২. আৰম্মণপচ্চযনিদ্দেসৱণ্ণনা
২. উপ্পজ্জনক্খণেযেৱাতি এতেন ৱত্তমানক্খণেকদেসেন সব্বং ৱত্তমানক্খণং গয্হতীতি দট্ঠব্বং. ন হি উপ্পজ্জনক্খণেযেৱ চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং ৰূপাদীনি আৰম্মণপচ্চযো, অথ খো সব্বস্মিং ৱত্তমানক্খণেতি. তেন আলম্বিযমানানম্পি ৰূপাদীনং চক্খুৱিঞ্ঞাণাদিৱত্তমানতায পুৰে পচ্ছা চ ৱিজ্জমানানং আৰম্মণপচ্চযত্তাভাৱং দস্সেতি, কো পন ৱাদো অনালম্বিযমানানং. ন একতো হোন্তীতি নীলাদীনি সব্বৰূপানি সহ ন হোন্তি, তথা সদ্দাদযোপীতি অত্থো. ‘‘যং য’’ন্তি হি ৱচনং ৰূপাদীনি ভিন্দতীতি. তত্থ পুৰিমেনত্থেন ‘‘উপ্পজ্জন্তী’’তি ৱচনেন আৰম্মণপচ্চযভাৱলক্খণদীপনত্থং ‘‘যং যং ধম্ম’’ন্তিআদি ৱুত্তন্তি দস্সেতি, পচ্ছিমেন ‘‘যং য’’ন্তি ৱচনেন ৰূপাদিভেদদীপনত্থন্তি. ‘‘যং যং ৱা পনাৰব্ভা’’তি এতস্স ৱণ্ণনাযং দস্সিতসব্বাৰম্মণাদিৱসেন ৱা ইধাপি অত্থো গহেতব্বোতি.
এৱং ৱুত্তন্তি যথা নদীপব্বতানং সন্দনং ঠানঞ্চ পৱত্তং অৱিৰতং অৱিচ্ছিন্নন্তি সন্দন্তি তিট্ঠন্তীতি ৱত্তমানৱচনং ৱুত্তং, এৱং ‘‘যে যে ধম্মা’’তি অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং সব্বসঙ্গহসমুদাযৱসেন গহিতত্তা তেসং উপ্পজ্জনং পৱত্তনং অৱিৰতন্তি উপ্পজ্জন্তীতি ৱত্তমানৱচনং ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. ইমে পন ন হেতাদিপচ্চযা সব্বেপি অতীতানাগতানং হোন্তি. ন হি অতীতো চ অনাগতো চ অত্থি, যস্সেতে পচ্চযা সিযুং. এৱঞ্চ কত্ৱা অতীতত্তিকে অতীতানাগতানং ন কোচি পচ্চযো ৱুত্তো, তস্মা ইধাপি ‘‘উপ্পজ্জন্তী’’তি ৱচনেন যেসং ৰূপাদযো আৰম্মণধম্মা আৰম্মণপচ্চযা হোন্তি, তে পচ্চুপ্পন্নাৱ দস্সিতাতি দট্ঠব্বা. তেসু হি দস্সিতেসু অতীতানাগতেসু তংতংপচ্চযা অহেসুং ভৱিস্সন্তি চাতি অযমত্থো দস্সিতো হোতি, ন পন তংতংপচ্চযৱন্ততা. পচ্চযৱন্তো হি পচ্চুপ্পন্নাযেৱাতি.
এত্থ চ ‘‘যং যং ধম্মং আৰব্ভা’’তি একৱচননিদ্দেসং কত্ৱা পুন ‘‘তে তে ধম্মা’’তি বহুৱচননিদ্দেসো ‘‘যং য’’ন্তি ৱুত্তস্স আৰম্মণধম্মস্স অনেকভাৱোপি অত্থীতি দস্সনত্থো. চত্তাৰো হি খন্ধা সহেৱ আৰম্মণপচ্চযা হোন্তি, তে সব্বেপি আৰব্ভ উপ্পজ্জমানম্পি তেসু একেকং আৰব্ভ উপ্পজ্জমানং ন ন হোতি, তস্মা ৱেদনাদীসু ফস্সাদীসু চ একেকস্সপি আৰম্মণপচ্চযভাৱদস্সনত্থং ‘‘যং য’’ন্তি ৱুত্তং, সব্বেসং একচিত্তুপ্পাদপৰিযাপন্নানং আৰম্মণপচ্চযভাৱদস্সনত্থং ‘‘তে তে’’তি. তত্থ যো চ ৰূপাদিকো একেকোৱ যংযং-সদ্দেন ৱুত্তো, যে চ অনেকে ফস্সাদযো একেকৱসেন যংযং-সদ্দেন ৱুত্তা, তে সব্বে গহেত্ৱা ‘‘তে তে’’তি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অথ ৱা যস্মিং কালে আৰব্ভ উপ্পজ্জন্তি, তস্মিং কালে নীলাদীসু চিত্তুপ্পাদেসু চ একেকমেৱ আৰব্ভ উপ্পজ্জন্তীতি দস্সনত্থং ‘‘যং য’’ন্তি ৱুত্তং, তে পন আলম্বিযমানা ৰূপাৰম্মণধম্মা চ অনেকে, তথা সদ্দাদিআৰম্মণধম্মা চাতি দস্সনত্থং ‘‘তে তে’’তি.
নিব্বানাৰম্মণং কামাৱচৰৰূপাৱচৰকুসলস্স অপৰিযাপন্নতো কুসলৱিপাকস্স কামাৱচৰৰূপাৱচৰকিৰিযস্স চাতি ইমেসং ছন্নং ৰাসীনং আৰম্মণপচ্চযো হোতীতি ইদং পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন খন্ধপটিবদ্ধানুস্সৰণকালে নিব্বানম্পি ৰূপাৱচৰকুসলকিৰিযানং আৰম্মণং হোতীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ৱুত্তং. এৱং সতি যথা ‘‘অপ্পমাণা খন্ধা পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণস্স আৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ২.১২.৫৮) ৱুত্তং, এৱং ‘‘নিব্বান’’ন্তি চ ৱত্তব্বং সিযা, ন চ তং ৱুত্তং. ন হি নিব্বানং পুব্বে নিৱুট্ঠং অসঙ্খতত্তা, ন চ পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন পুব্বে নিৱুট্ঠেসু অপ্পমাণক্খন্ধেসু ঞাতেসু নিব্বানজাননে ন তেন পযোজনং অত্থি. যথা হি চেতোপৰিযঞাণং চিত্তং ৱিভাৱেন্তমেৱ চিত্তাৰম্মণজাননস্স কামাৱচৰস্স পচ্চযো হোতি, এৱমিদম্পি অপ্পমাণক্খন্ধে ৱিভাৱেন্তমেৱ তদাৰম্মণজাননস্স কামাৱচৰস্স পচ্চযো হোতীতি. দিট্ঠনিব্বানোযেৱ চ পুব্বে নিৱুট্ঠে অপ্পমাণক্খন্ধে অনুস্সৰতি, তেন যথাদিট্ঠমেৱ নিব্বানং তেসং খন্ধানং আৰম্মণন্তি দট্ঠব্বং, ন পন পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন তদাৰম্মণৱিভাৱনং কাতব্বং. ৱিভূতমেৱ হি তং তস্সাতি. এৱং অনাগতংসঞাণেপি যথাৰহং যোজেতব্বং, তস্মা নিব্বানং ন কস্সচি ৰূপাৱচৰস্স আৰম্মণন্তি ‘‘চতুন্নং ৰাসীন’’ন্তি ৱত্তুং যুত্তং.
আৰম্মণপচ্চযনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.