১. ৰূপক্খন্ধনিদ্দেসৱণ্ণনা
২. যং কিঞ্চীতি এত্থ যন্তি সামঞ্ঞেন অনিযমনিদস্সনং, কিঞ্চীতি পকাৰন্তৰভেদং আমসিত্ৱা অনিযমনিদস্সনং. উভযেনপি অতীতং ৱা…পে… সন্তিকে ৱা অপ্পং ৱা বহুং ৱা যাদিসং ৱা তাদিসং ৱা যং কিঞ্চীতি নপুংসকনিদ্দেসাৰহং সব্বং ব্যাপেত্ৱা সঙ্গণ্হাতীতি অঞ্ঞেসুপি নপুংসকনিদ্দেসাৰহেসু পসঙ্গং দিস্ৱা তস্স অধিপ্পেতত্থং অতিচ্চ পৱত্তিতো অতিপ্পসঙ্গস্স নিযমনত্থং ‘‘ৰূপ’’ন্তি আহ. যংকিঞ্চীতি সনিপাতং যং-সদ্দং কিং-সদ্দঞ্চ অনিযমেকত্থদীপনৱসেন একং পদন্তি গহেত্ৱা ‘‘পদদ্ৱযেনপী’’তি ৱুত্তং.
কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰূপং ৱদেথাতি তুম্হেপি ৰূপং ৰূপন্তি ৱদেথ, তং কেন কাৰণেন ৱদেথাতি অত্থো, অথ ৱা কেন কাৰণেন ৰূপং, তং কাৰণং ৱদেথাতি অত্থো. অথেতেসু ভিক্খূসু তুণ্হীভূতেসু ভগৱা আহ ‘‘ৰুপ্পতীতি খো’’তিআদি.
ভিজ্জতীতি সীতাদিসন্নিপাতে ৱিসদিসসন্তানুপ্পত্তিদস্সনতো পুৰিমসন্তানস্স ভেদং সন্ধাযাহ. ভেদো চ ৱিসদিসতাৱিকাৰাপত্তীতি ভিজ্জতীতি ৱিকাৰং আপজ্জতীতি অত্থো. ৱিকাৰাপত্তি চ সীতাদিসন্নিপাতে ৱিসদিসৰূপুপ্পত্তিযেৱ. অৰূপক্খন্ধানং পন অতিলহুপৰিৱত্তিতো যথা ৰূপধম্মানং ঠিতিক্খণে সীতাদীহি সমাগমো হোতি, যেন তত্থ উতুনো ঠিতিপ্পত্তস্স পুৰিমসদিসসন্তানুপ্পাদনসমত্থতা ন হোতি আহাৰাদিকস্স ৱা, এৱং অঞ্ঞেহি সমাগমো নত্থি. সঙ্ঘট্টনেন চ ৱিকাৰাপত্তিযং ৰুপ্পন-সদ্দো নিৰুড়্হো, তস্মা অৰূপধম্মানং সঙ্ঘট্টনৱিৰহিতত্তা ৰূপধম্মানং ৱিয পাকটস্স ৱিকাৰস্স অভাৱতো চ ‘‘ৰুপ্পন্তী’’তি ‘‘ৰুপ্পনলক্খণা’’তি চ ন ৱুচ্চন্তি. জিঘচ্ছাপিপাসাহি ৰুপ্পনঞ্চ উদৰগ্গিসন্নিপাতেন হোতীতি দট্ঠব্বং. এত্থ চ কুপ্পতীতি এতেন কত্তুঅত্থে ৰূপপদসিদ্ধিং দস্সেতি, ঘট্টীযতি পীড়ীযতীতি এতেহি কম্মত্থে. কোপাদিকিৰিযাযেৱ হি ৰুপ্পনকিৰিযাতি. সো পন কত্তুভূতো কম্মভূতো চ অত্থো ভিজ্জমানো হোতীতি ইমস্সত্থস্স দস্সনত্থং ‘‘ভিজ্জতীতি অত্থো’’তি ৱুত্তং. অথ ৱা ৰুপ্পতীতি ৰূপন্তি কম্মকত্তুত্থে ৰূপপদসিদ্ধি ৱুত্তা. ৱিকাৰো হি ৰুপ্পনন্তি. তেনেৱ ‘‘ভিজ্জতীতি অত্থো’’তি কম্মকত্তুত্থেন ভিজ্জতি-সদ্দেন অত্থং দস্সেতি. যং পন ৰুপ্পতি ভিজ্জতি, তং যস্মা কুপ্পতি ঘট্টীযতি পীড়ীযতি, তস্মা এতেহি চ পদেহি পদত্থো পাকটো কতোতি. ‘‘কেনট্ঠেনা’’তি পুচ্ছাসভাগৱসেন ‘‘ৰুপ্পনট্ঠেনা’’তি ৱুত্তং. ন কেৱলং সদ্দত্থোযেৱ ৰুপ্পনং, তস্স পনত্থস্স লক্খণঞ্চ হোতীতি অত্থলক্খণৱসেন ‘‘ৰুপ্পনলক্খণেন ৰূপন্তিপি ৱত্তুং ৱট্টতী’’তি আহ.
ছিজ্জিত্ৱাতি মুচ্ছাপত্তিযা মুচ্চিত্ৱা অঙ্গপচ্চঙ্গানং ছেদনৱসেন ৱা ছিজ্জিত্ৱা. অচ্চন্তখাৰেন সীতোদকেনাতি অতিসীতভাৱমেৱ সন্ধায অচ্চন্তখাৰতা ৱুত্তা সিযা. ন হি তং কপ্পসণ্ঠানং উদকং সম্পত্তিকৰং পথৱীসন্ধাৰকং কপ্পৱিনাসউদকং ৱিয খাৰং ভৱিতুং অৰহতি. তথা হি সতি পথৱী ৱিলীযেয্যাতি. অৱীচিমহানিৰযেতি সউস্সদং অৱীচিনিৰযং ৱুত্তং. তেনেৱ ‘‘তত্থ হী’’তিআদি ৱুত্তং. পেত্তি…পে… ন হোন্তীতি এৱংৱিধাপি সত্তা অত্থীতি অধিপ্পাযো এৱংৱিধাযেৱ হোন্তীতি নিযমাভাৱতো. এৱং কালকঞ্জিকাদীসুপীতি. সৰন্তা গচ্ছন্তীতি সৰীসপ-সদ্দস্স অত্থং ৱদতি.
অভিসঞ্ঞূহিত্ৱাতি এত্থ সমূহং কত্ৱাতিপি অত্থো. এতেন সব্বং ৰূপং…পে… দস্সিতং হোতীতি এতেন ৰূপক্খন্ধ-সদ্দস্স সমানাধিকৰণসমাসভাৱং দস্সেতি. তেনেৱাহ ‘‘ন হি ৰূপতো…পে… অত্থী’’তি.
৩. পক্খিপিত্ৱাতি এত্থ একাদসোকাসেসু ৰূপং পক্খিপিত্ৱাতি অত্থো. ন হি তত্থ মাতিকংযেৱ পক্খিপিত্ৱা মাতিকা ঠপিতা, অথ খো পকৰণপ্পত্তং ৰূপন্তি.
অপৰো নযো…পে… এত্থেৱ গণনং গতন্তি এতেন অতীতংসেনাতি ভুম্মত্থে কৰণৱচনন্তি দস্সেতি. যেন পকাৰেন গণনং গতং, তং দস্সেতুং ‘‘চত্তাৰো চ মহাভূতা’’তিআদি ৱুত্তন্তি ইমস্মিং অত্থে সতি মহাভূতুপাদাযৰূপভাৱো অতীতকোট্ঠাসে গণনস্স কাৰণন্তি আপজ্জতি. ন হি অতীতংসানং ৱেদনাদীনং নিৱত্তনত্থং ইদং ৱচনং ‘‘যং ৰূপ’’ন্তি এতেনেৱ তেসং নিৱত্তিতত্তা, নাপি ৰূপস্স অঞ্ঞপ্পকাৰনিৱত্তনত্থং সব্বপ্পকাৰস্স তত্থ গণিতত্তা, ন চ অনাগতপচ্চুপ্পন্নাকাৰনিৱত্তনত্থং অতীতংসৱচনেন তংনিৱত্তনতোতি. অথ পন যং অতীতংসেন গণিতং, তং চত্তাৰো চ…পে… ৰূপন্তি এৱং গণিতন্তি অযমত্থো অধিপ্পেতো, এৱং সতি গণনন্তৰদস্সনং ইদং সিযা, ন অতীতংসেন গণিতপ্পকাৰদস্সনং, তংদস্সনে পন সতি ভূতুপাদাযৰূপপ্পকাৰেন অতীতংসে গণিতং তংসভাৱত্তাতি আপন্নমেৱ হোতি, ন চ এৱংসভাৱতা অতীতংসে গণিততায কাৰণং ভৱিতুং অৰহতি এৱংসভাৱস্সেৱ পচ্চুপ্পন্নানাগতেসু গণিতত্তা সুখাদিসভাৱস্স চ অতীতংসে গণিতত্তা, তস্মা পুৰিমনযো এৱ যুত্তো. অজ্ঝত্তবহিদ্ধানিদ্দেসেসুপি তাদিসো এৱত্থো লব্ভতীতি.
সুত্তন্তপৰিযাযতোতি পৰিযাযদেসনত্তা সুত্তস্স ৱুত্তং. অভিধম্মনিদ্দেসতোতি নিপ্পৰিযাযদেসনত্তা অভিধম্মস্স নিচ্ছযেন দেসো নিদ্দেসোতি কত্ৱা ৱুত্তং. কিঞ্চাপীতিআদীসু অযমধিপ্পাযো – সুত্তন্তভাজনীযত্তা যথা ‘‘অতীতং নন্ৱাগমেয্যা’’তিআদীসু অদ্ধানৱসেন অতীতাদিভাৱোৱ ৱুত্তো, তথা ইধাপি নিদ্দিসিতব্বো (ম. নি. ৩.২৭২, ২৭৫; অপ. থেৰ ২.৫৫.২৪৪) সিযা. এৱং সন্তেপি সুত্তন্তভাজনীযম্পি অভিধম্মদেসনাযেৱ সুত্তন্তে ৱুত্তধম্মে ৱিচিনিত্ৱা ৱিভজনৱসেন পৱত্তাতি অভিধম্মনিদ্দেসেনেৱ অতীতাদিভাৱো নিদ্দিট্ঠোতি.
অদ্ধাসন্ততিসমযখণৱসেনাতি এত্থ চুতিপটিসন্ধিপৰিচ্ছিন্নে কালে অদ্ধা-সদ্দো ৱত্ততীতি ‘‘অহোসিং নু খো অহমতীতমদ্ধান’’ন্তিআদিসুত্তৱসেন (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) ৱিঞ্ঞাযতি. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, অদ্ধা. কতমে তযো? অতীতো অদ্ধা, অনাগতো অদ্ধা, পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা’’তি (ইতিৱু. ৬৩; দী. নি. ৩.৩০৫) এত্থ পন পৰমত্থতো পৰিচ্ছিজ্জমানো অদ্ধা নিৰুত্তিপথসুত্তৱসেন (সং. নি. ৩.৬২) খণপৰিচ্ছিন্নো যুত্তো. তত্থ হি ‘‘যং, ভিক্খৱে, ৰূপং জাতং পাতুভূতং, ‘অত্থী’তি তস্স সঙ্খা’’তি (সং. নি. ৩.৬২) ৱিজ্জমানস্স পচ্চুপ্পন্নতা ততো পুব্বে পচ্ছা চ অতীতানাগততা ৱুত্তাতি. যেভুয্যেন পন চুতিপটিসন্ধিপৰিচ্ছিন্নো (দী. নি. ৩.৩০৫; ইতিৱু. ৬৩) সুত্তেসু অতীতাদিকো অদ্ধা ৱুত্তোতি সো এৱ ইধাপি ‘‘অদ্ধাৱসেনা’’তি ৱুত্তো. সীতং সীতস্স সভাগো, তথা উণ্হং উণ্হস্স. যং পন সীতং উণ্হং ৱা সৰীৰে সন্নিপতিতং সন্তানৱসেন পৱত্তমানং অনূনং অনধিকং একাকাৰং, তং একো উতূতি ৱুচ্চতি. সভাগউতুনো অনেকন্তসভাৱতো একগহণং কতং, এৱং আহাৰেপি. একৱীথিএকজৱনসমুট্ঠানন্তি পঞ্চছট্ঠদ্ৱাৰৱসেন ৱুত্তং. সন্ততিসমযকথা ৱিপস্সকানং উপকাৰত্থায অট্ঠকথাসু কথিতা.
নিট্ঠিতহেতুপচ্চযকিচ্চং, নিট্ঠিতহেতুকিচ্চমনিট্ঠিতপচ্চযকিচ্চং, উভযকিচ্চমসম্পত্তং, সকিচ্চক্খণে পচ্চুপ্পন্নং. জনকো হেতু, উপত্থম্ভকো পচ্চযো, তেসং উপ্পাদনং উপত্থম্ভনঞ্চ কিচ্চং. যথা বীজস্স অঙ্কুৰুপ্পাদনং পথৱীআদীনঞ্চ তদুপত্থম্ভনং কম্মস্স কটত্তাৰূপৱিপাকুপ্পাদনং আহাৰাদীনং তদুপত্থম্ভনং, এৱং একেকস্স কলাপস্স চিত্তুপ্পাদস্স চ জনকানং কম্মানন্তৰাদিপচ্চযভূতানং উপত্থম্ভকানঞ্চ সহজাতপুৰেজাতপচ্ছাজাতানং কিচ্চং যথাসম্ভৱং যোজেতব্বং. তত্থ উপ্পাদক্খণে হেতুকিচ্চং দট্ঠব্বং, তীসুপি খণেসু পচ্চযকিচ্চং. পথৱীআদীনং সন্ধাৰণাদিকং ফস্সাদীনং ফুসনাদিকঞ্চ অত্তনো অত্তনো কিচ্চং সকিচ্চং, তস্স কৰণক্খণো সকিচ্চক্খণো. সহ ৱা কিচ্চেন সকিচ্চং, যস্মিং খণে সকিচ্চং ৰূপং ৱা অৰূপং ৱা হোতি, সো সকিচ্চক্খণো, তস্মিং খণে পচ্চুপ্পন্নং.
৬. এত্তকমেৱাতি ‘‘তেসং তেস’’ন্তি ইমিনা আমেডিতৱচনেন অভিব্যাপনত্থেন ৱুত্তত্থমেৱ. ‘‘অপৰস্স অপৰস্সা’’তি দীপনং অপৰদীপনং. পৰিযেসতূতি এতেন পৰিযেসনায অনিট্ঠনামনিৱত্তনস্স অকাৰণভাৱং দস্সেতি. কম্মদোসেন হি চিত্তৱিপল্লাসদোসেন চ গূথভক্খপাণাদযো উম্মত্তকাদযো চ পৰিযেসেয্যুং দিট্ঠিৱিপল্লাসেন চ যোনকাদযো ন আৰম্মণস্স পৰিযেসিতব্বসভাৱত্তা, অপৰিযেসিতব্বসভাৱত্তা পন এতস্স অনিট্ঠমিচ্চেৱ নামন্তি অত্থো.
সম্পত্তিৱিৰহতোতি ৰূপাদীনং দেৱমনুস্সসম্পত্তিভৱে কুসলকম্মফলতা সমিদ্ধসোভনতা চ সম্পত্তি, তব্বিৰহতোতি অত্থো. ততো এৱ তং ন পৰিযেসিতব্বন্তি. সোভনানি চ কানিচি হত্থিৰূপাদীনি অকুসলকম্মনিব্বত্তানি ন তেসংযেৱ হত্থিআদীনং সুখস্স হেতুভাৱং গচ্ছন্তীতি তেসং সঙ্গণ্হনত্থং ‘‘অকন্ত’’ন্তি ৱুত্তং. তস্স তস্সেৱ হি সত্তস্স অত্তনা কতেন কুসলেন নিব্বত্তং সুখস্স পচ্চযো হোতি, অকুসলেন নিব্বত্তং দুক্খস্স. তস্মা কম্মজানং ইট্ঠানিট্ঠতা কম্মকাৰকসত্তস্স ৱসেন যোজনাৰহা সিযা. অট্ঠকথাযং পন ‘‘কুসলকম্মজং অনিট্ঠং নাম নত্থী’’তি ইদমেৱ ৱুত্তং, ন ৱুত্তং ‘‘অকুসলকম্মজং ইট্ঠং নাম নত্থী’’তি. তেন অকুসলকম্মজম্পি সোভনং পৰসত্তানং ইট্ঠন্তি অনুঞ্ঞাতং ভৱিস্সতি. কুসলকম্মজং পন সব্বেসং ইট্ঠমেৱাতি ৱদন্তি. তিৰচ্ছানগতানং পন কেসঞ্চি মনুস্সৰূপং অমনাপং, যতো তে দিস্ৱাৱ পলাযন্তি. মনুস্সা চ দেৱতাৰূপং দিস্ৱা ভাযন্তি, তেসম্পি ৱিপাকৱিঞ্ঞাণং তং ৰূপং আৰব্ভ কুসলৱিপাকং উপ্পজ্জতি, তাদিসস্স পন পুঞ্ঞস্স অভাৱা ন তেসং তত্থ অভিৰতি হোতীতি অধিপ্পাযো. কুসলকম্মজস্স পন অনিট্ঠস্সাভাৱো ৱিয অকুসলকম্মজস্স সোভনস্স ইট্ঠস্স অভাৱো ৱত্তব্বো. হত্থিআদীনম্পি হি অকুসলকম্মজং মনুস্সানং অকুসলৱিপাকস্সেৱ আৰম্মণং, কুসলকম্মজং পন পৱত্তে সমুট্ঠিতং কুসলৱিপাকস্স. ইট্ঠাৰম্মণেন পন ৱোমিস্সকত্তা অপ্পকং অকুসলকম্মজং বহুলং অকুসলৱিপাকুপ্পত্তিযা কাৰণং ন ভৱিস্সতীতি সক্কা ৱত্তুন্তি. ৱিপাকং পন কত্থচি ন সক্কা ৱঞ্চেতুন্তি ৱিপাকৱসেন ইট্ঠানিট্ঠাৰম্মণৱৱত্থানং সুট্ঠু ৱুত্তং. তস্মা তং অনুগন্ত্ৱা সব্বত্থ ইট্ঠানিট্ঠতা যোজেতব্বা.
অনিট্ঠা পঞ্চ কামগুণাতি কস্মা ৱুত্তং, ননু ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞেয্যানি ৰূপানি ইট্ঠানী’’তি (ম. নি. ১.১৬৬; ২.১৫৫; ৩.১৯০; সং. নি. ৫.৩০) এৱমাদিনা ইট্ঠানেৱ ৰূপাদীনি ‘‘কামগুণা’’তি ৱুত্তানীতি? কামগুণসদিসেসু কামগুণৱোহাৰতো, সদিসতা চ ৰূপাদিভাৱোযেৱ, ন ইট্ঠতা. ‘‘অনিট্ঠা’’তি ৱা ৱচনেন অকামগুণতা দস্সিতাতি কামগুণৱিসভাগা ৰূপাদযো ‘‘কামগুণা’’তি ৱুত্তা অসিৱে ‘‘সিৱা’’তি ৱোহাৰো ৱিয. সব্বানি ৱা ইট্ঠানিট্ঠানি ৰূপাদীনি তণ্হাৱত্থুভাৱতো কামগুণাযেৱ. ৱুত্তঞ্হি ‘‘ৰূপা লোকে পিযৰূপং সাতৰূপ’’ন্তিআদি (দী. নি. ২.৪০০; ম. নি. ১.১৩৩; ৱিভ. ২০৩). অতিসযেন পন কামনীযত্তা সুত্তেসু ‘‘কামগুণা’’তি ইট্ঠানি ৰূপাদীনি ৱুত্তানীতি.
দ্ৱীসুপি হীনপণীতপদেসু ‘‘অকুসলকম্মজৱসেন কুসলকম্মজৱসেনা’’তি ৱচনং ‘‘তেসং তেসং সত্তান’’ন্তি সত্তৱসেন নিযমেত্ৱা ৱিভজিতত্তা, অযঞ্চত্থো ‘‘তেসং তেস’’ন্তি অৱযৱযোগে সামিৱচনং কত্ৱা ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো. সত্তসন্তানপৰিযাপন্নেসু কম্মজং ৱিসিট্ঠন্তি ‘‘কম্মজৱসেনা’’তি ৱুত্তং. যদি পন তেহি তেহীতি এতস্মিং অত্থে তেসং তেসন্তি সামিৱচনং, ৱিসযৱিসযীসম্বন্ধে ৱা, ন কম্মজৱসেনেৱ ৰূপাদীনি ৱিভত্তানি, সব্বেসং পন ইন্দ্ৰিযবদ্ধানং ৱসেন ৱিভত্তানীতি ৱিঞ্ঞাযন্তি. এত্থ চ পাকটেহি ৰূপাদীহি নযো দস্সিতোতি চক্খাদীসুপি হীনপণীততা যোজেতব্বা.
মনাপপৰিযন্তন্তি মনাপং পৰিযন্তং মৰিযাদাভূতং পঞ্চসু কামগুণেসু ৱদামীতি অত্থো. কিং কাৰণন্তি? যস্মা তে একচ্চস্স মনাপা হোন্তি, একচ্চস্স অমনাপা, যস্স যেৱ মনাপা, তস্স তেৱ পৰমা, তস্মা তস্স তস্স অজ্ঝাসযৱসেন কামগুণানং পৰমতা হোতি, ন তেসংযেৱ সভাৱতো.
এৱন্তি ইমস্মিং সুত্তে ৱুত্তনযেন. একস্মিংযেৱ অস্সাদনকুজ্ঝনতো আৰম্মণসভাৱস্সেৱ ইট্ঠানিট্ঠাভাৱতো অনিট্ঠং ‘‘ইট্ঠ’’ন্তি গহণতো চ, ইট্ঠং ‘‘অনিট্ঠ’’ন্তি গহণতো চ ইট্ঠানিট্ঠং নাম পাটিযেক্কং পটিৱিভত্তং নত্থীতি অত্থো. সঞ্ঞাৱিপল্লাসেন চাতিআদিনা নিব্বানে ৱিয অঞ্ঞেসু আৰম্মণেসু সঞ্ঞাৱিপল্লাসেন ইট্ঠানিট্ঠগ্গহণং হোতি. পিত্তুম্মত্তাদীনং খীৰসক্কৰাদীসু দোসুস্সদসমুট্ঠিতসঞ্ঞাৱিপল্লাসৱসেন তিত্তগ্গহণং ৱিযাতি ইমমত্থং সন্ধায মনাপপৰিযন্ততা ৱুত্তাতি দস্সেতি.
ৱিভত্তং অত্থীতি চ ৱৱত্থিতং অত্থীতি অত্থো, অট্ঠকথাচৰিযেহি ৱিভত্তং পকাসিতন্তি ৱা. তঞ্চ মজ্ঝিমকসত্তস্স ৱসেন ৱৱত্থিতং পকাসিতঞ্চ, অঞ্ঞেসঞ্চ ৱিপল্লাসৱসেন ইদং ইট্ঠং অনিট্ঠঞ্চ হোতীতি অধিপ্পাযো. এৱং ৱৱত্থিতস্স পনিট্ঠানিট্ঠস্স অনিট্ঠং ইট্ঠন্তি চ গহণে ন কেৱলং সঞ্ঞাৱিপল্লাসোৱ কাৰণং, ধাতুক্খোভৱসেন ইন্দ্ৰিযৱিকাৰাপত্তিআদিনা কুসলাকুসলৱিপাকুপ্পত্তিহেতুভাৱোপীতি সক্কা ৱত্তুং. তথা হি সীতুদকং ঘম্মাভিতত্তানং কুসলৱিপাকস্স কাযৱিঞ্ঞাণস্স হেতু হোতি, সীতাভিভূতানং অকুসলৱিপাকস্স. তূলপিচুসম্ফস্সো ৱণে দুক্খো নিৱণে সুখো, মুদুতৰুণহত্থসম্বাহনঞ্চ সুখং উপ্পাদেতি, তেনেৱ হত্থেন পহৰণং দুক্খং, তস্মা ৱিপাকৱসেন আৰম্মণৱৱত্থানং যুত্তং.
কিঞ্চাপীতিআদিনা সতিপি সঞ্ঞাৱিপল্লাসে বুদ্ধৰূপদস্সনাদীসু কুসলৱিপাকস্সেৱ গূথদস্সনাদীসু চ অকুসলৱিপাকস্স উপ্পত্তিং দস্সেন্তো তেন ৱিপাকেন আৰম্মণস্স ইট্ঠানিট্ঠতং দস্সেতি. ৱিজ্জমানেপি সঞ্ঞাৱিপল্লাসে আৰম্মণেন ৱিপাকনিযমদস্সনং আৰম্মণনিযমদস্সনত্থমেৱ কতন্তি.
অপিচ দ্ৱাৰৱসেনপীতিআদিনা দ্ৱাৰন্তৰে দুক্খস্স সুখস্স চ পচ্চযভূতস্স দ্ৱাৰন্তৰে সুখদুক্খৱিপাকুপ্পাদনতো ৱিপাকেন আৰম্মণনিযমদস্সনেন একস্মিংযেৱ চ দ্ৱাৰে সমানস্সেৱ মণিৰতনাদিফোট্ঠব্বস্স সণিকং ফুসনে পোথনে চ সুখদুক্খুপ্পাদনতো ৱিপাকৱসেন ইট্ঠানিট্ঠতা দস্সিতাতি ৱিঞ্ঞাযতি.
হেট্ঠিমনযোতি মজ্ঝিমকসত্তস্স ৱিপাকস্স চ ৱসেন ৱৱত্থিতং আৰম্মণং গহেত্ৱা ‘‘তেসং তেসং সত্তানং উঞ্ঞাত’’ন্তি (ৱিভ. ৬) চ আদিনা ৱুত্তনযো. সম্মুতিমনাপন্তি মজ্ঝিমকসত্তস্স ৱিপাকস্স চ ৱসেন সম্মতং ৱৱত্থিতং মনাপং, তং পন সভাৱেনেৱ ৱৱত্থিতন্তি অভিন্দিতব্বতোৱ ন ভিন্দতীতি অধিপ্পাযো. সঞ্ঞাৱিপল্লাসেন নেৰযিকাদীহিপি পুগ্গলেহি মনাপন্তি গহিতং পুগ্গলমনাপং ‘‘তং তং ৱা পনা’’তিআদিনা ভিন্দতি. ৱেমানিকপেতৰূপম্পি অকুসলকম্মজত্তা কম্মকাৰণাদিদুক্খৱত্থুভাৱতো চ ‘‘মনুস্সৰূপতো হীন’’ন্তি ৱুত্তং.
৭. ওড়াৰিকৰূপানং ৱত্থাৰম্মণপটিঘাতৱসেন সুপৰিগ্গহিততা, সুখুমানং তথা অভাৱতো দুপ্পৰিগ্গহিততা চ যোজেতব্বা. দুপ্পৰিগ্গহট্ঠেনেৱ লক্খণদুপ্পটিৱিজ্ঝনতা দট্ঠব্বা. দসৱিধন্তি ‘‘দূৰে’’তি অৱুত্তস্স দস্সনত্থং ৱুত্তং. ৱুত্তম্পি পন ওকাসতো দূৰে হোতিযেৱ.
হেট্ঠিমনযোতি ‘‘ইত্থিন্দ্ৰিযং…পে… ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং সন্তিকে’’তি (ৱিভ. ৭) এৱং লক্খণতো দ্ৱাদসহত্থৱসেন ৱৱত্থিতওকাসতো চ দস্সেত্ৱা নিয্যাতিতনযো. সো লক্খণোকাসৱসেন দূৰসন্তিকেন সহ গহেত্ৱা নিয্যাতিতত্তা ভিন্দমানো মিস্সকং কৰোন্তো গতো. অথ ৱা ভিন্দমানোতি সৰূপদস্সনেন লক্খণতো যেৱাপনকেন ওকাসতোতি এৱং লক্খণতো ওকাসতো চ ৱিসুং কৰোন্তো গতোতি অত্থো. অথ ৱা লক্খণতো সন্তিকদূৰানং ওকাসতো দূৰসন্তিকভাৱকৰণেন সন্তিকভাৱং ভিন্দিত্ৱা দূৰভাৱং, দূৰভাৱঞ্চ ভিন্দিত্ৱা সন্তিকভাৱং কৰোন্তো পৱত্তোতি ‘‘ভিন্দমানো গতো’’তি ৱুত্তং. ইধ পনাতি ‘‘তং তং ৱা পন ৰূপং উপাদায উপাদাযা’’তি ইধ পুৰিমনযেন লক্খণতো দূৰং ওকাসতো সন্তিকভাৱকৰণেন ন ভিন্দতি ভগৱা, ন চ ওকাসদূৰতো ৱিসুং কৰণেন, নাপি ওকাসদূৰেন ৱোমিস্সককৰণেনাতি অত্থো. কিং পন কৰোতীতি? ওকাসতো দূৰমেৱ ভিন্দতি. এত্থ পন ন পুব্বে ৱুত্তনযেন তিধা অত্থো দট্ঠব্বো. ন হি ওকাসতো দূৰং লক্খণতো সন্তিকং কৰোতি, লক্খণতো ৱা ৱিসুং তেন ৱা ৱোমিস্সকন্তি. ওকাসতো দূৰস্স পন ওকাসতোৱ সন্তিকভাৱকৰণং ইধ ‘‘ভেদন’’ন্তি ৱেদিতব্বং. ইধ পন ন লক্খণতো দূৰং ভিন্দতীতি এত্থাপি ৱা ন পুব্বে ৱুত্তনযেন তিধা ভেদস্স অকৰণং ৱুত্তং, লক্খণতো সন্তিকদূৰানং পন লক্খণতো উপাদাযুপাদায দূৰসন্তিকভাৱো নত্থীতি লক্খণতো দূৰস্স লক্খণতোৱ সন্তিকভাৱাকৰণং লক্খণতো দূৰস্স অভেদনন্তি দট্ঠব্বং. পুৰিমনযো ৱিয অযং নযো ন হোতীতি এত্তকমেৱ হি এত্থ দস্সেতীতি ভিন্দমানোতি এত্থ চ অঞ্ঞথা ভেদনং ৱুত্তং, ভেদনং ইধ চ অঞ্ঞথা ৱুত্তন্তি.
ৰূপক্খন্ধনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.