(১.) এককনিদ্দেসৱণ্ণনা
৭৬১. ন হেতুমেৱাতি এত্থ চ ন হেতূ এৱাতি অত্থো, ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতাৱসেন পন ৰস্সত্তং ম-কাৰো চ কতো ‘‘অদুক্খমসুখা’’তি এত্থ ৱিয. ইমিনাপি নযেনাতি এত্থ পুৰিমনযেন হেতুভাৱাদিপটিক্খেপো, পচ্ছিমনযেন নহেতুধম্মাদিকোট্ঠাসসঙ্গহোতি অযং ৱিসেসো ৱেদিতব্বো. চুতিগ্গহণেন চুতিপৰিচ্ছিন্নায একায জাতিযা গহণং দট্ঠব্বং, ভৱগ্গহণেন নৱধা ৱুত্তভৱস্স. তদন্তোগধতায তত্থ তত্থ পৰিযাপন্নতা ৱুত্তা. উপ্পন্নং মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি ‘‘ন ৰূপং ৱিয উপ্পন্না ছৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞেয্যা’’তি ৰূপতো এতেসং ৱিসেসনং কৰোতি.
৭৬২. কপ্পতো কপ্পং গন্ত্ৱাপি ন উপ্পজ্জতীতি ন কদাচি তথা উপ্পজ্জতি. ন হি খীৰাদীনং ৱিয এতেসং যথাৱুত্তলক্খণৱিলক্খণতা অত্থীতি দস্সেতি.
৭৬৩. সমোধানেত্ৱাতি লোকে ৱিজ্জমানং সব্বং ৰূপং সমোধানেত্ৱা. এতেন মহত্তেপি অৱিভাৱকত্তং দস্সেন্তো সুখুমত্তা ন ৱিভাৱেস্সতীতি ৱাদপথং ছিন্দতি. চক্খুপসাদে মম ৱত্থুম্হীতি অত্থো. ৱিসযোতি ইস্সৰিযট্ঠানন্তি অধিপ্পাযো.
৭৬৪. অব্বোকিণ্ণাতি অব্যৱহিতা, অনন্তৰিতাতি অত্থো. ৱৱত্থিতানম্পি পটিপাটিনিযমো তেন পটিক্খিত্তোতি অত্থো. অনন্তৰতাতি অনন্তৰপচ্চযতা এতেন পটিক্খিত্তাতি অত্থো.
৭৬৫. সমনন্তৰতাতি চ সমনন্তৰপচ্চযতা.
৭৬৬. আভুজনতোতি আভুগ্গকৰণতো, নিৱত্তনতো ইচ্চেৱ অত্থো. এত্থ চ ‘‘পঞ্চ ৱিঞ্ঞাণা অনাভোগা’’তি আভোগসভাৱা ন হোন্তীতি অত্থো, ‘‘পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং নত্থি আৱট্টনা ৱা’’তিআদীসুপি আৱট্টনভাৱো ৱাতিআদিনা অত্থো দট্ঠব্বো.
ন কঞ্চি ধম্মং পটিৱিজানাতীতি এত্থ ন সব্বে ৰূপাদিধম্মা ধম্মগ্গহণেন গহিতাতি যথাধিপ্পেতধম্মদস্সনত্থং ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মাতি এৱং ৱুত্ত’’ন্তি আহ.
ৰূপাদীসু অভিনিপতনং তেহি সমাগমো তেসন্তিপি ৱত্তুং যুজ্জতীতি আহ ‘‘ৰূপাদীনং অভিনিপাতমত্ত’’ন্তি. কম্মত্থে ৱা সামিৱচনং. ৱিঞ্ঞাণেহি অভিনিপতিতব্বানি হি ৰূপাদীনীতি. ইদং ৱুত্তং হোতীতিআদীসু হি অযং অধিপ্পাযো – আৰম্মণকৰণেন পটিৱিজানিতব্বানি ৰূপাদীনি ঠপেত্ৱা কুসলাকুসলচেতনায তংসম্পযুত্তানঞ্চ যথাৱুত্তানং সহজপুব্বঙ্গমধম্মেন পটিৱিজানিতব্বানং পটিৱিজাননং এতেসং নত্থীতি. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘দস্সনাদিমত্ততো পন মুত্তা অঞ্ঞা এতেসং কুসলাদিপটিৱিঞ্ঞত্তি নাম নত্থী’’তি কিচ্চন্তৰং পটিসেধেতি.
অৱিপাকভাৱেন অঞ্ঞং অব্যাকতসামঞ্ঞং অনিৱাৰেন্তো কুসলাকুসলগ্গহণঞ্চ কৰোতীতি চৱনপৰিযোসানঞ্চ কিচ্চং. পি-সদ্দেন সহজৱনকানি ৱীথিচিত্তানি সম্পিণ্ডেত্ৱা পঞ্চদ্ৱাৰে পটিসেধনে অযং অধিপ্পাযো সিযা – ‘‘মনসা চে পদুট্ঠেন…পে… পসন্নেন ভাসতি ৱা কৰোতি ৱা’’তি (ধ. প. ১-২) এৱং ৱুত্তা ভাসনকৰণকৰা, তংসদিসা চ সুখদুক্খুপ্পাদকা বলৱন্তো ছট্ঠদ্ৱাৰিকা এৱ ধম্মগ্গহণেন গহিতাতি ন তেসং পঞ্চদ্ৱাৰিকজৱনেন পটিৱিজাননং অত্থি, দুব্বলানং পন পুব্বঙ্গমপটিৱিজাননং তত্থ ন পটিসিদ্ধং ‘‘ন কাযকম্মং ন ৱচীকম্মং পট্ঠপেতী’’তি ৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযজনকস্সেৱ পট্ঠপনপটিক্খেপেন দুব্বলস্স মনোকম্মস্স অনুঞ্ঞাতত্তা. তথা কাযসুচৰিতাদিকুসলকম্মং কৰোমীতি, তব্বিপৰীতং অকুসলং কম্মং কৰোমীতি চ কুসলাকুসলসমাদানং পঞ্চদ্ৱাৰিকজৱনেন ন হোতি. তথা পটিচ্চসমুপ্পাদৱণ্ণনাযং ৱুত্তা ‘‘পঞ্চদ্ৱাৰিকচুতি চ ন পঞ্চদ্ৱাৰিকচিত্তেহি হোতি চুতিচিত্তস্স অতংদ্ৱাৰিকত্তা’’তি. যা পনাযং পাড়ি ‘‘পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন কঞ্চি ধম্মং পটিৱিজানাতি অঞ্ঞত্ৰ অভিনিপাতমত্তা’’তি, তস্সা ৰূপাদীনং আপাথমত্তং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞং কঞ্চি ধম্মসভাৱং ন পটিৱিজানাতীতি অযমত্থো দিস্সতি. ন হি ৰূপং পটিগ্গণ্হন্তম্পি চক্খুৱিঞ্ঞাণং ৰূপন্তি চ গণ্হাতীতি. সম্পটিচ্ছনস্সপি ৰূপনীলাদিআকাৰপটিৱিজাননং নত্থীতি কিঞ্চি ধম্মস্স পটিৱিজাননং পটিক্খিত্তং, পঞ্চহি পন ৱিঞ্ঞাণেহি সাতিসযং তস্স ৱিজাননন্তি ‘‘অঞ্ঞত্ৰ অভিনিপাতমত্তা’’তি ন ৱুত্তং. যস্স পাড়িযং বহিদ্ধাপচ্চুপ্পন্নাৰম্মণতা ৱুত্তা, ততো অঞ্ঞং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদং ইচ্ছন্তেহি পঞ্চদ্ৱাৰজৱনেন পটিসম্ভিদাঞাণস্স সহুপ্পত্তি পটিসিদ্ধা. ৰূপাৰূপধম্মেতি ৰূপাৰূপাৱচৰধম্মেতি অত্থো.
পঞ্চদ্ৱাৰিকচিত্তেন ন পটিবুজ্ঝতীতি কস্মা ৱুত্তং, ননু ৰূপাদীনং আপাথগমনে নিদ্দাপটিবোধো হোতীতি? ন, পঠমং মনোদ্ৱাৰিকজৱনস্স উপ্পত্তিতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘নিদ্দাযন্তস্স হী’’তিআদি. পলোভেত্ৱা সচ্চসুপিনেন.
অব্যাকতোযেৱ আৱজ্জনমত্তস্সেৱ উপ্পজ্জনতোতি ৱদন্তি. এৱং ৱদন্তেহি মনোদ্ৱাৰেপি আৱজ্জনং দ্ৱত্তিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৱা জৱনট্ঠানে ঠত্ৱা ভৱঙ্গং ওতৰতীতি অধিপ্পেতন্তি দট্ঠব্বং.
তস্সা এৱ ৱসেনাতি তস্সা ৱসেন একৱিধেন ঞাণৱত্থু হোতীতি চ, ৱেদিতব্বন্তি চ যোজনা কাতব্বা.
এককনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.