২. ৱেদনাক্খন্ধনিদ্দেসৱণ্ণনা
৮. চক্খাদযো পসাদা ওড়াৰিকমনোমযত্তভাৱপৰিযাপন্না কাযৱোহাৰং অৰহন্তীতি তব্বত্থুকা অদুক্খমসুখা ‘‘কাযিকা’’তি পৰিযাযেন ৱুত্তা, ন কাযপসাদৱত্থুকত্তা. ন হি চক্খাদযো কাযপসাদা হোন্তীতি. সন্ততিৱসেন খণাদিৱসেন চাতি এত্থ অদ্ধাসমযৱসেন অতীতাদিভাৱস্স অৱচনং সুখাদিৱসেন ভিন্নায অতীতাদিভাৱৱচনতো. ন হি সুখাযেৱ অদ্ধাৱসেন সমযৱসেন চ অতীতাদিকা হোতি, তথা দুক্খা অদুক্খমসুখা চ কাযিকচেতসিকাদিভাৱেন ভিন্না. তেন ৱেদনাসমুদযো অদ্ধাসমযৱসেন অতীতাদিভাৱেন ৱত্তব্বতং অৰহতি সমুদাযস্স তেহি পৰিচ্ছিন্দিতব্বত্তা, ৱেদনেকদেসা পন এত্থ গহিতাতি তে সন্ততিখণেহি পৰিচ্ছেদং অৰহন্তি তত্থ তথাপৰিচ্ছিন্দিতব্বানং গহিতত্তাতি. একসন্ততিযং পন সুখাদিঅনেকভেদসব্ভাৱেন তেসু যো ভেদো পৰিচ্ছিন্দিতব্বভাৱেন গহিতো, তস্স একপ্পকাৰস্স পাকটস্স পৰিচ্ছেদিকা তংসহিতদ্ৱাৰালম্বনপ্পৱত্তা, অৱিচ্ছেদেন তদুপ্পাদকেকৱিধৱিসযসমাযোগপ্পৱত্তা চ সন্ততি ভৱিতুং অৰহতীতি তস্স ভেদন্তৰং অনামসিত্ৱা পৰিচ্ছেদকভাৱেন গহণং কতং. লহুপৰিৱত্তিনো ৱা ধম্মা পৰিৱত্তনেনেৱ পৰিচ্ছেদং অৰহন্তীতি সন্ততিখণৱসেন পৰিচ্ছেদো ৱুত্তো. পুব্বন্তাপৰন্তমজ্ঝগতাতি এতেন হেতুপচ্চযকিচ্চৱসেন ৱুত্তনযং দস্সেতি.
১১. কিলেসগ্গিসম্পযোগতো সদৰথা. এতেন সভাৱতো ওড়াৰিকতং দস্সেতি, দুক্খৱিপাকট্ঠেনাতি এতেন ওড়াৰিকৱিপাকনিপ্ফাদনেন কিচ্চতো. কম্মৱেগক্খিত্তা কম্মপটিবদ্ধভূতা চ কাযকম্মাদিব্যাপাৰৱিৰহতো নিৰুস্সাহা ৱিপাকা, সউস্সাহা চ কিৰিযা অৱিপাকা. সৱিপাকা চ সগব্ভা ৱিয ওড়াৰিকাতি তব্বিপক্খতো অৱিপাকা সুখুমাতি ৱুত্তা.
অসাতট্ঠেনাতি অমধুৰট্ঠেন. তেন সাতপটিপক্খং অনিট্ঠসভাৱং দস্সেতি. দুক্খট্ঠেনাতি দুক্খমট্ঠেন. তেন দুক্খানং সন্তাপনকিচ্চং দস্সেতি. ‘‘যাযং, ভন্তে, অদুক্খমসুখা ৱেদনা, সন্তস্মিং এসা পণীতে সুখে ৱুত্তা ভগৱতা’’তি (ম. নি. ২.৮৮; সং. নি. ৪.২৬৭) ৱচনতো অদুক্খমসুখা ফৰণসভাৱৱিৰহতো অসন্তানং কামৰাগপটিঘানুসযানং অনুসযনস্স অট্ঠানত্তা সন্তা, সুখে নিকন্তিং পৰিযাদায অধিগন্তব্বত্তা পধানভাৱং নীতাতি পণীতাতি. তথা অনধিগন্তব্বা চ কামাৱচৰজাতিআদিসঙ্কৰং অকত্ৱা সমানজাতিযং ঞাণসম্পযুত্তৱিপ্পযুত্তাদিকে সমানভেদে সুখতো পণীতাতি যোজেতব্বা. উপব্ৰূহিতানং ধাতূনং পচ্চযভাৱেন সুখা খোভেতি ৱিবাধিতানং পচ্চযভাৱেন দুক্খা চ. উভযম্পি কাযং ব্যাপেন্তং ৱিয উপ্পজ্জতীতি ফৰতি. মদযমানন্তি মদং কৰোন্তং. ছাদযমানন্তি ইচ্ছং উপ্পাদেন্তং, অৱত্থৰমানং ৱা. ঘম্মাভিতত্তস্স সীতোদকঘটেন আসিত্তস্স যথা কাযো উপব্ৰূহিতো হোতি, এৱং সুখসমঙ্গিনোপীতি কত্ৱা ‘‘আসিঞ্চমানং ৱিযা’’তি ৱুত্তং. একত্তনিমিত্তেযেৱাতি পথৱীকসিণাদিকে একসভাৱে এৱ নিমিত্তে. চৰতীতি নানাৱজ্জনে জৱনে ৱেদনা ৱিয ৱিপ্ফন্দনৰহিতত্তা সুখুমা.
অধিপ্পাযে অকুসলতায অকোৱিদো. কুসলত্তিকে…পে… আগতত্তাতি ‘‘কুসলাকুসলা ৱেদনা ওড়াৰিকা, অব্যাকতা ৱেদনা সুখুমা’’তি এৱং আগতত্তা. ভূমন্তৰভেদে দস্সেতুং ‘‘যম্পী’’তিআদি আৰদ্ধং. ইমিনা নীহাৰেনাতি এতেন ‘‘কামাৱচৰসুখতো কামাৱচৰুপেক্খা সুখুমা’’তিআদিনা সভাৱাদিভেদেন চ ওড়াৰিকসুখুমভাৱং তত্ৰ তত্ৰেৱ কথেন্তো ন ভিন্দতীতি নযং দস্সেতি.
লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা কথিতা, তস্মা একন্তপণীতে হীনপণীতানং উদ্ধটত্তা এৱমেৱ একন্তহীনে চ যথাসম্ভৱং হীনপণীততা উদ্ধৰিতব্বাতি অনুঞ্ঞাতং হোতীতি উভযত্থ তদুদ্ধৰণে ন কুক্কুচ্চাযিতব্বন্তি অত্থো.
অকুসলানং কুসলাদীহি সুখুমত্তাভাৱতো পাড়িযা আগতস্স অপৰিৱত্তনীযভাৱেন ‘‘হেট্ঠিমনযো ন ওলোকেতব্বো’’তি ৱুত্তন্তি ৱদন্তি, তংতংৱাপনৱসেন কথনেপি পৰিৱত্তনং নত্থীতি ন পৰিৱত্তনং সন্ধায ‘‘হেট্ঠিমনযো ন ওলোকেতব্বো’’তি ৱুত্তং, হেট্ঠিমনযস্স পন ৱুত্তত্তা অৱুত্তনযং গহেত্ৱা ‘‘তং তং ৱা পনা’’তি ৱত্তুং যুত্তন্তি ‘‘হেট্ঠিমনযো ন ওলোকেতব্বো’’তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বো. বহুৱিপাকা অকুসলা দোসুস্সন্নতায ওড়াৰিকা, তথা অপ্পৱিপাকা কুসলা. মন্দদোসত্তা অপ্পৱিপাকা অকুসলা সুখুমা, তথা বহুৱিপাকা কুসলা চ. ওড়াৰিকসুখুমনিকন্তিৱত্থুভাৱতো কামাৱচৰাদীনং ওড়াৰিকসুখুমতা. সাপীতি ভাৱনামযায ভেদনেন দানমযসীলমযানঞ্চ পচ্চেকং ভেদনং নযতো দস্সিতন্তি ৱেদিতব্বং. সাপীতি ৱা তিৱিধাপীতি যোজেতব্বং.
১৩. জাতিআদিৱসেন অসমানকোট্ঠাসতা ৱিসভাগট্ঠো. দুক্খৱিপাকতাদিৱসেন অসদিসকিচ্চতা, অসদিসসভাৱতা ৱা ৱিসংসট্ঠো, ন অসম্পযোগো. যদি সিযা, দূৰৱিপৰিযাযেন সন্তিকং হোতীতি সংসট্ঠট্ঠেন সন্তিকতা আপজ্জতি, ন চ ৱেদনায ৱেদনাসম্পযোগো অত্থি. সন্তিকপদৱণ্ণনায চ ‘‘সভাগট্ঠেন সৰিক্খট্ঠেন চা’’তি ৱক্খতীতি ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো.
ন দূৰতো সন্তিকং উদ্ধৰিতব্বন্তি কস্মা ৱুত্তং, কিং যথা সন্তিকতো অকুসলতো অকুসলা দূৰেতি উদ্ধৰীযতি, তথা ততো দূৰতো কুসলতো কুসলা সন্তিকেতি উদ্ধৰিতুং ন সক্কাতি? ন সক্কা. তথা হি সতি কুসলা কুসলায সন্তিকেতি কত্ৱা সন্তিকতো সন্তিকতা এৱ উদ্ধৰিতা সিযা, তথা চ সতি সন্তিকসন্তিকতৰতাৱচনমেৱ আপজ্জতি, উপাদাযুপাদায দূৰসন্তিকতাৱ ইধ ৱুচ্চতি, তস্মা দূৰতো দূৰুদ্ধৰণং ৱিয সন্তিকতো সন্তিকুদ্ধৰণঞ্চ ন সক্কা কাতুং দূৰদূৰতৰতায ৱিয সন্তিকসন্তিকতৰতায চ অনধিপ্পেতত্তা. অথ পন ৱদেয্য ‘‘ন কুসলা কুসলায এৱ সন্তিকেতি উদ্ধৰিতব্বা, অথ খো যতো সা দূৰে, তস্সা অকুসলাযা’’তি, তঞ্চ নত্থি. ন হি অকুসলায কুসলা কদাচি সন্তিকে অত্থীতি. অথাপি ৱদেয্য ‘‘যা অকুসলা কুসলায সন্তিকে, সা ততো দূৰতো কুসলতো উদ্ধৰিতব্বা’’তি, তদপি নত্থি. ন হি কুসলে অকুসলা অত্থি, যা ততো সন্তিকেতি উদ্ধৰিযেয্য, তস্মা ইধ ৱুত্তস্স দূৰস্স দূৰতো অচ্চন্তৱিসভাগত্তা দূৰে সন্তিকং নত্থীতি ন সক্কা দূৰতো সন্তিকং উদ্ধৰিতুং, সন্তিকে পনিধ ৱুত্তে ভিন্নে তত্থেৱ দূৰং লব্ভতীতি আহ ‘‘সন্তিকতো পন দূৰং উদ্ধৰিতব্ব’’ন্তি.
উপাদাযুপাদায দূৰতো চ সন্তিকং ন সক্কা উদ্ধৰিতুং. লোভসহগতায দোসসহগতা দূৰে লোভসহগতা সন্তিকেতি হি ৱুচ্চমানে সন্তিকতোৱ সন্তিকং উদ্ধৰিতং হোতি. তথা দোসসহগতায লোভসহগতা দূৰে দোসসহগতা সন্তিকেতি এত্থাপি সভাগতো সভাগন্তৰস্স উদ্ধটত্তা, ন চ সক্কা ‘‘লোভসহগতায দোসসহগতা দূৰে সা এৱ চ সন্তিকে’’তি ৱত্তুং দোসসহগতায সন্তিকভাৱস্স অকাৰণত্তা, তস্মা ৱিসভাগতা ভেদং অগ্গহেত্ৱা ন পৱত্ততীতি সভাগাব্যাপকত্তা দূৰতায দূৰতো সন্তিকুদ্ধৰণং ন সক্কা কাতুং. ন হি দোসসহগতা অকুসলসভাগং সব্বং ব্যাপেত্ৱা পৱত্ততীতি. সভাগতা পন ভেদং অন্তোগধং কত্ৱা পৱত্ততীতি ৱিসভাগব্যাপকত্তা সন্তিকতায সন্তিকতো দূৰুদ্ধৰণং সক্কা কাতুং. অকুসলতা হি লোভসহগতাদিসব্বৱিসভাগব্যাপিকাতি. তেনাহ ‘‘ন দূৰতো সন্তিকং উদ্ধৰিতব্ব’’ন্তিআদি.
ৱেদনাক্খন্ধনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.