতূতি যোজনা. অমতপানং পিৱিংসু হেট্ঠিমমগ্গফলসমধিগমৱসেনাতি অধিপ্পাযো.
চক্কৱত্তিসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.