১. মূলযমকং

উদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা

১. যমকানং ৱসেন দেসিতত্তাতি ইমিনা দসসু একেকস্স যমকসমূহস্স তংসমূহস্স চ সকলস্স পকৰণস্স যমকানং ৱসেন লদ্ধৱোহাৰতং দস্সেতি.

কুসলাকুসলমূলসঙ্খাতানং দ্ৱিন্নং অত্থানং ৱসেন অত্থযমকন্তি এতেন ‘‘যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে কুসলমূলা’’তি এতস্সেৱ যমকভাৱো আপজ্জতীতি চে? নাপজ্জতি ঞাতুং ইচ্ছিতানং দুতিযপঠমপুচ্ছাসু ৱুত্তানং কুসলকুসলমূলৱিসেসানং, কুসলমূলকুসলৱিসেসেহি ৱা ঞাতুং ইচ্ছিতানং পঠমদুতিযপুচ্ছাসু সন্নিট্ঠানপদসঙ্গহিতানং কুসলকুসলমূলানং ৱসেন অত্থযমকভাৱস্স ৱুত্তত্তা. ঞাতুং ইচ্ছিতানঞ্হি ৱিসেসানং ৱিসেসৱন্তাপেক্খানং, তংৱিসেসৱতং ৱা ধম্মানঞ্চ ৱিসেসাপেক্খানং এত্থ পধানভাৱোতি একেকায পুচ্ছায একেকো এৱ অত্থো সঙ্গহিতো হোতীতি. অত্থসদ্দো চেত্থ ন ধম্মৱাচকো হেতুফলাদিৱাচকো ৱা, অথ খো পাড়িঅত্থৱাচকো. তেনেৱাহ ‘‘তেসঞ্ঞেৱ অত্থান’’ন্তিআদি.

তীণিপি পদানি একতো কত্ৱাতি ইদং নামপদস্স কুসলাদীনং সঙ্গাহকত্তমত্তমেৱ সন্ধায ৱুত্তং, ন নিৰৱসেসসঙ্গাহকত্তং. সব্বকুসলাদিসঙ্গণ্হনত্থমেৱ চ নামপদস্স ৱুত্তত্তা ‘‘কুসলত্তিকমাতিকায চতূসু পদেসূ’’তি ৱুত্তং.

উদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা

৫২. অঞ্ঞমঞ্ঞযমকে যে কেচি কুসলাতি অপুচ্ছিত্ৱাতি এত্থ যথা দুতিযযমকে ‘‘যে কেচি কুসলমূলা’’তি অপুচ্ছিত্ৱা ‘‘যে কেচি কুসলা’’তি পুচ্ছা কতা, এৱমিধাপি ‘‘যে কেচি কুসলা’’তি পুচ্ছা কাতব্বা সিযা পুৰিমযমকৱিসিট্ঠং অপুব্বং গহেত্ৱা পচ্ছিমযমকস্স অপ্পৱত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. ‘‘পটিলোমপুচ্ছানুৰূপভাৱতো’’তি কেচি. পুৰিমপুচ্ছায পন অত্থৱসেন কতায তদনুৰূপায পচ্ছিমপুচ্ছায ভৱিতব্বং অনুলোমে ৱিগতসংসযস্স পটিলোমে সংসযুপ্পত্তিতো. তেন ন চ পচ্ছিমপুচ্ছানুৰূপায পুৰিমপুচ্ছায ভৱিতব্বন্তি পুৰিমোৱেত্থ অধিপ্পাযো যুত্তো. ইমিনাপি ব্যঞ্জনেন তস্সেৱত্থস্স সম্ভৱতোতি ইদমেৱং ন সক্কা ৱত্তুং. ন হি কুসলব্যঞ্জনত্থো এৱ কুসলমূলেন একমূলব্যঞ্জনত্থো, তেনেৱ ৱিস্সজ্জনম্পি অসমানং হোতি. কুসলব্যঞ্জনেন হি পুচ্ছায কতায ‘‘অৱসেসা’’তি ইমস্মিং ঠানে ‘‘অৱসেসা কুসলা ধম্মা’’তি ৱত্তব্বং হোতি, ইতৰথা অৱসেসা কুসলমূলসহজাতা ধম্মাতি, ন চ তানি ৱচনানি সমানত্থানি কুসলকুসলাব্যাকতদীপনতোতি. অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো সিযা – ‘‘যে কেচি কুসলা’’তি ইমিনাপি ব্যঞ্জনেন ‘‘যে কেচি কুসলমূলেন একমূলা’’তি ৱুত্তব্যঞ্জনত্থস্সেৱ সম্ভৱতো দুতিযযমকে ৱিয অপুচ্ছিত্ৱা ‘‘যে কেচি কুসলমূলেন একমূলা’’তি পুচ্ছা কতা. ন হি কুসলমূলেহি ৱিয কুসলমূলেন একমূলেহি অঞ্ঞে কুসলা সন্তি, কুসলেহি পন অঞ্ঞেপি তে সন্তীতি.

পটিলোমপুচ্ছাৱণ্ণনাযং ‘‘কুসলমূলেন একমূলা’’তি হি পুচ্ছায কতায ‘‘মূলানি যানি একতো উপ্পজ্জন্তী’’তি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱিস্সজ্জনং কাতব্বং ভৱেয্যাতি ৱুত্তং, তম্পি তথা ন সক্কা ৱত্তুং. ‘‘যে ৱা পন কুসলমূলেন অঞ্ঞমঞ্ঞমূলা, সব্বে তে ধম্মা কুসলমূলেন একমূলা’’তি চ পুচ্ছিতে ‘‘আমন্তা’’ ইচ্চেৱ ৱিস্সজ্জনেন ভৱিতব্বং. ন হি কুসলমূলেন অঞ্ঞমঞ্ঞমূলেসু কিঞ্চি একমূলং ন হোতি, যেন অনুলোমপুচ্ছায ৱিয ৱিভাগো কাতব্বো ভৱেয্য. যত্থ তীণি কুসলমূলানি উপ্পজ্জন্তি, তত্থ তানি অঞ্ঞমঞ্ঞমূলানি একমূলানি চ দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং একেকেন অঞ্ঞমঞ্ঞেকমূলত্তা. যত্থ পন দ্ৱে উপ্পজ্জন্তি, তত্থ তানি অঞ্ঞমঞ্ঞমূলানেৱ, ন একমূলানীতি এতস্স গহণস্স নিৱাৰণত্থং ‘‘মূলানি যানি একতো উপ্পজ্জন্তী’’তিআদিনা ৱিস্সজ্জনং কাতব্বন্তি চে? ন, ‘‘আমন্তা’’তি ইমিনাৱ ৱিস্সজ্জনেন তংগহণনিৱাৰণতো অনুলোমপুচ্ছাৱিস্সজ্জনেন চ একতো উপ্পজ্জমানানং দ্ৱিন্নং তিণ্ণঞ্চ মূলানং অঞ্ঞমঞ্ঞেকমূলভাৱস্স নিচ্ছিতত্তা. অঞ্ঞমঞ্ঞমূলানঞ্হি সমানমূলতা এৱ একমূলৱচনেন পুচ্ছীযতি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞসমানমূলতা, অত্থি চ দ্ৱিন্নং মূলানং সমানমূলতা. তেসু হি একেকং ইতৰেন মূলেন তংমূলেহি অঞ্ঞেহি সমানমূলন্তি.

অঞ্ঞমঞ্ঞমূলত্তে পন নিচ্ছিতে একমূলত্তসংসযাভাৱতো ‘‘সব্বে তে ধম্মা কুসলমূলেন একমূলা’’তি পুচ্ছা ন কতাতি দট্ঠব্বা. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞস্স মূলা এতেসন্তিপি অঞ্ঞমঞ্ঞমূলা, সমানত্থেন একং মূলং এতেসন্তি একমূলা’’তি উভযম্পি ৱচনং মূলযুত্ততমেৱ ৱদতি, তেনেৱ চ উভযত্থাপি ‘‘কুসলমূলেনা’’তি ৱুত্তং. তত্থ মূলযোগসামঞ্ঞে একমূলত্তে নিচ্ছিতে তব্বিসেসো অঞ্ঞমঞ্ঞমূলভাৱো ন নিচ্ছিতো হোতীতি অনুলোমপুচ্ছা পৱত্তা, মূলযোগৱিসেসে পন অঞ্ঞমঞ্ঞমূলত্তে নিচ্ছিতে ন ৱিনা একমূলত্তেন অঞ্ঞমঞ্ঞমূলত্তং অত্থীতি মূলযোগসামঞ্ঞং একমূলত্তং নিচ্ছিতমেৱ হোতি, তস্মা ‘‘একমূলা’’তি পুচ্ছং অকত্ৱা যথা কুসলমূলৱচনং একমূলৱচনঞ্চ কুসলভাৱদীপকং ন হোতীতি কুসলভাৱে সংসযসব্ভাৱা পঠমদুতিযযমকেসু ‘‘সব্বে তে ধম্মা কুসলা’’তি পটিলোমপুচ্ছা কতা, এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞমূলৱচনং কুসলভাৱদীপকং ন হোতীতি কুসলভাৱে সংসযসব্ভাৱা কুসলাধিকাৰস্স চ অনুৱত্তমানত্তা ‘‘সব্বে তে ধম্মা কুসলা’’তি পটিলোমপুচ্ছা কতাতি.

৫৩-৬১. মূলনযে ৱুত্তে এৱ অত্থে কুসলমূলভাৱেন মূলস্স ৱিসেসনেন সমানেন মূলেন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স চ মূলেন মূলযোগদীপনেন চাতি ইমিনা পৰিযাযন্তৰেন পকাসেতুং মূলমূলনযো ৱুত্তো. অঞ্ঞপদত্থসমাসন্তেন ক-কাৰেন তীসুপি যমকেসু মূলযোগমেৱ দীপেতুং মূলকনযো ৱুত্তো. মূলমূলকনযৱচনপৰিযাযো ৱুত্তপ্পকাৰোৱ.

৭৪-৮৫. অব্বোহাৰিকং কত্ৱাতি ন একমূলভাৱং লভমানেহি একতো লব্ভমানত্তা সহেতুকৱোহাৰৰহিতং কত্ৱা. ন ৱা সহেতুকদুকে ৱিয এত্থ হেতুপচ্চযযোগাযোগৱসেন অব্বোহাৰিকং কতং, অথ খো সহেতুকৱোহাৰমেৱ লভতি, ন অহেতুকৱোহাৰন্তি অব্বোহাৰিকং কতং. একতো লব্ভমানকৱসেনাতি অহেতুকচিত্তুপ্পাদনিব্বানেহি হেতুপচ্চযৰহিতেহি সহ লব্ভমানকৰূপৱসেনাতি অত্থো.

৮৬-৯৭. যস্সং পাড়িযং ‘‘অহেতুকং নামমূলেন ন একমূলং, সহেতুকং নামমূলেন একমূল’’ন্তি (যম. ১.মূলযমক.৮৭) পাঠো আগতো, তত্থ ‘‘যে কেচি নামা ধম্মা’’তি নামানং নিদ্ধাৰিতত্তা ‘‘অহেতুকং সহেতুক’’ন্তি চ ৱুত্তে ‘‘নাম’’ন্তি চ ইদং ৱিঞ্ঞাযমানমেৱাতি ন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. যত্থ পন ‘‘অহেতুকং নামং, সহেতুকং নাম’’ন্তি (যম. ১.মূলযমক.৮৭) চ পাঠো, তত্থ সুপাকটভাৱত্থং ‘‘নাম’’ন্তি ৱুত্তন্তি.

নিদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

মূলযমকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.