৪. চতুত্থনযো সঙ্গহিতেনসঙ্গহিতপদৱণ্ণনা
১৯১. সঙ্গহিতেনসঙ্গহিতপদনিদ্দেসে যস্মা যথা দুতিযততিযনযা তিণ্ণং সঙ্গহানং সঙ্গহণাসঙ্গহণপ্পৱত্তিৱিসেসেন ‘‘সঙ্গহিতেন অসঙ্গহিতং, অসঙ্গহিতেন সঙ্গহিত’’ন্তি চ উদ্দিট্ঠা, নেৱং চতুত্থপঞ্চমা. সঙ্গহণপ্পৱত্তিযা এৱ হি সঙ্গহিতেন সঙ্গহিতং উদ্দিট্ঠং, অসঙ্গহণপ্পৱত্তিযা এৱ চ অসঙ্গহিতেন অসঙ্গহিতন্তি, তস্মা সঙ্গহণপ্পৱত্তিৱিসেসৱিৰহে সঙ্গহিতধম্মাসঙ্গহিতধম্মৱিসেসে নিস্সিতা এতে দ্ৱে নযাতি এত্থ কেনচি সঙ্গহিতেন ধম্মৱিসেসেন পুন সঙ্গহিতো ধম্মৱিসেসো সঙ্গহিতেন সঙ্গহিতো সঙ্গহিততায পুচ্ছিতব্বো ৱিস্সজ্জিতব্বো চ, তমেৱ তাৱ যথানিদ্ধাৰিতং দস্সেন্তো ‘‘সমুদযসচ্চেন যে ধম্মা খন্ধ…পে… সঙ্গহিতা, তেহি ধম্মেহি যে ধম্মা খন্ধ…পে… সঙ্গহিতা’’তি আহ. এত্থ চ যে তীহিপি সঙ্গহেহি ন সঙ্গাহকা ৰূপক্খন্ধৱিঞ্ঞাণক্খন্ধধম্মাযতনদুক্খসচ্চাদীনি ৱিয, যে চ দ্ৱীহাযতনধাতুসঙ্গহেহি অসঙ্গাহকা চক্খাযতনাদীনি ৱিয, যে চ একেন খন্ধসঙ্গহেনেৱ ধাতুসঙ্গহেনেৱ চ ন সঙ্গাহকা ৱেদনাদিক্খন্ধনিৰোধসচ্চজীৱিতিন্দ্ৰিযাদীনি ৱিয চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতাদযো ৱিয চ, তে ধম্মা সঙ্গাহকত্তাভাৱসব্ভাৱা সঙ্গাহকভাৱেন ন উদ্ধটা, তীহিপি পন সঙ্গহেহি যে সঙ্গাহকা, তে সঙ্গাহকত্তাভাৱাভাৱতো ইধ উদ্ধটা. তেহি সঙ্গহিতাপি হি একন্তেন অত্তনো সঙ্গাহকস্স সঙ্গাহকা হোন্তি, যস্স পুন সঙ্গহো পুচ্ছিতব্বো ৱিস্সজ্জিতব্বো চাতি.
অট্ঠকথাযং পন সকলেন হি খন্ধাদিপদেনাতি সকলৱাচকেন ৰূপক্খন্ধাদিপদেনাতি অত্থো. যং পনেতং ৱুত্তং ‘‘যং অত্তনো সঙ্গাহকং সঙ্গণ্হিত্ৱা পুন তেনেৱ সঙ্গহং গচ্ছেয্যা’’তি, তং তেন খন্ধাদিপদেনাতি এৱং অযোজেত্ৱা তং অঞ্ঞং সঙ্গহিতং নাম নত্থীতি এৱং ন সক্কা ৱত্তুং. ন হি যেন যং সঙ্গহিতং, তেনেৱ তস্স সঙ্গহো পুচ্ছিতো ৱিস্সজ্জিতো, ন চ তস্সেৱ, অথ খো তেন সঙ্গহিতস্সাতি. যথা ৱেদনা সদ্দো চ খন্ধো আযতনঞ্চ, ন এৱং সুখুমৰূপং, তং পন খন্ধাযতনানং একদেসোৱ, তস্মা ‘‘সুখুমৰূপেকদেসং ৱা’’তি অৱত্ৱা ‘‘সুখুমৰূপং ৱা’’তি ৱুত্তং. সব্বত্থ চ অঞ্ঞেন অসম্মিস্সন্তি যোজেতব্বং. যম্পি চেতং ৱুত্তং ‘‘তদেৱ যেহি ধম্মেহি খন্ধাদিৱসেন সঙ্গহিতং, তে ধম্মে সন্ধাযা’’তি, তম্পি তথা ন সক্কা ৱত্তুং. ন হি সঙ্গহিতেন সঙ্গহিতস্স সঙ্গহিতেন সঙ্গহো এত্থ পুচ্ছিতো ৱিস্সজ্জিতো চ, অথ খো সঙ্গহোৱ, তস্মা একেন খন্ধেনাতি একেন খন্ধগণনেনাতি অযমেৱেত্থ অত্থো, ন সঙ্গাহকেনাতি. ন হি একো খন্ধো অত্তনো একদেসস্স সঙ্গাহকোতি.
চতুত্থনযসঙ্গহিতেনসঙ্গহিতপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.