১০. বোজ্ঝঙ্গৱিভঙ্গো

১. সুত্তন্তভাজনীযং

পঠমনযৱণ্ণনা

৪৬৬. পতিট্ঠানাযূহনা ওঘতৰণসুত্তৱণ্ণনাযং (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.১) –

‘‘কিলেসৱসেন পতিট্ঠানং, অভিসঙ্খাৰৱসেন আযূহনা. তথা তণ্হাদিট্ঠীহি পতিট্ঠানং, অৱসেসকিলেসাভিসঙ্খাৰেহি আযূহনা. তণ্হাৱসেন পতিট্ঠানং, দিট্ঠিৱসেন আযূহনা. সস্সতদিট্ঠিযা পতিট্ঠানং, উচ্ছেদদিট্ঠিযা আযূহনা. লীনৱসেন পতিট্ঠানং, উদ্ধচ্চৱসেন আযূহনা. কামসুখানুযোগৱসেন পতিট্ঠানং, অত্তকিলমথানুযোগৱসেন আযূহনা. সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰৱসেন পতিট্ঠানং, সব্বলোকিযকুসলাভিসঙ্খাৰৱসেন আযূহনা’’তি –

ৱুত্তেসু পকাৰেসু ইধ অৱুত্তানং ৱসেন ৱেদিতব্বা.

সম্মপ্পৱত্তে ধম্মে পটিসঞ্চিক্খতি, উপপত্তিতো ইক্খতি, তদাকাৰো হুত্ৱা পৱত্ততীতি পটিসঙ্খানলক্খণো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘পটিসঙ্খা সন্তিট্ঠনা গহণে মজ্ঝত্ততা’’তি উপেক্খাকিচ্চাধিমত্ততায সঙ্খাৰুপেক্খা ৱুত্তা. অনুক্কমনিক্খেপে পযোজনং পুৰিমস্স পুৰিমস্স পচ্ছিমপচ্ছিমকাৰণভাৱো.

৪৬৭. বলৱতী এৱ সতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গোতি কত্ৱা বলৱভাৱদীপনত্থং পঞ্ঞা গহিতা, ন যস্স কস্সচি সম্পধাৰণসতি, কুসলুপ্পত্তিকাৰণস্স পন সৰণং সতীতি দস্সেন্তো ‘‘ৱত্তং ৱা’’তিআদিমাহ. ৱত্তসীসে ঠত্ৱাতি ‘‘অহো ৱত মে ধম্মং সুণেয্যুং, সুত্ৱা চ ধম্মং পসীদেয্যুং, পসন্না চ মে পসন্নাকাৰং কৰেয্যু’’ন্তি এৱংচিত্তো অহুত্ৱা ‘‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো…পে… ৱিঞ্ঞূহি, অহো ৱত মে ধম্মং সুণেয্যুং, সুত্ৱা চ ধম্মং আজানেয্যুং, আজানিত্ৱা চ পন তথত্থায পটিপজ্জেয্যু’’ন্তি ধম্মসুধম্মতং পটিচ্চ কাৰুঞ্ঞং অনুদ্দযং অনুকম্পং উপাদায মহাকস্সপত্থেৰেন ৱিয ভাসিতন্তি অত্থো. ৱিমুত্তাযতনসীসেতি ‘‘ন হেৱ খো সত্থা, অপিচ খো যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ৱিত্থাৰেন পৰেসং দেসেস্সামী’’তি এৱং ৱিমুত্তিকাৰণপধানভাৱে ঠত্ৱা. চিৰকতৱত্তাদিৱসেন তংসমুট্ঠাপকো অৰূপকোট্ঠাসো ৱুত্তো, ভাৱত্থত্তা এৱ ৱা কতভাসিত-সদ্দা কিৰিযাভূতস্স অৰূপকোট্ঠাসস্স ৱাচকাতি কত্ৱা আহ ‘‘কাযৱিঞ্ঞত্তিং…পে… কোট্ঠাস’’ন্তি.

বোজ্ঝঙ্গসমুট্ঠাপকতা পুৰিমানং ছন্নং অত্তনো অত্তনো অনন্তৰিকস্স, পৰেসং সব্বেসং ৱা তংতংপৰিযাযেন সমুট্ঠাপনৱসেন যোজেতব্বা. কামলোকৱট্টামিসাতি তণ্হা তদাৰম্মণা খন্ধাতি ৱদন্তি, পঞ্চকামগুণিকো চ ৰাগো তদাৰম্মণঞ্চ কামামিসং, ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তিআদিনা লোকগ্গহণৱসেন পৱত্তো সস্সতুচ্ছেদসহগতো ৰাগো তদাৰম্মণঞ্চ লোকামিসং, লোকধম্মা ৱা, ৱট্টস্সাদৱসেন উপ্পন্নো সংসাৰজনকো ৰাগো তদাৰম্মণঞ্চ ৱট্টামিসং. মগ্গস্স পুব্বভাগত্তা পুব্বভাগা.

পঠমনযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযনযৱণ্ণনা

৪৬৮-৪৬৯. অভিঞ্ঞেয্যা ধম্মা নাম ‘‘সব্বে সত্তা আহাৰট্ঠিতিকা, দ্ৱে ধাতুযো, তিস্সো ধাতুযো, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি, পঞ্চ ৱিমুত্তাযতনানি, ছ অনুত্তৰিযানি, সত্ত নিদ্দসৱত্থূনি, অট্ঠাভিভাযতনানি, নৱানুপুব্বৱিহাৰা, দস নিজ্জৰৱত্থূনী’’তি এৱংপভেদা ধম্মা, ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অভিঞ্ঞেয্য’’ন্তি (সং. নি. ৪.৪৬) দস্সিতা খন্ধাদযো চ. ৱানন্তি ৱিনন্ধনং ভৱাদীনং, গমনং ৱা পিযৰূপসাতৰূপেসু.

চঙ্কমং অধিট্ঠহন্তস্স উপ্পন্নৱীৰিযং ৱিপস্সনাসহগতন্তি ৱেদিতব্বং. এত্তকেনাতি ‘‘লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা কথিতা’’তি এত্তাৱতা. লোকিযন্তি ৱদন্তো ন কিলমতীতি কাযৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকস্স লোকিযত্তা অচোদনীযোতি অত্থো. অলব্ভ…পে… পটিক্খিত্তাতি ৰূপাৱচৰে অলব্ভমানকং পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং উপাদায লব্ভমানাপি অৱিতক্কঅৱিচাৰা পীতি পটিক্খিত্তা, ‘‘পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি ন ৱুত্তোতি অত্থো. কামাৱচৰে ৱা অলব্ভমানকং অৱিতক্কঅৱিচাৰং পীতিং উপাদায লব্ভমানকাৱ পীতিবোজ্ঝঙ্গভূতা পটিক্খিত্তা, অৱিতক্কঅৱিচাৰো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো ন ৱুত্তোতি অত্থো.

অজ্ঝত্তৱিমোক্খন্তি অজ্ঝত্তধম্মে অভিনিৱিসিত্ৱা ততো ৱুট্ঠিতমগ্গো ‘‘অজ্ঝত্তৱিমোক্খো’’তি ইধ ৱুত্তোতি অধিপ্পাযো. ন ৱাৰেতব্বোতি ৱিপস্সনাপাদকেসু কসিণাদিঝানেসু সতিআদীনং নিব্বেধভাগিযত্তা ন পটিক্খিপিতব্বোতি অত্থো. অনুদ্ধৰন্তা পন ৱিপস্সনা ৱিয বোধিযা মগ্গস্স আসন্নকাৰণং ঝানং ন হোতি, ন চ তথা একন্তিকং কাৰণং, ন চ ৱিপস্সনাকিচ্চস্স ৱিয ঝানকিচ্চস্স নিট্ঠানং মগ্গোতি কত্ৱা ন উদ্ধৰন্তি. তত্থ কসিণজ্ঝানগ্গহণেন তদাযত্তানি আৰুপ্পানিপি গহিতানীতি দট্ঠব্বানি. অসুভজ্ঝানানং অৱচনং অৱিতক্কাৱিচাৰস্স অধিপ্পেতত্তা.

দুতিযনযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ততিযনযৱণ্ণনা

৪৭০-৪৭১. তদঙ্গসমুচ্ছেদনিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিততং ৱত্ৱা পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকনিস্সিতত্তস্স অৱচনং ‘‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতী’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.১৮২; ৱিভ. ৪৭১) ইধ ভাৱেতব্বানং বোজ্ঝঙ্গানং ৱুত্তত্তা. ভাৱিতবোজ্ঝঙ্গস্স হি সচ্ছিকাতব্বা ফলবোজ্ঝঙ্গা অভিধম্মভাজনীযে ৱুত্তাতি. ৱোস্সগ্গ-সদ্দো পৰিচ্চাগত্থো পক্খন্দনত্থো চাতি ৱোস্সগ্গস্স দুৱিধতা ৱুত্তা. যথাৱুত্তেনাতি তদঙ্গসমুচ্ছেদপ্পকাৰেন তন্নিন্নভাৱাৰম্মণকৰণপ্পকাৰেন চ. পৰিণামেন্তং ৱিপস্সনাক্খণে, পৰিণতং মগ্গক্খণে.

ততিযনযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা

৪৭২. উপেক্খনৱসেনাতি সভাৱনিদ্দেসতং দস্সেতি, হাপনৱড্ঢনেসু ব্যাপাৰং অকত্ৱা উপপত্তিতো ইক্খনৱসেনাতি অত্থো. লোকিযউপেক্খনায অধিকা উপেক্খনা অজ্ঝুপেক্খনাতি অযমত্থো ইধ লোকুত্তৰা এৱ অধিপ্পেতাতি যুত্তোতি.

অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

বোজ্ঝঙ্গৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.