২. পৱত্তিৱাৰৱণ্ণনা

২৭-১৬৪. অন্তমসো সুদ্ধাৱাসানম্পীতি ইদং তেসং অৰিযত্তা দুক্খসচ্চেন উপপজ্জনে আসঙ্কা সিযাতি কত্ৱা ৱুত্তং. তণ্হাৱিপ্পযুত্তচিত্তস্সাতি ইদং পঞ্চৱোকাৰৱসেনেৱ গহেতব্বন্তি ৱুত্তং. যস্স দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জতীতি এতেন পন সন্নিট্ঠানেন সব্বে উপপজ্জন্তা পৱত্তিযং চতুৱোকাৰে মগ্গফলতো অঞ্ঞচিত্তানং উপ্পাদক্খণসমঙ্গিনো পঞ্চৱোকাৰে চ সব্বচিত্তানং উপ্পাদক্খণসমঙ্গিনো সঙ্গহিতাতি তেস্ৱেৱ সন্নিট্ঠানেন নিচ্ছিতেসু কেচি ‘‘পৱত্তে তণ্হাৱিপ্পযুত্তচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে’’তি এতেন দুক্খসমুদযেসু এককোট্ঠাসপ্পৱত্তিসমঙ্গিনো দস্সীযন্তি সন্নিট্ঠানেন গহিতস্সেৱ ৱিভাগদস্সনতো, তেন চতুৱোকাৰানম্পি গহণং উপপন্নমেৱ. ন হি তেসু মগ্গফলুপ্পাদসমঙ্গীসু পসঙ্গতা অত্থি তংসমঙ্গীনং তেসং সন্নিট্ঠানেন অগ্গহিতত্তাতি. ইদং ইধ ন গহেতব্বন্তি ইদং চতুৱোকাৰে ফলসমাপত্তিচিত্তং ইধ সচ্চানং উপ্পাদৱচনে ন গহেতব্বন্তি ৱুত্তং হোতি.

এত্থ চ সব্বেসং উপপজ্জন্তানন্তি ইদং কম্মজপৱত্তস্স পঠমুপ্পাদদস্সনেন ৱুত্তং, অসঞ্ঞসত্তাপেত্থ সঙ্গহিতা. পৱত্তে তণ্হাৱিপ্পযুত্তচিত্তস্স উপ্পাদক্খণেতি ইদং পন সমুদযসচ্চুপ্পাদৱোমিস্সস্স দুক্খসচ্চুপ্পাদস্স তংৰহিতস্স দস্সনৱসেন ৱুত্তং. তণ্হায উপ্পাদক্খণেতি তংসহিতস্স সমুদযসচ্চুপ্পাদৱোমিস্সস্স. তেসং পন অসঞ্ঞসত্তানং পৱত্তিযং দুক্খসচ্চস্স উপ্পাদো সব্বত্থ ন গহিতো, তথা নিৰোধো চাতি. মগ্গসচ্চযমকেপি এসেৱ নযো. তেসং তস্মিং উপপত্তিক্খণে চ তণ্হাৱিপ্পযুত্তচিত্তুপ্পত্তিক্খণে চাতি এৱমেত্থ খণৱসেন ওকাসো ৱেদিতব্বোতি ৱুত্তং, এৱঞ্চ সতি ‘‘যস্স যত্থ দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জতি, তস্স তত্থ সমুদযসচ্চং উপ্পজ্জিস্সতী’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.৭১) এতস্স ৱিস্সজ্জনে পচ্ছিমকোট্ঠাসে ‘‘ইতৰেসং চতুৱোকাৰং পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তানং, পৱত্তে চিত্তস্স উপ্পাদক্খণে তেসং তত্থ দুক্খসচ্চঞ্চ উপ্পজ্জতি সমুদযসচ্চঞ্চ উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ইদং ন যুজ্জেয্য. ন হি উপপত্তিক্খণে চিত্তুপ্পত্তিক্খণে চ সমুদযসচ্চং উপ্পজ্জিস্সতীতি. তস্মা উপপত্তিক্খণতণ্হাৱিপ্পযুত্তচিত্তুপ্পত্তিক্খণসমঙ্গীনং পুগ্গলানং যস্মিং কামাৱচৰাদিওকাসে সা উপপত্তি চিত্তুপ্পত্তি চ পৱত্তমানা, তত্থ তেসন্তি ওকাসৱসেনেৱেত্থ তত্থ-সদ্দস্স অত্থো যুজ্জতি. পুগ্গলোকাসৱাৰো হেস. তত্থ পুগ্গলৱিসেসদস্সনত্থং ‘‘সব্বেসং উপপজ্জন্তান’’ন্তিআদি ৱুত্তং, ওকাসো পন যত্থ তে, সো এৱাতি.

‘‘সব্বেসং চৱন্তানং পৱত্তে চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে আৰুপ্পে মগ্গস্স চ ফলস্স চ উপ্পাদক্খণে তেসং সমুদযসচ্চঞ্চ নুপ্পজ্জতি দুক্খসচ্চঞ্চ নুপ্পজ্জতী’’তি এত্থ পন ‘‘পৱত্তে চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে দুক্খসচ্চং নুপ্পজ্জতী’’তি চিত্তপটিবদ্ধৱুত্তিত্তা চিত্তজৰূপমেৱ ইধাধিপ্পেতং, ন কম্মজাদিৰূপং চিত্তং অনপেক্খিত্ৱাৱ উপ্পজ্জনতোতি কেচি ৱদন্তি. ‘‘যস্স ৱা পন সমুদযসচ্চং নুপ্পজ্জতী’’তি এতেন পন সন্নিট্ঠানেন গহিতো পুগ্গলো ন চিত্তং অপেক্খিত্ৱাৱ গহিতো, অথ খো যো কোচি এৱংপকাৰো, তস্মা ‘‘তস্স দুক্খসচ্চং নুপ্পজ্জতী’’তি এতেন চ ন চিত্তাপেক্খমেৱ দুক্খসচ্চং ৱুত্তং, অথ খো যং কিঞ্চীতি চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে যং কিঞ্চি দুক্খসচ্চং নুপ্পজ্জতীতি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতীতি. ন হি যমকে ৱিভজিতব্বে অৱিভত্তা নাম পুচ্ছা অত্থীতি.

‘‘সুদ্ধাৱাসানং দুতিযে চিত্তেৱত্তমানে’’তি ইদং সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন যস্স যত্থ দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জিত্থ, নো চ সমুদযসচ্চং, তংদস্সনৱসেন ৱুত্তং. তস্মিং পন দস্সিতে তেন সমানগতিকত্তা দুতিযাকুসলচিত্ততো পুৰিমসব্বচিত্তসমঙ্গিনো তেনেৱ দস্সিতা হোন্তি. তেসম্পি হি তত্থ দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জিত্থ নো চ তেসং তত্থ সমুদযসচ্চং উপ্পজ্জিত্থাতি. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘ইতৰেসং চতুৱোকাৰপঞ্চৱোকাৰান’’ন্তি এত্থ যথাৱুত্তা সুদ্ধাৱাসা অগ্গহিতা হোন্তি. যথা ‘‘যস্স যত্থ দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জতি, তস্স তত্থ সমুদযসচ্চং উপ্পজ্জিত্থা’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.৬১) এতস্স ৱিস্সজ্জনে ‘‘সুদ্ধাৱাসানং উপপত্তিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.৬১) এতেনেৱ উপপত্তিচিত্তুপ্পাদক্খণসমঙ্গিসমানগতিকা দুতিযাকুসলতো পুৰিমসব্বচিত্তুপ্পাদক্খণসমঙ্গিনো দস্সিতা হোন্তীতি ন তে ‘‘ইতৰেস’’ন্তি এতেন গয্হন্তি, এৱমিধাপি দট্ঠব্বন্তি. ‘‘ইতৰেস’’ন্তি ৱচনং পঞ্চৱোকাৰানং ৱিসেসনত্থং, ন চতুৱোকাৰানং. ন হি তে পুব্বে ৱুত্তা ৱজ্জেতব্বা সন্তি পঞ্চৱোকাৰা ৱিয যথাৱুত্তা সুদ্ধাৱাসাতি. ‘‘অভিসমেতাৱীনং তেসং তত্থ দুক্খসচ্চঞ্চ উপ্পজ্জিত্থ মগ্গসচ্চঞ্চ উপ্পজ্জিত্থা’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.৪১) এতেন সন্নিট্ঠানেন পুগ্গলোকাসা অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিচ্ছিন্না গহিতাতি যস্মিং ওকাসে অভিসমেতাৱিনো, তে এৱং ‘‘অভিসমেতাৱীন’’ন্তি এতেন গহিতাতি দট্ঠব্বা. তেন যে কামাৱচৰে ৰূপাৱচৰে অৰূপাৱচৰে ৱা অভিসমেতাৱিনো ৰূপাৱচৰং অৰূপাৱচৰং ৱা উপপন্না, যাৱ তত্থাভিসমযো উপ্পন্নো ভৱিস্সতি, তাৱ তে এত্থ ন গয্হন্তি, তে পন পুৰিমকোট্ঠাসে ‘‘সুদ্ধাৱাসানং দুতিযে চিত্তে ৱত্তমানে’’তি এৱং দস্সিতেহি সুদ্ধাৱাসে অনুপ্পন্নাভিসমযেহি সমানগতিকাতি ৱিসুং ন দস্সিতা. ‘‘অনভিসমেতাৱীন’’ন্তি গহিতা যে সব্বত্থ তত্থ চ অনভিসমেতাৱিনো, তেসু সুদ্ধাৱাসানং গহণকালৱিসেসনত্থং ‘‘সুদ্ধাৱাসানং দুতিযে চিত্তে ৱত্তমানে’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.৪২) ৱুত্তন্তি.

যস্স চিত্তস্স অনন্তৰা অগ্গমগ্গং পটিলভিস্সন্তীতি এতেন ৱোদানচিত্তসমঙ্গিনা সমানগতিকা ততো পুৰিমতৰচিত্তসমঙ্গিনোপি যাৱ সব্বন্তিমতণ্হাসম্পযুত্তচিত্তসমঙ্গী, তাৱ দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা. এস নযো অঞ্ঞেসু এৱৰূপেসূতি.

পৱত্তে চিত্তস্স ভঙ্গক্খণেতি আগতট্ঠানে পটিসন্ধিচিত্তস্সপি ভঙ্গক্খণগ্গহণং দট্ঠব্বং, তথা ‘‘পৱত্তে চিত্তস্স উপ্পাদক্খণে’’তি আগতট্ঠানে চ চুতিচিত্তস্সপি উপ্পাদক্খণস্সাতি. ‘‘যস্স দুক্খসচ্চং ন নিৰুজ্ঝতি, তস্স সমুদযসচ্চং ন নিৰুজ্ঝিস্সতী’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.১১৬) এতস্স ৱিস্সজ্জনে দ্ৱীসুপি কোট্ঠাসেসু ‘‘অৰূপে মগ্গস্স চ ফলস্স চ ভঙ্গক্খণে’’ইচ্চেৱ (যম. ১.সচ্চযমক.১১৬) ৱুত্তং, ন ৱিসেসিতং. কস্মা? একস্সপি মগ্গস্স চ ফলস্স চ ভঙ্গক্খণসমঙ্গিনো উভযকোট্ঠাসভজনতো. যস্স দুক্খসচ্চং ন নিৰুজ্ঝতীতি এতেন সন্নিট্ঠানেন গহিতেসু হি অৰুপে মগ্গফলভঙ্গক্খণসমঙ্গীসু কেসঞ্চি তিণ্ণং ফলানং দ্ৱিন্নঞ্চ মগ্গানং ভঙ্গক্খণসমঙ্গীনং নিৰন্তৰং অনুপ্পাদেত্ৱা অন্তৰন্তৰা ৱিপস্সনানিকন্তিং ভৱনিকন্তিং উপ্পাদেত্ৱা যে উপৰিমগ্গে উপ্পাদেস্সন্তি, তেসং সমুদযসচ্চং নিৰুজ্ঝিস্সতীতি তেসংযেৱ পন কেসঞ্চি অন্তৰা তণ্হং অনুপ্পাদেত্ৱা উপৰিমগ্গউপ্পাদেন্তানং মগ্গফলভঙ্গক্খণসমঙ্গীনং সমুদযসচ্চং ন নিৰুজ্ঝিস্সতীতি. সামঞ্ঞৱচনেনপি চ পুৰিমকোট্ঠাসে ৱুচ্চমানেন পচ্ছিমকোট্ঠাসে ৱক্খমানে ৱজ্জেত্ৱাৱ গহণং হোতীতি দস্সিতোযং নযোতি.

পৱত্তিৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.