৮. সম্মপ্পধানৱিভঙ্গো
১. সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা
৩৯০. কাৰণসদ্দো যুত্তিৱাচকো ‘‘সব্বমেতং অকাৰণং ৱদতী’’তিআদীসু ৱিয, তস্মা কাৰণপ্পধানাতি যুত্তিপ্পধানা, অনুপ্পন্নপাপকানুপ্পাদনাদিকিৰিযায অনুৰূপপ্পধানাতি এৱং ৱা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অনুপ্পন্নপাপকাদীনং অনুপ্পাদাদি অনুপ্পন্নপাপকানুপ্পাদাদি.
৩৯১. ‘‘ন অঞ্ঞো ধম্মোতি যথা তণ্হাযনমিচ্ছাভিনিৱেসৱাযমনসভাৱানং তণ্হাদীনং ছন্দপৰিযাযো অঞ্ঞধম্মো নাম হোতি কত্তুকম্যতাসঙ্খাতস্স ছন্দনিযস্স তেসু অভাৱা, ধম্মচ্ছন্দো পন তংসভাৱত্তা অঞ্ঞধম্মো ন হোতি. তেনাহ ‘‘ধম্মচ্ছন্দোতি সভাৱচ্ছন্দো’’তি.
৪০৬. অট্ঠকথাযন্তি পোৰাণট্ঠকথাযং. ৱট্টানত্থসংৱত্তনতোতি সংসাৰদুক্খসম্ভৱতো.
ন সক্কোন্তীতি আহ ‘‘সন্তায সমাপত্তিযা পৰিহীনা ব্ৰহ্মচৰিযৱাসে সন্থম্ভিতুং ন সক্কোন্তী’’তি.
তত্থ দুৱিধাযাতি যোজেতব্বং. উপ্পন্নাযেৱাতি উপ্পন্নপুব্বা এৱ উপ্পজ্জন্তি সমুদাচাৰাদিৱসেন.
সব্বাসু অৱত্থাসূতি পকতত্তাদিঅৱত্থাসু. পকতত্তাৱত্থেন হি সব্বেন সব্বং তানি ন চৰিতব্বানি. ইতৰাৱত্থেন চ তদৱত্থায তানি তানিযেৱ চৰিতব্বানি. ৱত্তব্বন্তিআদীনীতি আদি-সদ্দেন ‘‘ন একচ্ছন্নে অনাৱাসে ৱত্থব্বং, ন একচ্ছন্নে আৱাসে ৱা অনাৱাসে ৱা ৱত্থব্বং, ন একাসনে নিসীদিতব্বং, ন নীচে আসনে নিসিন্নে উচ্চে আসনে নিসীদিতব্বং, ন ছমাযং নিসিন্নে আসনে নিসীদিতব্বং, ন একচঙ্কমে চঙ্কমিতব্বং, ন নীচে চঙ্কমে চঙ্কমন্তে উচ্চে চঙ্কমে চঙ্কমিতব্বং, ন ছমাযং চঙ্কমন্তে চঙ্কমে চঙ্কমিতব্ব’’ন্তি ইমানি সঙ্গণ্হাতি. তেসন্তি পাৰিৱাসিকৱুড্ঢতৰাদীনং ৱসেন. সম্পিণ্ডেত্ৱাতি সঙ্কড্ঢিত্ৱা. একেকং কত্ৱাতি নৱাপি একমেকং কত্ৱা. ‘‘অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মং ন সাদিতব্বং, আসনাভিহাৰং, সেয্যাভিহাৰং, পাদোদকং, পাদপীঠং, পাদকথলিকং, পত্তচীৱৰপটিগ্গহণং ন সাদিতব্ব’’ন্তি ইদং সব্বম্পি অসাদিযনসামঞ্ঞেন একং. দসাতি ‘‘ন সীলৱিপত্তিযা, ন আচাৰৱিপত্তিযা, ন দিট্ঠিৱিপত্তিযা, ন আজীৱৱিপত্তিযা, ন ভিক্খূ ভিক্খূহি ভেদেতব্বা, ন গিহিদ্ধজো ধাৰেতব্বো, ন তিত্থিযদ্ধজো ধাৰেতব্বো, ন তিত্থিযা সেৱিতব্বা, ভিক্খূ সেৱিতব্বা, ভিক্খুসিক্খায সিক্খিতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. ৬০) এৱমাগতা দস.
‘‘কম্মঞ্চা’’তি পচ্চত্তৱসেন ৱুত্তং কম্মং ‘‘অৱিপক্কৱিপাকস্সা’’তি এত্থ ‘‘কম্মস্সা’’তি সামিৱচনৱসেন পৰিণামেত্ৱা যোজেতব্বং. ভূতাপগতুপ্পন্নন্তি ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. ইধাতি ইমিস্সা সম্মোহৱিনোদনিযা. ‘‘এৱং কতে ওকাসে ৱিপাকো…পে… উপ্পন্নোতি ৱুচ্চতী’’তি ৱদন্তো ৱিপাকমেৱ ৱদতি. তত্থাতি অট্ঠসালিনিযং. মগ্গেন সমুচ্ছিন্না থামগতা কামৰাগাদযো ‘‘অনুসযা’’তি ৱুচ্চন্তীতি আহ ‘‘অনুসযিত…পে… মগ্গেন পহাতব্বা’’তি.
আহতখীৰৰুক্খো ৱিয আৰম্মণং, কথং? নিমিত্তগ্গাহৱসেন. তমেৱত্থং ৱিৱৰতি ‘‘অধিগত’’ন্তিআদিনা. তত্থ নিমিত্তগ্গাহৱসেন আৰম্মণস্স অধিগ্গহিতত্তা তং আৰম্মণং অনুস্সৰিতানুস্সৰিতক্খণে কিলেসুপ্পত্তিহেতুভাৱেন উপ্পত্তিট্ঠানতো অধিগতমেৱ নাম হোতীতি আহ ‘‘অধিগতং নিমিত্তগ্গাহৱসেনা’’তি, তং আৰম্মণং পাতুভূতকিলেসন্তি অধিপ্পাযো. কিলেসুপ্পত্তিনিমিত্ততায উপ্পত্তিৰহং কিলেসং ‘‘আৰম্মণং অন্তোগধকিলেস’’ন্তি ৱুত্তং. তঞ্চ খো গাহকে লব্ভমানং গহেতব্বে উপচৰিত্ৱা, যথা নিস্সিতে লব্ভমানং নিস্সযে উপচৰিত্ৱা ‘‘মঞ্চা উক্কুট্ঠিং কৰোন্তী’’তি. ইদানি উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা নিপ্পৰিযাযেনেৱ অত্থং দস্সেন্তো ‘‘নিমিত্তগ্গাহ…পে… সদিসা’’তি আহ. ৱিত্থাৰেতব্বন্তি ‘‘যথা কিং? সচে খীৰৰুক্খ’’ন্তিআদিনা ৱিত্থাৰেতব্বং.
তিধাতি অতীতাদিৱসেন তিধা. আভতো উপমাৱসেন. অপ্পহীনতাদস্সনত্থম্পীতি পি-সদ্দেন ‘‘তিধা নৱত্তব্বতাদস্সনত্থম্পী’’তি ৱুত্তমেৱ সম্পিণ্ডেতি. এৱং মগ্গেন পহীনকিলেসা দট্ঠব্বা মগ্গে অনুপ্পন্নে উপ্পত্তিৰহানম্পি উপ্পন্নে সব্বেন সব্বং অভাৱতো.
সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পঞ্হপুচ্ছকৱণ্ণনা
৪২৭. ৱীৰিযজেট্ঠিকায পন মগ্গভাৱনায ন ৱত্তব্বানি সম্মপ্পধানানি ‘‘মগ্গাধিপতীনী’’তি ৱা ‘‘নমগ্গাধিপতীনী’’তি ৱাতি ৱাতি এত্থ পঠমস্স ৱীৰিযন্তৰাভাৱো, ইতৰস্স ইতৰাধিপতিনো, নমগ্গভূতৱীৰিযাধিপতিনো চ অভাৱো নৱত্তব্বতায কাৰণন্তি ইমমত্থমাহ ‘‘মগ্গাধিপতীনী’’তিআদিনা. তদাতি ৱীৰিযজেট্ঠিকমগ্গভাৱনাকালে.
পঞ্হপুচ্ছকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সম্মপ্পধানৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.