১০. দসকমাতিকাৱণ্ণনা

৭৬০. ‘‘চতস্সো খো ইমা, সাৰিপুত্ত, যোনিযো. কতমা…পে… যো খো মং, সাৰিপুত্ত, এৱং জান’’ন্তি (ম. নি. ১.১৫২) ৱচনেন চতুযোনিপৰিচ্ছেদকঞাণং ৱুত্তং, ‘‘নিৰযঞ্চাহং, সাৰিপুত্ত, পজানামী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫৩) পঞ্চগতিপৰিচ্ছেদকং. ‘‘সংযুত্তকে আগতানি তেসত্ততি ঞাণানি, সত্তসত্ততি ঞাণানী’’তি ৱুত্তং, তত্থ পন নিদানৱগ্গে সত্তসত্ততি আগতানি চতুচত্তাৰীসঞ্চ, তেসত্ততি পন পটিসম্ভিদামগ্গে সুতমযাদীনি আগতানি দিস্সন্তি, ন সংযুত্তকেতি. অঞ্ঞানিপীতি এতেন ইধ এককাদিৱসেন ৱুত্তং, অঞ্ঞত্থ চ ‘‘পুব্বন্তে ঞাণ’’ন্তিআদিনা, ব্ৰহ্মজালাদীসু চ ‘‘তযিদং তথাগতো পজানাতি ‘ইমানি দিট্ঠিট্ঠানানি এৱং গহিতানী’তি’’আদিনা ৱুত্তং অনেকঞাণপ্পভেদং সঙ্গণ্হাতি. যাথাৱপটিৱেধতো সযঞ্চ অকম্পিযং পুগ্গলঞ্চ তংসমঙ্গিং ঞেয্যেসু অধিবলং কৰোতীতি আহ ‘‘অকম্পিযট্ঠেন উপত্থম্ভকট্ঠেন চা’’তি.

সেট্ঠট্ঠানং সব্বঞ্ঞুতং. পটিজাননৱসেন সব্বঞ্ঞুতং অভিমুখং গচ্ছন্তি, অট্ঠ ৱা পৰিসা উপসঙ্কমন্তীতি আসভা, বুদ্ধা. ইদং পনাতি বুদ্ধানং ঠানং সব্বঞ্ঞুতমেৱ ৱদতি. তিট্ঠমানোৱাতি অৱদন্তোপি তিট্ঠমানোৱ পটিজানাতি নামাতি অত্থো. অট্ঠসু পৰিসাসু ‘‘অভিজানামহং, সাৰিপুত্ত, অনেকসতং খত্তিযপৰিসং…পে… তত্ৰ ৱত মং ভযং ৱা সাৰজ্জং ৱা ওক্কমিস্সতীতি নিমিত্তমেতং, সাৰিপুত্ত, ন সমনুপস্সামী’’তি (ম. নি. ১.১৫১) ৱচনেন দস্সিতঅকম্পিযঞাণযুত্তো দসবলোহন্তি অভীতনাদং নদতি. সীহনাদসুত্তেন খন্ধকৱগ্গে আগতেন.

‘‘দেৱমনুস্সানং চতুচক্কং ৱত্ততী’’তি (অ. নি. ৪.৩১) সুত্তসেসেন সপ্পুৰিসূপস্সযাদীনং ফলসম্পত্তি পৱত্তি, পুৰিমসপ্পুৰিসূপস্সযাদিং উপনিস্সায পচ্ছিমসপ্পুৰিসূপস্সযাদীনং সম্পত্তি পৱত্তি ৱা ৱুত্তাতি আদি-সদ্দেন তত্থ চ চক্ক-সদ্দস্স গহণং ৱেদিতব্বং. পটিৱেধনিট্ঠত্তা অৰহত্তমগ্গঞাণং পটিৱেধোতি ‘‘ফলক্খণে উপ্পন্নং নামা’’তি ৱুত্তং. তেন পটিলদ্ধস্সপি দেসনাঞাণস্স কিচ্চনিপ্ফত্তিপৰস্স বুজ্ঝনমত্তেন হোতীতি ‘‘অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তিফলক্খণে পৱত্তং নামা’’তি ৱুত্তং. ততো পৰং পন যাৱ পৰিনিব্বানা দেসনাঞাণপ্পৱত্তি তস্সেৱ পৱত্তিতস্স ধম্মচক্কস্স ঠানন্তি ৱেদিতব্বং, পৱত্তিতচক্কস্স চক্কৱত্তিনো চক্কৰতনট্ঠানং ৱিয.

সমাদীযন্তীতি সমাদানানি, তানি পন সমাদিযিত্ৱা কতানি হোন্তীতি আহ ‘‘সমাদিযিত্ৱা কতান’’ন্তি. কম্মমেৱ ৱা কম্মসমাদানন্তি এতেন সমাদান-সদ্দস্স অপুব্বত্থাভাৱং দস্সেতি মুত্তগত-সদ্দে গত-সদ্দস্স ৱিয.

অগতিগামিনিন্তি নিব্বানগামিনিং. ৱুত্তঞ্হি ‘‘নিব্বানঞ্চাহং, সাৰিপুত্ত, পজানামি নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদ’’ন্তি (ম. নি. ১.১৫৩).

হানভাগিযধম্মন্তি হানভাগিযসভাৱং, কামসহগতসঞ্ঞাদিধম্মং ৱা. তং কাৰণন্তি পুব্বেৱ কতাভিসঙ্খাৰাদিং.

‘‘ইদানী’’তি এতস্স ‘‘ইমিনা অনুক্কমেন ৱুত্তানীতি ৱেদিতব্বানী’’তি ইমিনা সহ যোজনা কাতব্বা. কিলেসাৱৰণং তদভাৱঞ্চাতি কিলেসাৱৰণাভাৱং. কিলেসক্খযাধিগমস্স হি কিলেসাৱৰণং অট্ঠানং, তদভাৱো ঠানং. অনধিগমস্স কিলেসাৱৰণং ঠানং, তদভাৱো অট্ঠানন্তি. তত্থ তদভাৱগ্গহণেন গহিতং ‘‘অত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিকায সম্মাদিট্ঠিযা ঠিতিং তব্বিপৰীতায ঠানাভাৱঞ্চ অধিগমস্স ঠানং পস্সন্তেন ইমিনা ঞাণেন অধিগমানধিগমানং ঠানাট্ঠানভূতে কিলেসাৱৰণতদভাৱে পস্সতি ভগৱাতি ইমমত্থং সাধেন্তো আহ ‘‘লোকিযসম্মাদিট্ঠিঠিতিদস্সনতো নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিঠানাভাৱদস্সনতো চা’’তি. এত্থ চ অধিগমট্ঠানদস্সনমেৱ অধিপ্পেতং উপৰি ভব্বপুগ্গলৱসেনেৱ ৱিপাকাৱৰণাভাৱদস্সনাদিকস্স ৱক্খমানত্তা. ইমিনা পন ঞাণেন সিজ্ঝনতো পসঙ্গেন ইতৰম্পি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ধাতুৱেমত্তদস্সনতোতি ৰাগাদীনং অধিমত্ততাদিৱসেন তংসহিতানং ধাতূনং ৱেমত্ততাদস্সনতো, ‘‘অযং ইমিস্সা ধাতুযা অধিমত্তত্তা ৰাগচৰিতো’’তিআদিনা চৰিযাহেতূনং ৱা, ৰাগাদযো এৱ ৱা পকতিভাৱতো ধাতূতি ৰাগাদিৱেমত্তদস্সনতোতি অত্থো. পযোগং অনাদিযিত্ৱাতি সন্ততিমহামত্তঅঙ্গুলিমালাদীনং ৱিয কামৰাগব্যাপাদাদিৱসেন পযোগং অনাদিযিত্ৱা.

(১.) এককনিদ্দেসৱণ্ণনা

৭৬১. ন হেতুমেৱাতি এত্থ চ ন হেতূ এৱাতি অত্থো, ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতাৱসেন পন ৰস্সত্তং ম-কাৰো চ কতো ‘‘অদুক্খমসুখা’’তি এত্থ ৱিয. ইমিনাপি নযেনাতি এত্থ পুৰিমনযেন হেতুভাৱাদিপটিক্খেপো, পচ্ছিমনযেন নহেতুধম্মাদিকোট্ঠাসসঙ্গহোতি অযং ৱিসেসো ৱেদিতব্বো. চুতিগ্গহণেন চুতিপৰিচ্ছিন্নায একায জাতিযা গহণং দট্ঠব্বং, ভৱগ্গহণেন নৱধা ৱুত্তভৱস্স. তদন্তোগধতায তত্থ তত্থ পৰিযাপন্নতা ৱুত্তা. উপ্পন্নং মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি ‘‘ন ৰূপং ৱিয উপ্পন্না ছৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞেয্যা’’তি ৰূপতো এতেসং ৱিসেসনং কৰোতি.

৭৬২. কপ্পতো কপ্পং গন্ত্ৱাপি ন উপ্পজ্জতীতি ন কদাচি তথা উপ্পজ্জতি. ন হি খীৰাদীনং ৱিয এতেসং যথাৱুত্তলক্খণৱিলক্খণতা অত্থীতি দস্সেতি.

৭৬৩. সমোধানেত্ৱাতি লোকে ৱিজ্জমানং সব্বং ৰূপং সমোধানেত্ৱা. এতেন মহত্তেপি অৱিভাৱকত্তং দস্সেন্তো সুখুমত্তা ন ৱিভাৱেস্সতীতি ৱাদপথং ছিন্দতি. চক্খুপসাদে মম ৱত্থুম্হীতি অত্থো. ৱিসযোতি ইস্সৰিযট্ঠানন্তি অধিপ্পাযো.

৭৬৪. অব্বোকিণ্ণাতি অব্যৱহিতা, অনন্তৰিতাতি অত্থো. ৱৱত্থিতানম্পি পটিপাটিনিযমো তেন পটিক্খিত্তোতি অত্থো. অনন্তৰতাতি অনন্তৰপচ্চযতা এতেন পটিক্খিত্তাতি অত্থো.

৭৬৫. সমনন্তৰতাতি চ সমনন্তৰপচ্চযতা.

৭৬৬. আভুজনতোতি আভুগ্গকৰণতো, নিৱত্তনতো ইচ্চেৱ অত্থো. এত্থ চ ‘‘পঞ্চ ৱিঞ্ঞাণা অনাভোগা’’তি আভোগসভাৱা ন হোন্তীতি অত্থো, ‘‘পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং নত্থি আৱট্টনা ৱা’’তিআদীসুপি আৱট্টনভাৱো ৱাতিআদিনা অত্থো দট্ঠব্বো.

ন কঞ্চি ধম্মং পটিৱিজানাতীতি এত্থ ন সব্বে ৰূপাদিধম্মা ধম্মগ্গহণেন গহিতাতি যথাধিপ্পেতধম্মদস্সনত্থং ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মাতি এৱং ৱুত্ত’’ন্তি আহ.

ৰূপাদীসু অভিনিপতনং তেহি সমাগমো তেসন্তিপি ৱত্তুং যুজ্জতীতি আহ ‘‘ৰূপাদীনং অভিনিপাতমত্ত’’ন্তি. কম্মত্থে ৱা সামিৱচনং. ৱিঞ্ঞাণেহি অভিনিপতিতব্বানি হি ৰূপাদীনীতি. ইদং ৱুত্তং হোতীতিআদীসু হি অযং অধিপ্পাযো – আৰম্মণকৰণেন পটিৱিজানিতব্বানি ৰূপাদীনি ঠপেত্ৱা কুসলাকুসলচেতনায তংসম্পযুত্তানঞ্চ যথাৱুত্তানং সহজপুব্বঙ্গমধম্মেন পটিৱিজানিতব্বানং পটিৱিজাননং এতেসং নত্থীতি. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘দস্সনাদিমত্ততো পন মুত্তা অঞ্ঞা এতেসং কুসলাদিপটিৱিঞ্ঞত্তি নাম নত্থী’’তি কিচ্চন্তৰং পটিসেধেতি.

অৱিপাকভাৱেন অঞ্ঞং অব্যাকতসামঞ্ঞং অনিৱাৰেন্তো কুসলাকুসলগ্গহণঞ্চ কৰোতীতি চৱনপৰিযোসানঞ্চ কিচ্চং. পি-সদ্দেন সহজৱনকানি ৱীথিচিত্তানি সম্পিণ্ডেত্ৱা পঞ্চদ্ৱাৰে পটিসেধনে অযং অধিপ্পাযো সিযা – ‘‘মনসা চে পদুট্ঠেন…পে… পসন্নেন ভাসতি ৱা কৰোতি ৱা’’তি (ধ. প. ১-২) এৱং ৱুত্তা ভাসনকৰণকৰা, তংসদিসা চ সুখদুক্খুপ্পাদকা বলৱন্তো ছট্ঠদ্ৱাৰিকা এৱ ধম্মগ্গহণেন গহিতাতি ন তেসং পঞ্চদ্ৱাৰিকজৱনেন পটিৱিজাননং অত্থি, দুব্বলানং পন পুব্বঙ্গমপটিৱিজাননং তত্থ ন পটিসিদ্ধং ‘‘ন কাযকম্মং ন ৱচীকম্মং পট্ঠপেতী’’তি ৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযজনকস্সেৱ পট্ঠপনপটিক্খেপেন দুব্বলস্স মনোকম্মস্স অনুঞ্ঞাতত্তা. তথা কাযসুচৰিতাদিকুসলকম্মং কৰোমীতি, তব্বিপৰীতং অকুসলং কম্মং কৰোমীতি চ কুসলাকুসলসমাদানং পঞ্চদ্ৱাৰিকজৱনেন ন হোতি. তথা পটিচ্চসমুপ্পাদৱণ্ণনাযং ৱুত্তা ‘‘পঞ্চদ্ৱাৰিকচুতি চ ন পঞ্চদ্ৱাৰিকচিত্তেহি হোতি চুতিচিত্তস্স অতংদ্ৱাৰিকত্তা’’তি. যা পনাযং পাড়ি ‘‘পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন কঞ্চি ধম্মং পটিৱিজানাতি অঞ্ঞত্ৰ অভিনিপাতমত্তা’’তি, তস্সা ৰূপাদীনং আপাথমত্তং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞং কঞ্চি ধম্মসভাৱং ন পটিৱিজানাতীতি অযমত্থো দিস্সতি. ন হি ৰূপং পটিগ্গণ্হন্তম্পি চক্খুৱিঞ্ঞাণং ৰূপন্তি চ গণ্হাতীতি. সম্পটিচ্ছনস্সপি ৰূপনীলাদিআকাৰপটিৱিজাননং নত্থীতি কিঞ্চি ধম্মস্স পটিৱিজাননং পটিক্খিত্তং, পঞ্চহি পন ৱিঞ্ঞাণেহি সাতিসযং তস্স ৱিজাননন্তি ‘‘অঞ্ঞত্ৰ অভিনিপাতমত্তা’’তি ন ৱুত্তং. যস্স পাড়িযং বহিদ্ধাপচ্চুপ্পন্নাৰম্মণতা ৱুত্তা, ততো অঞ্ঞং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদং ইচ্ছন্তেহি পঞ্চদ্ৱাৰজৱনেন পটিসম্ভিদাঞাণস্স সহুপ্পত্তি পটিসিদ্ধা. ৰূপাৰূপধম্মেতি ৰূপাৰূপাৱচৰধম্মেতি অত্থো.

পঞ্চদ্ৱাৰিকচিত্তেন ন পটিবুজ্ঝতীতি কস্মা ৱুত্তং, ননু ৰূপাদীনং আপাথগমনে নিদ্দাপটিবোধো হোতীতি? ন, পঠমং মনোদ্ৱাৰিকজৱনস্স উপ্পত্তিতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘নিদ্দাযন্তস্স হী’’তিআদি. পলোভেত্ৱা সচ্চসুপিনেন.

অব্যাকতোযেৱ আৱজ্জনমত্তস্সেৱ উপ্পজ্জনতোতি ৱদন্তি. এৱং ৱদন্তেহি মনোদ্ৱাৰেপি আৱজ্জনং দ্ৱত্তিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৱা জৱনট্ঠানে ঠত্ৱা ভৱঙ্গং ওতৰতীতি অধিপ্পেতন্তি দট্ঠব্বং.

তস্সা এৱ ৱসেনাতি তস্সা ৱসেন একৱিধেন ঞাণৱত্থু হোতীতি চ, ৱেদিতব্বন্তি চ যোজনা কাতব্বা.

এককনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

(২.) দুকনিদ্দেসৱণ্ণনা

৭৬৭. অত্থ-সদ্দো অঞ্ঞত্ৰ সভাৱং গহেত্ৱা অধিকৰণেসু পৱত্তমানো অধিকৰণৱসেন লিঙ্গপৰিৱত্তিং গচ্ছতীতি অধিপ্পাযেন জাপিতা চ সা অত্থা চাতি জাপিতত্থাতি অযমত্থো ৱিভাৱিতোতি দট্ঠব্বো.

দুকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

(৩.) তিকনিদ্দেসৱণ্ণনা

৭৬৮. পঞ্ঞাপৰিণামিতেসূতি পঞ্ঞায পৰিপাচিতেসু. ‘‘যোগৱিহিতেসূতি ইদঞ্চ ৱিসযৱিসেসনমত্তমেৱ, তস্মা যানি পঞ্ঞায ৱিহিতানি অহেসুং হোন্তি ভৱিস্সন্তি চ, সব্বানি তানি যোগৱিহিতানীতি দট্ঠব্বানি. সিক্খিত্ৱা কাতব্বং সিপ্পং, ইতৰং কম্মং. অযমেতেসং ৱিসেসো. ৱড্ঢকীকম্মন্তি চ অসিক্খিত্ৱাপি কাতব্বং থূলকম্মং ‘‘কম্ম’’ন্তি দট্ঠব্বং, পঞ্ঞা এৱ ৱা তত্থ তত্থ ‘‘কম্মং সিপ্প’’ন্তি চ ৱেদিতব্বা. নাগমণ্ডলং নাম মণ্ডলং কত্ৱা সপ্পে ৱিজ্জায পক্কোসিত্ৱা বলিং দত্ৱা ৱিসাপনযনং. পৰিত্তং ৰক্খা, যেন ‘‘ফূ’’তি মুখৱাতং দত্ৱা ৱিসং অপনযন্তি, সো উণ্ণনাভিআদিমন্তো ফুধমনকমন্তো. ‘‘অ আ’’তিআদিকা মাতিকা ‘‘ক কা’’তিআদিকো তপ্পভেদো চ লেখা.

কুসলং ধম্মং সকং, ইতৰং নোসকং. চতুন্নং সচ্চানং পটিৱিজ্ঝিতব্বানং তপ্পটিৱেধপচ্চযভাৱেন অনুলোমনং দট্ঠব্বং. পুব্বে ‘‘যোগৱিহিতেসু ৱা কম্মাযতনেসূ’’তিআদিনা পঞ্ঞা ৱুত্তা, পুন তস্সা ৱেৱচনৱসেন ‘‘অনুলোমিকং খন্তি’’ন্তিআদি ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘অনু…পে… পঞ্ঞাৱেৱচনানী’’তি আহ. এত্থ চ এৱৰূপিন্তি যথাৱুত্তকম্মাযতনাদিৱিসযং কম্মস্সকতসচ্চানুলোমিকসভাৱং অনিচ্চাদিপৱত্তিআকাৰঞ্চাতি অত্থো. যথাৱুত্তা চ ভূমিসভাৱপৱত্তিআকাৰনিদ্দেসা খন্তিআদীহি যোজেতব্বা. যস্সা পঞ্ঞায ধম্মা নিজ্ঝানপজাননকিচ্চসঙ্খাতং ওলোকনং খমন্তি অৱিপৰীতসভাৱত্তা, সা পঞ্ঞা ধম্মানং নিজ্ঝানক্খমনং এতিস্সা অত্থীতি ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তীতি অত্থো.

৭৬৯. অসংৱৰং মুঞ্চতীতি সমাদানসম্পত্তৱিৰতিসম্পযুত্তচেতনা ‘‘সীলং পূৰেন্তস্স মুঞ্চচেতনা’’তি ৱুত্তা. পুব্বাপৰপঞ্ঞায চ দানসীলমযতাৱচনতো মুঞ্চঅপৰচেতনাৱসেন ‘‘আৰব্ভা’’তি, পুব্বচেতনাৱসেন ‘‘অধিকিচ্চা’’তি চ ৱত্তুং যুত্তন্তি ‘‘অধিকিচ্চা’’তিপি পাঠো যুজ্জতি.

৭৭০. পঞ্চসীলদসসীলানি ৱিঞ্ঞাণস্স জাতিযা চ পচ্চযভূতেসু সঙ্খাৰভৱেসু অন্তোগধানীতি ‘‘উপ্পাদা ৱা’’তিআদিকায ধম্মট্ঠিতিপাড়িযা সঙ্গহিতানি. ভৱনিব্বত্তকসীলস্স পঞ্ঞাপনং সতিপি সৱনে ন তথাগতদেসনাযত্তন্তি ভিক্খুআদীনম্পি তং ৱুত্তং.

অধিপঞ্ঞায পঞ্ঞাতি অধিপঞ্ঞায অন্তোগধা পঞ্ঞা. অথ ৱা অধিপঞ্ঞানিব্বত্তেসু, তদধিট্ঠানেসু ৱা ধম্মেসু অধিপঞ্ঞা-সদ্দো দট্ঠব্বো, তত্থ পঞ্ঞা অধিপঞ্ঞায পঞ্ঞা.

৭৭১. অপাযুপ্পাদনকুসলতা অপাযকোসল্লং সিযাতি মঞ্ঞমানো পুচ্ছতি ‘‘অপাযকোসল্লং কথং পঞ্ঞা নাম জাতা’’তি. তং পন পৰস্স অধিপ্পাযং নিৱত্তেন্তো ‘‘পঞ্ঞৱাযেৱ হী’’তিআদিমাহ. তত্ৰুপাযাতি তত্ৰ তত্ৰ উপাযভূতা. ঠানে উপ্পত্তি এতস্সাতি ঠানুপ্পত্তিযং. কিং তং? কাৰণজাননং, ভযাদীনং উপ্পত্তিক্খণে তস্মিংযেৱ ঠানে লহুউপ্পজ্জনকন্তি ৱুত্তং হোতি.

তিকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

(৪.) চতুক্কনিদ্দেসৱণ্ণনা

৭৯৩. ন পৰিতস্সতীতি ‘‘অপি নাম মে তণ্ডুলাদীনি সিযু’’ন্তি ন পত্থেতি, তদভাৱেন ৱা ন উত্তসতি.

৭৯৬. অপৰপ্পচ্চযেতি পৰেন নপত্তিযাযিতব্বে. ধম্মে ঞাণন্তি সচ্চৱিসযং ঞাণং. অৰিযসচ্চেসু হি ধম্ম-সদ্দো তেসং অৱিপৰীতসভাৱত্তাতি. সঙ্খতপৱৰো ৱা অৰিযমগ্গো তস্স চ ফলং ধম্মো, তত্থ পঞ্ঞা তংসহগতা ধম্মে ঞাণং. ন অঞ্ঞঞাণুপ্পাদনং নযনযনং, ঞাণস্সেৱ পন পৱত্তিৱিসেসোতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘পচ্চৱেক্খণঞাণস্স কিচ্চ’’ন্তি. এত্থ চ ইমিনা ধম্মেনাতি মগ্গঞাণেনাতি ৱুত্তং, দুৱিধম্পি পন মগ্গফলঞাণং পচ্চৱেক্খণায চ মূলং, কাৰণঞ্চ নযনযনস্সাতি দুৱিধেনপি তেন ধম্মেনাতি ন ন যুজ্জতি, তথা চতুসচ্চধম্মস্স ঞাতত্তা, মগ্গফলসঙ্খাতস্স চ ধম্মস্স সচ্চপটিৱেধসম্পযোগং গতত্তা নযনং হোতীতি তেন ইমিনা ধম্মেন ঞাণৱিসযভাৱেন, ঞাণসম্পযোগেন ৱা ঞাতেনাতি চ অত্থো ন ন যুজ্জতি.

যদিপি সব্বেন সব্বং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং দুক্খং অভিজানন্তি, তথাপি পচ্চুপ্পন্নে সসন্ততিপৰিযাপন্নে সৱিসেসে অভিনিৱেসো হোতীতি আহ ‘‘ন তঞ্ঞেৱ ইম’’ন্তি. দিট্ঠেন অদিট্ঠেন নযতো নযনঞাণং, অদিট্ঠস্স দিট্ঠতায কাৰণভূতত্তা কাৰণঞাণং, অনুৰূপত্থৱাচকো ৱা কাৰণ-সদ্দোতি ধম্মে ঞাণস্স অনুৰূপঞাণন্তি অত্থো.

সম্মুতিম্হি ঞাণন্তি ধম্মে ঞাণাদীনং ৱিয সাতিসযস্স পটিৱেধকিচ্চস্স অভাৱা ৱিসযোভাসনমত্তজাননসামঞ্ঞেন ঞাণন্তি সম্মতেসু অন্তোগধন্তি অত্থো. সম্মুতিৱসেন ৱা পৱত্তং সম্মুতিম্হি ঞাণং, অৱসেসং পন ইতৰঞাণত্তযৱিসভাগং ঞাণং তব্বিসভাগসামঞ্ঞেন সম্মুতিঞাণম্হি পৱিট্ঠত্তা সম্মুতিঞাণং নাম হোতীতি.

৭৯৭. কিলেসমূলকে চাতি নীৱৰণমূলকে চ কামভৱধম্মে.

৭৯৮. সা হিস্সাতি এত্থ অস্সাতি যো ‘‘কামেসু ৱীতৰাগো হোতী’’তি এৱং ৱুত্তো, অস্স পঠমজ্ঝানসমঙ্গিস্সাতি অত্থো. স্ৱেৱাতি এতেন কামেসু ৱীতৰাগভাৱনাৱত্থস্সেৱ পঠমজ্ঝানসমঙ্গিস্স গহণে পৱত্তে তস্স ততো পৰং অৱত্থং দস্সেতুং ‘‘কামেসু ৱীতৰাগো সমানো’’তি ৱুত্তং. চতুত্থমগ্গপঞ্ঞা ছট্ঠাভিঞ্ঞাভাৱপ্পত্তিযা তং পটিৱিজ্ঝতি নাম, ইতৰা তদুপনিস্সযত্তা. যথানুৰূপং ৱা আসৱক্খযভাৱতো, ফলে ৱা আসৱক্খযে সতি যথানুৰূপং তংনিব্বত্তনতো চতূসুপি মগ্গেসু পঞ্ঞা ছট্ঠং অভিঞ্ঞং পটিৱিজ্ঝতীতি দট্ঠব্বা.

৭৯৯. কামসহগতাতি ৱত্থুকামাৰম্মণা. চোদেন্তীতি কামাভিমুখং তন্নিন্নং কৰোন্তীতি অত্থো. তদনুধম্মতাতি তদনুধম্মা ইচ্চেৱ ৱুত্তং হোতি. তা-সদ্দস্স অপুব্বত্থাভাৱতোতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘তদনুৰূপসভাৱা’’তি. নিকন্তিং, নিকন্তিসহগতচিত্তুপ্পাদং ৱা ‘‘মিচ্ছাসতী’’তি ৱদতি. ‘‘অহো ৱত মে অৱিতক্কং উপ্পজ্জেয্যা’’তি অৱিতক্কাৰম্মণা অৱিতক্কসহগতা.

৮০১. অধিগমভাৱেন অভিমুখং জানন্তস্স অভিজানন্তস্স, অভিৱিসিট্ঠেন ৱা ঞাণেন জানন্তস্স, অনাৰম্মণভূতঞ্চ তং ঠানং পাকটং কৰোন্তস্সাতি অত্থো.

৮০২. ৱসিতাপঞ্চকৰহিতং ঝানং অপ্পগুণং. এত্থ চতস্সো পটিপদা চত্তাৰি আৰম্মণানীতি পঞ্ঞায পটিপদাৰম্মণুদ্দেসেন পঞ্ঞা এৱ উদ্দিট্ঠাতি সা এৱ ৱিভত্তাতি.

চতুক্কনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

(৫.) পঞ্চকনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮০৪. পঞ্চঙ্গিকো সম্মাসমাধীতি সমাধিঅঙ্গভাৱেন পঞ্ঞা উদ্দিট্ঠাতি. পীতিফৰণতাদিৱচনেন হি তমেৱ ৱিভজতি, ‘‘সো ইমমেৱ কাযং ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২২৬; ম. নি. ১.৪২৭) নযেন পীতিযা সুখস্স চ ফৰণং ৱেদিতব্বং. পীতিফৰণতাসুখফৰণতাহি আৰম্মণে ঠত্ৱা চতুত্থজ্ঝানস্স উপ্পাদনতো ‘‘পাদা ৱিযা’’তি তা ৱুত্তা.

দুতিযপঞ্চকে চ ‘‘পঞ্চঞাণিকো’’তি সমাধিমুখেন পঞ্চঞাণানেৱ উদ্দিট্ঠানি নিদ্দিট্ঠানি চাতি দট্ঠব্বানি. লোকিযসমাধিস্স পচ্চনীকানি নীৱৰণপঠমজ্ঝাননিকন্তিআদীনি নিগ্গহেতব্বানি. অঞ্ঞে কিলেসা ৱাৰেতব্বা, ইমস্স পন অৰহত্তসমাধিস্স পটিপ্পস্সদ্ধসব্বকিলেসত্তা ন নিগ্গহেতব্বং ৱাৰেতব্বঞ্চ অত্থীতি মগ্গানন্তৰং সমাপত্তিক্খণে চ অপ্পযোগেনেৱ অধিগতত্তা চ ঠপিতত্তা চ, অপৰিহানিৱসেন ঠপিতত্তা ৱা ন সসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিতগতো. সতিৱেপুল্লপ্পত্তত্তাতি এতেন অপ্পৱত্তমানাযপি সতিযা সতিবহুলতায সতো এৱ নামাতি দস্সেতি. যথাপৰিচ্ছিন্নকালৱসেনাতি এতেন পৰিচ্ছিন্দনসতিযা সতোতি.

পঞ্চকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

(৬.) ছক্কনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮০৫. ৱিসুদ্ধিভাৱং দস্সেন্তো ‘‘দূৰ…পে… ৰম্মণাযা’’তি আহ. সোতধাতুৱিসুদ্ধীতি চ চিত্তচেতসিকা ধম্মা ৱুত্তাতি তত্থ ঞাণং সোতধাতুৱিসুদ্ধিযা ঞাণং. ‘‘চেতোপৰিযঞাণ’’ন্তি ইদমেৱ অত্থৱসেন ‘‘পৰচিত্তে ঞাণ’’ন্তি উদ্ধটন্তি দট্ঠব্বং. চুতূপপাতঞাণস্স দিব্বচক্খুঞাণেকদেসত্তা ‘‘ৱণ্ণধাতুআৰম্মণা’’তি ৱুত্তং. মুদ্ধপ্পত্তেন চুতূপপাতঞাণসঙ্খাতেন দিব্বচক্খুঞাণেন সব্বং দিব্বচক্খুঞাণন্তি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

ছক্কনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

(৭.) সত্তকনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮০৬. তদেৱ ঞাণন্তি ছব্বিধম্পি পচ্চৱেক্খণঞাণং ৱিপস্সনাৰম্মণভাৱেন সহ গহেত্ৱা ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. ধম্মট্ঠিতিঞাণেনাতি ছপি ঞাণানি সঙ্খিপিত্ৱা ৱুত্তেন ঞাণেন. খযধম্মন্তিআদিনা হি পকাৰেন পৱত্তঞাণস্স দস্সনং, ঞাণৱিপস্সনাদস্সনতো ৱিপস্সনাপটিৱিপস্সনাদস্সনমত্তমেৱাতি ন তং অঙ্গন্তি অধিপ্পাযো. পাড়িযং পন সব্বত্থ ঞাণৱচনেন অঙ্গানং ৱুত্তত্তা নিৰোধধম্মন্তি ঞাণন্তি ইতি-সদ্দেন পকাসেত্ৱা ৱুত্তং ৱিপস্সনাঞাণং সত্তমং ঞাণন্তি অযমত্থো দিস্সতি. ন হি যম্পি তং ধম্মট্ঠিতিঞাণং, তম্পি ঞাণন্তি সম্বন্ধো হোতি তংঞাণগ্গহণে এতস্মিং ঞাণভাৱদস্সনস্স অনধিপ্পেতত্তা, ‘‘খযধম্মং…পে… নিৰোধধম্ম’’ন্তি এতেসং সম্বন্ধাভাৱপ্পসঙ্গতো চাতি.

সত্তকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

(৮.) অট্ঠকনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮০৮. ৱিহাৰিতব্বট্ঠেনাতি পচ্চনীকধম্মে, দুক্খং ৱা ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পৱত্তেতব্বট্ঠেন.

অট্ঠকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

(১০.) দসকনিদ্দেসো

পঠমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮০৯. অৱিজ্জমানং ঠানং অট্ঠানং, নত্থি ঠানন্তি ৱা অট্ঠানং. এস ‘‘অনৱকাসো’’তি এত্থাপি নযো. তদত্থনিগমনমত্তমেৱ হি ‘‘নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি ৱচনন্তি. অসুখে সুখন্তি দিট্ঠিৱিপল্লাসোৱ ইধ সুখতো উপগমনস্স ঠানন্তি অধিপ্পেতন্তি দস্সেন্তো ‘‘একন্ত…পে… অত্তদিট্ঠিৱসেনা’’তি পধানদিট্ঠিমাহ. ভেদানুৰূপস্স সাৱনং অনুস্সাৱনং, ভেদানুৰূপেন ৱা ৱচনেন ৱিঞ্ঞাপনং.

লিঙ্গে পৰিৱত্তে চ সো এৱ এককম্মনিব্বত্তিতো ভৱঙ্গপ্পবন্ধো জীৱিতিন্দ্ৰিযপ্পবন্ধো চ, নাঞ্ঞোতি আহ ‘‘অপি পৰিৱত্তলিঙ্গ’’ন্তি. অযং পঞ্হোতি ঞাপনিচ্ছানিব্বত্তা কথা.

সঙ্গামচতুক্কং সপত্তৱসেন যোজেতব্বং. সব্বত্থ চ পুৰিমং অভিসন্ধিচিত্তং অপ্পমাণং, ৱধকচিত্তং পন তদাৰম্মণঞ্চ জীৱিতিন্দ্ৰিযং আনন্তৰিযানানন্তৰিযভাৱে পমাণন্তি দট্ঠব্বং. পুথুজ্জনস্সেৱ তং দিন্নং হোতি. কস্মা? যথা ৱধকচিত্তং পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণম্পি জীৱিতিন্দ্ৰিযপ্পবন্ধৱিচ্ছেদনৱসেন আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্ততি, ন এৱং চাগচেতনা. সা হি চজিতব্বং আৰম্মণং কত্ৱা চজনমত্তমেৱ হোতি, অঞ্ঞসককৰণঞ্চ তস্স চজনং, তস্মা যস্স তং সকং কতং, তস্সেৱ দিন্নং হোতীতি.

সণ্ঠ…পে… কপ্পৱিনাসেযেৱ মুচ্চতীতি ইদং কপ্পট্ঠকথায ন সমেতি. তত্থ হি অট্ঠকথাযং (কথা. অট্ঠ. ৬৫৪-৬৫৭) ৱুত্তং ‘‘আপাযিকোতি ইদং সুত্তং যং সো একং কপ্পং অসীতিভাগে কত্ৱা ততো একভাগমত্তং কালং তিট্ঠেয্য, তং আযুকপ্পং সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি. কপ্পৱিনাসেযেৱাতি পন আযুকপ্পৱিনাসেযেৱাতি অত্থে সতি নত্থি ৱিৰোধো. এত্থ চ সণ্ঠহন্তেতি ইদং স্ৱে ৱিনস্সিস্সতীতি ৱিয অভূতপৰিকপ্পৱসেন ৱুত্তং. একদিৱসমেৱ পচ্চতি ততো পৰং কপ্পাভাৱেন আযুকপ্পস্সপি অভাৱতোতি অৱিৰোধতো অত্থযোজনা দট্ঠব্বা.

পকতত্তোতি অনুক্খিত্তো. সমানসংৱাসকোতি অপাৰাজিকো.

কিং পন তন্তি যো সো ‘‘নিযতো’’তি ৱুত্তো, তং কিং নিযমেতীতি অত্থো. তস্সেৱ পন যথাপুচ্ছিতস্স নিযতস্স মিচ্ছত্তসম্মত্তনিযতধম্মানং ৱিয সভাৱতো ৱিজ্জমানতং যথাপুচ্ছিতঞ্চ নিযামকহেতুং পটিসেধেত্ৱা যেন ‘‘নিযতো’’তি ‘‘সত্তক্খত্তুপৰমাদিকো’’তি চ ৱুচ্চতি, তং যথাধিপ্পেতকাৰণং দস্সেতুং ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেন হী’’তিআদিমাহ. জাতস্স কুমাৰস্স ৱিয অৰিযায জাতিযা জাতস্স নামমত্তমেতং নিযতসত্তক্খত্তুপৰমাদিকং, নিযতানিযতভেদং নামন্তি অত্থো. যদি পুব্বহেতু নিযামকো, সোতাপন্নো চ নিযতোতি সোতাপত্তিমগ্গতো উদ্ধং তিণ্ণং মগ্গানং উপনিস্সযভাৱতো পুব্বহেতুকিচ্চং, ততো পুব্বে পন পুব্বহেতুকিচ্চং নত্থীতি সোতাপত্তিমগ্গস্স উপনিস্সযাভাৱো আপজ্জতি. যদি হি তস্সপি পুব্বহেতু উপনিস্সযো সিযা, সো চ নিযামকোতি সোতাপত্তিমগ্গুপ্পত্তিতো পুব্বে এৱ নিযতো সিযা, তঞ্চ অনিট্ঠং, তস্মাস্স পুব্বহেতুনা অহেতুকতা আপন্নাতি ইমমত্থং সন্ধাযাহ ‘‘ইচ্চস্স অহেতু অপ্পচ্চযা নিব্বত্তিং পাপুণাতী’’তি.

পটিলদ্ধমগ্গো সোতাপত্তিমগ্গো, তেনেৱ সত্তক্খত্তুপৰমাদিনিযমে সতি সত্তমভৱাদিতো উদ্ধং পৱত্তনকস্স দুক্খস্স মূলভূতা কিলেসা তেনেৱ খীণাতি উপৰি তযো মগ্গা অকিচ্চকা হোন্তীতি অত্থো. যদি উপৰি তযো মগ্গা সত্তক্খত্তুপৰমাদিকং নিযমেন্তি, ততো চ অঞ্ঞো সোতাপন্নো নত্থীতি সোতাপত্তিমগ্গস্স অকিচ্চকতা নিপ্পযোজনতা আপজ্জতীতি অত্থো. অথ সক্কাযদিট্ঠাদিপ্পহানং দস্সনকিচ্চং, তেসং পহানেন সত্তক্খত্তুপৰমাদিতায ভৱিতব্বং. সা চুপৰিমগ্গেহি এৱ হোতীতি সত্তমভৱাদিতো উদ্ধং পৱত্তিতো তেন ৱিনা ৱুট্ঠানে সক্কাযদিট্ঠাদিপ্পহানেন চ তেন ৱিনা ভৱিতব্বন্তি আহ ‘‘পঠমমগ্গেন চ অনুপ্পজ্জিত্ৱাৱ কিলেসা খেপেতব্বা হোন্তী’’তি. ন অঞ্ঞো কোচি নিযমেতীতি নামকৰণনিমিত্ততো ৱিপস্সনাতো অঞ্ঞো কোচি নিযামকো নাম নত্থীতি অত্থো. ৱিপস্সনাৱ নিযমেতীতি চ নামকৰণনিমিত্ততংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. তেনেৱাহ ‘‘ইতি সম্মাসম্বুদ্ধেন গহিতনামমত্তমেৱ ত’’ন্তি.

ন উপ্পজ্জন্তীতি পন অত্থীতি ‘‘ন মে আচৰিযো অত্থি, সদিসো মে ন ৱিজ্জতী’’তিআদিং (ম. নি. ১.২৮৫; ২.৩৪১; মহাৱ. ১১; কথা. ৪০৫) ইমিস্সা লোকধাতুযা ঠত্ৱা ৱদন্তেন ভগৱতা ‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, অত্থেতৰহি অঞ্ঞে সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ভগৱতা সমসমা সম্বোধিযন্তি এৱং পুট্ঠাহং, ভন্তে, নোতি ৱদেয্য’’ন্তি (দী. নি. ৩.১৬১) ৱত্ৱা তস্স কাৰণং দস্সেতুং ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো, যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৱে অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা’’তি (ম. নি. ৩.১২৯) ইমং সুত্তং দস্সেন্তেন ধম্মসেনাপতিনা চ বুদ্ধক্খেত্তভূতং ইমং লোকধাতুং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞত্থ অনুপ্পত্তি ৱুত্তা হোতীতি অধিপ্পাযো.

‘‘যো পন ভিক্খূ’’তিআদিনা ৱুত্তানি সিক্খাপদানি মাতিকা, তায অন্তৰহিতায নিদানুদ্দেসসঙ্খাতে পাতিমোক্খে পব্বজ্জূপসম্পদাকম্মেসু চ সাসনং তিট্ঠতীতি অত্থো. পাতিমোক্খে ৱা অন্তোগধা পব্বজ্জা উপসম্পদা চ তদুভযাভাৱে পাতিমোক্খাভাৱতো, তস্মা পাতিমোক্খে, তাসু চ সাসনং তিট্ঠতীতি ৱুত্তং. ওসক্কিতং নামাতি পচ্ছিমপটিৱেধসীলভেদদ্ৱযং একতো কত্ৱা ততো পৰং ৱিনট্ঠং নাম হোতীতি অত্থো.

তাতি ৰস্মিযো. কাৰুঞ্ঞন্তি পৰিদেৱনকাৰুঞ্ঞং.

অনচ্ছৰিযত্তাতি দ্ৱীসু উপ্পজ্জমানেসু অচ্ছৰিযত্তাভাৱদোসতোতি অত্থো. ৱিৱাদভাৱতোতি ৱিৱাদাভাৱত্থং দ্ৱে ন উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো.

একং বুদ্ধং ধাৰেতীতি একবুদ্ধধাৰণী. এতেন এৱংসভাৱা এতে বুদ্ধগুণা, যেন দুতিযবুদ্ধগুণে ধাৰেতুং অসমত্থা অযং লোকধাতূতি দস্সেতি. পচ্চযৱিসেসনিপ্ফন্নানঞ্হি ধম্মানং সভাৱৱিসেসো ন সক্কা ধাৰেতুন্তি. সমং উদ্ধং পজ্জতীতি সমুপাদিকা, উদকস্সোপৰি সমং গামিনীতি অত্থো. দ্ৱিন্নম্পীতি দ্ৱেপি, দ্ৱিন্নম্পি ৱা সৰীৰভাৰং. ছাদেন্তন্তি ৰোচযমানং. সকিং ভুত্তোৱাতি একম্পি আলোপং অজ্ঝোহৰিত্ৱাৱ মৰেয্যাতি অত্থো.

অতিধম্মভাৰেনাতি ধম্মেন নাম পথৱী তিট্ঠেয্য, সা কিং তেনেৱ চলতীতি অধিপ্পাযো. পুন থেৰো ‘‘ৰতনং নাম লোকে কুটুম্বং সন্ধাৰেন্তং অভিমতঞ্চ লোকেন অত্তনো গৰুসভাৱতায সকটভঙ্গস্স কাৰণং অতিভাৰভূতং দিট্ঠং. এৱং ধম্মো চ হিতসুখৱিসেসেহি তংসমঙ্গিনং ধাৰেন্তো অভিমতো চ ৱিঞ্ঞূহি গম্ভীৰাপ্পমেয্যভাৱেন গৰুসভাৱত্তা অতিভাৰভূতো পথৱীচলনস্স কাৰণং হোতী’’তি দস্সেন্তো ‘‘ইধ, মহাৰাজ, দ্ৱে সকটা’’তিআদিমাহ. একস্সাতি একস্মা, একস্স ৱা সকটস্স ৰতনং, তস্মা সকটতো গহেত্ৱাতি অত্থো. ওসাৰিতন্তি পৱেসিতং আহটং ৱুত্তন্তি অত্থো.

সভাৱপকতিকাতি অকিত্তিমপকতিকাতি অত্থো. কাৰণমহন্তত্তাতি মহন্তেহি পাৰমিতাকাৰণেহি বুদ্ধগুণানং নিব্বত্তিতোতি ৱুত্তং হোতি. পথৱীআদযো মহন্তা অত্তনো অত্তনো ৱিসযে একেকাৱ, এৱং সম্মাসম্বুদ্ধোপি মহন্তো অত্তনো ৱিসযে একো এৱ. কো চ তস্স ৱিসযো? যাৱতকং ঞেয্যং, এৱং আকাসো ৱিয অনন্তৱিসযো ভগৱা একো এৱ হোতীতি ৱদন্তো লোকধাত্ৱন্তৰেসুপি দুতিযস্স অভাৱং দস্সেতি.

পুব্বভাগে আযূহনৱসেন আযূহনসমঙ্গিতা সন্নিট্ঠানচেতনাৱসেন চেতনাসমঙ্গিতা চ ৱেদিতব্বা, সন্ততিখণৱসেন ৱা. ৱিপাকাৰহন্তি দুতিযভৱাদীসু ৱিপচ্চনপকতিতং সন্ধায ৱদতি. চলতীতি পৰিৱত্ততি. সুনখেহি ৱজনসীলো সুনখৱাজিকো.

পঠমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮১০. গতিতো অঞ্ঞা গতিসম্পত্তি নাম নত্থীতি দস্সেন্তো ‘‘সম্পন্না গতী’’তি আহ. মহাসুদস্সনাদিসুৰাজকালো পঠমকপ্পিকাদিসুমনুস্সকালো চ কালসম্পত্তি.

একন্তং কুসলস্সেৱ ওকাসোতি ইদং যদিপি কোচি কাযসুচৰিতাদিপযোগসম্পত্তিযং ঠিতং বাধেয্য, তং পন বাধনং বাধকস্সেৱ ইস্সাদিনিমিত্তেন ৱিপৰীতগ্গাহেন জাতং. সা পযোগসম্পত্তি সভাৱতো সুখৱিপাকস্সেৱ পচ্চযো, ন দুক্খৱিপাকস্সাতি ইমমত্থং সন্ধায ৱুত্তং. মক্কটো ভত্তপুটং বন্ধট্ঠানে মুঞ্চিত্ৱা ভুঞ্জিতুং ন জানাতি, যত্থ ৱা তত্থ ৱা ভিন্দিত্ৱা ৱিনাসেতি, এৱং অনুপাযঞ্ঞূপি ভোগে. সুসানে ছড্ডেত্ৱাতিআদিনা ঘাতেত্ৱা ছড্ডিতস্স ৱুট্ঠানাভাৱো ৱিয অপাযতো ৱুট্ঠানাভাৱোতি দস্সেতি.

‘‘পচ্চৰী’’তিপি উড়ুম্পস্স নামং, তেন এত্থ কতা ‘‘মহাপচ্চৰী’’তি ৱুচ্চতি. উদকে মৰণং থলে মৰণঞ্চ একমেৱাতি কস্মা ৱুত্তং, ননু সক্কেন ‘‘সমুদ্দাৰক্খং কৰিস্সামী’’তি ৱুত্তন্তি? সচ্চং ৱুত্তং, জীৱিতস্স লহুপৰিৱত্তিতং পকাসেন্তেহি থেৰেহি এৱং ৱুত্তং, লহুপৰিৱত্তিতায জীৱিতহেতু ন গমিস্সামাতি অধিপ্পাযো. অথ ৱা উদকেতি নাগদীপং সন্ধায ৱুত্তং, থলেতি জম্বুদীপং.

থেৰো ন দেতীতি কথমহং এতেন ঞাতো, কেনচি কিঞ্চি আচিক্খিতং সিযাতি সঞ্ঞায ন অদাসি. তেনেৱ ‘‘মযম্পি ন জানামা’’তি ৱুত্তং. অপৰস্সাতি অপৰস্স ভিক্খুনো পত্তং আদায…পে… থেৰস্স হত্থে ঠপেসীতি যোজনা. অনাযতনেতি নিক্কাৰণে, অযুত্তে ৱা নস্সনট্ঠানে. তুৱং অত্তানং ৰক্খেয্যাসি, মযং পন মহল্লকত্তা কিং ৰক্খিত্ৱা কৰিস্সাম, মহল্লকত্তা এৱ চ ৰক্খিতুং ন সক্খিস্সামাতি অধিপ্পাযো. অনাগামিত্তা ৱা থেৰো অত্তনা ৱত্তব্বং জানিত্ৱা ওৱদতি.

সম্মাপযোগস্স গতমগ্গোতি সম্মাপযোগেন নিপ্ফাদিতত্তা তস্স সঞ্জাননকাৰণন্তি অত্থো.

ভূতমত্থং কত্ৱা অভূতোপমং কথযিস্সতীতি অধিপ্পাযো. মনুস্সাতি ভণ্ডাগাৰিকাদিনিযুত্তা মনুস্সা মহন্তত্তা সম্পটিচ্ছিতুং নাসক্খিংসু.

দুতিযবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ততিযবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮১১. অঞ্চিতাতি গতা. পেচ্চাতি পুন, মৰিত্ৱাতি ৱা অত্থো. উস্সন্নত্তাতি ৱিতক্কবহুলতায উস্সন্নত্তাতি ৱদন্তি, সূৰতাদীহি ৱা উস্সন্নত্তা. দিব্বন্তীতি কীড়ন্তি.

সঞ্জীৱকাড়সুত্তসঙ্ঘাতৰোৰুৱমহাৰোৰুৱতাপনমহাতাপনঅৱীচিযো অট্ঠ মহানিৰযা. একেকস্স চত্তাৰি দ্ৱাৰানি, একেকস্মিং দ্ৱাৰে চত্তাৰো চত্তাৰো গূথনিৰযাদযোতি এৱং সোড়স উস্সদনিৰযে ৱণ্ণযন্তি.

সক্কসুযামাদযো ৱিয জেট্ঠকদেৱৰাজা. পজাপতিৱৰুণঈসানাদযো ৱিয দুতিযাদিট্ঠানন্তৰকাৰকো পৰিচাৰকো হুত্ৱা.

ততিযবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চতুত্থবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮১২. কপ্পোতি দ্ৱেধাভূতগ্গো. এত্থ চ বীজাদিধাতুনানত্তৱসেন খন্ধাদিধাতুনানত্তং ৱেদিতব্বং.

চতুত্থবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্চমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮১৩. অজ্ঝাসযধাতূতি অজ্ঝাসযসভাৱো. যথা গূথাদীনং ধাতুসভাৱো এসো, যং গূথাদীহেৱ সংসন্দতি, এৱং পুগ্গলানং অজ্ঝাসযস্সেৱেস সভাৱো, যং দুস্সীলাদযো দুস্সীলাদিকেহেৱ সংসন্দন্তীতি ৱুত্তং হোতি. ভিক্খূপি আহংসূতি অঞ্ঞমঞ্ঞং আহংসু. আৱুসো ইমে মনুস্সা ‘‘যথাসভাগেন পৰিভুঞ্জথা’’তি ৱদন্তা অম্হে সভাগাসভাগে ৱিদিত্ৱা হীনজ্ঝাসযপণীতজ্ঝাসযতং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ধাতুসংযুত্তকম্মে উপনেন্তি তস্স পযোগং দট্ঠুকামাতি অত্থো, এৱং সভাগৱসেনেৱ অজ্ঝাসযধাতুপৰিচ্ছিন্দনতো অজ্ঝাসযধাতুসভাগৱসেন নিযমেতীতি অধিপ্পাযো.

পঞ্চমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ছট্ঠবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

চৰিতন্তি ইধ দুচ্চৰিতং সুচৰিতন্তি ৱুত্তং. অপ্পৰজং অক্খং এতেসন্তি অপ্পৰজক্খাতি অত্থো ৱিভাৱিতো, অপ্পৰজং অক্খিম্হি এতেসন্তি অপ্পৰজক্খাতিপি সদ্দত্থো সম্ভৱতি. এত্থ চ আসযজাননাদিনা যেহি ইন্দ্ৰিযেহি পৰোপৰেহি সত্তা কল্যাণপাপাসযাদিকা হোন্তি, তেসং জাননং ৱিভাৱেতীতি ৱেদিতব্বং. এৱঞ্চ কত্ৱা ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তআসযানুসযঞাণানং ৱিসুং অসাধাৰণতা, ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তনানাধিমুত্তিকতাঞাণানং ৱিসুং বলতা চ সিদ্ধা হোতি.

৮১৫. যদৰিযাতি যে অৰিযা. আৱসিংসূতি নিস্সায ৱসিংসু. কে পন তে? ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো হোতি ছড়ঙ্গসমন্নাগতো একাৰক্খো চতুৰাপস্সেনো পনুণ্ণপচ্চেকসচ্চো সমৱযসট্ঠেসনো অনাৱিলসঙ্কপ্পো পস্সদ্ধকাযসঙ্খাৰো সুৱিমুত্তচিত্তো সুৱিমুত্তপঞ্ঞো’’তি (দী. নি. ৩.৩৪৮; অ. নি. ১০.১৯) এৱং ৱুত্তা. এতেসু পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনপচ্চেকসচ্চপনোদনএসনাসমৱযসজ্জনানি ‘‘সঙ্খাযেকং পটিসেৱতি অধিৱাসেতি পৰিৱজ্জেতি ৱিনোদেতী’’তি (ম. নি. ২.১৬৮) ৱুত্তেসু অপস্সেনেসু ৱিনোদনঞ্চ মগ্গকিচ্চানেৱ, ইতৰে চ মগ্গেনেৱ সমিজ্ঝন্তি. তেনাহ ‘‘এতঞ্হি সুত্তং…পে… দীপেতী’’তি.

৮১৬. আৰম্মণসন্তানানুসযনেসু ইট্ঠাৰম্মণে আৰম্মণানুসযনেন অনুসেতি. আচিণ্ণসমাচিণ্ণাতি এতেন সমন্ততো ৱেঠেত্ৱা ৱিয ঠিতভাৱেন অনুসযিততং দস্সেতি. ভৱস্সপি ৱত্থুকামত্তা, ৰাগৱসেন ৱা সমানত্তা ‘‘ভৱৰাগানুসযো…পে… সঙ্গহিতো’’তি আহ.

৮১৮. ‘‘পণীতাধিমুত্তিকা তিক্খিন্দ্ৰিযা, ইতৰে মুদিন্দ্ৰিযা’’তি এৱং ইন্দ্ৰিযৱিসেসদস্সনত্থমেৱ অধিমুত্তিগ্গহণন্তি আহ ‘‘তিক্খিন্দ্ৰিযমুদিন্দ্ৰিযভাৱদস্সনত্থ’’ন্তি.

৮১৯. পহানক্কমৱসেনাতি এত্থ পহাতব্বপজহনক্কমো পহানক্কমোতি দট্ঠব্বো, যস্স পহানেন ভৱিতব্বং, তং তেনেৱ পহানেন পঠমং ৱুচ্চতি, ততো অপ্পহাতব্বন্তি অযং ৱা পহানক্কমো.

৮২০. মগ্গস্স উপনিস্সযভূতানি ইন্দ্ৰিযানি উপনিস্সযইন্দ্ৰিযানি.

৮২৬. নিব্বুতিছন্দৰহিতত্তা অচ্ছন্দিকট্ঠানং পৱিট্ঠা. যস্মিং ভৱঙ্গে পৱত্তমানে তংসন্ততিযং লোকুত্তৰং নিব্বত্ততি, তং তস্স পাদকং.

ছট্ঠবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সত্তমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮২৮. নিদ্দাযিত্ৱাতি কম্মট্ঠানং মনসি কৰোন্তো নিদ্দং ওক্কমিত্ৱা পটিবুদ্ধো সমাপত্তিং সমাপন্নোম্হীতি অত্থো. নীৱৰণাদীহি ৱিসুদ্ধচিত্তসন্ততি এৱ চিত্তমঞ্জূসা, সমাধি ৱা, কম্মট্ঠানং ৱা. চিত্তং ঠপেতুন্তি সমাপত্তিচিত্তং ঠপেতুং. সঞ্ঞাৱেদযিতানং অপগমো এৱ অপগমৱিমোক্খো.

সঞ্ঞামনসিকাৰানং কামাদিদুতিযজ্ঝানাদিপক্খন্দনানি ‘‘হানভাগিযৱিসেসভাগিযধম্মা’’তি দস্সিতানি, তেহি পন ঝানানং তংসভাৱতা ধম্ম-সদ্দেন ৱুত্তা. পগুণভাৱৱোদানং পগুণৱোদানং. তদেৱ পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠহিত্ৱা দুতিযজ্ঝানাদিঅধিগমস্স পচ্চযত্তা ‘‘ৱুট্ঠানং নামা’’তি ৱুত্তং. ‘‘ৱোদানম্পি ৱুট্ঠানং, তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি ইমায ৱুট্ঠানপাড়িযা অসঙ্গহিতত্তা নিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠানং ‘‘পাড়িমুত্তকৱুট্ঠানং নামা’’তি ৱুত্তং. যে পন ‘‘নিৰোধতো ফলসমাপত্তিযা ৱুট্ঠান’’ন্তি পাড়ি নত্থীতি ৱদেয্যুং, তে ‘‘নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ফলসমাপত্তিযা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.১.৪১৭) ইমায পাড়িযা পটিসেধেতব্বা.

সত্তমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দসমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮৩১. ৰাগাদীহি চেতসো ৱিমুত্তিভূতো সমাধি চেতোৱিমুত্তি. পঞ্ঞাৱ ৱিমুত্তি পঞ্ঞাৱিমুত্তি. কম্মন্তৰৱিপাকন্তৰমেৱাতি কম্মন্তৰস্স ৱিপাকন্তৰমেৱাতি অত্থো. চেতনাচেতনাসম্পযুত্তকধম্মে নিৰযাদিনিব্বানগামিনিপটিপদাভূতে কম্মন্তি গহেত্ৱা আহ ‘‘কম্মপৰিচ্ছেদমেৱা’’তি. অপ্পেতুং ন সক্কোতি অট্ঠমনৱমবলানি ৱিয, তংসদিসং ইদ্ধিৱিধঞাণং ৱিয ৱিকুব্বিতুং. এতেন দসবলসদিসতঞ্চ ৱাৰেতি, ঝানাদিঞাণং ৱিয ৱা অপ্পেতুং ৱিকুব্বিতুঞ্চ. যদিপি হি ঝানাদিপচ্চৱেক্খণঞাণং সত্তমবলন্তি তস্স সৱিতক্কসৱিচাৰতা ৱুত্তা, তথাপি ঝানাদীহি ৱিনা পচ্চৱেক্খণা নত্থীতি ঝানাদিসহগতং ঞাণং তদন্তোগধং কত্ৱা এৱং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অথ ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং ঝানাদিকিচ্চং ৱিয ন সব্বং বলকিচ্চং কাতুং সক্কোতীতি দস্সেতুং ‘‘তঞ্হি ঝানং হুত্ৱা অপ্পেতুং ইদ্ধি হুত্ৱা ৱিকুব্বিতুঞ্চ ন সক্কোতী’’তি ৱুত্তং, ন পন কস্সচি বলস্স ঝানইদ্ধিভাৱতোতি দট্ঠব্বং.

দসমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ঞাণৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.