১১. দসুত্তৰসুত্তৱণ্ণনা

৩৫০. আৱুসো ভিক্খৱেতি সাৱকানং আলপনন্তি সাৱকানং আমন্তনৱসেন আলপনসমুদাচাৰো, ন কেৱলং ‘‘ভিক্খৱে’’তি, সো পন বুদ্ধানং আলপনং. তেনাহ ‘‘বুদ্ধা হী’’তিআদি. সত্থুসমুদাচাৰৱসেন অসমুদাচাৰো এৱেত্থ সত্থু উচ্চট্ঠানে ঠপনং. সম্পতি আগতত্তা কত্থচি ন নিবদ্ধো ৱাসো এতেসন্তি অনিবদ্ধৱাসা, অন্তেৱাসিকা. কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা সপ্পাযসেনাসনং গৱেসন্তা যং কিঞ্চি দিসং গচ্ছন্তীতি দিসাগমনীযা. ইদানি তমত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধকালে’’তিআদি ৱুত্তং.

অসুভকম্মট্ঠানন্তি একাদসৱিধং অসুভকম্মট্ঠানং. তত্থাপি পুগ্গলৱেমত্ততং ঞত্ৱা তদনুৰূপং তদনুৰূপমেৱ দেতি. মোহচৰিতস্সপি কামং আনাপানস্সতিকম্মট্ঠানং সপ্পাযং, কম্মট্ঠানভাৱনায পন ভাজনভূতং কাতুং সম্মোহৱিগমায পঠমং উদ্দেসপৰিপুচ্ছাধম্মস্সৱনধম্মসাকচ্ছাসু নিযোজেতব্বোতি ৱুত্তং ‘‘মোহচৰিতস্স…পে… আচিক্খতী’’তি. সদ্ধাচৰিতস্স ৱিসেসতো পুৰিমা ছ অনুস্সতিযো সপ্পাযা, তাসং পন অনুযুঞ্জনে অযং পুব্বভাগপটিপত্তীতি দস্সেতুং ‘‘পসাদনীযসুত্তন্তে’’তিআদি ৱুত্তং. ঞাণচৰিতস্সাতি বুদ্ধিচৰিতস্স, তস্স পন মৰণস্সতি, উপসমানুস্সতি, চতুধাতুৱৱত্থানং, আহাৰেপটিকূলসঞ্ঞা ৱিসেসতো সপ্পাযা, তেসং পন উপকাৰধম্মদস্সনত্থং ‘‘অনিচ্চতাদি…পে… কথেতী’’তি ৱুত্তং. তত্থেৱাতি সত্থু সন্তিকে এৱ. তেমাসিকং পটিপদন্তি তীহি মাসেহি সন্নিট্ঠাপেতব্বং পটিপদং.

ইমে ভিক্খূতি ইমিস্সা ধম্মদেসনায ভাজনভূতা ভিক্খূ. ‘‘এৱং আগন্ত্ৱা গচ্ছন্তে পন ভিক্খূ’’তি ইদং ‘‘বুদ্ধকালে’’তিআদিনা তদুদ্দেসিকৱসেন ৱুত্তভিক্খূ সন্ধায ৱুত্তং, ন ‘‘ইমে ভিক্খূ’’তি অনন্তৰং ৱুত্তভিক্খূ. তেনাহ ‘‘পেসেতী’’তি. অপলোকেথাতি আপুচ্ছথ. ‘‘পণ্ডিতা’’তিআদি সেৱনভজনেসু কাৰণৱচনং. ‘‘সোতাপত্তিফলে ৱিনেতী’’তিআদি যেভুয্যৱসেন ৱুত্তং. আযস্মা হি ধম্মসেনাপতি ভিক্খূ যেভুয্যেন সোতাপত্তিফলং পাপেত্ৱা ৱিস্সজ্জেতি ‘‘এৱমেতে নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’’তি. আযস্মা পন মহামোগ্গল্লানো ‘‘সব্বাপি ভৱূপপত্তি জিগুচ্ছিতব্বাৱা’’তি ভিক্খূ যেভুয্যেন উত্তমত্থংযেৱ পাপেতি.

সাৱকেহি ৱিনেতুং সক্কুণেয্যা সাৱকৱেনেয্যা নাম ন সাৱকেহেৱ ৱিনেতব্বাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সাৱকৱেনেয্যা নামা’’তিআদি. দসধা মাতিকং ঠপেত্ৱাতি এককতো পট্ঠায যাৱ দসকা দসধা দসধা মাতিকং ঠপেত্ৱা ৱিভত্তোতি দসুত্তৰো. দসুত্তৰো গতোতিপি দসুত্তৰোতি এককতো পট্ঠায যাৱ দসকা দসহি উত্তৰো অধিকো হুত্ৱা গতো পৱত্তোতিপি দসুত্তৰো. একেকস্মিং পব্বেতি এককতো পট্ঠায যাৱ দসকা দসসু পব্বেসু একেকস্মিং পব্বে. দস দস পঞ্হাতি ‘‘কতমো ধম্মো বহুকাৰো অপ্পমাদো কুসলেসু ধম্মেসূ’’তিআদিনা দস দস পঞ্হা. ৱিসেসিতাতি ৱিস্সজ্জিতা. দসুত্তৰং পৱক্খামীতি দেসিযমানং দেসনং নামকিত্তনমুখেন পটিজানাতি ৱণ্ণভণনত্থং. পৱক্খামীতি পকাৰেহি ৱক্খামি. তথা হেত্থ পঞ্ঞাসাধিকানং পঞ্চন্নং পঞ্হসতানং ৱসেন দেসনা পৱত্তা. ধম্মন্তি ইধ ধম্ম-সদ্দো পৰিযত্তিপৰিযাযো ‘‘ইধ ভিক্খু ধম্মং পৰিযাপুণাতী’’তিআদীসু (অ. নি. ৫.৭৩) ৱিয. সুত্তলক্খণো চাযং ধম্মোতি আহ ‘‘ধম্মন্তি সুত্ত’’ন্তি. স্ৱাযং ধম্মো যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানস্স নিব্বানাৱহো. ততো এৱ ৱট্টদুক্খসমুচ্ছেদায হোতি, স চাযমস্স আনুভাৱো সব্বেসং খন্ধানং পমোচনুপাযভাৱতোতি দস্সেন্তো ‘‘নিব্বানপ্পত্তিযা’’তিআদিমাহ. তেন ৱুত্তং ‘‘নিব্বানপ্পত্তিযা’’তিআদি.

উচ্চং কৰোন্তোতি উদগ্গং উড়াৰং পণীতং কত্ৱা দস্সেন্তো, পগ্গণ্হন্তোতি অত্থো. পেমং জনেন্তোতি ভত্তিং উপ্পাদেন্তো. ইদঞ্চ দেসনায পগ্গণ্হনং বুদ্ধানম্পি আচিণ্ণং এৱাতি দস্সেন্তো ‘‘একাযনো’’তিআদিমাহ.

একধম্মৱণ্ণনা

৩৫১. (ক) কাৰ-সদ্দো উপ-সদ্দেন ৱিনাপি উপকাৰত্থং ৱদতি, ‘‘বহুকাৰা, ভিক্খৱে, মাতাপিতৰো পুত্তান’’ন্তিআদীসু (অ. নি. ২.৩৪) ৱিযাতি আহ ‘‘বহুকাৰোতি বহূপকাৰো’’তি.

(খ) ৱড্ঢনে ৱুত্তে নানন্তৰিযতায উপ্পাদনং ৱুত্তমেৱ হোতীতি ‘‘ভাৱেতব্বোতি ৱড্ঢেতব্বো’’তি ৱুত্তো. উপ্পাদনপুব্বিকা হি ৱড্ঢনাতি. ননু চ ‘‘একো ধম্মো উপ্পাদেতব্বো’’তি উপ্পাদনং পেত্থ ৱিসুং গহিতং এৱাতি? অঞ্ঞৱিসযত্তা তস্স নাযং ৱিৰোধো. তথা হি ‘‘একো ধম্মো পৰিঞ্ঞেয্যো’’তি তীহিপি পৰিঞ্ঞাহি পৰিঞ্ঞেয্যতং ৱত্ৱাপি ‘‘একো ধম্মো পহাতব্বো’’তি পহাতব্বতা ৱুত্তা.

(গ) তীহি পৰিঞ্ঞাহীতি ঞাততীৰণপহানপৰিঞ্ঞাহি.

(ঘ) পহানানুপস্সনাযাতি পজহনৱসেন পৱত্তায অনুপস্সনায. মিস্সকৱসেন চেতং অনুপস্সনাগহণং দট্ঠব্বং.

(ঙ) সীলসম্পদাদীনং পৰিহানাৱহো পৰিহানায সংৱত্তনকো.

(চ) ঝানাদিৱিসেসং গমেতীতি ৱিসেসগামী.

(ছ) দুপ্পচ্চক্খকৰোতি অনুপচিতঞাণসম্ভাৰেহি পচ্চক্খং কাতুং অসক্কুণেয্যো.

(ঝ) অভিজানিতব্বোতি অভিমুখং ঞাণেন জানিতব্বো.

সব্বত্থ মাতিকাসূতি দুকাদিৱসেন ৱুত্তাসু সব্বাসু মাতিকাসু. এত্থ চ আযস্মা ধম্মসেনাপতি তে ভিক্খূ ভাৱনায নিযোজেত্ৱা উত্তমত্থে পতিট্ঠাপেতুকামো পঠমং তাৱ ভাৱনায উপকাৰধম্মং উদ্দেসৱসেন দস্সেন্তো ‘‘একো ধম্মো বহুকাৰো’’তি ৱত্ৱা তেন উপকাৰকেন উপকত্তব্বং দস্সেন্তো ‘‘একো ধম্মো ভাৱেতব্বো’’তি আহ. অযঞ্চ ভাৱনা ৱিপস্সনাৱসেন ইচ্ছিতাতি আহ ‘‘একো ধম্মো পৰিঞ্ঞেয্যো’’তি. পৰিঞ্ঞা চ নাম যাৱদেৱ পহাতব্বপজহনত্থাতি আহ ‘‘একো ধম্মো পহাতব্বো’’তি. পজহন্তেন চ হানভাগিযং নীহৰিত্ৱা ৱিসেসভাগিযে অৱট্ঠাতব্বন্তি আহ ‘‘একো ধম্মো হানভাগিযো, একো ধম্মো ৱিসেসভাগিযো’’তি. ৱিসেসভাগিযে অৱট্ঠানঞ্চ দুপ্পটিৱিজ্ঝনেন, দুপ্পটিৱিজ্ঝপটিৱিজ্ঝনঞ্চে ইজ্ঝতি, নিপ্ফাদেতব্বনিপ্ফাদনং সিদ্ধমেৱ হোতীতি আহ ‘‘একো ধম্মো দুপ্পটিৱিজ্ঝো, একো ধম্মো উপ্পাদেতব্বো’’তি. তযিদং দ্ৱযং অভিঞ্ঞেয্যাদিজাননেন হোতীতি আহ ‘‘একো ধম্মো অভিঞ্ঞেয্যো’’তি. অভিঞ্ঞেয্যঞ্চে অভিঞ্ঞাতং, সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতমেৱ হোতীতি. এত্তাৱতা চ নিট্ঠিতকিচ্চোৱ হোতি, নাস্স উত্তৰি কিঞ্চি কৰণীযন্তি এৱং তাৱ মহাথেৰো এককৱসেন তেসং ভিক্খূনং পটিপত্তিৱিধিং উদ্দিসন্তো ইমানি দস পদানি ইমিনা অনুক্কমেন উদ্দিসি.

(ক) এৱং অনিযমতো উদ্দিট্ঠধম্মে সৰূপতো নিযমেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘কতমো একো ধম্মো’’তিআদিনা দেসনং আৰভি. তেন ৱুত্তং ‘‘ইতি আযস্মা সাৰিপুত্তো’’তিআদি. এস নযো দুকাদীসু. ৱেড়ুকাৰোতি ৱেনো. সো হি ৱেড়ুৱিকাৰেহি কিলঞ্জাদিকৰণেন ‘‘ৱেড়ুকাৰো’’তি ৱুত্তো. অন্তো, বহি চ সব্বগতগণ্ঠিং নীহৰণেন নিগ্গণ্ঠিং কত্ৱা. একেককোট্ঠাসেতি এককাদীসু দসসু কোট্ঠাসেসু একেকস্মিং কোট্ঠাসে.

সব্বত্থকং উপকাৰকন্তি সব্বত্থকমেৱ সম্মা পটিপত্তিযা উপকাৰৱন্তং. ইদানি তমত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘অযঞ্হী’’তিআদি ৱুত্তং. ৱিপস্সনাগব্ভং গণ্হাপনেতি যথা উপৰি ৱিপস্সনা পৰিপচ্চতি তিক্খা ৱিসদা হুত্ৱা মগ্গেন ঘটেতি, এৱং পুব্বভাগৱিপস্সনাৱড্ঢনে. অত্থপটিসম্ভিদাদীসূতি অত্থপটিসম্ভিদাদীসু নিপ্ফাদেতব্বেসু, তেসং সম্ভাৰসম্ভৰণন্তি অত্থো. এস নযো ইতো পৰেসুপি. ঠানাট্ঠানেসূতি ঠানে, অট্ঠানে চ জানিতব্বে. মহাৱিহাৰসমাপত্তিযন্তি মহতিযং ঝানাদিৱিহাৰসমাপত্তিযং. ৱিপস্সনাঞাণাদীসূতি আদি-সদ্দেন মনোমযিদ্ধি আদিকানি সঙ্গণ্হাতি. অট্ঠসু ৱিজ্জাসূতি অম্বট্ঠসুত্তে (দী. নি. ১.২৭৯) আগতনযাসু অট্ঠসু ৱিজ্জাসু.

তেনেৱ ভগৱা থোমেতীতি যোজনা. নন্তি অপ্পমাদং.

থামসম্পন্নেনাতি ঞাণবলসমন্নাগতেন. দীপেত্ৱাতি ‘‘এৱম্পি অপ্পমাদো কুসলানং ধম্মানং সম্পাদনে বহুপকাৰো’’তি পকাসেত্ৱা. যং কিঞ্চি অনৱজ্জপক্খিকমত্থং অপ্পমাদে পক্খিপিত্ৱা কথেতুং যুত্তন্তি দস্সেতুং ‘‘যং কিঞ্চী’’তিআদি ৱুত্তং.

(খ) কাযগতাসতীতি ৰস্সং অকত্ৱা নিদ্দেসো, নিদ্দেসেন ৱা এতং সমাসপদং দট্ঠব্বং. ‘‘অট্ঠিকানি পুঞ্জকিতানি তেৰোৱস্সিকানি…পে… পূতীনি চুণ্ণিকজাতানী’’তি (দী. নি. ২.৩৭৯) এৱং পৱত্তমনসিকাৰো ‘‘চুণ্ণিকমনসিকাৰো’’তি ৱদন্তি. অপৰে পন ভণন্তি ‘‘চুণ্ণিকইৰিযাপথেসু পৱত্তমনসিকাৰো’’তি. এত্থ উপ্পন্নসতিযাতি এতস্মিং যথাৱুত্তে একূনতিংসৱিধে ঠানে উপ্পন্নায সতিযা. সুখসম্পযুত্তাতি নিপ্পৰিযাযতো সুখসম্পযুত্তা, পৰিযাযতো পন চতুত্থজ্ঝানে উপেক্খাপি ‘‘সুখ’’ন্তি ৱত্তব্বতং লভতি সন্তসভাৱত্তা.

(গ) পচ্চযভূতো আৰম্মণাদিৱিসযোপি আৰম্মণভাৱেন ৱণো ৱিয আসৱে পগ্ঘৰতি, সো সম্পযোগসম্ভৱাভাৱেপি সহ আসৱেহীতি সাসৱো. তথা উপাদানানং হিতোতি উপাদানিযো. ইতৰথা পন পচ্চযভাৱেন ৱিধি পটিক্খেপো.

(ঘ) অস্মীতি মানোতি ‘‘অস্মী’’তি পৱত্তো মানো.

(চ) ৱিপৰিযাযেনাতি ‘‘অনিচ্চে অনিচ্চ’’ন্তিআদিনা নযেন পৱত্তো পথমনসিকাৰো.

(ছ) ইধ পন ৱিপস্সনানন্তৰো মগ্গো ‘‘আনন্তৰিকো চেতোসমাধী’’তি অধিপ্পেতো. কস্মা? ৱিপস্সনায অনন্তৰত্তা, অত্তনো ৱা পৱত্তিযা অনন্তৰং ফলদাযকত্তা. সদ্দত্থতো পন অনন্তৰং ফলং অনন্তৰং, তস্মিং অনন্তৰে নিযুত্তা, তং ৱা অৰহতি, অনন্তৰপযোজনোতি ৱা আনন্তৰিকো.

(জ) ফলন্তি ফলপঞ্ঞা. পচ্চৱেক্খণপঞ্ঞা অধিপ্পেতা অকুপ্পাৰম্মণতায.

(ঝ) অত্তনো ফলং আহৰতীতি আহাৰো, পচ্চযোতি আহ ‘‘আহাৰট্ঠিতিকাতি পচ্চযট্ঠিতিকা’’তি. অযং একো ধম্মোতি অযং পচ্চযসঙ্খাতো একো ধম্মোতি পচ্চযতাসমঞ্ঞেন একং কত্ৱা ৱদতি. ঞাতপৰিঞ্ঞায অভিঞ্ঞাযাতি ঞাতপৰিঞ্ঞাসঙ্খাতায অভিঞ্ঞায.

(ঞ) অকুপ্পা চেতোৱিমুত্তীতি অৰহত্তফলৱিমুত্তি অকুপ্পভাৱেন উক্কংসগতত্তা. অঞ্ঞথা সব্বাপি ফলসমাপত্তিযো অকুপ্পা এৱ পটিপক্খেহি অকোপনীযত্তা.

অভিঞ্ঞাযাতি ‘‘অভিঞ্ঞেয্যো’’তি এত্থ লদ্ধঅভিঞ্ঞায. পৰিঞ্ঞাযাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. পহাতব্বসচ্ছিকাতব্বেহীতি পহাতব্বসচ্ছিকাতব্বপদেহি. পহানপৰিঞ্ঞাৱ কথিতা পহানসচ্ছিকিৰিযানং একাৱাৰতায পৰিঞ্ঞায সহেৱ ইজ্ঝনতো. সচ্ছিকাতব্বোতি ৱিসেসতো ফলং কথিতং. একস্মিংযেৱ সত্তমে এৱ পদে লব্ভতি. ফলং পন অনেকেসুপি পদেসু লব্ভতি পঠমট্ঠমনৱমদসমেসু লব্ভনতো. যস্মা তং নিপ্পৰিযাযতো দসমে এৱ লব্ভতি, ইতৰেসু পৰিযাযতো তস্মা ‘‘লব্ভতি এৱা’’তি সাসঙ্কং ৱদতি.

সভাৱতো ৱিজ্জমানাতি যেন বহুকাৰাদিসভাৱেন দেসিতা, তেন সভাৱেন পৰমত্থতো উপলব্ভমানা. যাথাৱাতি অৱিপৰীতা. তথাসভাৱাতি তংসভাৱা. ন তথা ন হোন্তীতি অৱিতথত্তা তথাৱ হোন্তি. ততো এৱ ৱুত্তপ্পকাৰতো অঞ্ঞথা ন হোন্তীতি পঞ্চহিপি পদেহি তেসং ধম্মানং যথাভূতমেৱ ৱদতি. সম্মাতি ঞাযেন. যং পন ঞাতং, তং হেতুযুত্তং কাৰণযুত্তমেৱ হোতীতি আহ ‘‘হেতুনা কাৰণেনা’’তি. ওকপ্পনং জনেসীতি জিনৱচনভাৱেন অভিপ্পসাদং উপ্পাদেসি.

একধম্মৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দ্ৱেধম্মৱণ্ণনা

৩৫২. (ক) ‘‘সব্বত্থা’’ তি ইদং ‘‘সীলপূৰণাদীসূ’’তি এতেন সদ্ধিং সম্বন্ধিতব্বং. ‘‘সীলপূৰণাদীসু সব্বত্থ অপ্পমাদো ৱিয উপকাৰকা’’তি এতেন সতিসম্পজঞ্ঞানম্পি অপ্পমাদস্স ৱিয সব্বত্থ উপকাৰকতা পকাসিতা হোতি অত্থতো নাতিৱিলক্খণত্তা ততো তেসং. সতিঅৱিপ্পৱাসো হি অপ্পমাদো, সো চ অত্থতো সব্বত্থ অৱিজহিতা সতি এৱ, সা চ খো ঞাণসম্পযুত্তা এৱ দট্ঠব্বা, ইতৰায তথাৰূপসমত্থতাভাৱতো.

(খ) তেসং পঞ্চসতমত্তানং ভিক্খূনং পুব্বভাগপটিপত্তিৱসেন দেসিতত্তা পুব্বভাগা কথিতা.

(ছ) অযোনিসোমনসিকাৰো সংকিলেসস্স মূলকাৰণভাৱেন পৱত্তো হেতু, পৰিব্ৰূহনভাৱেন পৱত্তো পচ্চযো. যোনিসোমনসিকাৰেপি এসেৱ নযো. যথা চ সত্তানং সংকিলেসায, ৱিসুদ্ধিযা চ পচ্চযভূতা অযোনিসোমনসিকাৰো, যোনিসোমনসিকাৰোতি ‘‘ইমে দ্ৱে ধম্মা দুপ্পটিৱিজ্ঝা’’তি এত্থ নীহৰিত্ৱা ৱুত্তা, এৱং ইমেহি ধম্মা নীহৰিত্ৱা ৱত্তব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘তথা’’তিআদিমাহ. তত্থ অসুভজ্ঝানাদযো চত্তাৰো ৱিসংযোগা নাম কামযোগাদিপটিপক্খভাৱতো. ‘‘এৱং পভেদা’’তি ইমিনা ‘‘অৱিজ্জাভাগিনো ধম্মা, ৱিজ্জাভাগিনো ধম্মা, কণ্হা ধম্মা, সুক্কা ধম্মা’’তি (ধ. স. ১০১, ১০৪) এৱমাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

(ঝ) পচ্চযেহি সমেচ্চ সম্ভুয্য কতত্তা পঞ্চক্খন্ধা সঙ্খতা ধাতু. কেনচি অনভিসঙ্খতত্তা নিব্বানং অসঙ্খতা ধাতু.

(ঞ) তিস্সো ৱিজ্জা ৱিজ্জনট্ঠেন, ৱিদিতকৰণট্ঠেন চ ৱিজ্জা. ৱিমুত্তীতি অৰহত্তফলং পটিপক্খতো সব্বসো ৱিমুত্তত্তা.

অভিঞ্ঞাদীনীতি অভিঞ্ঞাপঞ্ঞাদীনি. এককসদিসানেৱ পুৰিমৱাৰে ৱিয ৱিভজ্জ কথেতব্বতো. মগ্গো কথিতোতি এত্থ ‘‘মগ্গোৱ কথিতো’’তি এৱমত্থং অগ্গহেত্ৱা ‘‘মগ্গো কথিতোৱা’’তি এৱমত্থো গহেতব্বো ‘‘অনুপ্পাদে ঞাণ’’ন্তি ইমিনা ফলস্স গহিতত্তা. সচ্ছিকাতব্বপদে ফলং কথিতন্তি এত্থাপি ‘‘ফলমেৱ কথিত’’ন্তি অগ্গহেত্ৱা ‘‘ফলং কথিতমেৱা’’তি অত্থো গহেতব্বো ৱিজ্জাগ্গহণেন তদঞ্ঞস্স সঙ্গহিতত্তা. এস নযো ইতো পৰেসুপি এৱৰূপেসু ঠানেসু.

দ্ৱেধম্মৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

তযোধম্মৱণ্ণনা

৩৫৩. (ছ) সোতি অনাগামিমগ্গো. সব্বসো কামানং নিস্সৰণং সমুচ্ছেদৱসেন পজহনতো. আৰুপ্পে অৰহত্তমগ্গো নাম অৰূপজ্ঝানং পাদকং কত্ৱা উপ্পন্নো অগ্গমগ্গো. পুন উপ্পত্তিনিৱাৰণতোতি ৰূপানং উপ্পত্তিযা সব্বসো নিৱাৰণতো. নিৰুজ্ঝন্তি সঙ্খাৰা এতেনাতি নিৰোধো, অগ্গমগ্গো. তেন হি কিলেসৱট্টে নিৰোধিতে ইতৰম্পি ৱট্টদ্ৱযং নিৰোধিতমেৱ হোতি. তস্স পন নিৰোধস্স পৰিযোসানত্তা অগ্গফলং ‘‘নিৰোধো’’তি ৱত্তব্বতং লব্ভতীতি আহ ‘‘অৰহত্তফলং নিৰোধোতি অধিপ্পেত’’ন্তি. ‘‘অৰহত্তফলেন হি নিব্বানে দিট্ঠে’’ তি ইদং অৰহত্তমগ্গেন নিব্বানদস্সনস্সাযং নিব্বত্তীতি কত্ৱা ৱুত্তং. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘অৰহত্তসঙ্খাতনিৰোধস্স পচ্চযত্তা’’ তি ইদম্পি ৱচনং সমত্থিতং হোতি.

(জ) অতীতং সাৰম্মণন্তি অতীতকোট্ঠাসাৰম্মণং ঞাণং, অতীতা খন্ধাযতনধাতুযো আৰব্ভ পৱত্তনকঞাণন্তি অত্থো. ‘‘মগ্গো কথিতোৱা’’তি অৱধাৰণং দট্ঠব্বং, তথা ‘‘সচ্ছিকাতব্বে ফলং কথিতমেৱা’’তি.

(ঞ) আসৱানং খযে ঞাণন্তি চ আসৱানং খযন্তে ঞাণন্তি অধিপ্পাযো, অঞ্ঞথা মগ্গো কথিতো সিযা.

তযোধম্মৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চতুধম্মৱণ্ণনা

৩৫৪. (ক) দাৰুমযং চক্কং দাৰুচক্কং, তথা ৰতনচক্কং. আণট্ঠেন ধম্মো এৱ ধম্মচক্কং. ইৰিযাপথানং অপৰাপৰপ্পৱত্তিতো ইৰিযাপথচক্কং, তথা সম্পত্তিচক্কং ৱেদিতব্বং.

অনুচ্ছৱিকে দেসেতি পুঞ্ঞকিৰিযায, সম্মাপটিপত্তিযা অনুৰূপদেসে. সেৱনং কালেন কালং উপসঙ্কমনং. ভজনং ভত্তিৱসেন পযিৰুপাসনং. অত্তনো সম্মা ঠপনন্তি অত্তনো চিত্তসন্তানস্স যোনিসো ঠপনং সদ্ধাদীসু নিৱেসনন্তি আহ ‘‘সচে’’তিআদি. ইদমেৱেত্থ পমাণন্তি ইদমেৱ পুব্বেকতপুঞ্ঞতাসঙ্খাতং সম্পত্তিচক্কমেত্থ এতেসু সম্পত্তিচক্কেসু পমাণভূতং ইতৰেসং কাৰণভাৱতো. তেনাহ ‘‘যেন হী’’তিআদি. সো এৱ চ কতপুঞ্ঞো পুগ্গলো অত্তানং সম্মা ঠপেতি অকতপুঞ্ঞস্স তদভাৱতো. পঠমো লোকিযোৱ, তত্থাপি কামাৱচৰোৱ. ইধাতি ইমস্মিং দসুত্তৰসুত্তে. পুব্বভাগে লোকিযাৱাতি মগ্গস্স পুব্বভাগে পৱত্তনকা লোকিযা এৱ. তত্থ কাৰণং ৱুত্তমেৱ.

(চ) কামযোগৱিসংযোগো অনাগামিমগ্গো, দিট্ঠিযোগৱিসংযোগো সোতাপত্তিমগ্গো, ইতৰে দ্ৱে অৰহত্তমগ্গোতি এৱং অনাগামিমগ্গাদিৱসেন ৱেদিতব্বা.

(ছ) পঠমস্স ঝানস্স লাভিন্তি য্ৱাযং অপ্পগুণস্স পঠমস্স ঝানস্স লাভী, তং. কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তীতি ততো ৱুট্ঠিতং আৰম্মণৱসেন কামসহগতা হুত্ৱা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি চোদেন্তি তুদেন্তি. তস্স কামানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকাৰানং ৱসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি হাযতি পৰিহাযতি, তস্মা ‘‘হানভাগিযো সমাধী’’তি ৱুত্তো. তদনুধম্মতাতি তদনুৰূপসভাৱো. ‘‘সতি সন্তিট্ঠতী’’তি ইদং মিচ্ছাসতিং সন্ধায ৱুত্তং. যস্স হি পঠমজ্ঝানানুৰূপসভাৱা পঠমজ্ঝানং সন্ততো পণীততো দিস্ৱা অস্সাদযমানা অপেক্খমানা অভিনন্দমানা নিকন্তি হোতি, তস্স নিকন্তিৱসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি নেৱ হাযতি, ন ৱড্ঢতি, ঠিতিকোট্ঠাসিকো হোতি, তেন ৱুত্তং ‘‘ঠিতিভাগিযো সমাধী’’তি.

অৱিতক্কসহগতাতি অৱিতক্কং দুতিযজ্ঝানং সন্ততো পণীততো মনসি কৰোতো আৰম্মণৱসেন অৱিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা. সমুদাচৰন্তীতি পগুণপঠমজ্ঝানতো ৱুট্ঠিতং দুতিযজ্ঝানাধিগমত্থায চোদেন্তি তুদেন্তি, তস্স উপৰি দুতিযজ্ঝানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকাৰানং ৱসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি ৱিসেসভূতস্স দুতিযজ্ঝানস্স উপ্পত্তিপদট্ঠানতায ‘‘ৱিসেসভাগিযো সমাধী’’তি ৱুত্তো. নিব্বিদাসহগতাতি তমেৱ পঠমজ্ঝানলাভিং ঝানতো ৱুট্ঠিতং নিব্বিদাসঙ্খাতেন ৱিপস্সনাঞাণেন সহগতা. ৱিপস্সনাঞাণঞ্হি ঝানঙ্গেসু পভেদেন উপট্ঠহন্তেসু নিব্বিন্দতি উক্কণ্ঠতি, তস্মা ‘‘নিব্বিদা’’তি ৱুচ্চতি. সমুদাচৰন্তীতি নিব্বানসচ্ছিকৰণত্থায চোদেন্তি তুদেন্তি. ৱিৰাগূপসঞ্হিতোতি ৱিৰাগসঙ্খাতেন নিব্বানেন উপসঞ্হিতো. ৱিপস্সনাঞাণঞ্হি ‘‘সক্কা ইমিনা মগ্গেন ৱিৰাগং নিব্বানং সচ্ছিকাতু’’ন্তি পৱত্তিতো ‘‘ৱিৰাগূপসঞ্হিত’’ন্তি ৱুচ্চতি, তংসম্পযুত্তা সঞ্ঞামনসিকাৰাপি ৱিৰাগূপসঞ্হিতা এৱ নাম. তস্স তেসং সঞ্ঞামনসিকাৰানং ৱসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি অৰিযমগ্গপটিৱেধস্স পদট্ঠানতায ‘‘নিব্বেধভাগিযো সমাধী’’তি ৱুত্তো. সব্বসমাপত্তিযোতি দুতিযজ্ঝানাদিকা সব্বা সমাপত্তিযো. অত্থো ৱেদিতব্বোতি হানভাগিযাদিঅত্থো তাৱ ৱিত্থাৰেত্ৱা ৱেদিতব্বো.

মগ্গো কথিতো চতুন্নং অৰিযসচ্চানং উদ্ধটত্তা. ফলং কথিতং সৰূপেনেৱ.

চতুধম্মৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্চধম্মৱণ্ণনা

৩৫৫. (খ) ‘‘পঞ্চঙ্গিকো সম্মাসমাধী’’তি সমাধিঅঙ্গভাৱেন পঞ্ঞা উদ্দিট্ঠাতি পীতিফৰণতাদিৱচনেন হি তমেৱ ৱিভজতি. তেনাহ ‘‘পীতিং ফৰমানা উপ্পজ্জতী’’তিআদি.‘‘সো ইমমেৱ কাযং ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.৪২৭) নযেন পীতিযা, সুখস্স চ ফৰণং ৱেদিতব্বং. সৰাগৱিৰাগতাদিৱিভাগদস্সনৱসেন পৰেসং চেতো ফৰমানা. আলোকফৰণেতি কসিণালোকস্স ফৰণে সতি তেনেৱ আলোকেন ফৰিতপ্পদেসে. তস্স সমাধিস্স ৰূপদস্সনপচ্চযত্তা পচ্চৱেক্খণঞাণং পচ্চৱেক্খণনিমিত্তং.

পীতিফৰণতা সুখফৰণতাতি আৰম্মণে ঠত্ৱা চতুত্থজ্ঝানস্স উপ্পাদনতো তা ‘‘পাদা ৱিযা’’তি ৱুত্তা. চেতোফৰণতা আলোকফৰণতাতি তংতংকিচ্চসাধনতো তা ‘‘হত্থা ৱিযা’’তি ৱুত্তা. অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং সমাধানস্স সৰীৰভাৱতো ‘‘মজ্ঝিমকাযো ৱিযা’’তি ৱুত্তং. পচ্চৱেক্খণনিমিত্তং উত্তমঙ্গভাৱতো ‘‘সীসং ৱিযা’’তি ৱুত্তং.

(জ) সব্বসো কিলেসদুক্খদৰথপৰিড়াহানং ৱিগতত্তা লোকিযসমাধিস্স সাতিসযমেত্থ সুখন্তি ৱুত্তং ‘‘অপ্পিতপ্পিতক্খণে সুখত্তা পচ্চুপ্পন্নসুখো’’তি. পুৰিমস্স পুৰিমস্স ৱসেন পচ্ছিমং পচ্ছিমং লদ্ধাসেৱনতায সন্ততৰপণীততৰভাৱপ্পত্তি হোতীতি আহ ‘‘পুৰিমো পুৰিমো…পে… সুখৱিপাকো’’তি.

কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিযাতি কিলেসানং পটিপ্পস্সম্ভনেন লদ্ধত্তা. কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিভাৱন্তি কিলেসানং পটিপ্পস্সম্ভনভাৱং. লদ্ধত্তা পত্তত্তা তব্ভাৱং উপগতত্তা. লোকিযসমাধিস্স পচ্চনীকানি নীৱৰণপঠমজ্ঝাননিকন্তিআদীনি নিগ্গহেতব্বানি, অঞ্ঞে কিলেসা ৱাৰেতব্বা, ইমস্স পন অৰহত্তসমাধিস্স পটিপ্পস্সদ্ধসব্বকিলেসত্তা ন নিগ্গহেতব্বং, ৱাৰেতব্বঞ্চ অত্থীতি মগ্গানন্তৰং সমাপত্তিক্খণে চ অপ্পযোগেন অধিগতত্তা, ঠপিতত্তা চ অপৰিহানৱসেন ৱা ঠপিতত্তা নসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিৱাৱটো. ‘‘সতিৱেপুল্লপ্পত্তত্তা’’তি এতেন অপ্পৱত্তমানাযপি সতিযা সতিবহুলতায সতো এৱ নামাতি দস্সেতি, ‘‘যথাপৰিচ্ছিন্নকালৱসেনা’’তি এতেন পৰিচ্ছিন্দনসতিযা সতোতি দস্সেতি. সেসেসু ঞাণঙ্গেসু. পঞ্চঞাণিকোতি এত্থ ৱুত্তসমাধিমুখেন পঞ্চ ঞাণানেৱ উদ্দিট্ঠানি, নিদ্দিট্ঠানি চ.

মগ্গো কথিতো ইন্দ্ৰিযসীসেন সম্মাৱাযামাদীনং কথিতত্তা. ফলং কথিতং অসেক্খানং সীলক্খন্ধাদীনং কথিতত্তা.

পঞ্চধম্মৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ছধম্মৱণ্ণনা

৩৫৬. মগ্গো কথিতোতি এত্থ ৱত্তব্বং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ.

সত্তধম্মৱণ্ণনা

৩৫৭. (ঞ) হেতুনাতি আদিঅন্তৱন্ততো, অনচ্চন্তিকতো, তাৱকালিকতো, নিচ্চপটিক্খেপতোতি এৱং আদিনা হেতুনা. নযেনাতি ‘‘যথা ইমে সঙ্খাৰা এতৰহি, এৱং অতীতে, অনাগতে চ অনিচ্চা সঙ্খতা পটিচ্চসমুপ্পন্না খযধম্মা ৱযধম্মা ৱিৰাগধম্মা নিৰোধধম্মা’’তি অতীতানাগতেসু নযননযেন. কামং খীণাসৱস্স সব্বেসং সঙ্খাৰানং অনিচ্চতাদি সুদিট্ঠা সুপ্পটিৱিদ্ধা, তং পন অসম্মোহনৱসেন কিচ্চতো, ৱিপস্সনায পন আৰম্মণকৰণৱসেনাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিপস্সনাঞাণেন সুদিট্ঠা হোন্তী’’তি. কিলেসৱসেন উপ্পজ্জমানো পৰিড়াহো ৱত্থুকামসন্নিস্সযো, ৱত্থুকামাৱস্সযো চাতি ৱুত্তং ‘‘দ্ৱেপি সপৰিড়াহট্ঠেন অঙ্গাৰকাসু ৱিযা’’তি. নিন্নস্সেৱাতি [নিন্নস্স (অট্ঠকথাযং)] নিন্নভাৱস্সেৱ. অন্তো ৱুচ্চতি লামকট্ঠেন তণ্হা. ব্যন্তং ৱিগতন্তং ভূতন্তি ব্যন্তীভূতন্তি আহ ‘‘নিৰতিভূতং, [নিযতিভূতং (অট্ঠকথাযং) ৱিগতন্তিভূতং (?)] নিত্তণ্হন্তি অত্থো’’তি. ইধ সত্তকে. ভাৱেতব্বপদে মগ্গো কথিতো বোজ্ঝঙ্গানং ৱুত্তত্তা.

পঠমভাণৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অট্ঠধম্মৱণ্ণনা

৩৫৮. (ক) আদিব্ৰহ্মচৰিযিকাযাতি আদিব্ৰহ্মচৰিযা এৱ আদিব্ৰহ্মচৰিযিকা যথা ‘‘ৱিনযো এৱ ৱেনযিকো’’তি, তস্সা আদিব্ৰহ্মচৰিযিকায. কা পন সাতি আহ ‘‘পঞ্ঞাযা’’তি. সিক্খত্তযসঙ্গহস্সাতি অধিসীলসিক্খাদিসিক্খত্তযসঙ্গহস্স. উপচাৰজ্ঝানসহগতা তৰুণসমথপঞ্ঞাৱ উদযব্বযানুপস্সনাৱসেন পৱত্তা তৰুণৱিপস্সনাপঞ্ঞা [তৰুণসমথৱিপস্সনাপঞ্ঞা (অট্ঠকথাযং)]. আদিভূতাযাতি পঠমাৱযৱভূতায, দেসনাৱসেন চেতং ৱুত্তং. উপ্পত্তিকালে পন নত্থি মগ্গধম্মানং আদিমজ্ঝপৰিযোসানতা একচিত্তুপ্পাদপৰিযাপন্নত্তা একজ্ঝংযেৱ উপ্পজ্জনতো. পেমন্তি দড়্হভত্তি, তং পন ৱল্লভৱসেন পৱত্তমানং গেহসিতসদিসং হোতীতি ‘‘গেহসিতপেম’’ন্তি ৱুত্তং. গৰুকৰণৱসেন পৱত্তিযা গৰু চিত্তং এতস্সাতি গৰুচিত্তো, তস্স ভাৱো গৰুচিত্তভাৱো, গৰুম্হি গৰুকাৰো. ‘‘কিলেসা ন উপ্পজ্জন্তী’’তি ৱত্ৱা তত্থ কাৰণমাহ ‘‘ওৱাদানুসাসনিং লভতী’’তি. গৰূনঞ্হি সন্তিকে ওৱাদানুসাসনিং লভিত্ৱা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তস্স কিলেসা ন উপ্পজ্জন্তি. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি.

(ছ) পেতাতি পেতমহিদ্ধিকা. অসুৰানন্তি দেৱাসুৰানং. পেতাসুৰা পন পেতা এৱাতি তেসং পেতেহি সঙ্গহো অৱুত্তসিদ্ধোৱ. আৱাহনং গচ্ছন্তীতি সম্ভোগসংসগ্গমুখেন পেতেহেৱ অসুৰানং সঙ্গহণে কাৰণং দস্সেতি.

(জ) অপ্পিচ্ছস্সাতি নিইচ্ছস্স. অভাৱত্থো হেত্থ অপ্প-সদ্দো ‘‘অপ্পডংসমকসৱাতাতপা’’তিআদীসু (অ. নি. ১০.১১) ৱিয. পচ্চযেসু অপ্পিচ্ছো পচ্চযঅপ্পিচ্ছো, চীৱৰাদিপচ্চযেসু ইচ্ছাৰহিতো. অধিগমঅপ্পিচ্ছোতি ঝানাদিঅধিগমৱিভাৱনে ইচ্ছাৰহিতো. পৰিযত্তিঅপ্পিচ্ছোতি পৰিযত্তিযং বাহুসচ্চৱিভাৱনে ইচ্ছাৰহিতো. ধুতঙ্গঅপ্পিচ্ছোতি ধুতঙ্গেসু অপ্পিচ্ছো ধুতঙ্গৱিভাৱেন ইচ্ছাৰহিতো. সন্তগুণনিগূহনেনাতি অত্তনি সংৱিজ্জমানানং ঝানাদিগুণানঞ্চেৱ বাহুসচ্চগুণস্স চ ধুতঙ্গগুণস্স চ নিগূহনেন ছাদনেন. সম্পজ্জতীতি নিপ্পজ্জতি সিজ্ঝতি. নো মহিচ্ছস্সাতি মহতিযা ইচ্ছায সমন্নাগতস্স, ইচ্ছং ৱা মহন্তস্স নো সম্পজ্জতি অনুধম্মস্সাপি অনিচ্ছনতো.

পৱিৱিত্তস্সাতি পকাৰেহি ৱিৱিত্তস্স. তেনাহ ‘‘কাযচিত্তউপধিৱিৱেকেহি ৱিৱিত্তস্সা’’তি. ‘‘অট্ঠআৰম্ভৱত্থুৱসেনা’’তি এতেন ভাৱনাভিযোগৱসেন একীভাৱোৱ ইধ ‘‘কাযৱিৱেকো’’তি অধিপ্পেতো, ন গণসঙ্গণিকাভাৱমত্তন্তি দস্সেতি. কম্মন্তি যোগকম্মং.

সত্তেহি কিলেসেহি চ সঙ্গণনং সমোধানং সঙ্গণিকা, সা আৰমিতব্বট্ঠেন আৰামো এতস্সাতি সঙ্গণিকাৰামো, তস্স. তেনাহ ‘‘গণসঙ্গণিকায চেৱা’’তিআদি. আৰদ্ধৱীৰিযস্সাতি পগ্গহিতৱীৰিযস্স, তঞ্চ খো উপধিৱিৱেকে নিন্নতাৱসেন ‘‘অযং ধম্মো’’তি ৱচনতো. এস নযো ইতো পৰেসুপি. ৱিৱট্টসন্নিস্সিতংযেৱ হি সমাধানং ইধাধিপ্পেতং, তথা পঞ্ঞাপি. কম্মস্সকতাপঞ্ঞায হি পতিট্ঠতো কম্মৱসেন ‘‘ভৱেসু নানপ্পকাৰো অনত্থো’’তি জানন্তো কম্মক্খযকৰঞাণং অভিপত্থেতি, তদত্থঞ্চ উস্সাহং কৰোতি. মানাদযো সত্তসন্তানং সংসাৰে পপঞ্চেন্তি ৱিত্থাৰেন্তীতি পপঞ্চাতি আহ ‘‘নিপ্পপঞ্চস্সাতি ৱিগতমানতণ্হাদিট্ঠিপপঞ্চস্সা’’তি.

মগ্গো কথিতো সৰূপেনেৱ.

নৱধম্মৱণ্ণনা

৩৫৯. (খ) ৱিসুদ্ধিন্তি ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিং, অচ্চন্তৱিসুদ্ধিমেৱ ৱা. চতুপাৰিসুদ্ধিসীলন্তি পাতিমোক্খসংৱৰাদিনিৰুপক্কিলিট্ঠতায চতুব্বিধপৰিসুদ্ধিৱন্তং সীলং. পাৰিসুদ্ধিপধানিযঙ্গন্তি পুগ্গলস্স পৰিসুদ্ধিযা পধানভূতং অঙ্গং. তেনাহ ‘‘পৰিসুদ্ধভাৱস্স পধানঙ্গ’’ন্তি. সমথস্স ৱিসুদ্ধিভাৱো ৱোদানং পগুণভাৱেন পৰিচ্ছিন্নন্তি আহ ‘‘অট্ঠ পগুণসমাপত্তিযো’’তি. ৱিগতুপক্কিলেসঞ্হি ‘‘পগুণ’’ন্তি ৱত্তব্বতং লব্ভতি, ন সউপক্কিলেসং হানভাগিযাদিভাৱপ্পত্তিতো. সত্তদিট্ঠিমলৱিসুদ্ধিতো নামৰূপপৰিচ্ছেদো দিট্ঠিৱিসুদ্ধি. পচ্চযপৰিগ্গহো অদ্ধত্তযকঙ্খামলৱিধমনতো কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধি. যস্মা নামৰূপং নাম সপ্পচ্চযমেৱ, তস্মা তং পৰিগ্গণ্হন্তেন অত্থতো তস্স সপ্পচ্চযতাপি পৰিগ্গহিতা এৱ হোতীতি ৱুত্তং ‘‘দিট্ঠিৱিসুদ্ধীতি সপ্পচ্চযং নামৰূপদস্সন’’ন্তি. যস্মা পন নামৰূপস্স পচ্চযং পৰিগ্গণ্হন্তেন তীসু অদ্ধাসু কঙ্খামলৱিতৰণপচ্চযাকাৰাৱবোধৱসেনেৱ হোতি, তস্মা ‘‘পচ্চযাকাৰঞাণ’’ন্তিআদি ৱুত্তং যথা কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধি ‘‘ধম্মট্ঠিতিঞাণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. মগ্গামগ্গে ঞাণন্তি মগ্গামগ্গে ৱৱত্থপেত্ৱা ঠিতঞাণং. ঞাণন্তি ইধ তৰুণৱিপস্সনা কথিতা তেসং ভিক্খূনং অজ্ঝাসযৱসেন ‘‘ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধী’’তি ৱুট্ঠানগামিনিযা ৱিপস্সনায ৱুচ্চমানত্তা. যদি ‘‘ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধী’’তি ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনা অধিপ্পেতা, ‘‘পঞ্ঞা’’তি চ অৰহত্তফলপঞ্ঞা, মগ্গো পন কথন্তি? মগ্গো বহুকাৰপদে ৱিৰাগগ্গহণেন গহিতো. ৱক্খতি হি ‘‘ইধ বহুকাৰপদে মগ্গো কথিতো’’তি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩৫৯).

(ছ) চক্খাদিধাতুনানত্তন্তি চক্খাদিৰূপাদিচক্খুৱিঞ্ঞাণাদিধাতূনং ৱেমত্ততং নিস্সায. চক্খুসম্ফস্সাদিনানত্তন্তি চক্খুসম্ফস্সসোতসম্ফস্সঘানসম্ফস্সাদিসম্ফস্সৱিভাগং. সঞ্ঞানানত্তন্তি এত্থ ৰূপসঞ্ঞাদিসঞ্ঞানানত্তম্পি লব্ভতেৱ, তং পন কামসঞ্ঞাদিগ্গহণেনেৱ গয্হতি. কামসঞ্ঞাদীতি আদি-সদ্দেন ব্যাপাদসঞ্ঞাদীনং গহণং. সঞ্ঞানিদানত্তা পপঞ্চসঙ্খানং ‘‘সঞ্ঞানানত্তং পটিচ্চ সঙ্কপ্পনানত্ত’’ন্তি ৱুত্তং, ‘‘যং সঙ্কপ্পেতি, তং পপঞ্চেতী’’তি ৱচনতো ‘‘সঙ্কপ্পনানত্তং পটিচ্চ ছন্দনানত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. ছন্দনানত্তন্তি চ তণ্হাছন্দস্স নানত্তং. ৰূপপৰিড়াহোতি ৰূপৱিসযো ৰূপাভিপত্থনাৱসেন পৱত্তো কিলেসপৰিড়াহো. সদ্দপৰিড়াহোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. কিলেসো হি উপ্পজ্জমানো অপ্পত্তেপি আৰম্মণে পত্তো ৱিয পৰিড়াহোৱ উপ্পজ্জতি. তথাভূতস্স পন কিলেসছন্দস্স ৱসেন ৰূপাদিপৰিযেসনা হোতীতি আহ ‘‘পৰিড়াহনানত্ততায ৰূপপৰিযেসনাদিনানত্তং উপ্পজ্জতী’’তি. তথা পৰিযেসন্তস্স সচে তং ৰূপাদি লব্ভেয্য, তং সন্ধাযাহ ‘‘পৰিযেসনাদিনানত্ততায ৰূপপটিলাভাদিনানত্তং উপ্পজ্জতী’’তি.

(জ) মৰণানুপস্সনাঞাণেতি মৰণস্স অনুপস্সনাৱসেন পৱত্তঞাণে, মৰণানুস্সতিসহগতপঞ্ঞাযাতি অত্থো. আহাৰং পৰিগ্গণ্হন্তস্সাতি গমনাদিৱসেন আহাৰং পটিক্কূলতো পৰিগ্গণ্হন্তস্স. উক্কণ্ঠন্তস্সাতি নিব্বিন্দন্তস্স কত্থচিপি অসজ্জন্তস্স.

দসধম্মৱণ্ণনা

৩৬০. (ঝ) নিজ্জৰকাৰণানীতি পজহনকাৰণানি. ইমস্মিং অভিঞ্ঞাপদে মগ্গো কথীযতীতি কত্ৱা ‘‘অযং হেট্ঠা..পে… পুন গহিতা’’তি ৱুত্তং. তথা হি ৱক্খতি ‘‘ইধ অভিঞ্ঞাপদে মগ্গো কথিতো’’ (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩৬০) কিঞ্চাপি নিজ্জিণ্ণা মিচ্ছাদিট্ঠীতি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. যথা মিচ্ছাদিট্ঠি ৱিপস্সনায নিজ্জিণ্ণাপি ন সমুচ্ছিন্নাতি সমুচ্ছেদপ্পহানদস্সনত্থং পুন গহিতা, এৱং মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদযোপি ৱিপস্সনায পহীনাপি অসমুচ্ছিন্নতায ইধ পুন গহিতাতি অযমত্থো ‘‘মিচ্ছাসঙ্কপ্পো’’তিআদীসু সব্বপদেসু ৱত্তব্বোতি দস্সেতি ‘‘এৱং সব্বপদেসু নযো নেতব্বো’’তি ইমিনা.

এত্থ চাতি ‘‘সম্মাৱিমুত্তিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তী’’তি এতস্মিং পাড়িপদে. এত্থ চ সমুচ্ছেদৱসেন, পটিপ্পস্সদ্ধিৱসেন চ পটিপক্খধম্মা সম্মদেৱ ৱিমুচ্চনং সম্মাৱিমুত্তি, তপ্পচ্চযা চ মগ্গফলেসু অট্ঠ ইন্দ্ৰিযানি ভাৱনাপাৰিপূৰিং উপগচ্ছন্তীতি মগ্গসম্পযুত্তানিপি সদ্ধাদীনি ইন্দ্ৰিযানি উদ্ধটানি. মগ্গৱসেন হি ফলেসু ভাৱনা পাৰিপূৰী নামাতি. অভিনন্দনট্ঠেনাতি অতিৱিয সিনেহনট্ঠেনিদঞ্হি. সোমনস্সিন্দ্ৰিযং উক্কংসগতসাতসভাৱং সম্পযুত্তধম্মে সিনেহন্তং তেমেন্তং ৱিয পৱত্ততি. পৱত্তসন্ততিআধিপতেয্যট্ঠেনাতি ৱিপাকসন্তানস্স জীৱনে অধিপতিভাৱেন. ‘‘এৱ’’ন্তিআদি ৱুত্তস্সেৱ অত্থস্স নিগমনং.

অদ্ধেন সহ ছট্ঠানি পঞ্হসতানি, পঞ্ঞাসাধিকানি সহ পঞ্হসতানীতি অত্থো.

এত্থ চ আযস্মা ধম্মসেনাপতি ‘‘দসসু নাথকৰণধম্মেসু পতিট্ঠায দসকসিণাযতনানি ভাৱেন্তো দসআযতনমুখেন পৰিঞ্ঞং পট্ঠপেত্ৱা পৰিঞ্ঞেয্যধম্মে পৰিজানন্তো দসমিচ্ছত্তে, দসঅকুসলকম্মপথে চ পহায দসকুসলকম্মপথেসু চ অৱট্ঠিতো দসসু অৰিযাৱাসেসু আৱসিতুকামো দসসঞ্ঞা উপ্পাদেন্তো দসনিজ্জৰৱত্থূনি অভিঞ্ঞায দসঅসেক্খধম্মে অধিগচ্ছতী’’তি তেসং ভিক্খূনং ওৱাদং মত্থকং পাপেন্তো দেসনং নিট্ঠপেসি. পমোদৱসেন পটিগ্গণ্হনং অভিনন্দনন্তি আহ ‘‘সাধু সাধূতি অভিনন্দন্তা সিৰসা সম্পটিচ্ছিংসূ’’তি. তায অত্তমনতাযাতি তায যথাদেসিতদেসনাগতায পহট্ঠচিত্ততায, তত্থ যথালদ্ধঅত্থৱেদধম্মৱেদেহীতি অত্থো. ইমমেৱ সুত্তং আৱজ্জমানাতি ইমস্মিং সুত্তে তত্থ তত্থ আগতে অভিঞ্ঞেয্যাদিভেদে ধম্মে অভিজাননাদিৱসেন সমন্নাহৰন্তা. সহ পটিসম্ভিদাহি…পে… পতিট্ঠহিংসূতি অত্তনো উপনিস্সযসম্পন্নতায, থেৰস্স চ দেসনানুভাৱেন যথাৰদ্ধং ৱিপস্সনং উস্সুক্কেত্ৱা পটিসম্ভিদাপৰিৱাৰায অভিঞ্ঞায সণ্ঠহিংসূতি.

সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায

দসুত্তৰসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.