৫. জনৱসভসুত্তৱণ্ণনা

নাতিকিযাদিব্যাকৰণৱণ্ণনা

২৭৩-২৭৫. ‘‘পৰিতো’’তি পদং যথা সমন্তত্থৱাচকো, এৱং সমীপত্থৱাচকোপি হোতীতি সমন্তা সামন্তাতি অত্থো ৱুত্তো. আমেডিতেন পন সমন্তত্থো জোতিতো. যস্স পন সামন্তা জনপদেসু ‘‘নাতিকে ৱিহৰতী’’তি ৱুত্তত্তা নাতিকস্সাতি ৱিঞ্ঞাতো যমত্থো. যস্স পৰিতো জনপদেসু ব্যাকৰোতি, তত্থ পৰিচাৰকাৰকানং ব্যাকৰণং অৱুত্তসিদ্ধং, নিদস্সনৱসেন ৱা তস্স ৱক্খমানত্তা ‘‘পৰিতো পৰিতো জনপদেসু’’ ইচ্চেৱ ৱুত্তং. পৰিচাৰকেতি উপাসকে. তেনাহ ‘‘বুদ্ধধম্মসঙ্ঘানং পৰিচাৰকে’’তি. উপপত্তীসূতি নিব্বত্তীসু. ঞাণগতিপুঞ্ঞানং উপপত্তীসূতি এত্থ ঞাণগতূপপত্তি নাম তস্স তস্স মগ্গঞাণগমনস্স নিব্বত্তি. যং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং পৰিক্খযা’’তিআদি. পুঞ্ঞূপপত্তি নাম তংতংদেৱনিকাযূপপত্তি. সব্বত্থাতি ‘‘ৱজ্জিমল্লেসূ’’তিআদিকে সব্বত্থ চতূসুপি পদেসু. পুৰিমেসূতি পাড়িযং ৱুত্তে সন্ধাযাহ. দসসুযেৱাতি তেসু এৱ দসসু জনপদেসু. পৰিচাৰকে ব্যাকৰোতি ব্যকাতব্বানং বহূনং তত্থ লব্ভনতো. নাতিকে ভৱা নাতিকিযা.

নিট্ঠঙ্গতাতি নিট্ঠং নিচ্ছযং উপগতা.

আনন্দপৰিকথাৱণ্ণনা

২৭৬. যস্মা সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তি নাম ধম্মসুধম্মতায, ধম্মসুধম্মতা চ বুদ্ধসুবুদ্ধতায, তস্মা ‘‘অহো ধম্মো, অহো সঙ্ঘো’’তি ধম্মসঙ্ঘগুণকিত্তনাপি অত্থতো বুদ্ধগুণকিত্তনা এৱ হোতীতি ‘‘ভগৱন্তং কিত্তযমানৰূপা’’তি পদস্স ‘‘অহো ধম্মো’’তিআদিনাপি অত্থো ৱুত্তো.

২৭৮. ঞাণগতীতি ‘‘পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা’’তিআদিনা আগতং পহাতব্বপহানৱসেন পৱত্তং মগ্গঞাণগমনং. যস্মা তস্সা এৱ ঞাণগতিযা ৱসেন তস্স তস্স অৰিযপুগ্গলস্স ওপপাতিকতাদিৱিসেসো, তস্মা তং তাদিসং তস্স অভিসম্পৰাযং সন্ধাযাহ ‘‘ঞাণাভিসম্পৰাযমেৱা’’তি.

২৭৯. উপসন্তং পতি সম্মতি আলোকীযতীতি উপসন্তপতিসো. উপসন্তদস্সনো উপসন্তউস্সন্নো. ভাতিৰিৱাতি এত্থ ৰ-কাৰো পদসন্ধিকৰো, ইৱ-সদ্দো ভুসত্থোতি আহ ‘‘অতিৱিয ভাতী’’তি.

জনৱসভযক্খৱণ্ণনা

২৮০. জেট্ঠকভাৱেন জনে ৱসভসদিসোতি জনৱসভোতি অস্স দেৱপুত্তস্স নামং অহোসি.

ইতো দেৱলোকা চৱিত্ৱা সত্তক্খত্তুং মনুস্সলোকে ৰাজভূতস্স. মনুস্সলোকা চৱিত্ৱা সত্তক্খত্তুং দেৱভূতস্স. এত্থেৱাতি এতস্মিংযেৱ চাতুমহাৰাজিকভৱে, এত্থাপি ৱেস্সৱণস্স সহব্যতাৱসেন.

২৮১. আসিসনং আসা, পত্থনা. আসাসীসেন চেত্থ কত্তুকম্যতাকুসলচ্ছন্দং ৱদতি. তেনেৱাহ ‘‘সকদাগামিমগ্গত্থাযা’’তিআদি. যদগ্গেতি এত্থ অগ্গ-সদ্দো আদিপৰিযাযোতি আহ ‘‘তং দিৱসং আদিং কত্ৱা’’তি. ‘‘পুৰিমং…পে… অৱিনিপাতো’’তি ইদং যথা তত্তকং কালং সুগতিতো সুগতূপপত্তিযেৱ অহোসি, তথা কতূপচিতকুসলকম্মত্তা. ফুস্সস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স কালতো পভুতি হি সম্ভতৱিৱট্টূপনিস্সযকুসলসম্ভাৰো এস দেৱপুত্তো. অনচ্ছৰিযন্তি অনু অনু অচ্ছৰিযং. তেনাহ ‘‘পুনপ্পুনং অচ্ছৰিযমেৱা’’তি. সযংপৰিসাযাতি সকায পৰিসায. ভগৱতো দিট্ঠসদিসমেৱাতি আৱজ্জনসমনন্তৰং যথা তে ভগৱতো চতুৱীসতিসতসহস্সমত্তা সত্তা ঞাণগতিতো দিট্ঠা, এৱং তুম্হেহি দিট্ঠসদিসমেৱ. ৱেস্সৱণস্স সম্মুখা সুতং মযাতি ৱদতি.

দেৱসভাৱণ্ণনা

২৮২. ৱস্সূপনাযিকসঙ্গহত্থন্তি ৱস্সূপনাযিকায আৰক্খাসংৱিধানৱসেন ভিক্খূনং সঙ্গহণত্থং ‘‘ৱস্সূপগতা ভিক্খূ এৱং সুখেন সমণধম্মং কৰোন্তী’’তি, পৱাৰণসঙ্গহো পনস্স পৱাৰেত্ৱা সত্থু সন্তিকং গচ্ছন্তানং ভিক্খূনং অন্তৰামগ্গে পৰিস্সযপৰিহৰণত্থং. ধম্মস্সৱনত্থং দূৰট্ঠানং গচ্ছন্তেসুপি এসেৱ নযো. অত্তনাপি আগন্ত্ৱা ধম্মস্সৱনত্থং সন্নিপতিযেৱ. এত্থেত্থাতি এত্থ এত্থ অয্যানং ৱসনট্ঠানে.

তদাপীতি ‘‘পুৰিমানি ভন্তে দিৱসানী’’তি ৱুত্তকালেপি. এতেনেৱ কাৰণেনাতি ৱস্সূপনাযিকনিমিত্তমেৱ. তেনাহ পাড়িযং ‘‘তদহুপোসথে পন্নৰসে ৱস্সূপনাযিকাযা’’তিআদি. আসনেপি নিসজ্জায সুধম্মায দেৱসভায পঠমং দেৱেসু তাৱতিংসেসু নিসিন্নেসু তস্সা চতূসু দ্ৱাৰেসু চত্তাৰো মহাৰাজানো নিসীদন্তি, ইদং নেসং আসনে নিসজ্জায চাৰিত্তং হোতি.

যেনত্থেনাতি যেন কিচ্চেন যেন পযোজনেন. আৰক্খত্থন্তি আৰক্খভূতমত্থং. ৱুত্তং ৱচনং এতেসন্তি ৱুত্তৱচনা, মহাৰাজানো.

২৮৩. অতিক্কমিত্ৱাতি অভিভৱিত্ৱা.

সনঙ্কুমাৰকথাৱণ্ণনা

২৮৪. অভিসম্ভৱিতুং অধিগন্তুং অসক্কুণেয্যো অনভিসম্ভৱনীযো. তেনাহ ‘‘অপ্পত্তব্বো’’তিআদি. চক্খুযেৱ পথো ৰূপদস্সনস্স মগ্গো উপাযোতি চক্খুপথো, তস্মিং চক্খুপথস্মিন্তি আহ ‘‘চক্খুপসাদে’’তি, চক্খুস্স গোচৰযোগ্গো ৱা চক্খুপথোতি আহ ‘‘আপাথে ৱা’’তি. নাভিভৱতীতি ন অভিভৱতি, গোচৰভাৱং ন গচ্ছতীতি অত্থো. হেট্ঠা হেট্ঠাতি তাৱতিংসতো পট্ঠায হেট্ঠা হেট্ঠা, ন চাতুমহাৰাজিকতো পট্ঠায, নাপি ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জতো পট্ঠায. ‘‘চাতুমহাৰাজিকা হি তাৱতিংসানং যথা জাতিৰূপানি পস্সিতুং সক্কোন্তি, তথা ব্ৰহ্মানো হেট্ঠিমা উপৰিমান’’ন্তি কেচি, তং ন যুত্তং. ন হি হেট্ঠিমা ব্ৰহ্মানো উপৰিমানং মূলপটিসন্ধিৰূপং পস্সিতুং সক্কোন্তি, মাপিতমেৱ পস্সিতুং সক্কোন্তীতি দট্ঠব্বং.

সুণন্তোৱ নিদ্দং ওক্কমীতি গতিযো উপধাৰেন্তো বহি ৱিসটৱিতক্কৱিচ্ছেদেন সঙ্কোচং আপন্নচিত্ততায. ময্হং অয্যকস্সাতি ভগৱন্তং সন্ধায ৱদতি.

পঞ্চ সিখা এতস্সাতি পঞ্চসিখো, পঞ্চসিখো ৱিয পঞ্চসিখোতি আহ ‘‘পঞ্চসিখগন্ধব্বসদিসো’’তি. মমাযন্তীতি পিযাযন্তি.

২৮৫. সুমুত্তোতি সৰদোসেহি সুট্ঠু মুত্তো. যেহি পিত্তসেম্হাদীহি পলিবুদ্ধত্তা সৰো অৱিস্সট্ঠো সিযা, তদভাৱতো ৱিস্সট্ঠোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অপলিবুদ্ধো’’তি. ৱিঞ্ঞাপেতীতি ৱিঞ্ঞেয্যো, অন্তোগধহেতুঅত্থো কত্তুসাধনো এস ৱিঞ্ঞেয্যসদ্দোতি আহ ‘‘অত্থৱিঞ্ঞাপনো’’তি. সৰস্স মধুৰতা নাম মদ্দৱন্তি আহ ‘‘মধুৰো মুদূ’’তি. সৱনং অৰহতীতি সৱনীযো. সৱনাৰহতায চ আপাথসুখতাযাতি আহ ‘‘কণ্ণসুখো’’তি. বিন্দূতি পিণ্ডিতো. আকোটিতভিন্নকংসসদ্দো ৱিয অনেকাৱযৱো অহুত্ৱা নিৰৱযৱো, একভাৱোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘একগ্ঘনো’’তি, এতেনেৱস্স অৱিসাৰিতা সংৱণ্ণিতা দট্ঠব্বা. গম্ভীৰুপ্পত্তিট্ঠানতায চস্স গম্ভীৰতাতি আহ ‘‘নাভিমূলতো’’তিআদি. এৱং সমুট্ঠিতোতি জীৱ্হাদিপ্পহাৰমত্তসমুট্ঠিতো. অমধুৰো চ হোতি উপ্পত্তিট্ঠানানং পৰিলহুভাৱতো. ন চ দূৰং সাৱেতি ৱীৰভাৱাভাৱতো. নিন্নাদী সুৱিপুলভাৱতো সৱিসেসং নিন্নাদো, পাসংসনিন্নাদো ৱা. তেনাহ ‘‘মহামেঘ…পে… যুত্তো’’তি.

পচ্ছিমং পচ্ছিমন্তি দুতিযং, চতুত্থং, ছট্ঠং, অট্ঠমঞ্চ পদং. পুৰিমস্স পুৰিমস্সাতি যথাক্কমং পঠমস্স, ততিযস্স, পঞ্চমস্স, সত্তমস্স চ. অত্থোযেৱাতি অত্থনিদ্দেসো এৱ. ৱিস্সট্ঠতা হিস্স ৱিঞ্ঞেয্যতায ৱেদিতব্বা, মঞ্জুভাৱো সৱনীযতায, বিন্দুভাৱো অৱিসাৰিতায, গম্ভীৰভাৱো নিন্নাদিতাযাতি. যথাপৰিসন্তি এত্থ যথা-সদ্দো পৰিমাণৱাচী, ন পকাৰাদিৱাচীতি আহ ‘‘যত্তকা পৰিসা’’তি, তেন পৰিসপ্পমাণং এৱস্স সৰো নিচ্ছৰতি, অযমস্স ধম্মতাতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘তত্তকমেৱা’’তিআদি.

‘‘যে হি কেচী’’তিআদি ‘‘যাৱঞ্চ সো ভগৱা’’তিআদিনা ৱুত্তস্স অত্থস্স হেতুকিত্তনৱসেন সমত্থনং সৰণেসু নেসং নিচ্চসেৱনেন, সীলেসু চ পতিট্ঠাপনেন ছকামসগ্গসম্পত্তিঅনুপ্পাদনতো. তেনাহ ‘‘যে হি কেচি…পে… ৱদতী’’তি. নিব্বেমতিকগহিতসৰণেতি মগ্গেনাগতসৰণগমনে. তে হি সব্বসো সমুগ্ঘাতিতৱিচিকিচ্ছতায ৰতনত্তযে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতাযেৱ, পোথুজ্জনিকসদ্ধায ৱসেন বুদ্ধাদীনং গুণে ওগাহেত্ৱা জানন্তি, অপৰনেয্যবুদ্ধিনো তে পৰিযাযতো নিব্বেমতিকগহিতসৰণা ৱেদিতব্বা. গন্ধব্বদেৱগণন্তি গন্ধব্বদেৱসমূহং. তুকা ৱুচ্চতি খীৰিণী যা তুকাতিপি ৱুচ্চতি. তস্সা চুণ্ণং তুকাপিট্ঠং. তং কোট্টেত্ৱা পক্খিত্তং ঘনং নিৰন্তৰচিতং হুত্ৱা তিট্ঠতি.

ভাৱিতইদ্ধিপাদৱণ্ণনা

২৮৭. সুপঞ্ঞত্তাতি সুট্ঠু পকাৰেহি ঞাপিতা বোধিতা, অসঙ্কৰতো ৱা ঠপিতা, তং পন বোধনং, অসঙ্কৰতো ঠপনঞ্চ অত্থতো দেসনা এৱাতি আহ ‘‘সুকথিতা’’তি. ইজ্ঝনট্ঠেনাতি সমিজ্ঝনট্ঠেন, নিপ্পজ্জনস্স কাৰণভাৱেনাতি অত্থো. পতিট্ঠানট্ঠেনাতি অধিট্ঠানট্ঠেন. ইদ্ধিযা পাদোতি ইদ্ধিপাদো, ইদ্ধিযা অধিগমুপাযোতি অত্থো. তেন হি যস্মা উপৰূপৰি ৱিসেসসঙ্খাতং ইদ্ধিং পজ্জন্তি পাপুণন্তি, তস্মা ‘‘পাদো’’তি ৱুচ্চতি. ইজ্ঝতীতি ইদ্ধি, সমিজ্ঝতি নিপ্পজ্জতীতি অত্থো. ইদ্ধি এৱ পাদো ইদ্ধিপাদো, ইদ্ধিকোট্ঠাসোতি অত্থো. এৱং তাৱ ‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা’’তি এত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ইদ্ধিপহোনকতাযাতি ইদ্ধিযা নিপ্ফাদনে সমত্থভাৱায. ইদ্ধিৱিসৱিতাযাতি ইদ্ধিযা নিপ্ফাদনে যোগ্যভাৱায. অনেকত্থত্তা হি ধাতূনং যোগ্যত্থো ৱি-পুব্বো সু-সদ্দো, ৱিসৱনং ৱা পজ্জনং ৱিসৱিতা, তত্থ কামকাৰিতা ৱিসৱিতা. তেনাহ ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তিআদি. ইদ্ধিৱিকুব্বনতাযাতি ৱিকুব্বনিদ্ধিযা ৱিৱিধৰূপকৰণায. তেনাহ ‘‘নানপ্পকাৰতো কত্ৱা দস্সনত্থাযা’’তি.

‘‘ছন্দঞ্চ ভিক্খু অধিপতিং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং, অযং ৱুচ্চতি ছন্দসমাধী’’তি (ৱিভ. ৪৩২) ইমায পাড়িযা ছন্দাধিপতি সমাধি ছন্দসমাধীতি অধিপতিসদ্দলোপং কত্ৱা সমাসো ৱুত্তোতি ৱিঞ্ঞাযতি, অধিপতিসদ্দত্থদস্সনৱসেন পন ‘‘ছন্দহেতুকো, ছন্দাধিকো ৱা সমাধি ছন্দসসমাধী’’তি অট্ঠকথাযংৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘পধানভূতাতি ৱীৰিযভূতা’’তি কেচি ৱদন্তি. সঙ্খতসঙ্খাৰাদিনিৱত্তনত্থঞ্হি পধানগ্গহণন্তি. অথ ৱা তং তং ৱিসেসং সঙ্খৰোতীতি সঙ্খাৰো, সব্বম্পি ৱীৰিযং. তত্থ চতুকিচ্চসাধকতো অঞ্ঞস্স নিৱত্তনত্থং পধানগ্গহণন্তি পধানভূতা সেট্ঠভূতাতি অত্থো. চতুব্বিধস্স পন ৱীৰিযস্স অধিপ্পেতত্তা বহুৱচননিদ্দেসো কতো. ৱিসুং সমাসযোজনৱসেন যো পুব্বে ইদ্ধিপাদত্থো পাদস্স উপাযত্থতং, কোট্ঠাসত্থতঞ্চ গহেত্ৱা যথাযোগৱসেন ইধ ৱুত্তো, সো ৱক্খমানানং পটিলাভপুব্বভাগানং কত্তুকৰণিদ্ধিভাৱং, উত্তৰচূড়ভাজনীযে ৱা ৱুত্তেহি ছন্দাদীহি ইদ্ধিপাদেহি সাধেতব্বায ইদ্ধিযা কত্তিদ্ধিভাৱং, ছন্দাদীনঞ্চ কৰণিদ্ধিভাৱং সন্ধায ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো, তস্মা ‘‘ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধী’’তি এত্থ কত্তুঅত্থো, কৰণত্থো চ একজ্ঝং গহেত্ৱা ৱুত্তোতি কত্তুঅত্থং তাৱ দস্সেতুং ‘‘নিপ্ফত্তিপৰিযাযেন ইজ্ঝনট্ঠেন ৱা’’তি ৱত্ৱা ইতৰং দস্সেন্তো ‘‘ইজ্ঝন্তি এতাযা’’তিআদিমাহ. ৱুত্তন্তি কত্থ ৱুত্তং? ইদ্ধিপাদৱিভঙ্গপাঠে. (ৱিভ. ৪৩৪) তথাভূতস্সাতি তেনাকাৰেন ভূতস্স, তে ছন্দাদিধম্মে পটিলভিত্ৱা ঠিতস্সাতি অত্থো. ‘‘ৱেদনাক্খন্ধো’’তিআদীহি ছন্দাদযো অন্তোকত্ৱা চত্তাৰোপি খন্ধা কথিতা. সেসেসূতি সেসিদ্ধিপাদেসু.

ৱীৰিযিদ্ধিপাদনিদ্দেসে ‘‘ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগত’’ন্তি দ্ৱিক্খত্তুং ৱীৰিযং আগতং. তত্থ পুৰিমং সমাধিৱিসেসনং ‘‘ৱীৰিযাধিপতি সমাধি ৱীৰিযসমাধী’’তি, দুতিযং সমন্নাগমঙ্গদস্সনং. দ্ৱেযেৱ হি সব্বত্থ সমন্নাগমঙ্গানি, সমাধি, পধানসঙ্খাৰো চ. ছন্দাদযো হি সমাধিৱিসেসনানি, পধানসঙ্খাৰো পন পধানৱচনেনেৱ ৱিসেসিতো, ন ছন্দাদীহীতি ন ইধ ৱীৰিযাধিপতিতা পধানসঙ্খাৰস্স ৱুত্তা হোতি. ৱীৰিযঞ্চ সমাধিং ৱিসেসেত্ৱা ঠিতমেৱ, সমন্নাগমঙ্গৱসেন পন পধানসঙ্খাৰৱচনেন ৱুত্তন্তি নাপি দ্ৱীহি ৱীৰিযেহি সমন্নাগমো ৱুত্তো হোতি. যস্মা পন ছন্দাদীহি ৱিসিট্ঠো সমাধি, তথাৱিসিট্ঠেনেৱ চ তেন সম্পযুত্তো পধানসঙ্খাৰো, সেসধম্মা চ, তস্মা সমাধিৱিসেসনানং ৱসেন চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ৱুত্তা, ৱিসেসনভাৱো চ ছন্দাদীনং তংতংঅৱস্সযদস্সনৱসেন হোতীতি ‘‘ছন্দসমাধি…পে… ইদ্ধিপাদ’’ন্তি এত্থ নিস্সযত্থেপি পাদ-সদ্দে উপাযত্থেন ছন্দাদীনং ইদ্ধিপাদতা ৱুত্তা হোতি. তেনেৱ হি অভিধম্মে উত্তৰচূড়ভাজনীযে (ৱিভ. ৪৫৬) ‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ছন্দিদ্ধিপাদো’’তিআদিনা ছন্দাদীনমেৱ ইদ্ধিপাদতা ৱুত্তা. পঞ্হপুচ্ছকে (ৱিভ. ৪৫৭ আদযো) ‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধী’’তিআদিনা চ উদ্দেসং কত্ৱাপি পুন ছন্দাদীনংযেৱ কুসলাদিভাৱো ৱিভত্তো. উপাযিদ্ধিপাদদস্সনত্থমেৱ হি নিস্সযিদ্ধিপাদদস্সনং কতং, অঞ্ঞথা চতুব্বিধতা ন সিযাতি. অযমেত্থ পাড়িৱসেন অত্থৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. ইদানি পটিলাভপুব্বভাগানং ৱসেন ইদ্ধিপাদে ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং, তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. ইধ ইদ্ধিপাদকথা সঙ্খেপেনেৱ ৱুত্তাতি আহ ‘‘ৱিত্থাৰেন পন…পে… ৱুত্তা’’তি.

কেচীতি অভযগিৰিৱাসিনো. তেসু হি একচ্চে ‘‘ইদ্ধি নাম অনিপ্ফন্না’’তি ৱদন্তি, একচ্চে ‘‘ইদ্ধিপাদো পন অনিপ্ফন্নো’’তি ৱদন্তি, অনিপ্ফন্নোতি চ পৰমত্থতো অসিদ্ধো, নত্থীতি অত্থো. আভতোতি অভিধম্মপাঠতো (ৱিভ. ৪৫৮) দীঘনিকাযট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.২৮৭) আনীতো পুৰিমনযতো অঞ্ঞেনাকাৰেন দেসনায পৱত্তত্তা. ছন্দো এৱ ইদ্ধিপাদো ছন্দিদ্ধিপাদো. এসেৱ নযো সেসেসুপি. ইমে পনাতি ইমস্মিং সুত্তে আগতা ইদ্ধিপাদা. ৰট্ঠপালত্থেৰো (ম. নি. ২.২৯৩; অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২১০; অপ. অট্ঠ. ২.ৰট্ঠপালত্থেৰঅপদানৱণ্ণনায ৱিত্থাৰো) ‘‘ছন্দে সতি কথং নানুজানিস্সন্তী’’তি সত্তাহং ভত্তানি অভুঞ্জিত্ৱা মাতাপিতৰো অনুজানাপেত্ৱা পব্বজিত্ৱা ছন্দমেৱ অৱস্সায লোকুত্তৰং ধম্মং নিব্বত্তেসীতি আহ ‘‘ৰট্ঠপালত্থেৰো…পে… নিব্বত্তেসী’’তি. সোণত্থেৰো (মহাৱ. ২৪৩; অ. নি. ৬.৫৫; থেৰগা. অট্ঠ. তেৰসনিপাত; অপ. অট্ঠ. ২.সোণকোটিৱীসত্থেৰঅপদানৱণ্ণনায ৱিত্থাৰো) ভাৱনমনুযুত্তো আৰদ্ধৱীৰিযো পৰমসুখুমালো পাদেসু ফোটেসু জাতেসুপি ৱীৰিযং নপ্পটিপস্সম্ভেসীতি আহ ‘‘সোণত্থেৰো ৱীৰিযং ধুৰং কত্ৱা’’তি. সম্ভূতত্থেৰো (থেৰগা. অট্ঠ. ২.সম্মূতত্থেৰগাথাৱণ্ণনায ৱিত্থাৰো) ‘‘চিত্তৱতো কিং নাম ন সিজ্ঝতী’’তি চিত্তং পুব্বঙ্গমং কত্ৱা ভাৱনং আৰাধেসীতি আহ ‘‘সম্ভূতত্থেৰো চিত্তং ধুৰং কত্ৱা’’তি. মোঘত্থেৰো ৱীমংসং অৱস্সযি, তস্মা তস্স ভগৱা ‘‘সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খস্সূ’’তি (সু. নি. ১১২৫; বু. ৱং. ৫৪.৩৫৩; মহা. নি. ১৮৬; চূড়নি. মোঘৰাজমাণৱপুচ্ছা ১৪৪; মোঘৰাজমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসে ৮৮; নেত্তি. ৫; পেটকো. ২২, ৩১) সুঞ্ঞতাকথং কথেসি, পঞ্ঞানিস্সিতমাননিগ্গহত্থং, পঞ্ঞায পৰিগ্গহত্থঞ্চ দ্ৱিক্খত্তুং পুচ্ছিতো সমানো পঞ্হং কথেসি. তেনাহ ‘‘আযস্মা মোঘৰাজা ৱীমংসং ধুৰং কত্ৱা’’তি.

পুনপ্পুনং ছন্দুপ্পাদনং পেসনং ৱিয হোতীতি ছন্দস্স উপট্ঠানসদিসতা ৱুত্তা.

পৰক্কমেনাতি পৰক্কমসীসেন সূৰভাৱং ৱদতি. থামভাৱতো চ ৱীৰিযস্স সূৰভাৱসদিসতা দট্ঠব্বা.

চিন্তনপ্পধানত্তা চিত্তস্স মন্তসংৱিধানসদিসতা ৱুত্তা.

জাতিসম্পত্তি নাম ৱিসিট্ঠজাতিতা. ‘‘সব্বধম্মেসু চ পঞ্ঞা সেট্ঠা’’তি ৱীমংসায জাতিসম্পত্তিসদিসতা ৱুত্তা. সম্মোহৱিনোদনিযং (ৱিভ. অট্ঠ. ৪৩৩) পন চিত্তিদ্ধিপাদস্স জাতিসম্পত্তিসদিসতা, ৱীমংসিদ্ধিপাদস্স মন্তবলসদিসতা চ যোজিতা.

অনেকং ৱিহিতং ৱিধং এতস্সাতি অনেকৱিহিতন্তি আহ ‘‘অনেকৱিধ’’ন্তি. ৱিধ-সদ্দো কোট্ঠাসপৰিযাযো ‘‘একৱিধেন ঞাণৱত্থূ’’তিআদীসু (ৱিভ. ৭৫১) ৱিযাতি আহ ‘‘ইদ্ধিৱিধন্তি ইদ্ধিকোট্ঠাস’’ন্তি.

তিৱিধওকাসাধিগমৱণ্ণনা

২৮৮. ‘‘সুখস্সা’’তি ইদং তিণ্ণম্পি সুখানং সাধাৰণৱচনন্তি আহ ‘‘ঝানসুখস্স মগ্গসুখস্স ফলসুখস্সা’’তি. নানপ্পনাপত্ততায পন অপ্পধানত্তা উপচাৰজ্ঝানসুখস্স, ৱিপস্সনাসুখস্স চেত্থ অগ্গহণং. পুৰিমেসু তাৱ দ্ৱীসু ওকাসাধিগমেসু তীণিপি সুখানি লব্ভন্তি, ততিযে পন কথন্তি? তত্থ কামং তীণি ন লব্ভন্তি, দ্ৱে পন লব্ভন্তিযেৱ. যথালাভৱসেন হেতং ৱুত্তং. ‘‘সক্খৰকথলম্পি মচ্ছগুম্বম্পি চৰন্তম্পি তিট্ঠন্তম্পী’’তিআদীসু (দী. নি. ১.২৪৯; ম. নি. ১.৪৩৩; ২.২৫৯; অ. নি. ১.৪৫, ৪৬) ৱিয. সংসট্ঠোতি সংসগ্গং উপগতো সমঙ্গীভূতো, সো পন তেহি সমন্নাগতচিত্তোপি হোতীতি ৱুত্তং ‘‘সম্পযুত্তচিত্তো’’তি. অৰিযধম্মন্তি অৰিযভাৱকৰং ধম্মং. উপাযতোতি ৱিধিতো. পথতোতি মগ্গতো. কাৰণতোতি হেতুতো. যেন হি ৱিধিনা ধম্মানুধম্মপটিপত্তি হোতি, সো উপেতি এতেনাতি উপাযো, সো তদধিগমস্স মগ্গভাৱতো পথো, তস্স কৰণতো কাৰণন্তি চ ৱুচ্চতি.

‘‘অনিচ্চন্তিআদিৱসেন মনসি কৰোতী’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘যোনিসো মনসিকাৰো নামা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উপাযমনসিকাৰোতি কুসলধম্মপ্পৱত্তিযা কাৰণভূতো মনসিকাৰো. পথমনসিকাৰোতি তস্স এৱ মগ্গভূতো মনসিকাৰো. অনিচ্চেতি আদিঅন্তৱন্ততায, অনচ্চন্তিকতায চ অনিচ্চে তেভূমকে সঙ্খাৰে ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি মনসিকাৰোতি যোজনা. এসেৱ নযো সেসেসুপি. অযং পন ৱিসেসো তস্মিংযেৱ উদযব্বযপটিপীড়নতায দুক্খনতো, দুক্খমতো চ দুক্খে, অৱসৱত্তনত্থেন, অনত্তসভাৱতায চ অনত্তনি, অসুচিসভাৱতায অসুভে. সব্বম্পি হি তেভূমকং সঙ্খতং কিলেসাসুচিপগ্ঘৰণতো ‘‘অসুভ’’ন্ত্ৱেৱ ৱত্তুং অৰহতি. সচ্চানুলোমিকেন ৱাতি সচ্চাভিসমযস্স অনুলোমনৱসেন. ‘‘চিত্তস্স আৱট্টনা’’তিআদিনা আৱজ্জনায পচ্চযভূতা ততো পুৰিমুপ্পন্না মনোদ্ৱাৰিকা কুসলজৱনপ্পৱত্তি ফলৱোহাৰেনেৱ তথা ৱুত্তা. তস্সা হি ৱসেন সা কুসলুপ্পত্তিযা উপনিস্সযো হোতীতি. আৱজ্জনা হি ভৱঙ্গচিত্তং আৱট্টেতীতি চিত্তস্স আৱট্টনা, অনু অনু আৱট্টেতীতি অন্ৱাৱট্টনা. ভৱঙ্গাৰম্মণতো অঞ্ঞং আভুজতীতি আভোগো. সমন্নাহৰতীতি সমন্নাহাৰো. তদেৱাৰম্মণং অত্তানং অনুবন্ধিত্ৱা অনুবন্ধিত্ৱা উপ্পজ্জমানে মনসি কৰোতি ঠপেতীতি মনসিকাৰো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং উপাযমনসিকাৰলক্খণো যোনিসোমনসিকাৰো নাম ৱুচ্চতি, যস্স ৱসেন পুগ্গলো দুক্খাদীনি সচ্চানি আৱজ্জিতুং সক্কোতি.

অসংসট্ঠোতি ন সংসট্ঠো কামাদীহি ৱিৱিত্তো ৱিনাভূতো. কামাদিৱিসংসগ্গহেতু উপ্পজ্জনকসুখং নাম ৱিৱেকজং পীতিসুখন্তি আহ ‘‘পঠমজ্ঝানসুখ’’ন্তি. কামং পঠমজ্ঝানসুখম্পি সোমনস্সমেৱ, সুত্তেসু পন তং কাযিকসুখস্সাপি পচ্চযভাৱতো ৱিসেসতো ‘‘সুখ’’ন্ত্ৱেৱ ৱুচ্চতীতি ইধাপি ঝানভূতং সোমনস্সং সুখন্তি, ইতৰং সোমনস্সং. তেন ৱুত্তং ‘‘সুখা’’তি. হেতুম্হি নিস্সক্কৱচনন্তি আহ ‘‘ঝানসুখপচ্চযা’’তি. অপৰাপৰং সোমনস্সন্তি ঝানাধিগমহেতু পচ্চৱেক্খণাদিৱসেন পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনকসোমনস্সং.

পমোদনং পমুদো, তৰুণপীতি, ততো পমুদা. ‘‘পামোজ্জং পীতত্থাযা’’তিআদীসু তৰুণপীতি ‘‘পামোজ্জ’’ন্তি ৱুচ্চতি, ইধ পন পকট্ঠো মুদো পমুদো পামোজ্জন্তি অধিপ্পেতং, তঞ্চ সোমনস্সৰহিতং নত্থীতি অৱিনাভাৱিতায ‘‘বলৱতৰং পীতিসোমনস্স’’ন্তি ৱুত্তং. ঝানস্স উজুৱিপচ্চনীকতং সন্ধায ‘‘পঞ্চ নীৱৰণানি ৱিক্খম্ভেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. ঝানং পন তদেকট্ঠে সব্বেপি কিলেসে, সব্বেপি অকুসলে ধম্মে ৱিক্খম্ভেতিযেৱ, অত্তনো ওকাসং গহেত্ৱা তিট্ঠতি পটিপক্খধম্মেহি অনভিভৱনীযতো. তস্মাতি ওকাসগ্গহণতো, লদ্ধোকাসতাযাতি অত্থো. মগ্গফলসুখাধিগমায ওকাসভাৱতো ৱা ওকাসো, অস্স অধিগমো ওকাসাধিগমো. পুৰিমপক্খে পন ওকাসং অৱসৰং অধিগচ্ছতি এতেনাতি ওকাসাধিগমো.

ৰূপসভাৱতায, একন্তৰূপাধীনৱুত্তিতায, সৱিপ্ফাৰিকতায চ আনাপানৱিতক্কৱিচাৰানং থূলভাৱং অনুজানন্তো ‘‘কাযৱচীসঙ্খাৰা তাৱ ওড়াৰিকা হোন্তূ’’তি আহ. তব্বিধুৰতায পন একচ্চানং ৱেদনাসঞ্ঞানং থূলতং অননুজানন্তো ‘‘চিত্তসঙ্খাৰা কথং ওড়াৰিকা’’তি আহ. ইতৰো ‘‘অপ্পহীনত্তা’’তি কাৰণং ৱত্ৱা ‘‘কাযসঙ্খাৰা হী’’তিআদিনা তমত্থং ৱিৱৰতি. তেতি চিত্তসঙ্খাৰা. অপ্পহীনা সঙ্খাৰা লব্ভমানসঙ্খাৰনিমিত্ততায ‘‘ওড়াৰিকা’’তি ৱত্তুং অৰহন্তি, পহীনা পন তদভাৱতো ‘‘সুখুমা’’তি আহ ‘‘পহীনে উপাদায অপ্পহীনত্তা ওড়াৰিকা নাম জাতা’’তি. পাড়িযং ‘‘কাযসঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘সুখন্তি চতুত্থজ্ঝানিকফলসমাপত্তিসুখ’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘চিত্তসঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা’’তি পন ৱুত্তত্তা ‘‘নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্সা’’তি ৱুত্তং. ৱচীসঙ্খাৰপটিপ্পস্সদ্ধি কাযসঙ্খাৰপটিপ্পস্সদ্ধিযাৱ সিদ্ধাতি ৱেদিতব্বা. তেনেৱাহ ‘‘দুতিয…পে… ৱিসুং ন ৱুত্তানী’’তি. পাড়িযং পন অত্থতো সিদ্ধাপি সুপাকটভাৱেন ৱিভাৱেতুং সৰূপতো গণ্হাতি. ন হি অৰিযৱিনযে অত্থাপত্তিৱিভাৱনা অভিধম্মদেসনায পকতীতি. যথা নীৱৰণৱিক্খম্ভনঞ্চ পঠমস্স ঝানস্স অধিগমায উপাযো, এৱং সুখদুক্খৱিক্খম্ভনং চতুত্থস্স ঝানস্স অধিগমায উপাযোতি ‘‘চতুত্থজ্ঝানং সুখং দুক্খং ৱিক্খম্ভেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.

অৱিজ্জাৰাগাদীহি সহ ৱজ্জেহীতি সাৱজ্জং, অকুসলং, তদভাৱতো অনৱজ্জং কুসলং. অত্তনো হিতসুখং আকঙ্খন্তেন সেৱনীযতো সেৱিতব্বং, কুসলং, তব্বিপৰিযাযতো ন সেৱিতব্বং, অকুসলং. লামকভাৱেন হীনং, অকুসলং, সেট্ঠভাৱেন পণীতং, কুসলন্তি সাৱজ্জদুকাদযো তযোপি দুকা যথাৰহং এতেসং কুসলাকুসলকম্মপথানং ৱসেনেৱ ৱেদিতব্বা. সব্বন্তি যথাৱুত্তং সব্বং চতূহি দুকেহি সঙ্গহিতং ধম্মজাতং. যথাৰহং কণ্হঞ্চ সুক্কঞ্চ পটিদ্ৱন্দিভাৱতো, সপ্পটিভাগঞ্চ অপ্পটিভাগঞ্চ অদ্ৱযভাৱতো. ৱট্টপটিচ্ছাদিকা অৱিজ্জা পহীযতি চতুন্নং অৰিযসচ্চানং সম্মদেৱ পটিৱিজ্ঝনতো. ততো এৱ অৰহত্তমগ্গৱিজ্জা উপ্পজ্জতি. সুখন্তি এৱং কম্মপথমুখেন তেভূমকধম্মে সম্মসিত্ৱা ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা মগ্গপটিপাটিযা অৰহত্তে পতিট্ঠহন্তস্স যং অৰহত্তমগ্গসুখঞ্চেৱ অৰহত্তফলসুখঞ্চ, তং ইধ ‘‘সুখ’’ন্তি অধিপ্পেতং. অন্তোগধা এৱ নানন্তৰিযভাৱতো.

অট্ঠতিংসাৰম্মণৱসেনাতি পাড়িযং আগতানং অট্ঠতিংসায কম্মট্ঠানানং ৱসেন. ৱিত্থাৰেত্ৱা কথেতব্বা পঠমজ্ঝানাদিৱসেন আগতত্তাতি অধিপ্পাযো. ‘‘কথ’’ন্তিআদিনা তমেৱ ৱিত্থাৰেত্ৱা কথনং নযতো দস্সেতি. ‘‘চতুৱীসতিযা ঠানেসূ’’তিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং মহাপৰিনিব্বানৱণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.২১৯) ৱুত্তমেৱ. ‘‘নিৰোধসমাপত্তিং পাপেত্ৱা’’তি ইমিনা অৰূপজ্ঝানানিপি গহিতানি হোন্তি তেহি ৱিনা নিৰোধসমাপত্তিসমাপজ্জনস্স অসম্ভৱতো, চতুত্থজ্ঝানসভাৱত্তা চ তেসং. দস উপচাৰজ্ঝানানীতি ঠপেত্ৱা কাযগতাসতিং আনাপানঞ্চ অট্ঠ অনুস্সতিযো, সঞ্ঞাৱৱত্থানঞ্চাতি দস উপচাৰজ্ঝানানি. অধিসীলং নাম সমাধিসংৱত্তনিযন্তি তস্স হেট্ঠিমন্তেন পঠমজ্ঝানং পৰিযোসানন্তি ৱুত্তং ‘‘অধিসীলসিক্খা পঠমং ওকাসাধিগমং ভজতী’’তি. অধিচিত্তং নাম চতুত্থজ্ঝাননিট্ঠং তদন্তোগধত্তা অৰূপজ্ঝানানং, তপ্পৰিযোসানত্তা ফলজ্ঝানানন্তি ৱুত্তং ‘‘অধিচিত্তসিক্খা দুতিয’’ন্তি. মত্থকপ্পত্তা অধিপঞ্ঞাসিক্খা নাম অগ্গমগ্গৱিজ্জাতি আহ ‘‘অধিপঞ্ঞাসিক্খা ততিয’’ন্তি. সিক্খত্তযৱসেন তযো ওকাসাধিগমে নীহৰন্তেন যথাৰহং তংতংসুত্তৱসেনপি নীহৰিতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘সামঞ্ঞফলেপী’’তিআদিমাহ.

যদগ্গেন চ তিস্সো সিক্খা যথাক্কমং তযো ওকাসাধিগমে ভজন্তি, তদগ্গেন তপ্পধানত্তা যথাক্কমং তীণি পিটকানি তে ভজন্তীতি দস্সেতুং ‘‘তীসু পনা’’তিআদি ৱুত্তং. তীণি পিটকানি ৱিভজিত্ৱাতি তিণ্ণং ওকাসাধিগমানং ৱসেন যথানুপুব্বং তীণি পিটকানি ৱিত্থাৰেত্ৱা কথেতুং লভিস্সামাতি. সমোধানেত্ৱাতি সমাযোজেত্ৱা তত্থ ৱুত্তমত্থং ইমস্স সুত্তস্স অত্থভাৱেন সমানেত্ৱা. দুক্কথিতন্তি অসম্বন্ধকথনেন, অতিপপঞ্চকথনেন ৱা দুট্ঠু কথিতন্তি ন সক্কা ৱত্তুং তথাকথনস্সেৱ সুকথনভাৱতোতি আহ ‘‘তেপিটকং…পে… সুকথিতং হোতী’’তি.

চতুসতিপট্ঠানৱণ্ণনা

২৮৯. ন কেৱলং অভিধম্মপৰিযাযেনেৱ কুসলট্ঠো গহেতব্বো, অথ খো বাহিতিকপৰিযাযেন পীতি আহ ‘‘ফলকুসলস্স চা’’তি. খেমট্ঠেনাতি চতূহিপি যোগেহি অনুপদ্দৱভাৱেন. সম্মা সমাহিতোতি সমথৱসেন চেৱ ৱিপস্সনাৱসেন চ সুট্ঠু সমাহিতো. একগ্গচিত্তোতি ৱিক্খেপস্স দূৰসমুস্সাৰিতত্তা একগ্গতং অৱিক্খেপং পত্তচিত্তো. অত্তনো কাযতোতি অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সনাৱসেন সম্মা সমাহিতচিত্তো সমানো ‘‘সমাহিতো যথাভূতং পজানাতি পস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৫; ৫.১০৭১, ১০৭২; নেত্তি. ৪০; মি. প. ১.১৪) ৱচনতো. তত্থ ঞাণদস্সনং নিব্বত্তেন্তো ততো বহিদ্ধা পৰস্স কাযেপি ঞাণদস্সনং নিব্বত্তেতি. তেনাহ ‘‘পৰস্স কাযাভিমুখং ঞাণং পেসেতী’’তি. সম্মা ৱিপ্পসীদতীতি সম্মা সমাধানপচ্চযেন অভিপ্পসাদেন ঞাণূপসঞ্হিতেন অজ্ঝত্তং কাযং ওকপ্পেতি. সব্বত্থাতি সব্বট্ঠানেসু. সতি কথিতাতি যোজনা. লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা কথিতা অনুপস্সনাঞাণদস্সনানং তদুভযসাধাৰণভাৱতো.

সত্তসমাধিপৰিক্খাৰৱণ্ণনা

২৯০. এত্থাতি ইমিস্সা কথায. ঝানক্খস্স ৱীৰিযচক্কস্স অৰিযমগ্গৰথস্স সীলং ৱিভূসনভাৱেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘অলঙ্কাৰো পৰিক্খাৰো নামা’’তি. সত্তহি নগৰপৰিক্খাৰেহীতি নগৰং পৰিৱাৰেত্ৱা ৰক্খণকেহি কতপৰিক্খেপো, পৰিখা, উদ্দাপো, পাকাৰো, এসিকা, পলিঘা, পাকাৰপক্খণ্ডিলন্তি ইমেহি সত্তহি নগৰপৰিক্খাৰেহি. সম্ভৰীযতি ফলং এতেনাতি সম্ভাৰো, কাৰণং. ভেসজ্জঞ্হি ব্যাধিৱূপসমনেন জীৱিতস্স কাৰণং. পৰিৱাৰপৰিক্খাৰৱসেনাতি পৰিৱাৰসঙ্খাতপৰিক্খাৰৱসেন. পৰিক্খাৰো হি সম্মাদিট্ঠিযাদযো মগ্গধম্মা সম্মাসমাধিস্স সহজাতাদিপচ্চযভাৱেন পৰিকৰণতো অভিসঙ্খৰণতো. উপেচ্চ নিস্সীযতীতি উপনিসা, সহ উপনিসাযাতি সউপনিসোতি আহ ‘‘সউপনিস্সযো’’তি, সহকাৰীকাৰণভূতো ধম্মসমূহো ইধ ‘‘উপনিস্সযো’’তি অধিপ্পেতো. সম্মা পসত্থা সুন্দৰা দিট্ঠি এতস্সাতি সম্মাদিট্ঠি, পুগ্গলো, তস্স সম্মাদিট্ঠিস্স. সো পন যস্মা পতিট্ঠিতসম্মাদিট্ঠিকো, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সম্মাদিট্ঠিযং ঠিতস্সা’’তি. সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতীতি মগ্গসম্মাদিট্ঠিযা দুক্খাদীসু পৰিজাননাদিকিচ্চং সাধেন্তিযা কামৱিতক্কাদিকে সমুগ্ঘাটেন্তো সম্মাসঙ্কপ্পো যথা অত্তনো কিচ্চসাধনে পহোতি, তথা পৱত্তিং পনস্স দস্সেন্তো আহ ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পো পৱত্ততী’’তি. এস নযো সব্বপদেসূতি ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাৱাচা পহোতী’’তিআদীসু সেসপদেসু যথাৱুত্তমত্থং অতিদিসতি.

এত্থ চ যস্মা নিব্বানাধিগমায পটিপন্নস্স যোগিনো বহূপকাৰা সম্মাদিট্ঠি. তথা হি সা ‘‘পঞ্ঞাপজ্জোতো, পঞ্ঞাসত্থ’’ন্তি চ ৱুত্তা. তায হি সো অৱিজ্জন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা কিলেসচোৰে ঘাতেন্তো খেমেন নিব্বানং পাপুণাতি, তস্মা অৰিযমগ্গকথাযং সম্মাদিট্ঠি আদিতো গয্হতি, ইধ পন পুগ্গলাধিট্ঠানদেসনায ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্সা’’তি ৱুত্তং. যস্মা পন সম্মাদিট্ঠিপুগ্গলো নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদিৱসেন সম্মদেৱ সঙ্কপ্পেতি, ন মিচ্ছাকামসঙ্কপ্পাদিৱসেন, তস্মা সম্মাদিট্ঠিস্স সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতি. যস্মা চ সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৱাচায উপকাৰকো. যথাহ ‘‘পুব্বে খো গহপতি ৱিতক্কেত্ৱা ৱিচাৰেত্ৱা পচ্ছা ৱাচং ভিন্দতী’’তি, (সং. নি. ২.৩৪৮) তস্মা সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাৱাচা পহোতি. যস্মা পন ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ কৰিস্সামা’’তি হি পঠমং ৱাচায সংৱিদহিত্ৱা যেভুয্যেন তে তে কম্মন্তা সম্মা পযোজীযন্তি, তস্মা ৱাচা কাযকম্মস্স উপকাৰিকাতি সম্মাৱাচস্স সম্মাকম্মন্তো পহোতি. যস্মা পন চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতং, তিৱিধঞ্চ কাযদুচ্চৰিতং পহায উভযং সুচৰিতং পূৰেন্তস্সেৱ আজীৱট্ঠমকসীলং পূৰতি, ন ইতৰস্স, তস্মা সম্মাৱাচস্স সম্মাকম্মন্তস্স চ সম্মাআজীৱো পহোতি. ৱিসুদ্ধিদিট্ঠিসমুদাগতসম্মাআজীৱস্স যোনিসো পধানস্স সম্ভৱতো সম্মাআজীৱস্স সম্মাৱাযামো পহোতি. যোনিসো পদহন্তস্স কাযাদীসু চতূসু ৱত্থূসু সতি সূপট্ঠিতা হোতীতি সম্মাৱাযামস্স সম্মাসতি পহোতি. যস্মা এৱং সূপট্ঠিতা সতি সমাধিস্স উপকাৰানুপকাৰানং ধম্মানং গতিযো সমন্নেসিত্ৱা পহোতি একত্তাৰম্মণে চিত্তং সমাধাতুং, তস্মা সম্মাসতিস্স সম্মাসমাধি পহোতীতি. অযঞ্চ নযো পুব্বভাগে নানাক্খণিকানং সম্মাদিট্ঠিআদীনং ৱসেন ৱুত্তো, মগ্গক্খণে পন সম্মাদিট্ঠিআদীনং তস্স তস্স সহজাতাদিৱসেন ৱুত্তো ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্স সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতী’’তিআদীনং পদানমত্থো যুত্তো, অযমেৱ চ ইধাধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘অযং পনত্থো’’তিআদি.

মগ্গঞাণেতি মগ্গপৰিযাপন্নঞাণে ঠিতস্স তংসমঙ্গিনো. মগ্গপঞ্ঞা হি চতুন্নং সচ্চানং সম্মাদস্সনট্ঠেন ‘‘মগ্গসম্মাদিট্ঠী’’তি ৱুত্তা, সা এৱ নেসং যাথাৱতো জাননতো পটিৱিজ্ঝনতো ইধ ‘‘মগ্গঞাণ’’ন্তিপি ৱুত্তা. মগ্গৱিমুত্তীতি মগ্গেন কিলেসানং ৱিমুচ্চনং সমুচ্ছেদপ্পহানমেৱ. ফলসম্মাদিট্ঠি এৱ ‘‘ফলসম্মাঞাণ’’ন্তি পৰিযাযেন ৱুত্তং, পৰিযাযৱচনঞ্চ ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. ফলৱিমুত্তি পন পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং দট্ঠব্বং.

অমতস্স দ্ৱাৰাতি অৰিযমগ্গমাহ. সো পন ৱিনা চ আচৰিযমুট্ঠিনা অনন্তৰং অবাহিৰং কৰিত্ৱা যাৱদেৱ মনুস্সেহি সুপ্পকাসিতত্তা ৱিৱটো. ধম্মৱিনীতাতি অৰিযধম্মে ৱিনীতা. সো পনেত্থ কিলেসানং সমুচ্ছেদৱিনযৱসেন ৱেদিতব্বোতি আহ ‘‘সম্মানিয্যানেন নিয্যাতা’’তি.

অত্থীতি পুথুত্থৱিসযং নিপাতপদং ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩৭৭; ম. নি. ১.১১০; ৩.১৫৪; সং. নি. ৪.১২৭; অ. নি. ৬.২৯; ১০.৬০; ৱিভ. ৩৫৬; খু. পা. ২.১.দ্ৱত্তিংসআকাৰ; নেত্তি. ৪৭) ৱিযাতি আহ ‘‘অনাগামিনো চ অত্থী’’তি. তেনেৱাহ ‘‘অত্থি চেৱেত্থ সকদাগামিনো’’তি. বহিদ্ধা সংযোজনপচ্চযো নিব্বত্তিহেতুভূতো পুঞ্ঞভাগো এতিস্সা অত্থীতি পুঞ্ঞভাগা, অতিসযৱিসিট্ঠো চেত্থ অত্থিঅত্থো ৱেদিতব্বো. ওত্তপ্পমানোতি উত্তসন্তো ভাযন্তো. ন পন নত্থি, অত্থি এৱাতি দীপেতি.

২৯১. অস্সাতি ৱেস্সৱণস্স. লদ্ধি পন ন অত্থি পটিৱিদ্ধসচ্চত্তা. ‘‘অভিসমযে ৱিসেসো নত্থী’’তি এতেন সব্বেপি সব্বঞ্ঞুগুণা সব্ববুদ্ধানং সদিসা এৱাতি দস্সেতি.

২৯২. কাৰণস্স একৰূপত্তা ইমানি পন পদানীতি ন কেৱলং ‘‘তযিদং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তিআদীনি পদানি, অথ খো ‘‘ইমমত্থং জনৱসভো যক্খো’’তিআদীনি পদানি পীতি.

জনৱসভসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.