১০. বোজ্ঝঙ্গৱিভঙ্গো
১. সুত্তন্তভাজনীযং
পঠমনযৱণ্ণনা
৪৬৬. পতিট্ঠানং ইধ সংসাৰে অৱট্ঠানং, তস্স মূলং কিলেসাতি আহ ‘‘কিলেসৱসেন পতিট্ঠান’’ন্তি. পতিট্ঠানায পন ব্যাপাৰাপত্তি কম্মন্তি ৱুত্তং ‘‘অভিসঙ্খাৰৱসেন আযূহনা’’তি. যস্মা কিলেসেসু তণ্হাদিট্ঠিযো তণ্হাদিট্ঠিচৰিতানং ৱিসেসতো সংসাৰনাযিকা, কিলেসসহিতমেৱ চ কম্মং পতিট্ঠানায হোতি, ন কেৱলং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘তণ্হাদিট্ঠীহি…পে… আযূহনা’’তি. তথা তণ্হায ভৱস্সাদভাৱতো, দিট্ঠিযা ৱিভৱাভিনন্দনভূতায ৱিভৱাভিসঙ্খৰণভাৱতো ‘‘তণ্হাৱসেন পতিট্ঠানং, দিট্ঠিৱসেন আযূহনা’’তি ৱুত্তং. দিট্ঠীসুপি অন্তোমুখপ্পৱত্তায ভৱদিট্ঠিযা ৱিসেসতো সংসাৰে অৱট্ঠানং, যতো ওলীযনাতি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘সস্সতদিট্ঠিযা পতিট্ঠান’’ন্তি. বহিমুখপ্পৱত্তাপি ৱিভৱদিট্ঠি ভৱাভিসঙ্খৰণং নাতিৱত্ততীতি ৱুত্তং ‘‘উচ্ছেদদিট্ঠিযা আযূহনা’’তি. লযাপত্তি যথাৰদ্ধস্স আৰম্ভস্স অনিট্ঠানং অন্তোসঙ্কোচভাৱতোতি আহ ‘‘লীনৱসেন পতিট্ঠান’’ন্তি. উদ্ধতাপত্তি অনুপাযভূতা ব্যাপাৰাপত্তি অসঙ্কোচভাৱতোতি ৱুত্তং ‘‘উদ্ধচ্চৱসেন আযূহনা’’তি. তথা কোসজ্জপক্খিকত্তা চ কামসুখানুযোগস্স উদ্ধচ্চপক্খিকত্তা চ অত্তকিলমথানুযোগস্স তদুভযৱসেন পতিট্ঠানাযূহনা ৱুত্তা, ইতৰং ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. ইধাতি ইমিস্সা সম্মোহৱিনোদনিযা. অৱুত্তানন্তি ‘‘কিলেসৱসেন পতিট্ঠান’’ন্তিআদীনং ৱসেন ৱেদিতব্বা পতিট্ঠানাযূহনাতি যোজনা.
সমপ্পৱত্তে ধম্মেতি লীনুদ্ধচ্চৱিৰহেন সমপ্পৱত্তে সম্পযুত্তধম্মে. পটিসঞ্চিক্খতীতি পতিৰূপং সঙ্কলেতি গণেতি তুলেতি. তেনাহ ‘‘উপপত্তিতো ইক্খতী’’তি. তদাকাৰোতি পটিসঙ্খানাকাৰো উপপত্তিতো ইক্খনাকাৰো. এৱঞ্চ কত্ৱাতি পটিসঙ্খানসভাৱত্তা এৱ উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স. পচ্ছিমপচ্ছিমকাৰণভাৱোতি পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স কাৰণভাৱো. পুৰিমং পুৰিমঞ্হি পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স ৱিসেসপচ্চযোতি.
৪৬৭. অৱিপৰীতকাযাদিসভাৱগ্গহণসমত্থতায বলৱতী এৱ সতি. পঞ্ঞা গহিতা সতিনেপক্কেনাতি অত্থো. এৱংচিত্তোতি এৱং লাভসক্কাৰসিলোকসন্নিস্সিতচিত্তো. চিৰকতৱত্তাদিৱসেনাতি চিৰকতৱত্তাদিসীসেন. ‘‘ৱুত্তো’’তি ইমিনাপি ‘‘কত্ৱা আহ কাযৱিঞ্ঞত্তিং…পে… কোট্ঠাস’’ন্তি যোজনা.
পৰেসন্তি ন অনন্তৰানং. সব্বেসং…পে… যোজেতব্বা ‘‘সব্বে বোজ্ঝঙ্গা সব্বেসং পচ্চযৱিসেসা হোন্তিযেৱা’’তি. কামেতীতি কামো, অস্সাদনৱসেন আমসতীতি আমিসং, কামোৱ আমিসন্তি কামামিসং, কিলেসকামো. ৱত্থুকামো পন আমসীযতীতি আমিসং. এৱং সেসদ্ৱযম্পি. তেসু লোকীযন্তি এত্থ সুখৱিসেসাতি লোকো, উপপত্তিৱিসেসো. ৱট্টং সংসাৰো. কামস্সাদৱসেন পৱত্তো লোভো কামামিসং. ভৱৱিসেসপত্থনাৱসেন পৱত্তো লোকামিসং. ৱিভৱো নাম কিমত্থিযো, কো ৱা তং অভিপত্থেয্যাতি ৱট্টানুগেধভূতো লোভো ৱট্টামিসন্তি চ ৱদন্তি. তদাৰম্মণন্তি তস্সা তণ্হায আৰম্মণং, ৰূপাদি. লোকধম্মা লাভাদযো. ৱুত্তাৱসেসা সব্বাৱ তণ্হা সংসাৰজনকো ৰাগো.
পঠমনযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুতিযনযৱণ্ণনা
৪৬৮-৯. সব্বে সত্তাতি কামভৱাদীসু, সঞ্ঞীভৱাদীসু, একৱোকাৰভৱাদীসু চ সব্বভৱেসু সব্বে সত্তা. আহাৰতো ঠিতি এতেসন্তি আহাৰট্ঠিতিকা, পচ্চযট্ঠিতিকা. যেন পচ্চযেন তে তিট্ঠন্তি, সো একোৱ ধম্মো ঞাতপৰিঞ্ঞাসঙ্খাতায ‘‘আহাৰট্ঠিতিকা’’তি অভিঞ্ঞায অভিঞ্ঞেয্যো. দ্ৱে ধাতুযোতি সঙ্খতাসঙ্খতধাতুযো. তিস্সো ধাতুযোতি কামধাতুৰূপধাতুঅৰূপধাতুযো. পঞ্চ ৱিমুত্তাযতনানীতি ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো সত্থা ধম্মং দেসেতি অঞ্ঞতৰো ৱা গৰুট্ঠানিযো’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৩২২, ৩৫৫; অ. নি. ৫.২৬) আগতানি ৱিমুচ্চনকাৰণানি. অনুত্তৰিযানীতি দস্সনানুত্তৰিযাদীনি ছ অনুত্তৰিযানি. নিদ্দসৱত্থূনীতি যেহি কাৰণেহি নিদ্দসো হোতি, তানি নিদ্দসৱত্থূনি নাম. দেসনামত্তঞ্চেতং. খীণাসৱো হি দসৱস্সো হুত্ৱা পৰিনিব্বুতো পুন দসৱস্সো ন হোতি. ন কেৱলঞ্চ দসৱস্সো, নৱৱস্সোপি…পে… একমুহুত্তিকোপি ন হোতিযেৱ পুন পটিসন্ধিযা অভাৱা, অট্ঠুপ্পত্তিৱসেন পনেৱং ৱুত্তং. তানি পন ‘‘ইধ, ভিক্খু, সিক্খাসমাদানে তিব্বচ্ছন্দো হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৩৩১) সুত্তে আগতানিযেৱ. ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্স পুৰিসপুগ্গলস্স মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা হোতী’’তিআদীনি (দী. নি. ৩.৩৬০; অ. নি. ১০.১০৬) দস নিজ্জৰৱত্থূনি. খন্ধাদযোতি খন্ধাযতনধাতাদযো. ৱিনন্ধনন্তি ‘‘ভৱাদিৱিনন্ধনট্ঠেন ৱানং ৱুচ্চতি তণ্হা’’তি দস্সেতি. গমনন্তি অস্সাদনৱসেন আৰম্মণে পৱত্তিমাহ. তেন ৱুত্তং ‘‘পিযৰূপসাতৰূপেসূ’’তি.
ৱিপস্সনাসহগতন্তি ৱেদিতব্বং ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকত্তা. ‘‘মগ্গং অপ্পত্তং কাযিকং ৱীৰিয’’ন্তি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তত্তা পন লোকুত্তৰৱীৰিযম্পি পৰিযাযেন কাযিকং নাম অত্থীতি দীপিতং হোতি.
ৰূপাৱচৰে পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গোতি ন ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘ৰূপাৱচৰে…পে… পটিক্খিত্তা’’তি. যথা ৱিপস্সনাসহগতা পীতি পৰিযাযেন ‘‘পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি ৱুচ্চতি, এৱং ৰূপাৱচৰে পীতি নিব্বেধভাগিযা ৱত্তব্বা সিযা. এৱং লব্ভমানাপি অলব্ভমানং উপাদায ন ৱুত্তা. ‘‘অৱিতক্কঅৱিচাৰা’’তি ৱিসেসনং সন্তপণীতায পীতিযা দস্সনত্থং. বোজ্ঝঙ্গভূতাতি পৰিযাযবোজ্ঝঙ্গভূতা. অৱিতক্কঅৱিচাৰো পীতি…পে… ন ৱুত্তো সৱিতক্কসৱিচাৰত্তা তস্স. ন হি কামাৱচৰা অৱিতক্কঅৱিচাৰা পীতি অত্থি.
ইধ ৱুত্তো পৰিযাযেনাতি অত্থো. মগ্গপটিৱেধানুলোমনতো ৱিপস্সনায ৱিয পাদকজ্ঝানেসুপি সতিআদযো ‘‘বোজ্ঝঙ্গা’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চন্তীতি আহ ‘‘নিব্বেধভাগিযত্তা ন পটিক্খিপিতব্বো’’তি. এৱং কসিণজ্ঝানাদীসু বোজ্ঝঙ্গে উদ্ধৰন্তানং অধিপ্পাযং ৱত্ৱা অনুদ্ধৰন্তানং অধিপ্পাযং ৱত্তুং ‘‘অনুদ্ধৰন্তা পনা’’তিআদিমাহ. তে হি আসন্নেকন্তকিচ্চনিব্বত্তীহি ৱিপস্সনাক্খণে বোজ্ঝঙ্গে উদ্ধৰন্তি, ন ঝানক্খণে তদভাৱতো. তেনাহ ‘‘ৱিপস্সনাকিচ্চস্স ৱিয…পে… ন উদ্ধৰন্তী’’তি. কসিণনিস্সন্দো অৰূপানীতি আহ ‘‘তদাযত্তানী’’তি.
দুতিযনযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ততিযনযৱণ্ণনা
৪৭০-১. ৱোস্সজ্জনং পহানং ৱোস্সগ্গো, ৱোস্সজ্জনং ৱা ৱিস্সট্ঠভাৱো নিৰাসঙ্কানুপ্পৱেসোতি আহ ‘‘ৱোস্সগ্গসদ্দো…পে… দুৱিধতা ৱুত্তা’’তি. ৱিপস্সনাক্খণে তদঙ্গতন্নিন্নপ্পকাৰেন, মগ্গক্খণে সমুচ্ছেদতদাৰম্মণকৰণপ্পকাৰেন.
ততিযনযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা
৪৭২. উপেক্খনমুপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স সভাৱো, সো চ সমাধিৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো ৱিয সম্পযুত্তানং ঊনাধিকভাৱব্যাৱটো অহুত্ৱা তেসং অনূনানধিকভাৱে মজ্ঝত্তাকাৰপ্পৱত্তীতি ইমমত্থং আহ ‘‘উপেক্খনৱসেনা’’তিআদিনা. তত্থ উপপত্তিতো ইক্খনন্তি পটিসঙ্খানমাহ.
অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
বোজ্ঝঙ্গৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.