২. ৱেদনাক্খন্ধনিদ্দেসৱণ্ণনা
৮. চক্খাদযো পসাদাতি ওড়াৰিকত্তভাৱপৰিযাপন্না চক্খুসোতঘানজিৱ্হাপসাদা, মনোমযত্তভাৱপৰিযাপন্না চক্খুসোতপ্পসাদা চ. কাযৱোহাৰং অৰহন্তীতি কাযন্তোগধত্তা কাযেকদেসত্তা চ কাযোতি ৱত্তব্বতং অৰহন্তি. কাযোতি হি অত্তভাৱোপি ৱুচ্চতি ‘‘সক্কাযদিট্ঠী’’তিআদীসু (সং. নি. ১.২১; ৩.১৫৫), কৰজকাযোপি ‘‘সো ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতী’’তিআদীসু (পটি. ম. ৩.১৪). তব্বত্থুকাতি চক্খাদিনিস্সিতা কাযিকাতি পৰিযাযেন ৱুত্তা, নিপ্পৰিযাযেন পন চেতসিকাৱ. যথাহ ‘‘যং তস্মিং সমযে তজ্জাচক্খুৱিঞ্ঞাণধাতুসম্ফস্সজং চেতসিকং নেৱ সাতং নাসাতং চেতোসম্ফস্সজং অদুক্খমসুখং ৱেদযিত’’ন্তিআদি (ধ. স. ১৫২). ‘‘ন হি চক্খাদযো কাযপ্পসাদা হোন্তী’’তি ইমিনা কাযপসাদনিস্সিতা ৱেদনা নিপ্পৰিযাযেন কাযিকাতি দস্সেতি. কাযিকচেতসিকাদিভাৱেনাতি আদি-সদ্দেন কুসলাকুসলাব্যাকতাদিভাৱা সঙ্গয্হন্তি. তেনাতি সুখাদিৱেদনেকদেসস্স অদ্ধাসমযৱসেন অতীতাদিভাৱাভাৱেন. কেচি পনেত্থ ‘‘হেট্ঠা দস্সিতনযত্তা পাকটত্তা অদ্ধাৱসেন, একমুহুত্তাদিপুব্বণ্হাদীসু উতুআদিনা ৰূপস্স ৱিয ৱেদনায ৱিভাগো ন গয্হতীতি সমযৱসেন চ অতীতাদিভেদো ন দস্সিতো’’তি ৱদন্তি. সন্তানৱসেন পৱত্তানম্পি ৱেদনানং চিত্তেন সমূহতো গহেতব্বতং সন্ধাযাহ ‘‘ৱেদনাসমুদাযো’’তি. তেহীতি অদ্ধাসমযৱসেন অতীতাদিভাৱেহি. এত্থাতি এতস্মিং ৱিভঙ্গে. তেতি ‘‘ৱেদনেকদেসা’’তি ৱুত্তা কাযিকচেতসিকাদিভাৱেন ভিন্না সুখাদিৱেদনাৱিসেসা. যদি ৱেদনেকদেসা এত্থ গহিতা, খণপৰিচ্ছিন্নাৱ তে গহেতব্বা, ন সন্ততিপৰিচ্ছিন্নাতি আহ ‘‘একসন্ততিযং পনা’’তিআদি. তেসূতি সুখাদিভেদেসু. ভেদোতি ৱিসেসো. তস্সাতি সুখাদিৱিসেসস্স. যথা চেত্থ, এৱং ‘‘তংসহিততদুপ্পাদকা’’তি এত্থাপি তং-সদ্দেন সুখাদিৱিসেসো পচ্চামট্ঠোতি ৱেদিতব্বো. সন্ততি পৰিচ্ছেদিকা ভৱিতুং অৰহতীতি সম্বন্ধো. সন্ততিখণৱসেনেৱ পৰিচ্ছেদো ৱুত্তো, ন অদ্ধাসমযৱসেনাতি অধিপ্পাযো.
‘‘পুব্বন্তাপৰন্তমজ্ঝগতা’’তি নিট্ঠিতহেতুকিচ্চা অনিট্ঠিতপচ্চযকিচ্চাতি ৱুত্তা, তং পন অতিক্কন্তহেতুপচ্চযকিচ্চন্তি এৱং ৱুত্তস্স নযস্স উপলক্খণন্তি আহ ‘‘পুব্বন্তাপৰন্তমজ্ঝগতাতি এতেন হেতুপচ্চযকিচ্চৱসেন ৱুত্তনযং দস্সেতী’’তি. এত্থ কুসলাকুসলকিৰিযৱেদনানং ৰূপস্স ৱিয, ৱিপাকানং ৱিয চ অযং নাম জনকহেতূতি নিপ্পৰিযাযেন ন সক্কা ৱত্তুং, পৰিযাযেন পন অনন্তৰপচ্চযভূতো হেতূতি ৱত্তব্বো.
১১. সন্তাপনকিচ্চন্তি পৰিডহনকিচ্চং. জাতিআদিসঙ্কৰন্তি জাতিসভাৱপুগ্গললোকিযলোকুত্তৰতো সঙ্কৰং সম্ভেদং অকত্ৱা. সমানজাতিযন্তি একজাতিযং. সুখতো তজ্জাতিযা অদুক্খমসুখা পণীতাতি যোজেতব্বাতি সম্বন্ধো. সমানভেদেতি ভূমন্তৰাদিসমানৱিভাগে. উপব্ৰূহিতানং ধাতূনন্তি উড়াৰৰূপসমুট্ঠাপনেন পণীতানং ৰূপধম্মানং. ৱিবাধিতানন্তি নিপ্পীড়িতানং মিলাপিতানং. উভযন্তি সুখাদিদ্ৱযং. এত্থ চ খোভনা, আলুড়না চ কাযিকসুখস্স ৱসেন ৱেদিতব্বা. অভিসন্দনা ঝানসুখস্স. মদযনা কামসুখস্স. তথা ছাদনা. আসিঞ্চনা সব্বস্স. ছাদনা আসিঞ্চনা ৱা সব্বস্স ৱসেন ৱেদিতব্বা.
সভাৱাদিভেদেন চাতি সভাৱপুগ্গললোকিযাদিভেদেন চ. একন্তপণীতে লোকুত্তৰে হীনপণীতানং পটিপদানং ৱসেন হীনপণীততা. একন্তহীনে অকুসলে ছন্দাদিৱসেন হীনপণীততা, ওড়াৰিকসুখুমতা চ. তথা হি ৱুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘যা ওড়াৰিকা, সা হীনা. যা সুখুমা, সা পণীতা’’তি (ৱিভ. অট্ঠ. ১১). অকুসলাদীসু দোসসহগতাদিঅন্তৰভেদৱসেন উপাদাযুপাদায ওড়াৰিকসুখুমতা তংতংৱাপনৱসেন ৱুচ্চতি, ন কুসলাকুসলাদিৱসেনাতি আহ ‘‘তংতংৱাপনৱসেন কথনেপি পৰিৱত্তনং নত্থী’’তি. দোসুস্সন্নতাযাতি কিলেসাধিকতায. তথাতি দোসুস্সন্নতায. কথং পন কুসলেসু দোসুস্সন্নতা? উপনিস্সযৱসেন, কিলেসাধিকেহি সন্তানে পৱত্তমানা কুসলা ধম্মা কিলেসেহি সম্বাধপ্পত্তিযা তিণাদীহি সম্বাধপ্পত্তানি ৱিয সস্সানি ৱিপুলফলউড়াৰফলা ন হোন্তীতি. তথাতি মন্দদোসতায. কুসলানং মন্দদোসতাপি ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বা. ওড়াৰিকসুখুমনিকন্তীতি এত্থ অন্তোগধৱিসেসং নিকন্তিযা ওড়াৰিকসুখুমতাসামঞ্ঞং ৱুত্তং. যথা হেত্থ ওড়াৰিকসামঞ্ঞেন ওড়াৰিকোড়াৰিকতৰোড়াৰিকতমা নিকন্তিযো গয্হন্তি, তথা সুখুমসুখুমতৰসুখুমতমা সুখুমতাসামঞ্ঞেন গয্হন্তীতি. সুখুমতমনিকন্তিৱত্থুন্তি চেত্থ যাৱ ভৱগ্গং ৱিপস্সনাঞাণঞ্চ ৱেদিতব্বং.
১৩. যদি সিযাতি যদি অসম্পযোগো ৱিসংসট্ঠো সিযা.
সন্তিকতো অকুসলতোতি অকুসলভাৱেন সন্তিকতো লোভসহগতাদিঅকুসলৱেদযিততো. অকুসলাতি দোসসহগতাদিঅকুসলৱেদনা দূৰেতি যথা উদ্ধৰীযতি. ততো দূৰতো কুসলতোতি ততো অকুসলতো দূৰতো কামাৱচৰাদিকুসলৱেদযিততো কুসলা কামাৱচৰাদিকুসলৱেদনা. ‘‘ন সক্কা’’তি ৱুত্তং উদ্ধৰিতুং অসক্কুণেয্যতং ‘‘তথা হি সতী’’তিআদিনা ৱিৱৰতি. তস্মাতি যস্মা দূৰতো সন্তিকুদ্ধৰণং ৱুত্তনযেন সন্তিকতো সন্তিকুদ্ধৰণমেৱ হোতি, তথা সতি অত্থৱিসেসো ন হোতি, উপাদাযুপাদায দূৰসন্তিকতা ইধ ৱুচ্চতি. তস্মা সন্তিকতো সন্তিকুদ্ধৰণঞ্চ ন সক্কা কাতুং অত্থৱিসেসাভাৱতো, অনধিপ্পেতত্তা চাতি অধিপ্পাযো.
ননু চ অতিসযৱচনিচ্ছাৱসেন অত্থেৱ অত্থৱিসেসোতি চোদনং মনসি কত্ৱা আহ ‘‘দূৰদূৰতৰতায ৱিয সন্তিকসন্তিকতৰতায চ অনধিপ্পেতত্তা’’তি. যাতি অকুসলৱেদনা. ততোতি কুসলৱেদযিততো. ইধ ৱুত্তস্স দূৰস্সাতি ইমস্মিং ৱেদনাক্খন্ধৱিভঙ্গে ‘‘অকুসলা ৱেদনা কুসলাব্যাকতাহি ৱেদনাহি দূৰে’’তিআদিনা (ৱিভ. ১৩) ৱুত্তস্স দূৰস্স. দূৰতো অচ্চন্তৱিসভাগত্তাতি যতো যং ‘‘দূৰে’’তি ৱুত্তং, ততো অচ্চন্তৱিসদিসত্তা তস্স ৱসেন দূৰে সন্তিকং নত্থীতি ন সক্কা দূৰতো সন্তিকং উদ্ধৰিতুং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – হেট্ঠা যা ৱেদনা যায ৱেদনায দূৰেতি ৱুত্তা, সা এৱ তস্সা কেনচিপি পৰিযাযেন সন্তিকেতি ন উদ্ধৰিতব্বাতি. সন্তিকেতি ৱুত্তৱেদনংযেৱ সন্ধায ৱদতি. ভিন্নেতি লোভসহগতাদিৱসেন ৱিভত্তে. তত্থেৱাতি ‘‘সন্তিকে’’তি ৱুত্তঅত্থে এৱ. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘অকুসলা ৱেদনা অকুসলায ৱেদনায সন্তিকে’’তি এৱং ৱুত্তঅকুসলায ৱেদনাযমেৱ লোভসহগতাদিৱসেন ৱিভত্তায দূৰভাৱোপি লব্ভতি. এৱং সেসেসুপীতি.
যদি সন্তিকতো দূৰং লব্ভতি, যদগ্গেন দূৰং লব্ভতি, তদগ্গেন দূৰতো সন্তিকং উদ্ধৰিযেয্যাতি চোদনং মনসি কত্ৱা আহ ‘‘উপাদাযুপাদায দূৰতো চ সন্তিকং ন সক্কা উদ্ধৰিতু’’ন্তিআদি. তস্সত্থো – যং সন্তিকতো দূৰং লব্ভতি, যদিপি তং ৱিসভাগট্ঠেন লব্ভতি, তথাপি যং তত্থ সন্তিকং লব্ভতি, তং সভাগট্ঠেনেৱ লব্ভতীতি সন্তিকতোৱ সন্তিকং উদ্ধটং সিযাতি. তস্মাতি যস্মা ৱিসভাগট্ঠেন দূৰতা, সভাগট্ঠেন চ সন্তিকতা ইচ্ছিতা, তস্মা. লোভসহগতায দোসসহগতা ৱিসভাগতায দূৰে সমানা কথং সন্তিকে ভৱেয্যাতি অধিপ্পাযো. ননু তাসং অকুসলসভাগতা লব্ভতেৱাতি তত্থ উত্তৰমাহ ‘‘ৱিসভাগতা’’তিআদি. তত্থ ভেদং অগ্গহেত্ৱা ন পৱত্ততীতি ভেদং ৱিসেসং অসদিসতং গহেত্ৱা এৱ পৱত্ততি ৱিসভাগতা. দূৰতাযাতি ইধাধিপ্পেতায দূৰতায সভাগস্স অব্যাপকত্তা দূৰতো সন্তিকুদ্ধৰণং ন সক্কা কাতুং. সতি হি সভাগব্যাপকত্তে সিযা সন্তিকতাতি দূৰতো সন্তিকুদ্ধৰণং সক্কা কাতুন্তি অধিপ্পাযো. ‘‘ন হী’’তিআদিনা তমেৱত্থং পাকটং কৰোতি. সভাগতাতি সামঞ্ঞং. ভেদন্তি ৱিসেসং. অন্তোগধং কত্ৱাৱাতি অভিব্যাপেত্ৱাৱ. ৱিসভাগব্যাপকত্তা সন্তিকতাযাতি ইধাধিপ্পেতৱিসভাগং ব্যাপেত্ৱা পৱত্তনতো হেট্ঠা ৱুত্তসন্তিকতায সন্তিকতো দূৰুদ্ধৰণং সক্কা কাতুং. তমেৱত্থং ‘‘অকুসলতা হী’’তিআদিনা পাকটং কৰোতি.
ৱেদনাক্খন্ধনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.