১. দুক্খসচ্চনিদ্দেসো
জাতিনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯০. তত্থ …পে… অযং মাতিকাতি নিদ্দেসৱাৰআদিম্হি ৱুত্তে জাতিআদিনিদ্দেসে তেসং জাতিআদীনং নিদ্দেসৱসেন দুক্খস্স অৰিযসচ্চস্স কথনত্থায, তেসু ৱা জাতিআদীসু তেসঞ্চ দুক্খট্ঠে ৱেদিতব্বে জাতিআদীনং নিদ্দেসৱসেন দুক্খস্স অৰিযসচ্চস্স কথনত্থায দুক্খদুক্খন্তিআদিকা দুক্খমাতিকা ৱেদিতব্বাতি অত্থো. অথ ৱা তত্থাতি তস্মিং নিদ্দেসৱাৰে. ‘‘জাতিপি দুক্খা…পে… সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা’’তি অযং দুক্খস্স অৰিযসচ্চস্স কথনত্থায মাতিকাতি যথাদস্সিতস্স জাতিআদিনিদ্দেসস্স মাতিকাভাৱং দীপেতি. তং দীপেত্ৱা পুন যস্মিং পদদ্ৱযে ঠত্ৱা দুক্খং অৰিযসচ্চং কথেতব্বং, তস্স নিদ্ধাৰণত্থং সব্বং দুক্খং সঙ্কড্ঢেন্তো আহ ‘‘ইদঞ্হি দুক্খং নামা’’তিআদি.
সভাৱতোতি দুক্খৱেদযিতসভাৱতো. নামতোতি তেনেৱ সভাৱেন লদ্ধনামতো. তেন ন অঞ্ঞেন পৰিযাযেন ইদং দুক্খং নাম, অথ খো দুক্খত্তাযেৱাতি সভাৱেন নামং ৱিসেসেতি. অথ ৱা নামতোতি উদযব্বযৱন্ততায লদ্ধনামতো. যথা অঞ্ঞে উদযব্বযৱন্তো ধম্মা ন সভাৱতো দুক্খা, ন এৱং ইদং, অথ খো সভাৱতো দুক্খা, ভূতমেৱেদং দুক্খন্তি পুৰিমেন দুক্খ-সদ্দেন পচ্ছিমং ৱিসেসেতি. ৱিপৰিণামৱন্ততায সুখং অনিট্ঠমেৱ হোতীতি দুক্খং নাম জাতং. তেনেৱাহ ‘‘দুক্খুপ্পত্তিহেতুতো’’তি. কণ্ণসূলাদীহি অভিভূতস্স নিত্থুননাদীহি দুক্খাভিভূততায ৱিঞ্ঞাযমানাযপি কিং তৱ ৰুজ্জতীতি পুচ্ছিত্ৱাৱ কণ্ণসূলাদিদুক্খং জানিতব্বং হোতীতি পটিচ্ছন্নদুক্খতা তস্স ৱুত্তা. উপক্কমস্স চ পাকটভাৱতোতি কাৰণাৱসেন দুক্খৱিসেসস্স পাকটভাৱং দস্সেতি.
সভাৱং মুঞ্চিত্ৱা পকাৰন্তৰেন দুক্খন্তি ৱুচ্চমানং পৰিযাযদুক্খং. কথেতব্বত্তা পটিঞ্ঞাতং যথা কথেতব্বং, তংপকাৰদস্সনত্থং ‘‘অৰিযসচ্চঞ্চ নামেত’’ন্তিআদিমাহ. সঙ্খেপো সামঞ্ঞং, সামঞ্ঞঞ্চ ৱিসেসে অন্তোকৰিত্ৱা পৱত্ততীতি তত্থ উভযথাপি কথেতুং ৱট্টতি. ৱিত্থাৰো পন ৱিসেসো জাতিআদিকো, ৱিসেসো চ ৱিসেসন্তৰনিৱত্তকোতি জাতিআদীসু জৰাদীনং সঙ্খিপনং ন সক্কা কাতুন্তি তত্থ ৱিত্থাৰেনেৱ কথেতব্বং.
১৯১. ‘‘অপৰস্স অপৰস্সা’’তি দীপনং অপৰত্থদীপনং. সামিঅত্থেপি হি অপৰত্থ-সদ্দো সিজ্ঝতীতি. তেসং তেসন্তি ৱা সামিৱসেন ৱুত্তং অত্থং ভুম্মৱসেন ৱত্তুকামতায আহ ‘‘অপৰত্থদীপন’’ন্তি, অপৰস্মিং অপৰস্মিং দীপনন্তি অত্থো. অপৰস্স অপৰস্স ৱা জাতিসঙ্খাতস্স অত্থস্স দীপনং অপৰত্থদীপনং. পঞ্চগতিৱসেন একেকাযপি গতিযা খত্তিযাদিভুম্মদেৱাদিহত্থিআদিজাতিৱসেন চাতি গতিজাতিৱসেন.
তিণাকাৰো তিণজাতি, সো চ উপাদাপঞ্ঞত্তীতি ‘‘পঞ্ঞত্তিয’’ন্তি আহ. তদুপাদাযাতি তং পঠমং ৱিঞ্ঞাণং উপাদায অযং জাতি, নাস্স কুতোচি নিগ্গমনং উপাদায. যস্মা চ এৱং, তস্মা সাৱস্স জাতি পঠমৱিঞ্ঞাণসঙ্খাতাতি অত্থো. অথ ৱা তদুপাদায সজাতোতি ৱুচ্চতীতি সাৱস্স জাতি পঠমৱিঞ্ঞাণসঙ্খাতাতি অত্থো. ৱিঞ্ঞাণমুখেন চ পঞ্চপি খন্ধা ৱুত্তা হোন্তীতি ‘‘পটিসন্ধিয’’ন্তি আহ. অৰিযভাৱকৰণত্তা অৰিযসীলন্তি পাতিমোক্খসংৱৰো ৱুচ্চতি. জাতিআদীনিপি লক্খণানি ধম্মানং আকাৰৱিকাৰাতি কত্ৱা সহুপ্পাদকা সহৱিকাৰকাতি ৱুত্তা. জাযনট্ঠেনাতিআদি আযতনৱসেন যোনিৱসেন চ দ্ৱীহি দ্ৱীহি পদেহি সব্বসত্তে পৰিযাদিযিত্ৱা জাতিং দস্সেতুং ৱুত্তং. পুৰিমনযে পন একেকেনেৱ পদেন সব্বসত্তে পৰিযাদিযিত্ৱা জাতি দস্সিতাতি অযং ৱিসেসো. কেচি পন ‘‘পুৰিমনযে কত্তুনিদ্দেসো, পচ্ছিমনযে ভাৱনিদ্দেসো কতো’’তি ৱদন্তি, ‘‘তেসং তেসং সত্তানং জাতী’’তি পন কত্তৰি সামিনিদ্দেসস্স কতত্তা উভযত্থাপি ভাৱনিদ্দেসোৱ যুত্তো. সম্পুণ্ণা জাতি সঞ্জাতি. পাকটা নিব্বত্তি অভিনিব্বত্তি. ‘‘তেসং তেসং সত্তানং…পে… অভিনিব্বত্তী’’তি সত্তৱসেন পৱত্তত্তা সম্মুতিকথা.
তত্ৰ তত্ৰাতি একচতুৱোকাৰভৱেসু দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং, সেসে ৰূপধাতুযং পটিসন্ধিক্খণে উপ্পজ্জমানানং পঞ্চন্নং, কামধাতুযং ৱিকলাৱিকলিন্দ্ৰিযানং ৱসেন সত্তন্নং নৱন্নং দসন্নং পুন দসন্নং একাদসন্নঞ্চ আযতনানং ৱসেন সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. একভৱপৰিযাপন্নস্স খন্ধসন্তানস্স পঠমাভিনিব্বত্তিভূতা পটিসন্ধিক্খন্ধাতি আহ ‘‘পঠমাভিনিব্বত্তিলক্খণা’’তি. তমেৱ সন্তানং নিয্যাতেন্তং ৱিয ‘‘হন্দ গণ্হথা’’তি পটিচ্ছাপেন্তং ৱিয পৱত্ততীতি নিয্যাতনৰসা. সন্ততিযা এৱ উম্মুজ্জনং হুত্ৱা গয্হতীতি উম্মুজ্জনপচ্চুপট্ঠানা. দুক্খৰাসিস্স ৱিচিত্ততা দুক্খৱিচিত্ততা, দুক্খৱিসেসা ৱা তদৱযৱা, তং পচ্চুপট্ঠাপেতি ফলতীতি দুক্খৱিচিত্ততাপচ্চুপট্ঠানা.
পৰিযাযনিপ্পৰিযাযদুক্খেসু যং দুক্খং জাতি হোতি, তং দুক্খভাৱোযেৱ তস্সা দুক্খট্ঠো. যদি অক্খানেন পাপুণিতব্বং সিযা, ভগৱা আচিক্খেয্য. ভগৱতাপি –
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমো নু খো মহন্ততৰো? যো চাযং মযা পৰিত্তো পাণিমত্তো পাসাণো গহিতো, যো চ হিমৱা পব্বতৰাজাতি. অপ্পম…পে… গহিতো, হিমৱন্তং পব্বতৰাজানং উপনিধায সঙ্খম্পি ন উপেতি, কলভাগম্পি ন উপেতি, উপনিধম্পি ন উপেতি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যং সো পুৰিসো তীহি সত্তিসতেহি হঞ্ঞমানো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি, তং নেৰযিকস্স দুক্খস্স উপনিধায সঙ্খম্পি…পে… উপনিধম্পি ন উপেতী’’তি (ম. নি. ৩.২৫০) –
উপমাৱসেন পকাসিতং আপাযিকদুক্খং. সুখুপ্পত্তিকাৰণানি সুচীনি উপ্পলাদীনীতি কত্ৱা তত্থ নিব্বত্তিনিৱাৰণেন জাতিযা দুক্খৱত্থুভাৱং দস্সেতি ‘‘অথ খো’’তিআদিনা. দুক্খুপ্পত্তিকাৰণে নিব্বত্তনেন গব্ভপৰিহৰণূপক্কমেন ৱিনা মাতুকুচ্ছিসম্ভৱমেৱ দুক্খং গব্ভোক্কন্তিমূলকং অঞ্ঞানপেক্খত্তা, উপক্কমনিব্বত্তং পন পৰিহৰণমূলকং ওক্কন্তিমত্তানপেক্খত্তা. অযমেতেসং ৱিসেসো.
অত্তনো অভিমুখং কড্ঢনং আকড্ঢনং, পৰিতো সব্বতোভাগেন কড্ঢনং পৰিকড্ঢনং. অধো ধুননং ওধুননং, তিৰিযং, সব্বতো ৱা ধুননং নিধুননং. তচ্ছেত্ৱা খাৰপক্খিপনং খাৰাপটিচ্ছকং.
সকলসৰীৰন্হাপনং ন্হাপনং, একদেসধোৱনং ধোৱনং, সূৰিযাভিমুখপৱত্তনেন আতাপনং, পঞ্চগ্গিতাপেন পৰিতাপনং দট্ঠব্বং. সব্বোযেৱ ৱা তাপো দ্ৱিধাপি ৱুত্তো.
কুহিং নু পতিট্ঠং লভেথ, জাতিযা ৱিনা ন তস্স দুক্খস্স পতিট্ঠানং অত্থীতি অত্থো, জাতিযা ৱা ৱিনা সো সত্তো কুহিং নু পতিট্ঠং, কত্থ নু পতিট্ঠন্তো তং দুক্খং লভেথাতি অত্থো. তত্থ তিৰচ্ছানেসু কথং দুক্খং ভৱেয্য তহিং তিৰচ্ছানেসু জাতিং ৱিনা. ন চস্সাতি ন চে অস্স. ননু নেৱত্থীতি সম্বন্ধো কাতব্বো, ননু আহাতি ৱা. যদতোতি যস্মা নেৱত্থি, তস্মা আহাতি অত্থো.
জৰানিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯২. জীৰণমেৱ জীৰণতা, জীৰণস্স ৱা আকাৰো তা-সদ্দেন ৱুত্তো.
যথাপুৰে অসল্লক্খেন্তেতি গাৰৱকৰণউপট্ঠানাদীনি অসল্লক্খেন্তে তংনিমিত্তং দোমনস্সং উপ্পজ্জতীতি অত্থো.
সতাদীনন্তি সতিসুতৱীৰিযপঞ্ঞাদীনং ৱিপ্পৱাসনিমিত্তং অত্তনা অপসাদেতব্বেহিপি অত্তনো পুত্তদাৰেহি অপসাদনীযতো. অৱসৱত্তঙ্গপচ্চঙ্গতায সুচিঅসুচিআদিৱিচাৰণৱিৰহেন চ বালকুমাৰককালো ৱিয জিণ্ণকালো হোতীতি আহ ‘‘ভিয্যো বালত্তপ্পত্তিযা’’তি.
মৰণনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৩. ‘‘কালস্স অন্তকস্স কিৰিযা’’তি যা লোকে ৱুচ্চতি, সা চুতি, মৰণন্তি অত্থো. চৱনকালোযেৱ ৱা অনতিক্কমনীযত্তা ৱিসেসেন কালোতি ৱুত্তো, তস্স কিৰিযা চুতিক্খন্ধানং ভেদপ্পত্তিযেৱ. মচ্চু মৰণন্তি এত্থাপি সমাসং অকত্ৱা যো মচ্চু ৱুচ্চতি ভেদো, যঞ্চ মৰণং পাণচাগো, ইদং ৱুচ্চতি মৰণন্তি ৱিসুং সম্বন্ধো ন ন যুজ্জতি.
যস্স খন্ধভেদস্স পৱত্তত্তা ‘‘তিস্সো মতো, ফুস্সো মতো’’তি ৱোহাৰো হোতি, সো খন্ধপ্পবন্ধস্স অনুপচ্ছিন্নতায ‘‘সম্মুতিমৰণ’’ন্তি ৱুত্তো, পবন্ধসমুচ্ছেদো চ ‘‘সমুচ্ছেদমৰণ’’ন্তি. মৰণম্পি দুক্খন্তি ইমস্মিং পনত্থে দুক্খসচ্চকথা ৱট্টকথাতি কত্ৱা ‘‘সম্মুতিমৰণং অধিপ্পেত’’ন্তি আহ. তস্সেৱ নামন্তি তব্ভাৱতো তদেকদেসভাৱতো চ মৰণ-সদ্দবহুত্তে অসম্মোহত্থং ৱুত্তং. চুতিলক্খণন্তি ‘‘চৱনতা’’তি নিদস্সিতচৱনলক্খণমেৱ ৱদতি. সম্পত্তিভৱখন্ধেহি ৱিযোজেতীতি ৱিযোগৰসং, ৱিযোগকিৰিযাভূততায ৱা ‘‘ৱিযোগৰস’’ন্তি ৱুত্তং. সত্তস্স পুৰিমভৱতো ৱিপ্পৱাসো হুত্ৱা উপট্ঠাতীতি ৱিপ্পৱাসপচ্চুপট্ঠানং.
মৰণন্তিকাতি মৰণস্স আসন্না. যদি মৰণং ন ভৱিস্সতি, যথাৱুত্তং কাযিকং চেতসিকঞ্চ দুক্খং ন ভৱিস্সতীতি আহ ‘‘দ্ৱিন্নম্পি দুক্খানং ৱত্থুভাৱেনা’’তি.
পাপকম্মাদিনিমিত্তন্তি পাপকম্মনিমিত্তং পাপগতিনিমিত্তঞ্চাতি অত্থো, কম্মম্পি ৱা এত্থ ‘‘নিমিত্ত’’ন্তি ৱুত্তং উপপত্তিনিমিত্তভাৱেন উপট্ঠানতো. তদুপট্ঠানেপি হি ‘‘অকতং ৱত মে কল্যাণ’’ন্তিআদিনা অনপ্পকং দোমনস্সং উপ্পজ্জতীতি. ভদ্দস্সাতি কল্যাণকম্মস্সাতি অত্থো. অৱিসেসতোতি ‘‘সব্বেস’’ন্তি এতেন যোজেতব্বং. সব্বেসন্তি চ যেসং কাযিকং দুক্খং উপ্পজ্জতি, তেযেৱ সব্বে গহিতা ‘‘ৱিতুজ্জমানমম্মান’’ন্তি ৱিসেসিতত্তা. সন্ধীনং বন্ধনানি সন্ধিবন্ধনানি, তেসং ছেদনেন নিব্বত্তং দুক্খং ‘‘সন্ধিবন্ধনচ্ছেদন’’ন্তি ৱুত্তং. আদি-সদ্দো ৱা কাৰণত্থো, সন্ধিবন্ধনচ্ছেদনমূলকন্তি অত্থো.
অনযব্যসনাপাদনং ৱিযাতি অনযব্যসনাপত্তি ৱিযাতি অত্থো. ৱাড়াদীহি কতে হি অনযব্যসনাপাদনে অন্তোগধা অনযব্যসনাপত্তি এত্থ নিদস্সনন্তি.
সোকনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৪. সুখকাৰণং হিতং, তস্স ফলং সুখং. ঞাতিক্খযোতি ভোগাদীহি ঞাতীনং পৰিহানি মৰণঞ্চ. অযং পন ৱিসেসোতি ভোগব্যসনাদিপদত্থৱিসেসং ৰোগব্যসনাদীসু সমাসৱিসেসঞ্চ সন্ধাযাহ. ঞাতিভোগা পঞ্ঞত্তিমত্তা তব্বিনাসাৱাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন অপৰিনিপ্ফন্নতং সন্ধায ‘‘অনিপ্ফন্নানী’’তি আহ. অপৰিনিপ্ফন্নতংযেৱ হি সন্ধায ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৪৪৭ আদযো) চ ‘‘দস ৰূপানি অনিপ্ফন্নানী’’তি ৱুত্তং. ৰূপকণ্ডৱণ্ণনাযঞ্হি (ধ. স. অট্ঠ. ৯৭৫ পকিণ্ণককথা) নি ‘‘অপৰিনিপ্ফন্নানী’’তি ৱুত্তানি. খন্ধৱিভঙ্গে চ নিপ্ফাদেতব্বস্স নিৰোধসমাপত্তিআদিকস্স নিপ্ফন্নতা ৱুত্তাতি অসভাৱধম্মস্স চ নিপ্ফন্নতা, নিব্বানস্সেৱ অনিপ্ফন্নতাতি.
ধম্ম-সদ্দো হেতুঅত্থোতি আহ ‘‘দুক্খস্স উপ্পত্তিহেতুনা’’তি. ঝামন্তি দড্ঢং. পুব্বে ৱুত্তলক্খণাদিকা দোমনস্সৱেদনা সোকোতি তস্স পুন লক্খণাদযো ন ৱত্তব্বা সিযুং, তথাপি দোমনস্সৱিসেসত্তা সোকস্স চ ৱিসিট্ঠা লক্খণাদযো ৱত্তব্বাতি ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদিমাহ. ৱিসাৰৰহিতং অন্তো এৱ সঙ্কুচিতং চিন্তনং, সুক্খনং ৱা অন্তোনিজ্ঝানং. পৰিনিজ্ঝাযনং দহনং. ঞাতিব্যসনাদিঅনুৰূপং সোচনং অনুসোচনং, তং তং ৱা গুণং দোসঞ্চ অনুগন্ত্ৱা সোচনং তপ্পনং অনুসোচনং.
জৱনক্খণেতি মনোদ্ৱাৰজৱনক্খণে. তথা হি তং দস্সেন্তো ‘‘এত্তকা মে’’তিআদিমাহ. কাযৱিঞ্ঞাণাদিৱীথিযম্পি পন জৱনক্খণে দোমনস্সস্স পচ্চযো হোতি এৱ. তেনেৱ ‘‘জৱনক্খণে চা’’তি আহ. অঞ্ঞথা কাযিকচেতসিকদুক্খানং কাযৱত্থুকমনোদ্ৱাৰপ্পৱত্তানমেৱ পচ্চযোতি গণ্হেয্য তত্থ ৱিসেসেন কাযিকচেতসিকসদ্দপ্পৱত্তিতো.
তুজ্জতীতি ‘‘তুদতী’’তি ৱত্তব্বে ব্যত্তযৱসেন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
পৰিদেৱনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৫. আদেৱন্তি এতেনাতি আদেৱোতি আদেৱন-সদ্দং কত্ৱা অস্সুৱিমোচনাদিৱিকাৰং আপজ্জন্তানং তব্বিকাৰাপত্তিযা সো সদ্দো কৰণভাৱেন ৱুত্তোতি. ৱীহিপলাপাদযো ৱিয তুচ্ছং ৱচনং পলাপো. গুণদোসে কিত্তেতি বোধেতীতি গুণদোসকিত্তনৰসো লালপ্প-সদ্দো. অত্থানত্থে হিৰিযিতব্বজনে চ অৱিচাৰেত্ৱা পুগ্গলস্স সম্ভমভাৱো হুত্ৱা পৰিদেৱন-সদ্দো উপট্ঠাতীতি ‘‘সম্ভমপচ্চুপট্ঠানো’’তি ৱুত্তো, সোকৱত্থুঅৱিঘাতেন ৱা সম্ভমো, ন উত্তাসসম্ভমো, সো চ পৰিদেৱন-সদ্দেন পাকটো হোতীতি পৰিদেৱো ‘‘সম্ভমপচ্চুপট্ঠানো’’তি ৱুত্তো.
সোকাভিভূতো পৰিদেৱননিমিত্তং মুট্ঠিপোথনাদীনি কৰোতি, পৰিদেৱননিমিত্তমেৱ চ ঞাতিঅব্ভত্থঙ্গমনাদীনি চিন্তেতীতি পৰিদেৱস্স দুক্খদোমনস্সানং ৱত্থুভাৱো ৱুত্তো.
ভিয্যোতি যেন ৱিনা ন হোতি, ততো পৰিদেৱসমুট্ঠাপকদোমনস্সতো, পুব্বে ৱুত্তদুক্খতো ৱা ভিয্যো, কণ্ঠোট্ঠতালুআদিসোসজতোপি ৱা ভিয্যোতি অঞ্ঞঞ্চ কাযিকং চেতসিকং তংনিদানদুক্খং সঙ্গণ্হাতি.
দুক্খদোমনস্সনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৬-৭. কাযিকং দুক্খং কাযিকস্স দুক্খস্স উপনিস্সযপচ্চযোতি ‘‘দুক্খিতস্স দুক্খং উপ্পজ্জতী’’তি ৱুত্তং. এতেন দুক্খেন অভিভূতত্তা নক্খত্তং কীড়িতুং ন লভামীতি বলৱদোমনস্সং উপ্পজ্জতীতি দুক্খস্স দোমনস্সৱত্থুতা হোতি.
অত্তনো পৱত্তিক্খণং সন্ধায ‘‘পীড়েতী’’তি ৱুত্তং কাযিকদুক্খং, তদুপনিস্সযতো ৱা.
আৱট্টন্তীতি পৰিৱট্টন্তি. ৱিৱট্টন্তীতি পব্ভাৰে খিত্তত্থম্ভো ৱিয লুধন্তি. মূলচ্ছিন্নৰুক্খো ৱিয ছিন্নপপাতং পপতন্তি, পৰিদয্হমানচিত্তা পুৰিমদোমনস্সুপনিস্সযৱসেন চিন্তেন্তি, ৱিগতে দোমনস্সে তথাচিন্তনং নত্থীতি.
উপাযাসনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৮. সব্বৱিসযপ্পটিপত্তিনিৱাৰণৱসেন সমন্ততো সীদনং সংসীদনং, উট্ঠেতুম্পি অসক্কুণেয্যতাকৰণৱসেন অতিবলৱং, ৱিৰূপং ৱা সীদনং ৱিসীদনং. অঞ্ঞং ৱিসযং অগন্ত্ৱা ঞাতিব্যসনাদীসু ৱিৰূপো আসঙ্গো তত্থেৱ অৱবন্ধতা ব্যাসত্তি. নিত্থুননকৰণতো নিত্থুননৰসো. ৱিসীদনং ৱিসাদো.
সযং ন দুক্খো দোসত্তা সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্নধম্মন্তৰত্তা ৱা. যে পন দোমনস্সমেৱ উপাযাসোতি ৱদেয্যুং, তে ‘‘উপাযাসো তীহি খন্ধেহি একেনাযতনেন একায ধাতুযা সম্পযুত্তো, একেন খন্ধেন একেনাযতনেন একায ধাতুযা কেহিচি সম্পযুত্তো’’তি (ধাতু. ২৪৯) ইমায পাড়িযা পটিক্খিপিতব্বা. ৱিসাদপ্পত্তিযা সুখদুক্খকাৰণং অগণযিত্ৱা দুক্খট্ঠানাদীনি কৰোন্তানং উপাযাসো কাযিকদুক্খস্স ৱত্থু হোতি, ৱিসাদনৱসেনেৱ ঞাতিৱিনাসাদীনি চিন্তেন্তানং দোমনস্সস্স. অত্তনো পৱত্তিক্খণেযেৱ উপাযাসো দোমনস্সসম্পযোগতো চিত্তং পৰিদহতি, অৱিপ্ফাৰিকতাকৰণৱসেন কাযং ৱিসাদেতি, তদুভযকৰণেনেৱ ততো পৰং তংনিমিত্তং কাযিকং চেতসিকঞ্চ অধিমত্তং দুক্খং জনযতীতি দুক্খো ৱুত্তো.
অপ্পিযসম্পযোগনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৯. ন অপ্পিযন্তীতি ন গমিযন্তি, ন পৱেসীযন্তীতি অত্থো. অনত্থন্তি ব্যসনং, দুক্খং ৱা. অহিতন্তি তস্স হেতুং. দুতিযে অত্থৱিকপ্পে অত্থং ন কামেন্তীতি অনত্থকামাতিআদি অসমত্থসমাসোপি যোজিতো. ‘‘অসূৰিযপস্সানি মুখানী’’তিআদীসু ৱিয হি যেন সমাসো, ন তস্সাযং পটিসেধকো অ-কাৰোতি. যস্মিং কিস্মিঞ্চি নিব্ভযে যোগক্খেম-সদ্দো নিৰুড়্হো দুক্খযোগতো খেমত্তা.
সঙ্গতিআদীসু সঙ্খাৰৱসেন যং লব্ভতি, তং গহেতব্বং. ন হি সঙ্খাৰানং ঠাননিসজ্জাদযো ভোজনাদিকিচ্চেসু ৱা সহকৰণং ৱিজ্জতীতি পচ্ছিমদ্ৱযং তদত্থৱসেন লব্ভতীতি ন সক্কা ৱত্তুন্তি. যং লব্ভতীতি ৱা যং অত্থজাতং লব্ভতীতি অত্থো. তেন যথা লব্ভতি সঙ্গতিআদীসু অত্থো, তথা যোজেতব্বো. পুগ্গলস্স হি সঙ্গতি গন্ত্ৱা সঙ্খাৰেহি সংযোগো হোতি, আগতেহি চ তেহি, পুগ্গলস্স চ অত্তনো ঠানাদীসু সঙ্খাৰেহি সহভাৱো হোতি, সব্বকিৰিযাসু চ মিস্সীভাৱোতি. অনত্থভাৱো উপদ্দৱভাৱো.
অনিট্ঠানং আপাথগমনমত্তং তংগহণমত্তঞ্চ অপ্পিযসম্পযোগো, ন পন পথৱিফস্সাদযো ৱিয অপ্পিযসম্পযোগো নাম একো ধম্মো অত্থীতি আহ ‘‘সো অত্থতো একো ধম্মো নাম নত্থী’’তি. অনিট্ঠানি কণ্টকাদীনি অমিত্তা চ উসুআদীহি ৱিজ্ঝনাদিদুক্খং উপ্পাদেন্তি.
ইধাতি ইমস্মিং লোকে দুক্খং হোতীতি ৱা ইধ ইমস্মিং দুক্খসচ্চনিদ্দেসে দুক্খো ৱুত্তোতি ৱা যোজেতব্বং.
পিযৱিপ্পযোগনিদ্দেসৱণ্ণনা
২০০. মিনন্তীতি নাড়িযাদীসু ধঞ্ঞং ৱিয অন্তো পক্খিপন্তি, ন বহি কৰোন্তীতি অত্থো. অমা-সদ্দো সহভাৱদীপকো. ঞাযন্তি ৱা অজ্ঝত্তিকাইচ্চেৱ. ঞাতিব্যসনাদিকো হুত্ৱা উপট্ঠাতীতি ব্যসনপচ্চুপট্ঠানো. সোকুপ্পাদনেনেৱ সৰীৰং সোসেন্তি, কিসং কৰোন্তি, অকিসম্পি নিৰোজতাকৰণেন মিলাপেন্তি, ততো চ কাযিকং দুক্খং উপ্পজ্জতীতি তদুপ্পাদকতা ৱুত্তা.
সোকসৰসমপ্পিতাতি এতেন চেতসিকদুক্খং দস্সেতি, ৱিতুজ্জন্তীতি এতেন কাযিকং দুক্খং.
ইচ্ছানিদ্দেসৱণ্ণনা
২০১. যস্মিং কালে জাতিযা ন আগন্তব্বং, তং কালং গহেত্ৱা আহ ‘‘পৰিনিব্বুতেসু চ ৱিজ্জমানং জাতিযা অনাগমন’’ন্তি. যম্পীতি যেনপীতি অত্থো ৱুত্তো. যদাপি পন যং-সদ্দো ‘‘ইচ্ছ’’ন্তি এতং অপেক্খতি, তদাপি অলাভৱিসিট্ঠা ইচ্ছা ৱুত্তা হোতি. যদা ‘‘ন লভতী’’তি এতং অপেক্খতি, তদা ইচ্ছাৱিসিট্ঠো অলাভো ৱুত্তো হোতি. সো পনত্থতো অঞ্ঞো ধম্মো নত্থি, তথাপি অলব্ভনেয্যইচ্ছাৱ ৱুত্তা হোতি. অপাপুণিতব্বেসু পৱত্তত্তা এৱ ‘‘অপ্পত্তিপচ্চুপট্ঠানা’’তি ৱুত্তা. যত্থ হি সা ইচ্ছা পৱত্তা, তং ৱত্থুং অপাপুণন্তী হুত্ৱা গয্হতীতি.
ছিন্নভিন্নগণেনাতি নিল্লজ্জেন ধুত্তগণেন, কপ্পটিকগণেন ৱা.
ৱিঘাতমযন্তি চিত্তৱিঘাতমযং দোমনস্সং চিত্তৱিঘাততো এৱ উপ্পন্নং উব্বন্ধনজৰাতিসাৰাদিকাযিকং দুক্খঞ্চ. ইচ্ছিতালাভন্তি অলব্ভনেয্যইচ্ছমেৱ ৱদতি.
উপাদানক্খন্ধনিদ্দেসৱণ্ণনা
২০২. ৱিত্থিণ্ণস্স দুক্খস্স এত্তকন্তি দস্সনং দুক্খস্স সঙ্খেপো, তং কাতুং ন সক্কা ৱিত্থাৰস্স অনন্তত্তা. দুক্খৱিত্থাৰগতং পন দেসনাৱিত্থাৰং পহায যত্থ সব্বো দুক্খৱিত্থাৰো সমোধানং গচ্ছতি, তত্থ দেসনায ৱৱত্থানং সঙ্খেপো, তং কাতুং সক্কা তাদিসস্স ৱত্থুনো সব্ভাৱা.
দেসং জানন্তো মগ্গক্খাযিকপুৰিসো দেসকো. ভগৱাপি দুক্খস্স দেসকো. ‘‘দুক্খন্তদেসকেনা’’তি ৱা পাঠো, দুক্খন্তক্খাযিকোতি অত্থো.
পাৱকাদযো যথা ইন্ধনাদীনি বাধেন্তি, এৱং বাধযমানা. মাৰণন্তিকদুক্খাভিঘাতেনাতি ইমিনা অতিপাকটেন জাতিজৰাদুক্খৱিঘাতজসোকাদযো দস্সেতি. ততোতি পৰিদেৱতো উদ্ধং. কণ্ঠ সোসাদি সন্ধি বন্ধচ্ছেদনাদি জনক ধাতুক্খোভ সমাযোগতো কাযস্স আবাধনদুক্খং দুক্খং. যেসু কেসুচীতি তিস্সস্স ৱা ফুস্সস্স ৱা উপাদানক্খন্ধেসু সব্বম্পি চক্খুৰোগাদিদুক্খং সব্বসত্তগতং এৱংপকাৰমেৱাতি সঙ্খিপিত্ৱা দস্সেন্তোতি অত্থো.
দুক্খসচ্চনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.