১. অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা

২১৯. চক্খুদ্ৱাৰে ইন্দট্ঠং কাৰেতীতি চক্খুদ্ৱাৰভাৱে তংদ্ৱাৰিকেহি অত্তনো ইন্দভাৱং পৰমিস্সৰভাৱং কাৰযতীতি অত্থো. তঞ্হি তে ৰূপগ্গহণে অত্তানং অনুৱত্তেতি, তে চ তং অনুৱত্তন্তীতি. এস নযো ইতৰেসুপি. যেন তংসমঙ্গীপুগ্গলো তংসম্পযুত্তধম্মা ৱা অঞ্ঞাতাৱিনো হোন্তি, সো অঞ্ঞাতাৱিভাৱো পৰিনিট্ঠিতকিচ্চজাননং.

কত্থচি দ্ৱেতি ‘‘দ্ৱিন্নং খো, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা খীণাসৱো ভিক্খু অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি…পে… অৰিযায চ পঞ্ঞায অৰিযায চ ৱিমুত্তিযা. যা হিস্স, ভিক্খৱে, অৰিযা পঞ্ঞা, তদস্স পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যা হিস্স অৰিযা ৱিমুত্তি, তদস্স সমাধিন্দ্ৰিয’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৫.৫১৬) দ্ৱে, ‘‘তিণ্ণং খো, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজেন ভিক্খুনা অঞ্ঞা ব্যাকতা…পে… সতিন্দ্ৰিযস্স সমাধিন্দ্ৰিযস্স পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্সা’’তি (সং. নি. ৫.৫১৯), ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি তীণি? অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিয’’ন্তি (সং. নি. ৫.৪৯৩), ‘‘তীণিমানি…পে… ইত্থিন্দ্ৰিযং পুৰিসিন্দ্ৰিযং জীৱিতিন্দ্ৰিয’’ন্তি (সং. নি. ৫.৪৯২) চ এৱমাদীসু তীণি, ‘‘পঞ্চিমানি, ব্ৰাহ্মণ, ইন্দ্ৰিযানি নানাৱিসযানি…পে… চক্খুন্দ্ৰিযং…পে… কাযিন্দ্ৰিয’’ন্তি (সং. নি. ৫.৫১২), ‘‘পঞ্চি…পে… সুখিন্দ্ৰিযং…পে… উপেক্খিন্দ্ৰিয’’ন্তি (সং. নি. ৫.৫০১ আদযো), ‘‘পঞ্চি…পে… সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিয’’ন্তি (সং. নি. ৫.৪৮৬ আদযো) চ এৱমাদীসু পঞ্চ. তত্থ সুত্তন্তে দুকাদিৱচনং নিস্সৰণুপাযাদিভাৱতো দুকাদীনং. সব্বানি পন ইন্দ্ৰিযানি অভিঞ্ঞেয্যানি, অভিঞ্ঞেয্যধম্মদেসনা চ অভিধম্মোতি ইধ সব্বানি একতো ৱুত্তানি.

খীণাসৱস্স ভাৱভূতো হুত্ৱা উপ্পত্তিতো ‘‘খীণাসৱস্সেৱ উপ্পজ্জনতো’’তি ৱুত্তং.

লিঙ্গেতি গমেতি ঞাপেতীতি লিঙ্গং, লিঙ্গীযতি ৱা এতেনাতি লিঙ্গং, কিং লিঙ্গেতি, কিঞ্চ ৱা লিঙ্গীযতীতি? ইন্দং ইন্দো ৱা, ইন্দস্স লিঙ্গং ইন্দলিঙ্গং, ইন্দলিঙ্গস্স অত্থো তংসভাৱো ইন্দলিঙ্গট্ঠো, ইন্দলিঙ্গমেৱ ৱা ইন্দ্ৰিয-সদ্দস্স অত্থো ইন্দলিঙ্গট্ঠো. সজ্জিতং উপ্পাদিতন্তি সিট্ঠং, ইন্দেন সিট্ঠং ইন্দসিট্ঠং. জুট্ঠং সেৱিতং. কম্মসঙ্খাতস্স ইন্দস্স লিঙ্গানি, তেন চ সিট্ঠানীতি কম্মজানেৱ যোজেতব্বানি, ন অঞ্ঞানি. তে চ দ্ৱে অত্থা কম্মে এৱ যোজেতব্বা, ইতৰে চ ভগৱতি এৱাতি ‘‘যথাযোগ’’ন্তি আহ. তেনাতি ভগৱতো কম্মস্স চ ইন্দত্তা. এত্থাতি এতেসু ইন্দ্ৰিযেসু. উল্লিঙ্গেন্তি পকাসেন্তি ফলসম্পত্তিৱিপত্তীহি কাৰণসম্পত্তিৱিপত্তিঅৱবোধতো. ‘‘সো তং নিমিত্তং আসেৱতী’’তিআদীসু (অ. নি. ৯.৩৫) গোচৰকৰণম্পি আসেৱনাতি ৱুত্তাতি আহ ‘‘কানিচি গোচৰাসেৱনাযা’’তি. তত্থ সব্বেসং গোচৰীকাতব্বত্তেপি ‘‘কানিচী’’তি ৱচনং অৱিপস্সিতব্বানং বহুলীমনসিকৰণেন অনাসেৱনীযত্তা. পচ্চৱেক্খণামত্তমেৱ হি তেসু হোতীতি. ‘‘তস্স তং মগ্গং আসেৱতো’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.১৭০) ভাৱনা ‘‘আসেৱনা’’তি ৱুত্তাতি ভাৱেতব্বানি সদ্ধাদীনি সন্ধাযাহ ‘‘কানিচি ভাৱনাসেৱনাযা’’তি. আধিপচ্চং ইন্দ্ৰিযপচ্চযভাৱো, অসতি চ ইন্দ্ৰিযপচ্চযভাৱে ইত্থিপুৰিসিন্দ্ৰিযানং অত্তনো পচ্চযৱসেন পৱত্তমানেহি তংসহিতসন্তানে অঞ্ঞাকাৰেন অনুপ্পজ্জমানেহি লিঙ্গাদীহি অনুৱত্তনীযভাৱো, ইমস্মিঞ্চত্থে ইন্দন্তি পৰমিস্সৰিযং কৰোন্তিচ্চেৱ ইন্দ্ৰিযানি. চক্খাদীসু দস্সিতেন নযেন অঞ্ঞেসঞ্চ তদনুৱত্তীসু আধিপচ্চং যথাৰহং যোজেতব্বং.

হেট্ঠাতি অট্ঠসালিনিযং. অমোহো এৱ, ন ৱিসুং চত্তাৰো ধম্মা, তস্মা অমোহস্স পঞ্ঞিন্দ্ৰিযপদে ৱিভাৱিতানি লক্খণাদীনি তেসঞ্চ ৱেদিতব্বানীতি অধিপ্পাযো. সেসানি অট্ঠসালিনিযং লক্খণাদীহি সৰূপেনেৱ আগতানি. ননু চ সুখিন্দ্ৰিযদুক্খিন্দ্ৰিযানং তত্থ লক্খণাদীনি ন ৱুত্তানীতি? কিঞ্চাপি ন ৱুত্তানি, সোমনস্সদোমনস্সিন্দ্ৰিযানং পন ৱুত্তলক্খণাদিৱসেন ৱিঞ্ঞেয্যতো এতেসম্পি ৱুত্তানেৱ হোন্তি. কথং? ইট্ঠফোট্ঠব্বানুভৱনলক্খণং সুখিন্দ্ৰিযং, ইট্ঠাকাৰসম্ভোগৰসং, কাযিকস্সাদপচ্চুপট্ঠানং, কাযিন্দ্ৰিযপদট্ঠানং. অনিট্ঠফোট্ঠব্বানুভৱনলক্খণং দুক্খিন্দ্ৰিযং, অনিট্ঠাকাৰসম্ভোগৰসং, কাযিকাবাধপচ্চুপট্ঠানং, কাযিন্দ্ৰিযপদট্ঠানন্তি. এত্থ চ ইট্ঠানিট্ঠাকাৰানমেৱ আৰম্মণানং সম্ভোগৰসতা ৱেদিতব্বা, ন ৱিপৰীতেপি ইট্ঠাকাৰেন অনিট্ঠাকাৰেন চ সম্ভোগৰসতাতি.

সত্তানং অৰিযভূমিপটিলাভো ভগৱতো দেসনায সাধাৰণং পধানঞ্চ পযোজনন্তি আহ ‘‘অজ্ঝত্তধম্মং পৰিঞ্ঞাযা’’তিআদি. অট্ঠকথাযং ইত্থিপুৰিসিন্দ্ৰিযানন্তৰং জীৱিতিন্দ্ৰিযদেসনক্কমো ৱুত্তো, সো ইন্দ্ৰিযযমকদেসনায সমেতি. ইধ পন ইন্দ্ৰিযৱিভঙ্গে মনিন্দ্ৰিযানন্তৰং জীৱিতিন্দ্ৰিযং ৱুত্তং, তং পুৰিমপচ্ছিমানং অজ্ঝত্তিকবাহিৰানং অনুপালকত্তেন তেসং মজ্ঝে ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. যঞ্চ কিঞ্চি ৱেদযিতং, সব্বং তং দুক্খং. যাৱ চ দুৱিধত্তভাৱানুপালকস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স পৱত্তি, তাৱ দুক্খভূতানং এতেসং ৱেদযিতানং অনিৱত্তীতি ঞাপনত্থং. তেন চ চক্খাদীনং দুক্খানুবন্ধতায পৰিঞ্ঞেয্যতং ঞাপেতি. ততো অনন্তৰং ভাৱেতব্বত্তাতি ভাৱনামগ্গসম্পযুত্তং অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং সন্ধায ৱুত্তং. দস্সনানন্তৰা হি ভাৱনাতি.

সতিপি পুৰেজাতাদিপচ্চযভাৱে ইন্দ্ৰিযপচ্চযভাৱেন সাধেতব্বমেৱ কিচ্চং ‘‘কিচ্চ’’ন্তি আহ তস্স অনঞ্ঞসাধাৰণত্তা ইন্দ্ৰিযকথায চ পৱত্তত্তা. পুব্বঙ্গমভাৱেন মনিন্দ্ৰিযস্স ৱসৱত্তাপনং হোতি, নাঞ্ঞেসং. তংসম্পযুত্তানিপি হি ইন্দ্ৰিযানি সাধেতব্বভূতানেৱ অত্তনো অত্তনো ইন্দ্ৰিযকিচ্চং সাধেন্তি চেতসিকত্তাতি. ‘‘সব্বত্থ চ ইন্দ্ৰিযপচ্চযভাৱেন সাধেতব্ব’’ন্তি অযং অধিকাৰো অনুৱত্ততীতি দট্ঠব্বো. অনুপ্পাদনে অনুপত্থম্ভে চ তপ্পচ্চযানং তপ্পৱত্তনে নিমিত্তভাৱো অনুৱিধানং. ছাদেত্ৱা ফৰিত্ৱা উপ্পজ্জমানা সুখদুক্খৱেদনা সহজাতে অভিভৱিত্ৱা সযমেৱ পাকটা হোতি, সহজাতা চ তব্বসেন সুখদুক্খভাৱপ্পত্তা ৱিযাতি আহ ‘‘যথাসকং ওড়াৰিকাকাৰানুপাপন’’ন্তি. অসন্তস্স অপণীতস্সপি অকুসলতব্বিপাকাদিসম্পযুত্তস্স মজ্ঝত্তাকাৰানুপাপনং যোজেতব্বং, সমানজাতিযং ৱা সুখদুক্খেহি সন্তপণীতাকাৰানুপাপনঞ্চ. পসন্নপগ্গহিতউপট্ঠিতসমাহিতদস্সনাকাৰানুপাপনং যথাক্কমং সদ্ধাদীনং. আদি-সদ্দেন উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানি গহিতানি, মগ্গসম্পযুত্তস্সেৱ চ ইন্দ্ৰিযস্স কিচ্চং দস্সিতং, তেনেৱ ফলসম্পযুত্তস্স তংতংসংযোজনানংযেৱ পটিপ্পস্সদ্ধিপহানকিচ্চতা দস্সিতা হোতীতি. সব্বকতকিচ্চং অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং অঞ্ঞস্স কাতব্বস্স অভাৱা অমতাভিমুখমেৱ তব্ভাৱপচ্চযো চ হোতি, ন ইতৰানি ৱিয কিচ্চন্তৰপসুতঞ্চ. তেনাহ ‘‘অমতাভিমুখভাৱপচ্চযতা চা’’তি.

২২০. এৱং সন্তেপীতি সতিপি সব্বসঙ্গাহকত্তে ৱীৰিযিন্দ্ৰিযপদাদীহি সঙ্গহেতব্বানি কুসলাকুসলৱীৰিযাদীনি, চক্খুন্দ্ৰিযপদাদীহি সঙ্গহেতব্বানি কালপুগ্গলপচ্চযাদিভেদেন ভিন্নানি চক্খাদীনি সঙ্গণ্হন্তিচ্চেৱ সব্বসঙ্গাহকানি, ন যস্সা ভূমিযা যানি ন ৱিজ্জন্তি, তেসং সঙ্গাহকত্তাতি অত্থো. তেন চ অৱিসেসিতত্তা সব্বেসং সব্বভূমিকত্তগহণপ্পসঙ্গে তংনিৱত্তনেন সব্বসঙ্গাহকৱচনং অৱিজ্জমানস্স সঙ্গাহকত্তদীপকং ন হোতীতি দস্সেতি.

অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.