১. সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা

১৭২. যদিপি ধাতুসংযুত্তাদীসু ‘‘ধাতুনানত্তং ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি, কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ধাতুনানত্তং? চক্খুধাতু…পে… মনোৱিঞ্ঞাণধাতূ’’তিআদিনা (সং. নি. ২.৮৫) অট্ঠাৰস ধাতুযো আগতা, তা পন অভিধম্মে চ আগতাতি সাধাৰণত্তা অগ্গহেত্ৱা সুত্তন্তেস্ৱেৱ আগতে তযো ধাতুছক্কে গহেত্ৱা সুত্তন্তভাজনীযং ৱিভত্তন্তি ৱেদিতব্বং. সব্বা ধাতুযোতি অট্ঠাৰসপি. সুঞ্ঞে সভাৱমত্তে নিৰুড়্হো ধাতু-সদ্দো দট্ঠব্বো. অসম্ফুট্ঠধাতূতি চতূহি মহাভূতেহি অব্যাপিতভাৱোতি অত্থো.

১৭৩. পথৱীধাতুদ্ৱযন্তি অট্ঠকথাযং পদুদ্ধাৰো কতো, পাড়িযং পন ‘‘দ্ৱেয’’ন্তি আগচ্ছতি, অত্থো পন যথাৱুত্তোৱ. দ্ৱযন্তি পন পাঠে সতি অযম্পি অত্থো সম্ভৱতি. দ্ৱে অৱযৱা এতস্সাতি দ্ৱযং, পথৱীধাতূনং দ্ৱযং পথৱীধাতুদ্ৱযং, দ্ৱিন্নং পথৱীধাতূনং সমুদাযোতি অত্থো. দ্ৱে এৱ ৱা অৱযৱা সমুদিতা দ্ৱযং, পথৱীধাতুদ্ৱযন্তি. ‘‘তত্থ কতমা পথৱীধাতু? পথৱীধাতুদ্ৱযং, এসা পথৱীধাতূ’’তি সঙ্খেপেন ৱিস্সজ্জেতি. অত্থি অজ্ঝত্তিকা অত্থি বাহিৰাতি এত্থ অজ্ঝত্তিকবাহিৰ-সদ্দা ন অজ্ঝত্তিকদুকে ৱিয অজ্ঝত্তিকবাহিৰাযতনৱাচকা, নাপি অজ্ঝত্তত্তিকে ৱুত্তেহি অজ্ঝত্তবহিদ্ধা-সদ্দেহি সমানত্থা, ইন্দ্ৰিযবদ্ধানিন্দ্ৰিযবদ্ধৱাচকা পন এতে. তেন ‘‘সত্তসন্তানপৰিযাপন্না’’তিআদি ৱুত্তং. নিযকজ্ঝত্তাতি চ ন পচ্চত্তং অত্তনি জাততং সন্ধায ৱুত্তং, অথ খো সব্বসত্তসন্তানেসু জাততন্তি দট্ঠব্বং. অজ্ঝত্তং পচ্চত্তন্তি ৱচনেন হি সত্তসন্তানপৰিযাপন্নতায অজ্ঝত্তিকভাৱং দস্সেতি, ন পাটিপুগ্গলিকতায. সভাৱাকাৰতোতি আপাদীহি ৱিসিট্ঠেন অত্তনো এৱ সভাৱভূতেন গহেতব্বাকাৰেন.

কেসা কক্খড়ত্তলক্খণাতি কক্খড়তাধিকতায ৱুত্তা. পাটিযেক্কো কোট্ঠাসোতি পথৱীকোট্ঠাসমত্তো সুঞ্ঞোতি অত্থো. মত্থলুঙ্গং অট্ঠিমিঞ্জগ্গহণেন গহিতন্তি ইধ ৱিসুং ন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

ইমিনাতি ‘‘সেয্যথিদং কেসা’’তিআদিনা. কম্মং কত্ৱাতি পযোগং ৱীৰিযং আযূহনং ৱা কত্ৱাতি অত্থো. ভোগকামেন কসিযাদীসু ৱিয অৰহত্তকামেন চ ইমস্মিং মনসিকাৰে কম্মং কত্তব্বন্তি. পুব্বপলিবোধাতি আৱাসাদযো দীঘকেসাদিকে খুদ্দকপলিবোধে অপৰপলিবোধাতি অপেক্খিত্ৱা ৱুত্তা.

ৱণ্ণাদীনং পঞ্চন্নং ৱসেন মনসিকাৰো ধাতুপটিকূলৱণ্ণমনসিকাৰানং সাধাৰণো পুব্বভাগোতি নিব্বত্তিতধাতুমনসিকাৰং দস্সেতুং ‘‘অৱসানে এৱং মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো’’তি আহ. অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৱেক্খণৰহিতাতি কাৰণস্স চ ফলস্স চ অব্যাপাৰতায ধাতুমত্ততং দস্সেতি. আভোগপচ্চৱেক্খণাদীনম্পি এৱমেৱ অব্যাপাৰতা দট্ঠব্বা. ন হি তানি, তেসঞ্চ কাৰণানি আভুজিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা চ উপ্পজ্জন্তি কৰোন্তি চাতি. লক্খণৱসেনাতি ‘‘কক্খড়ং খৰিগত’’ন্তিআদিৱচনং সন্ধায ৱুত্তং.

ৱেকন্তকং একা লোহজাতি. নাগনাসিকলোহং লোহসদিসং লোহৱিজাতি হলিদ্দিৱিজাতি ৱিয. তিপুতম্বাদীহি মিস্সেত্ৱা কতং কৰণেন নিব্বত্তত্তা কিত্তিমলোহং. মোৰক্খাদীনি এৱংনামানেৱেতানি. সামুদ্দিকমুত্তাতি নিদস্সনমত্তমেতং, সব্বাপি পন মুত্তা মুত্তা এৱ.

১৭৪. অপ্পেতীতি আপো, আবন্ধনৱসেন সেসভূতত্তযং পাপুণাতি সিলেসতীতি অত্থো. যূসভূতোতি ৰসভূতো. ৱক্কহদযযকনপপ্ফাসানি তেমেন্তন্তি এত্থ যকনং হেট্ঠাভাগপূৰণেন, ইতৰানি তেসং উপৰি থোকং থোকং পগ্ঘৰণেন তেমেতি. হেট্ঠা লেড্ডুখণ্ডানি তেমযমানেতি তেমকতেমিতব্বানং অব্যাপাৰসামঞ্ঞনিদস্সনত্থাযেৱ উপমা দট্ঠব্বা, ন ঠানসামঞ্ঞনিদস্সনত্থায. সন্নিচিতলোহিতেন তেমেতব্বানং কেসঞ্চি হেট্ঠা, কস্সচি উপৰি ঠিততঞ্হি সতিপট্ঠানৱিভঙ্গে ৱক্খতীতি, যকনস্স হেট্ঠাভাগো ‘‘ঠিতং মযি লোহিত’’ন্তি ন জানাতি, ৱক্কাদীনি ‘‘অম্হে তেমযমানং লোহিতং ঠিত’’ন্তি ন জানন্তীতি এৱং যোজনা কাতব্বা. যথা পন ভেসজ্জসিক্খাপদে নিযমো অত্থি ‘‘যেসং মংসং কপ্পতি, তেসং খীৰ’’ন্তি, এৱমিধ নত্থি.

১৭৫. তেজনৱসেনাতি নিসিতভাৱেন তিক্খভাৱেন. সৰীৰস্স পকতিং অতিক্কমিত্ৱা উণ্হভাৱো সন্তাপো, সৰীৰদহনৱসেন পৱত্তো মহাদাহো পৰিদাহো. অযমেতেসং ৱিসেসো. যেন জীৰীযতীতি একাহিকাদিজৰৰোগেন জীৰীযতীতিপি অত্থো যুজ্জতি. সতৱাৰং তাপেত্ৱা উদকে পক্খিপিত্ৱা উদ্ধটসপ্পি সতধোতসপ্পীতি ৱদন্তি. ৰসসোণিতমেদমংসন্হাৰুঅট্ঠিঅট্ঠিমিঞ্জা ৰসাদযো. কেচি ন্হাৰুং অপনেত্ৱা সুক্কং সত্তমধাতুং অৱোচুন্তি. পাকতিকোতি খোভং অপ্পত্তো সদা ৱিজ্জমানো. পেতগ্গি মুখতো বহি নিগ্গতোৱ ইধ গহিতো.

১৭৬. ৱাযনৱসেনাতি সৱেগগমনৱসেন, সমুদীৰণৱসেন ৱা.

১৭৭. ইমিনা যস্মিং আকাসে…পে… তং কথিতন্তি ইদং কসিণুগ্ঘাটিমাকাসস্স অকথিততং, অজটাকাসস্স চ কথিততং দস্সেতুং ৱুত্তং.

১৭৯. সুখদুক্খানং ফৰণভাৱো সৰীৰট্ঠকউতুস্স সুখদুক্খফোট্ঠব্বসমুট্ঠানপচ্চযভাৱেন যথাবলং সৰীৰেকদেসসকলসৰীৰফৰণসমত্থতায ৱুত্তো, সোমনস্সদোমনস্সানং ইট্ঠানিট্ঠচিত্তজসমুট্ঠাপনেন তথেৱ ফৰণসমত্থতায. এৱং এতেসং সৰীৰফৰণতায একস্স ঠানং ইতৰং পহৰতি, ইতৰস্স চ অঞ্ঞন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞেন সপ্পটিপক্খতং দস্সেতি, অঞ্ঞমঞ্ঞপটিপক্খওড়াৰিকপ্পৱত্তি এৱ ৱা এতেসং ফৰণং. ৱত্থাৰম্মণানি চ পবন্ধেন পৱত্তিহেতুভূতানি ফৰণট্ঠানং দট্ঠব্বং, উভযৱতো চ পুগ্গলস্স ৱসেন অযং সপ্পটিপক্খতা দস্সিতা সুখদস্সনীযত্তা.

১৮১. কিলেসকামং সন্ধাযাতি ‘‘সঙ্কপ্পো কামো ৰাগো কামো’’তি (মহানি. ১; চূড়নি. অজিতমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৮) এত্থ ৱুত্তং সঙ্কপ্পং সন্ধাযাতি অধিপ্পাযো. সোপি হি ৱিবাধতি উপতাপেতি চাতি কিলেসসন্থৱসম্ভৱতো কিলেসকামো ৱিভত্তো কিলেসৱত্থুসম্ভৱতো ৱা. কামপটিসংযুত্তাতি কামৰাগসঙ্খাতেন কামেন সম্পযুত্তা, কামপটিবদ্ধা ৱা. অঞ্ঞেসু চ কামপটিসংযুত্তধম্মেসু ৱিজ্জমানেসু ৱিতক্কেযেৱ কামোপপদো ধাতুসদ্দো নিৰুড়্হো ৱেদিতব্বো ৱিতক্কস্স কামপ্পসঙ্গপ্পৱত্তিযা সাতিসযত্তা. এস নযো ব্যাপাদধাতুআদীসু. পৰস্স অত্তনো চ দুক্খাযনং ৱিহিংসা. ৱিহিংসন্তীতি হন্তুং ইচ্ছন্তি.

১৮২. উভযত্থ উপ্পন্নোপি অভিজ্ঝাসংযোগেন কম্মপথজননতো অনভিজ্ঝাকম্মপথভিন্দনতো চ কামৱিতক্কো ‘‘কম্মপথভেদো’’তি ৱুত্তো. ব্যাপাদো পনাতি ব্যাপাদৱচনেন ব্যাপাদৱিতক্কং দস্সেতি. সো হি ব্যাপাদধাতূতি. তথা ৱিহিংসায ৱিহিংসাধাতুযা চ ব্যাপাদৱসেন যথাসম্ভৱং পাণাতিপাতাদিৱসেন চ কম্মপথভেদো যোজেতব্বো. এত্থাতি দ্ৱীসু তিকেসু. সব্বকামাৱচৰসব্বকুসলসঙ্গাহকেহি ইতৰে দ্ৱে দ্ৱে সঙ্গহেত্ৱা কথনং সব্বসঙ্গাহিককথা. এত্থাতি পন এতস্মিং ছক্কেতি ৱুচ্চমানে কামধাতুৱচনেন কামাৱচৰানং নেক্খম্মধাতুআদীনঞ্চ গহণং আপজ্জতি.

লভাপেতব্বাতি চক্খুধাতাদিভাৱং লভমানা ধম্মা নীহৰিত্ৱা দস্সনেন লভাপেতব্বা. চৰতি এত্থাতি চাৰো, কিং চৰতি? সম্মসনং, সম্মসনস্স চাৰো সম্মসনচাৰো, তেভূমকধম্মানং অধিৱচনং.

সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.