৭. মহাসমযসুত্তৱণ্ণনা

নিদানৱণ্ণনা

৩৩১. উদানন্তি ৰঞ্ঞা ওক্কাকেন জাতিসম্ভেদপৰিহাৰনিমিত্তং পৱত্তিতং উদানং পটিচ্চ. একোপি জনপদো ৰুড়্হিসদ্দেন ‘‘সক্কা’’তি ৱুচ্চতীতি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং মহানিদানৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং. অৰোপিতেতি কেনচি অৰোপিতে.

আৱৰণেনাতি সেতুনা. বন্ধাপেত্ৱাতি পংসুপলাসপাসাণমত্তিকাখণ্ডাদীহি আড়িং থিৰং কাৰাপেত্ৱা.

‘‘জাতিং ঘট্টেত্ৱা কলহং ৱড্ঢযিংসূ’’তি সঙ্খেপেন ৱুত্তমত্থং পাকটতৰং কাতুং ‘‘কোলিযকম্মকৰা ৱদন্তী’’তিআদি ৱুত্তং.

তীণি জাতকানীতি ফন্দনজাতকপথৱীউন্দ্ৰিযজাতকলটুকিকজাতকানি দ্ৱে জাতকানীতি ৰুক্খধম্ম ৱট্টকজাতকানি.

তেনাতি ভগৱতা. কলহকাৰণভাৱোতি কলহকাৰণস্স অত্থিভাৱো.

অট্ঠানেতি অকাৰণে. ৱেৰং কত্ৱাতি ৱিৰোধং উপ্পাদেত্ৱা. ‘‘কুঠাৰিহত্থো পুৰিসো’’তিআদিনা ফন্দনজাতকং কথেসি. ‘‘দুদ্দুভাযতি ভদ্দন্তে’’তিআদিনা পথৱীউন্দ্ৰিযজাতকং কথেসি. ‘‘ৱন্দামি তং কুঞ্জৰা’’তিআদিনা লটুকিকজাতকং কথেসি.

‘‘সাধূ সম্বহুলা ঞাতী; অপি ৰুক্খা অৰঞ্ঞজা;

ৱাতো ৱহতি একট্ঠং, ব্ৰহন্তম্পি ৱনপ্পতি’’ন্তি. –

আদিনা ৰুক্খধম্মজাতকং কথেসি.

‘‘সম্মোদমানা গচ্ছন্তি, জালং আদায পক্খিনো;

যদা তে ৱিৱদিস্সন্তি, তদা এহিন্তি মে ৱস’’ন্তি. –

আদিনা ৱট্টকজাতকং কথেসি.

‘‘অত্তদণ্ডা ভযং জাতং, জনং পস্সথ মেধগং;

সংৱেগং কিত্তযিস্সামি, যথা সংৱিজিতং মযা’’তি. (সু. নি. ১.৯৪১);

আদিনা অত্তদণ্ডসুত্তং কথেসি.

তংতংপলোভনকিৰিযা কাযৱাচাহি পৰক্কমন্তিযো ‘‘উক্কণ্ঠন্তূ’’তি সাসনং পেসেন্তি.

কুণালদহেতি কুণালদহতীৰে পতিট্ঠায. পুচ্ছিতপুচ্ছিতং কথেসি (জা. ২.কুণালজাতক) ‘‘অনুক্কমেন কুণালসকুণৰাজস্স পুচ্ছনপ্পসঙ্গেন কুণালজাতকং কথেস্সামী’’তি. অনভিৰতিং ৱিনোদেসি ইত্থীনং দোসদস্সনমুখেন কামানং আদীনৱোকাৰসংকিলেসৱিভাৱনেন.

কোসজ্জং ৱিধমিত্ৱা পুৰিসথামপৰিব্ৰূহনেন ‘‘উত্তমপুৰিসসদিসেহি নো ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি উপ্পন্নচিত্তা.

অৱিস্সট্ঠকম্মন্তাতি অৰতিৱিনোদনতো পট্ঠায অৱিস্সট্ঠসমণকম্মন্তা, অপৰিচত্তকম্মট্ঠানাতি অত্থো. নিসীদিতুং ৱট্টতীতি ভগৱা চিন্তেসীতি যোজনা.

পদুমিনিযন্তি পদুমস্সৰে. ৱিকসিংসু গুণগণৱিবোধেন. ‘‘অযং ইমস্স…পে… ন কথেসী’’তি ইমিনা সব্বেপি তে ভিক্খূ তাৱদেৱ পটিপাটিযা আগতত্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স লজ্জমানা অত্তনা পটিৱিদ্ধৱিসেসং ভগৱতো নাৰোচেসুন্তি দস্সেতি. ‘‘খীণাসৱান’’ন্তিআদিনা তত্থ কাৰণমাহ.

ওসীদমত্তেতি ভগৱতো সন্তিকং উপগতমত্তে. অৰিযমণ্ডলেতি অৰিযসমূহে. পাচীনযুগন্ধৰপৰিক্খেপতোতি যুগন্ধৰপব্বতস্স পাচীনপৰিক্খেপতো, ন বাহিৰকেহি উচ্চমানউদযপব্বততো. ৰামণেয্যকদস্সনত্থন্তি বুদ্ধুপ্পাদপটিমণ্ডিতত্তা ৱিসেসতো ৰমণীযস্স লোকস্স ৰমণীযভাৱদস্সনত্থং. উল্লঙ্ঘিত্ৱাতি উট্ঠহিত্ৱা. এৱৰূপে খণে লযে মুহুত্তেতি যথাৱুত্তে চন্দমণ্ডলস্স উট্ঠিতক্খণে উট্ঠিতৱেলাযং উট্ঠিতমুহুত্তেতি উপৰূপৰি কালস্স ৱড্ঢিতভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং.

তথা তেসং ভিক্খূনং জাতিআদিৱসেন ভগৱতো অনুৰূপপৰিৱাৰিতং দস্সেন্তো ‘‘তত্থা’’তি আদিমাহ.

সমাপন্নদেৱতাতি আসন্নট্ঠানে ঝানসমাপত্তি সমাপন্নদেৱতা. চলিংসূতি উট্ঠহিংসু. কোসমত্তং ঠানং সদ্দন্তৰং. জম্বুদীপে কিৰ আদিতো তেসট্ঠিমত্তানি নগৰসহস্সানি উপ্পন্নানি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তং সন্ধাযাহ ‘‘তিক্খত্তুং তেসট্ঠিযা নগৰসহস্সেসূ’’তি. তে পন সম্পিণ্ডেত্ৱা সতসহস্সতো পৰং অসীতিসহস্সানি, নৱসহস্সানি চ হোন্তি. নৱনৱুতিযা দোণমুখসতসহস্সেসূতি নৱসতসহস্সাধিকেসু নৱুতিসতসহস্সেসু দোণমুখেসু. দোণমুখন্তি চ মহানগৰস্স আযুপ্পত্তিট্ঠানভূতং পাদনগৰং ৱুচ্চতি. ছন্নৱুতিযা পট্টনকোটিসতসহস্সেসূতি ছকোটিঅধিকনৱুতিকোটিসতসহস্সপট্টনেসু. তম্বপণ্ণিদীপাদীসু ছপণ্ণাসায ৰতনাকৰেসু. এৱং পন নগৰদোণিমুখপট্টনৰতনাকৰাদিৱিভাগেন কথনং তংতংঅধিৱত্থায ৱসন্তীনং দেৱতানং বহুভাৱদস্সনত্থং. যদি দসসহস্সচক্কৱাড়েসু দেৱতা সন্নিপতিতা, অথ কস্মা পাড়িযং ‘‘দসহি চ লোকধাতূহী’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘দসসহস্স…পে… অধিপ্পেতা’’তি, তেন সহস্সিলোকধাতু ইধ ‘‘একা লোকধাতূ’’তি ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বং.

লোহপাসাদেতি আদিতো কতে লোহপাসাদে. ব্ৰহ্মলোকেতি হেট্ঠিমে ব্ৰহ্মলোকে. যদি তা দেৱতা এৱং নিৰন্তৰা, পচ্ছা আগতানং ওকাসো এৱ ন ভৱেয্যাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘যথা খো পনা’’তিআদি. সুদ্ধাৱাসকাযং উপপন্না সুদ্ধাৱাসকাযিকা, তাসং পন যস্মা সুদ্ধাৱাসভূমি নিৱাসট্ঠানং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সুদ্ধাৱাসৱাসীন’’ন্তি. আৱাসাতি আৱাসনট্ঠানভূতা, দেৱতা পন ওৰম্ভাগিযানং, ইতৰেসঞ্চ সংযোজনানং সমুচ্ছিন্দনেন সুদ্ধো আৱাসো এতেসন্তি সুদ্ধাৱাসা.

৩৩২. পুৰত্থিমচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ওতৰি অঞ্ঞত্থ ওকাসং অলভমানো. এৱং সেসাপি. বুদ্ধানং অভিমুখমগ্গো বুদ্ধৱীথি. যাৱ চক্কৱাড়া ওত্থৰিতুং ওৱৰিতুং ন সক্কা. পহটবুদ্ধৱীথিযাৱাতি বুদ্ধানং সন্তিকং উপসঙ্কমন্তেহি তেহি দেৱব্ৰহ্মেহি ৱড়ঞ্জিতৱীথিযাৱ. সমিতি সঙ্গতি সন্নিপাতো সমযো, মহন্তো সমযো মহাসমযোতি আহ ‘‘মহাসমূহো’’তি. পৱদ্ধং ৱনং পৱনন্তি আহ ‘‘ৱনসণ্ডো’’তি. দেৱঘটাতি দেৱসমূহা.

সমাদহংসূতি সমাদহিতং লোকুত্তৰসমাধিনা সুট্ঠু অপ্পিতং অকংসু, যথাসমাহিতং পন সমাধিনা যোজিতং নাম হোতীতি ৱুত্তং ‘‘সমাধিনা যোজেসু’’ন্তি. সব্বেসং গোমুত্তৱঙ্কাদীনং দূৰসমূহনিতত্তা সব্বে…পে… অকৰিংসু. নযতি অস্সে এতেহীতি নেত্তানি, যোত্তানি. অৱীথিপটিপন্নানং অস্সানং ৱীথিপটিপাদনং ৰস্মিগ্গহণেন পহোতীতি ‘‘সব্বযোত্তানি গহেত্ৱা অচোদেন্তো’’তি ৱত্ৱা তং পন অচোদনং অৱাৰণং এৱাতি আহ ‘‘অচোদেন্তো অৱাৰেন্তো’’তি.

যথা খীলং ভিত্তিযং ৱা ভূমিযং ৱা আকোটিতং দুন্নীহৰণং, যথা চ পলিঘং নগৰপ্পৱেসনিৱাৰণং, যথা চ ইন্দখীলং গম্ভীৰনেমি সুনিখাতং দুন্নীহৰণং, এৱং ৰাগাদযো সত্তসন্তানতো দুন্নীহৰণা, নিব্বাননগৰপ্পৱেসনিৱাৰণা চাতি তে ‘‘খীলং, পলিঘং, ইন্দখীল’’ন্তি চ ৱুত্তা. তণ্হাএজায অভাৱেন অনেজা পৰমসন্তুট্ঠভাৱেন চাতুদ্দিসত্তা অপ্পটিহতচাৰিকং চৰন্তি.

গতাসেতি গতা এৱ, ন পন গমিস্সন্তি পৰিনিট্ঠিতসৰণগমনত্তাতি. লোকুত্তৰসৰণগমনং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘নিব্বেমতিকসৰণগমনেন গতা’’তি. তে হি নিযমেন অপাযভূমিং ন গমিস্সন্তি, দেৱকাযঞ্চ পৰিপূৰেস্সন্তি. যে পন লোকিযেন সৰণগমনেন বুদ্ধং সৰণং গতাসে, ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং, সতি চ পচ্চযন্তৰসমৱাযে পহায মানুসং দেহং, দেৱকাযং পৰিপূৰেস্সন্তীতি অযমেত্থ অত্থো.

দেৱতাসন্নিপাতৱণ্ণনা

৩৩৩. এতেসন্তি দেৱতাসন্নিপাতানং. ইদানীতি ইমস্মিং কালে. বুদ্ধানন্তি অঞ্ঞেসং বুদ্ধানং অভাৱা. চিত্তকল্লতা চিত্তমদ্দৱং.

কিং পন ভগৱতাৱ মহন্তে দেৱতাসমাগমে তেসং নামগোত্তং কথেতুং সক্কাতি? আম সক্কাতি দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধা নাম মহন্তা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ দিট্ঠন্তি ৰূপাযতনমাহ, সুতন্তি সদ্দাযতনং, মুতন্তি সম্পত্তগ্গাহিইন্দ্ৰিযৱিসযং গন্ধৰসফোট্ঠব্বাযতনং, ৱিঞ্ঞাতন্তি ৱুত্তাৱসেসং সব্বং ঞেয্যং, পত্তন্তি পৰিযেসিত্ৱা, অপৰিযেসিত্ৱা ৱা সম্পত্তং, পৰিযেসিতন্তি পত্তং, অপ্পত্তং ৱা পৰিযিট্ঠং. অনুৱিচৰিতং মনসাতি কেৱলং মনসা আলোচিতং. কত্থচি নীলাদিৱসেন ৱিভত্তৰূপাৰম্মণেতি অভিধম্মে (ধ. স. ৬১৫) ‘‘নীলং পীতক’’ন্তিআদিনা ৱিভত্তে যত্থ কত্থচি ৰূপাৰম্মণে কিঞ্চি ৰূপাৰম্মণং ৱা ন অত্থীতি যোজনা. ভেৰিসদ্দাদিৱসেনাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. যন্তি যং আৰম্মণং. এতেসন্তি বুদ্ধানং.

ইদানি যথাৱুত্তমত্থং পাড়িযা সমত্থেতুং ‘‘যথাহা’’তিআদি ৱুত্তং. তদা জাননকিৰিযায অপৰিযোসিতভাৱদস্সনত্থং ‘‘জানামী’’তি ৱত্ৱা যস্মা যং কিঞ্চি নেয্যং নাম, সব্বং তং ভগৱতা অঞ্ঞাতং নাম নত্থি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘তমহং অব্ভঞ্ঞাসি’’ন্তি.

ন ওলোকেন্তি পযোজনাভাৱতো. ৱিপৰীতা ‘‘ন কম্মাৱৰণেন সমন্নাগতা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তা. ‘‘যস্স মঙ্গলা সমূহতা’’তি (সু. নি. ৩৬২) আৰভিত্ৱা ‘‘ৰাগং ৱিনযেথ মানুসেসু দিব্বেসু কামেসু চা’’তিআদিনা (সু. নি. ৩৬৩) চ ৰাগনিগ্গহকথাবাহুল্লতো সম্মাপৰিব্বাজনীযসুত্তং ৰাগচৰিতানং সপ্পাযং, ‘‘পিযমপ্পিযভূতা কলহ ৱিৱাদা পৰিদেৱসোকা সহমচ্ছৰা চা’’তিআদিনা (সু. নি. ৮৬৯; মহানি. ৯৮) কলহাদযো যতো দোসতো সমুট্ঠহন্তি, সো চ দোসো যতো পিযভাৱতো, সো চ পিযভাৱো যতো ছন্দতো সমুট্ঠহন্তি, ইতি ফলতো, কাৰণপৰম্পৰতো চ দোসে আদীনৱৱিভাৱনবাহুল্লতো কলহৱিৱাদসুত্তং (সু. নি. ৮৬৯; মহানি. ৯৮) দোসচৰিতানং সপ্পাযং –

‘‘অপ্পঞ্হি এতং ন অলং সমায,

দুৱে ৱিৱাদস্স ফলানি ব্ৰূমি;

এতম্পি দিস্ৱা ন ৱিৱাদযেথ,

খেমাভিপস্সং অৱিৱাদভূমি’’ন্তি. (সু. নি. ৯০২; মহানি. ১৩১) –

আদিনা নযেন সম্মোহৱিধমনতো, পঞ্ঞাপৰিব্ৰূহনতো চ মহাব্যূহসুত্তং মোহচৰিতানং সপ্পাযং –

‘‘পৰস্স চে ধম্মং অনানুজানং,

বালো, মগো হোতি নিহীনপঞ্ঞো;

সব্বেৱ বালা সুনিহীনপঞ্ঞা,

সব্বেৱিমে দিট্ঠিপৰিব্বসানা’’তি. (সু. নি. ৮৮৬; মহানি. ১১৫) –

আদিনা নযেন সন্দিট্ঠিপৰামাসিতাপনযনমুখেন সৱিসযেসু দিট্ঠিগ্গহণেসু ৱিসটৱিতক্কৱিচ্ছিন্দনৱসেন পৱত্তত্তা চূড়ব্যূহসুত্তং ৱিতক্কচৰিতানং সপ্পাযং –

‘‘মূলং পপঞ্চসঙ্খায (ইতি ভগৱা),

মন্তা অস্মীতি সব্বং উপৰুন্ধে;

যা কাচি তণ্হা অজ্ঝত্তং,

তাসং ৱিনযা সদা সতো সিক্খে’’তি. (সু. নি. ৯২২; মহানি. ১৫১) –

পপঞ্চসঙ্খায মূলং অৱিজ্জাদিকিলেসজাতং অস্মীতি পৱত্তমানঞ্চাতি সব্বং মন্তা পঞ্ঞায উপৰুন্ধেয্য. যা কাচি অজ্ঝত্তং ৰূপতণ্হাদিভেদা তণ্হা উপ্পজ্জেয্য, তাসং ৱিনযা ৱূপসমায সদা সতো উপট্ঠিতস্সতি হুত্ৱা সিক্খেয্যাতি এৱমাদি উপদেসস্স সদ্ধোৱ ভাজনং. তস্স হি সো অত্থাৱহোতি তুৱট্টকসুত্তং সদ্ধাচৰিতানং সপ্পাযং –

‘‘ৱীততণ্হো পুৰা ভেদা (ইতি ভগৱা),

পুব্বমন্তমনিস্সিতো;

ৱেমজ্ঝে নুপসঙ্খেয্যো,

তস্স নত্থি পুৰক্খত’’ন্তি. (সু. নি. ৮৫৫; মহানি. ৮৪) –

যো সৰীৰভেদতো পুব্বেৱ পহীনতণ্হো, ততো এৱ অতীতদ্ধসঞ্ঞিতং পুৰিমকোট্ঠাসং তণ্হানিস্সযেন অনিস্সিতো, ৱেমজ্ঝে পচ্চুপ্পন্নেপি অদ্ধনি ‘‘ৰত্তো’’তিআদিনা উপসঙ্খাতব্বো, তস্স অৰহতো তণ্হাদিট্ঠিপুৰক্খাৰানং অভাৱা অনাগতে অদ্ধনি কিঞ্চি পুৰক্খতং নত্থীতি আদিনা এৱং গম্ভীৰকথাবাহুল্লতো পূৰাভেদসুত্তং (সু. নি. ৮৫৫; মহানি. ৮৪) বুদ্ধিচৰিতানং সপ্পাযন্তি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘অথ নেসং সপ্পাযং …পে… ৱৱত্থপেত্ৱা’’তি. মনসাকাসীতি এৱং চৰিযায ৱসেন মনসি কত্ৱা পুন তং সদিসং অত্তনো দেসনানিক্খেপযোগ্যতাৱসেন মনসি অকাসি. অত্তজ্ঝাসযেন নু খো জানেয্যাতি পৰজ্ঝাসযাদিং অনপেক্খিত্ৱা ময্হংযেৱ অজ্ঝাসযেন আৰদ্ধ দেসনং জানেয্য নু খো. পৰজ্ঝাসযেনাতি সন্নিপতিতায পৰিসায কস্সচি অজ্ঝাসযেন. অট্ঠুপ্পত্তিকেনাতি ইধ সমুট্ঠিতঅট্ঠুপ্পত্তিযা. পুচ্ছাৱসেনাতি কস্সচি পুচ্ছন্তস্স পুচ্ছাৱসেন. আৰদ্ধদেসনং জানেয্যাতি. ‘‘সচে পচ্চেকবুদ্ধো ভৱেয্যা’’তি ইদং ইমেসং সুত্তানং দেসনায পুচ্ছা পচ্চেকবুদ্ধানং ভাৰিযা, অৱিসযা চাতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘সোপি ন সক্কুণেয্যা’’তি.

এত্থ চ যস্মা ন অনুমতিপুচ্ছা, কথেতুকম্যতাপুচ্ছা ৱা যুত্তা, অথ খো দিট্ঠসংসন্দনপুচ্ছাসদিসী ৱা ৱিমতিচ্ছেদনপুচ্ছাসদিসী ৱা পুচ্ছা যুত্তা, তাৱ পুগ্গলজ্ঝাসযৱসেন পৱত্তিতা নাম হোন্তি, ন যথাধম্মৱসেন, তত্থ যদি ভগৱা তথা সযমেৱ পুচ্ছিত্ৱা সযমেৱ ৱিস্সজ্জেয্য, সুণন্তীনং দেৱতানং সম্মোহো ভৱেয্য ‘‘কিং নামেতং ভগৱা পঠমং এৱমাহ, পুনপি এৱমাহা’’তি, অন্ধকাৰং পৱিট্ঠা ৱিয হোন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘এৱং পেতা দেৱতা ন সক্খিস্সন্তি পটিৱিজ্ঝিতু’’ন্তি. যথাধম্মদেসনাযং পন কথেতুকম্যতাৱসেন পুচ্ছনেন সম্মোহো হোতীতি. সূৰিযো উগ্গতোতি আহ দেৱসঙ্ঘো আসন্নতৰভাৱেন ওভাসস্স ৱিপুলউড়াৰভাৱতো. একিস্সা লোকধাতুযাতি সুত্তে (দী. নি. ৩.১৬১; ম. নি. ৩.১২৯; অ. নি. ১.২৭৭; ৱিভ. ৮০৯; নেত্তি. ৫৭; মি. প. ৫.১.১) আগতনযেন সব্বত্থেৱ পন অপুব্বং অচৰিমং দ্ৱে বুদ্ধা ন হোন্তেৱ. তেনেৱাহ – ‘‘অনন্তাসু…পে… অদ্দসা’’তি.

গাথাযং পুচ্ছামীতি নিম্মিতবুদ্ধো ভগৱন্তং পুচ্ছিতুং ওকাসং কাৰাপেসি. মুনিন্তি বুদ্ধমুনিং. পহূতপঞ্ঞন্তি মহাপঞ্ঞং. তিণ্ণন্তি চতুৰোঘতিণ্ণং. পাৰঙ্গতন্তি নিব্বানপ্পত্তং, সব্বস্স ৱা ঞেয্যস্স পাৰং পৰিযন্তং গতং. পৰিনিব্বুতং সউপাদিসেসনিব্বানৱসেন. ঠিতত্তন্তি অৱট্ঠিতচিত্তং লোকধম্মেহি অকম্পনেয্যতায. নিক্খম্ম ঘৰা পনুজ্জ কামেতি ৱত্থুকামে পনূদিত্ৱা ঘৰাৱাসা নিক্খম্ম. কথং ভিক্খু সম্মা সো লোকে পৰিব্বজেয্যাতি সো ভিক্খু কথং সম্মা পৰিব্বজেয্য গচ্ছেয্য ৱিহৰেয্য, অনুপলিত্তো হুত্ৱা লোকং অতিক্কমেয্যাতি অত্থো.

৩৩৪. সিলোকং অনুকস্সামীতি এত্থ সিলোকো নাম পাদসমুদযো, ইসীহি ৱুচ্চমানা গাথাতিপি ৱুচ্চতি. পাদোৱ নিযতৱণ্ণানুপুব্বিকানং পদানং সমূহো, তং সিলোকং অনুকস্সামি পৱত্তযিস্সামীতি অত্থোতি আহ ‘‘অক্খৰ…পে… পৱত্তযিস্সামী’’তি. যত্থাতি অধিকৰণে ভুম্মং. আমেডিতলোপেনাযং নিদ্দেসোতি আহ ‘‘যেসু যেসু ঠানেসূ’’তি. ভুম্মাতি ভূমিপটিবদ্ধনিৱাসা. তং তং নিস্সিতা তং তং ঠানং নিস্সিতৱন্তো নিস্সায ৱসমানা, তেহি সদ্ধিং সিলোকং অনুকস্সামীতি অধিপ্পাযো. ‘‘যে সিতা গিৰিগব্ভৰ’’ন্তি ইমিনা তেসং ৱিৱেকৱাসং দস্সেতি, ‘‘পহিতত্তা সমাহিতা’’তি ইমিনা ভাৱনাভিযোগং.

বহুজনা পঞ্চসতসঙ্খ্যত্তা. পটিপক্খাভিভৱনতো, তেজুস্সদতায চ সীহা ৱিয পৱিৱিত্ততায নিলীনা. একত্তন্তি একীভাৱং. ওদাতচিত্তা হুত্ৱা সুদ্ধাতি অৰহত্তমগ্গাধিগমেন পৰিযোদাতচিত্তা হুত্ৱা সুদ্ধা, ন কেৱলং সৰীৰসুদ্ধিযাৱ. ৱিপ্পসন্নাতি অৰিযমগ্গপ্পসাদেন ৱিসেসতো পসন্না. চিত্তস্স আৱিলভাৱকৰানং কিলেসানং অভাৱেন অনাৱিলা.

ভিক্খূ জানিত্ৱাতি ভিন্নকিলেসে ভিক্খূ ‘‘ইমে দিব্বচক্খুনা এতে দেৱকাযে পস্সন্তীতি জানিত্ৱা. সৱনন্তে জাতত্তাতি ধম্মস্সৱনপৰিযোসানে অৰিযজাতিযা জাতত্তা. ইদং সব্বন্তি ইদং ‘‘ভিয্যো পঞ্চসতে’’তিআদিকং সব্বং.

তদত্থায ৱীৰিযং কৰিংসূতি দিব্বচক্খুঞাণাভিনীহাৰৱসেন ৱীৰিযং উস্সাহং অকংসু. তেনাহ ‘‘ন তং তেহী’’তিআদি. সত্তৰিন্তি ত-কাৰস্স ৰ-কাৰাদেসং কত্ৱা ৱুত্তং, সত্ততিন্তি অত্থো. ‘‘সহস্স’’ন্তি পন অনুৱত্ততি, সত্ততিযোগেন বহুৱচনং. তেনাহ ‘‘একে সহস্সং. একে সত্ততিসহস্সানী’’তি.

অনন্তন্তি অন্তৰহিতং, তং পন অতিৱিয মহন্তং নাম হোতীতি আহ ‘‘ৱিপুল’’ন্তি.

অৱেক্খিত্ৱাতি ঞাণচক্খুনা ৱিসুং ৱিসুং অৱেক্খিত্ৱা ‘‘ৱৱত্থিত্ৱানা’’তিপি পঠন্তি, সো এৱত্থো. তং অৱেক্খনং নিচ্ছযকৰণং হোতীতি আহ ‘‘ৱৱত্থপেত্ৱা’’তি. পুব্বে ৱুত্তগাথাসু ততিযগাথায পচ্ছিমদ্ধং, চতুত্থগাথায পুৰিমদ্ধঞ্চ সন্ধাযাহ ‘‘পুব্বে ৱুত্তগাথমেৱা’’তি.

ৱিজাননম্পি দস্সনং এৱাতি আহ ‘‘পস্সথ ওলোকেথা’’তি. ৱাচাযতপৱত্তিতভাৱতো ‘‘অনুপটিপাটিযাৱ কিত্তযিস্সামী’’তি ৱদতি.

৩৩৫. সত্ত সহস্সানি সঙ্খাযাতি সত্ত সহস্সা. যক্খাযেৱাতি যক্খজাতিকা এৱ. আনুভাৱসম্পন্নাতি মহেসক্খা. ইদ্ধিমন্তোতি ৱা মহানুভাৱা. জুতিমন্তোতি মহপ্পভা. ৱণ্ণৱন্তোতি অতিক্কন্তৱণ্ণা. যসস্সিনোতি মহাপৰিৱাৰা চেৱ পত্থটকিত্তিসদ্দা চ. সমিতি-সদ্দো সমীপত্থোতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘ভিক্খূনং সন্তিক’’ন্তি.

হেমৱতপব্বতেতি হিমৱতো সমীপে ঠিতপব্বতে.

এতে সব্বেপীতি এতে সত্তসহস্সা কাপিলৱত্থৱা, ছসহস্সা হেমৱতা, তিসহস্সা সাতাগিৰাতি যথাৱুত্তা সব্বেপি সোড়সসহস্সা.

ৰাজগহনগৰেতি ৰাজগহনগৰস্স সমীপে. তন্তি কুম্ভীৰং.

৩৩৬. কামং পাচীনদিসং পসাসতি, তথাপি চতূসুপি দিসাসু সপৰিৱাৰদীপেসু চতূসুপি মহাদীপেসু গন্ধব্বানং জেট্ঠকো, কথং? সব্বে তে তস্স ৱসে ৱত্তন্তি.কুম্ভণ্ডানং অধিপতীতিআদীসুপি এসেৱ নযো.

তস্সাপি ৱিৰুড়্হস্স. তাদিসাযেৱাতি ধতৰট্ঠস্স পুত্তসদিসা এৱ পুথুত্থতো, নামতো, বলতো, ইদ্ধিআদিৱিসেসতো চ.

সব্বসঙ্গাহিকৱসেনাতি দসসহস্সিলোকধাতুযা পচ্চেকং চত্তাৰো চত্তাৰো মহাৰাজানোতি তেসং সব্বেসং সঙ্গণ্হনৱসেন. তেনাহ ‘‘অযঞ্চেত্থা’’তিআদি.

চতুৰো দিসাতি চতূসু দিসাসু. চতুৰো দিসা জলমানা সমুজ্জলন্তা ওভাসেন্তা. যদি এৱং মহতিযা পৰিসায আগতানং কথং কাপিলৱত্থৱে ৱনে ঠিতাতি আহ ‘‘তে পনা’’তিআদি.

৩৩৭. তেসং মহাৰাজানং দাসাতি যোজনা. মাযায যুত্তা, তস্মা মাযাৱিনো. ৱঞ্চনং এতেসু অত্থি, ৱঞ্চনে ৱা নিযুত্তাতি ৱঞ্চনিকা. কেৰাটিযসাঠেয্যেনাতি নিহীনসঠেন কম্মেন. মাযা এতেসং অত্থীতি মাযা, তে চ পৰেসং ৱঞ্চনত্থং যেন মাযাকৰণেন ‘‘মাযা’’তি ৱুত্তা, তং দস্সেন্তো ‘‘মাযাকাৰকা’’তি আহ.

এত্তকা দাসাতি এত্তকা কুটেণ্ডুআদিকা নিঘণ্ডুপৰিযোসানা অট্ঠমহাৰাজানং দাসা.

দেৱৰাজানোতি দেৱা হুত্ৱা তংতংদেৱকাযস্স ৰাজানো. চিত্তো চ সেনো চ চিত্তসেনো চাতি তযো এতে দেৱপুত্তা পাড়িযং একসেসনযেন ৱুত্তাতি আহ ‘‘চিত্তো চা’’তিআদি.

ভিক্খুসঙ্ঘো সমিতো সন্নিপতিতো এত্থাতি ভিক্খুসঙ্ঘসমিতি, ইমং ৱনং.

৩৩৮. নাগসদহৱাসিকাতি নাগসদহনিৱাসিনো. তত্থেকো কিৰ নাগৰাজা, চিৰকালং ৱসতো তস্স পৰিসা মহতী পৰম্পৰাগতা অত্থি, তং সন্ধাযাহ ‘‘তচ্ছকনাগপৰিসাযা’’তি.

যমুনৱাসিনোতি যমুনাযং ৱসনকনাগা. নাগৱোহাৰেনাতি হত্থিনাগৱোহাৰেন.

ৱুত্তপ্পকাৰেতি কম্বলস্সতৰে ঠপেত্ৱা ইতৰে ৱুত্তপ্পকাৰনাগা. লোভাভিভূতাতি আহাৰলোভেন অভিভূতা. দিব্বানুভাৱতাতি দিব্বানুভাৱতো, দিব্বানুভাৱহেতু ৱা দিব্বা. ‘‘চিত্ৰসুপণ্ণা’’তি নামং ৱিচিত্ৰসুন্দৰপত্তৱন্ততায.

উপৱ্হযন্তাতি উপেচ্চ কথেন্তা. কাকোলূকঅহিনকুলাদযো ৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞং জাতিসমুদাগতৱেৰাপি সমানা মিত্তা ৱিয…পে… হট্ঠতুট্ঠচিত্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্মিন্তি অধিপ্পাযো. বুদ্ধংযেৱ তে সৰণং গতা ‘‘বুদ্ধানুভাৱেনেৱ মযং অঞ্ঞমঞ্ঞস্মিং মেত্তিং পটিলভিম্হা’’তি.

৩৩৯. ভাতৰোতি মেথুনভাতৰো. তেনাহ ‘‘সুজায অসুৰকঞ্ঞায কাৰণা’’তি.

তেসূতি অসুৰেসু. কালকঞ্চাতি এৱং নামা. মহাভিস্মাতি ভিংসনকমহাসৰীৰা. অভব্বাতি সম্মত্তনিযামং ওক্কমিতুং ন ভব্বা অচ্ছন্দিকত্তা তাদিসস্স ছন্দস্সেৱ অভাৱতো.

বলিনো মহাঅসুৰস্স অব্ভতীতত্তা তস্স পুত্তে এৱ কিত্তেন্তো ভগৱা ‘‘সতঞ্চ বলিপুত্তান’’ন্তি আদিমাহ. সো কিৰ সুখুমং অত্তভাৱং মাপেত্ৱা উপগচ্ছি.

৩৪০. কম্মং কত্ৱাতি পৰিকম্মং কত্ৱা. নিব্বত্তাতি উপচাৰজ্ঝানেন নিব্বত্তা. অপ্পনাঝানেন পন নিব্বত্তা ব্ৰহ্মানো হোন্তি, তে পৰতো ৱক্খতি ‘‘সুব্ৰহ্মা’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৩৪১), অযঞ্চ কামাৱচৰদেৱতা ৱুচ্চতি. তেনেৱাহ – ‘‘মেত্তাকৰুণাকাযিকাতি মেত্তাঝানে চ কৰুণাঝানে চ পৰিকম্মং কত্ৱা নিব্বত্তদেৱা’’তি. মেত্তাঝানে কৰুণাঝানেতি মেত্তাঝাননিমিত্তং কৰুণাঝাননিমিত্তং, তদত্থন্তি অত্থো.

তে আপোদেৱাদযো যথাসকং ৱগ্গৱসেন ঠিতত্তা দসধা ঠিতা. যাৱ কৰুণাকাযিকা দস দেৱকাযা.নানত্তৱণ্ণাতি নানাসভাৱৱণ্ণৱন্তো.

ৱেণ্ডুদেৱতাতি ৱেণ্ডু নাম দেৱতা, এৱং সহলি দেৱতা. অসমদেৱতা, যমকদেৱতাতি ‘‘দ্ৱে অযনিযো’’তি ৱদন্তি, তপ্পমুখা দ্ৱে দেৱনিকাযাতি. চন্দস্সূপনিসা দেৱা চন্দস্স উপনিস্সযতো ৱত্তমানা তস্স পুৰতো চ পচ্ছতো চ পস্সতো চ ধাৱনকদেৱা. তেনাহ ‘‘চন্দনিস্সিতকা দেৱা’’তি. সূৰিযস্সূপনিসা, নক্খত্তনিস্সিতাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. কেৱলং ৱাতৱাযনহেতৱো দেৱতা ৱাতৱলাহকা. তথা কেৱলং অব্ভপটলসঞ্চৰণহেতৱো অব্ভৱলাহকা. উণ্হপ্পৱত্তিহেতৱো উণ্হৱলাহকা. ৱস্সৱলাহকা পন পজ্জুন্নসদিসাতি. তে ইধ ন ৱুত্তা. ৱসুদেৱতা নাম একো দেৱনিকাযো, তেসং পুব্বঙ্গমত্তা ৱাসৱো, সক্কো.

দসেতেতি এতে ৱেণ্ডুদেৱতাদযো ৱাসৱপৰিযোসানা দস দেৱকাযা.

ইমানীতি ‘‘জলমগ্গী’’তি চ ‘‘সিখাৰিৱা’’তি চ ইমানি তেসং নামানি. কেচি পন ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো ‘‘জলা’’তি চ ‘‘অগ্গী’’তি চ ‘‘সিখাৰিৱা’’তি চ ইমানি তেসং নামানীতি ৱদন্তি. এতেতি তেসু এৱ ‘‘অৰিট্ঠকা, ৰোজা’’তি চ ৱুত্তদেৱেসু একচ্চে,উমাপুপ্ফনিভাসিনো ৱণ্ণতো উমাপুপ্ফসদিসাতি এৱমত্থো গহেতব্বো, অঞ্ঞথা একাদস দেৱকাযা সিযুং.

দসেতেতি এতে দস সহভূদেৱাদযো ৱাসৱনেসিপৰিযোসানা দস দেৱকাযা. তেনেৱ নিকাযভেদৱসেন দসধাৱ আগতা.

‘‘সমানা’’তিআদি তেসং দেৱানং নিকাযসমুদাযগতং নামং. এৱং সেসানম্পি.

দসেতেতি এতে সমানাদিকা মহাপাৰগপৰিযোসানা দস দেৱকাযা. তেনেৱ নিকাযভেদেন দসধা আগতা.

সুক্কাদযো তযো দেৱকাযা. পামোক্খদেৱাতি পমুখা পধানভূতা দেৱা.

দিসাতি দিসাসু. দেৱোতি মেঘো. দসেতেতি এতে সুক্কাদযো পজ্জুন্নপৰিযোসানা দস দেৱকাযা, তে দেৱনিকাযভেদেন দসধা আগতা.

দসেতেতি এতে খেমিযাদযো পৰনিম্মিতপৰিযোসানা দস দেৱকাযা, তে দেৱনিকাযভেদেন দসধাৱ আগতা. তত্থ ‘‘খেমিযা, কট্ঠকাদযো চ পঞ্চাপি সদেৱকাযা তাৱতিংসকাযিকা’’তি ৱদন্তি. নামন্ৱযেনাতি নামানুগমেন ‘‘আপোদেৱতা’’তিআদিনামসভাগেন. তেনেৱাহ ‘‘নামভাগেন নামকোট্ঠাসেনা’’তি. সব্বা দেৱতাতি দসসহস্সিলোকধাতূসু সব্বাপি দেৱতা. নিদ্দিসতি তংতংনামসভাগেন একজ্ঝং কত্ৱা.

পৱুত্থাতি পৱাসং গতা ৱিয অপেতাতি আহ ‘‘ৱিগতা’’তি. পৱুত্থা ৱা পকাৰতো ৱুত্থা ৱুসিতা, তেন জাতি ৱুসিতব্বা অস্সাতি পৱুট্ঠজাতি. কাড়কভাৱা সংকিলেসধম্মা, সব্বসো তদভাৱতো কাড়কভাৱাতীতং দসবলং. লঞ্চনাভাৱেন ৱা অসিতাতিগো কাড়কভাৱাতীতায সিৰিযা চন্দো, তাদিসং চন্দং ৱিয সিৰিযা ৱিৰোচমানং.

৩৪১. একো ব্ৰহ্মাতি সগাথকৱগ্গে (সং. নি. ১.৯৮) আগতো সুব্ৰহ্মদেৱপুত্তো. ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তিত্ৱা হেট্ঠিমেসু পতিট্ঠিতা অৰিযব্ৰহ্মানো, ন সুদ্ধাৱাসব্ৰহ্মানো. তিস্সমহাব্ৰহ্মা পুথুজ্জনো, যো অপৰভাগে মনুস্সেসু নিব্বত্তিত্ৱা মোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেৰো জাতো.

সহস্সং ব্ৰহ্মলোকানন্তি ব্ৰহ্মলোকো এতেসন্তি ব্ৰহ্মলোকা, ব্ৰহ্মানো, তেসং ব্ৰহ্মলোকানং সহস্সং সত্তলোকপৰিযাযো চাযং লোকসদ্দোতি আহ ‘‘মহাব্ৰহ্মানং সহস্সং আগত’’ন্তি. অনন্তৰগাথাযং ‘‘আগতা’’তি ৱুত্তপদমেৱ অত্থৱসেন ৱদতি. যত্থাতি যস্মিং ব্ৰহ্মসহস্সে. অঞ্ঞে ব্ৰহ্মেতি তদঞ্ঞে ব্ৰহ্মানো. অভিভৱিত্ৱা তিট্ঠতি ৱণ্ণেন, যসসা আযুনা চ.

ইস্সৰাতি তেনেৱ ৱসপৱত্তনেন সেসব্ৰহ্মানং অধিপতিনো.

৩৪২. কাড়কধম্মসমন্নাগতো কাড়কস্স পাপিমস্স মাৰস্স বালভাৱং পস্সথ, যো অত্তনো অৱিসযে নিৰত্থকং পৰক্কমিতুং ৱাযমতি.

ৱীতৰাগভাৱাৱহস্স ধম্মস্সৱনস্স অন্তৰাযকৰণেন অৱীতৰাগা ৰাগেন বদ্ধা এৱ নাম হোন্তীতি ৱুত্তং ‘‘ৰাগেন বদ্ধং হোতূ’’তি.

ভযানকং সৰঞ্চ কত্ৱাতি ভেৰৱং মহন্তং সদ্দং সমুট্ঠপেত্ৱা.

ইদানি তং সদ্দং উপমায দস্সেন্তো ‘‘যথা’’তি আদিমাহ. কঞ্চীতি তস্মিং সমাগমে কঞ্চি দেৱতং, মানুসকং ৱা অত্তনো ৱসে ৱত্তেতুং অসক্কোন্তো অসযংৱসে সযঞ্চ ন অত্তনো ৱসে ঠিতো. তেনাহ ‘‘অসযংৱসী’’তিআদি.

৩৪৩. ‘‘ৱীতৰাগেহী’’তি দেসনাসীসমেতং. সব্বাযপি হি তত্থ সমাগতপৰিসায মাৰসেনা অপক্কন্তাৱ. নেসং লোমম্পি ইঞ্জযুং তেসং লোমমত্তম্পি ন চালেসুং, কুতো অন্তৰাযকৰণং. ইতি যত্তকা তত্থ ৱিসেসং অধিগচ্ছিংসু, তেসং সব্বেসম্পি অন্তৰাযাকৰণৱসেন অত্থো ৱিভাৱেতব্বো, ৱীতৰাগগ্গহণেন ৱা সৰাগৱীতৰাগৱিভাৱিনো চ তত্থ সঙ্গহিতাতি ৱেদিতব্বং. মাৰো ইমং গাথং অভাসি অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতো. কথঞ্হি নাম তাৱ ঘোৰতৰং মহতিং ৱিভিংসকং মযি কৰোন্তেপি সব্বে পিমে নিব্বিকাৰা সমাহিতা এৱ. কস্মা? ৱিজিতাৱিনো ইমে উত্তমপুৰিসাতি. তেনাহ ‘‘সব্বে’’তিআদি. যাদিসো অৰিযানং ধম্মনিস্সিতো পমোদো, ন কদাচি তাদিসো অনৰিযানং হোতীতি ‘‘সাসনে ভূতেহি অৰিযেহি’’ ইচ্চেতং ৱুত্তং. ৱি-সদ্দেন ৱিনা কেৱলোপি সুত-সদ্দো ৱিখ্যাতত্থৱচনো হোতি ‘‘সুতধম্মস্সা’’তিআদীসু (মহাৱ. ৫; উদা. ১১) ৱিযাতি আহ ‘‘জনে ৱিস্সুতা’’তি.

দূৰেতি দূৰে পদেসে. দহৰস্স অন্তৰাযং পৰিহৰন্তী ‘‘ন সক্কা ভন্তে সকলং কাযং দস্সেতু’’ন্তি অৱোচাতি.

মহাসমযসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.