৯. পহাৰাদসুত্তৱণ্ণনা
১৯. নৱমে (উদা. অট্ঠ. ৪৫; সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.৩৮৪) অসুৰাতি দেৱা ৱিয ন সুৰন্তি ন কীড়ন্তি ন ৱিৰোচন্তীতি অসুৰা. সুৰা নাম দেৱা, তেসং পটিপক্খাতি ৱা অসুৰা, ৱেপচিত্তিপহাৰাদাদযো. তেসং ভৱনং সিনেৰুস্স হেট্ঠাভাগে. তে তত্থ পৱিসন্তা নিক্খমন্তা সিনেৰুপাদে মণ্ডপাদীনি নিম্মিনিত্ৱা কীড়ন্তা অভিৰমন্তি. সা তত্থ তেসং অভিৰতি. ইমে গুণে দিস্ৱাতি আহ ‘‘যে দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তী’’তি.
যস্মা লোকিযা জম্বুদীপো, হিমৱা তত্থ পতিট্ঠিতসমুদ্দদহপব্বতা তপ্পভৱা নদিযোতি এতেসু যং যং ন মনুস্সগোচৰং, তত্থ সযং সম্মূড়্হা অঞ্ঞেপি সম্মোহযন্তি, তস্মা তত্থ সম্মোহৱিধমনত্থং ‘‘অযং তাৱ জম্বুদীপো’’তিআদি আৰদ্ধং. দসসহস্সযোজনপৰিমাণো আযামতো ৱিত্থাৰতো চাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. উদকেন অজ্ঝোত্থটো তদুপভোগিসত্তানং পুঞ্ঞক্খযেন. সুন্দৰদস্সনং কূটন্তি সুদস্সনকূটং, যং লোকে ‘‘হেমকূট’’ন্তি ৱুচ্চতি. মূলগন্ধো কালানুসাৰিযাদি. সাৰগন্ধো চন্দনাদি. ফেগ্গুগন্ধো সললাদি. তচগন্ধো লৱঙ্গাদি. পপটিকাগন্ধো কপিত্থাদি. ৰসগন্ধো সজ্জুলসাদি. পত্তগন্ধো তমালহিৰিৱেৰাদি. পুপ্ফগন্ধো নাগকুসুমাদি. ফলগন্ধো জাতিফলাদি. গন্ধগন্ধো সব্বেসং গন্ধানং গন্ধো. ‘‘সব্বানি পুথুলতো পঞ্ঞাস যোজনানি, আযামতো পন উব্বেধতো ৱিয দ্ৱিযোজনসতানেৱা’’তি ৱদন্তি.
মনোহৰসিলাতলানীতি ৰতনমযত্তা মনুঞ্ঞসোপানসিলাতলানি. সুপটিযত্তানীতি তদুপভোগিসত্তানং সাধাৰণকম্মুনাৱ সুট্ঠু পটিযত্তানি সুসণ্ঠিতানি হোন্তি. মচ্ছকচ্ছপাদীনি উদকং মলং কৰোন্তি, তদভাৱতো ফলিকসদিসনিম্মলোদকানি. তিৰিযতো দীঘং উগ্গতকূটন্তি ‘‘তিৰচ্ছানপব্বত’’ন্তি আহ. পুৰিমানি নামগোত্তানীতি এত্থ নদী নিন্নগাতিআদিকং গোত্তং, গঙ্গা যমুনাতিআদিকং নামং.
সৱমানাতি সন্দমানা. পূৰত্তন্তি পুণ্ণভাৱো. মসাৰগল্লং ‘‘চিত্তফলিক’’ন্তিপি ৱদন্তি. মহতং ভূতানন্তি মহন্তানং সত্তানং. তিমী তিমিঙ্গলা তিমিতিমিঙ্গলাতি তিস্সো মচ্ছজাতিযো. তিমিং গিলনসমত্থা তিমিঙ্গলা. তিমিঞ্চ তিমিঙ্গলঞ্চ গিলনসমত্থা তিমিতিমিঙ্গলাতি ৱদন্তি.
মম সাৱকাতি সোতাপন্নাদিকে অৰিযপুগ্গলে সন্ধায ৱদতি. ন সংৱসতীতি উপোসথকম্মাদিৱসেন সংৱাসং ন কৰোতি. উক্খিপতীতি অপনেতি. ৱিমুত্তিৰসোতি কিলেসেহি ৱিমুচ্চনৰসো. সব্বা হি সাসনসম্পত্তি যাৱদেৱ অনুপাদায আসৱেহি চিত্তস্স ৱিমুত্তিঅত্থা.
ৰতনানীতি ৰতিজননট্ঠেন ৰতনানি. সতিপট্ঠানাদযো হি ভাৱিযমানা পুব্বভাগেপি অনপ্পকং পীতিপামোজ্জং নিব্বত্তেন্তি, পগেৱ অপৰভাগে. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং;
লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতং তং ৱিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৩৭৪) –
লোকিযৰতননিব্বত্তং পন পীতিপামোজ্জং ন তস্স কলভাগম্পি অগ্ঘতি. অপিচ –
‘‘চিত্তীকতং মহগ্ঘঞ্চ, অতুলং দুল্লভদস্সনং;
অনোমসত্তপৰিভোগং, ৰতনন্তি পৱুচ্চতি’’. (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩; সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.২২৩; খু. পা. অট্ঠ. ৬.৩; সু. নি. অট্ঠ. ১.২২৬; মহানি. অট্ঠ. ৫০);
যদি চ চিত্তীকতাদিভাৱেন ৰতনং নাম হোতি, সতিপট্ঠানাদীনংযেৱ ভূততো ৰতনভাৱো. বোধিপক্খিযধম্মানঞ্হি সো আনুভাৱো, যং সাৱকা সাৱকপাৰমিঞাণং, পচ্চেকবুদ্ধা পচ্চেকবোধিঞাণং, সম্মাসম্বুদ্ধা সম্মাসম্বোধিং অধিগচ্ছন্তি আসন্নকাৰণত্তা. আসন্নকাৰণঞ্হি দানাদিউপনিস্সযোতি এৱং ৰতিজননট্ঠেন চিত্তীকতাদিঅত্থেন চ ৰতনভাৱো বোধিপক্খিযধম্মানং সাতিসযো. তেন ৱুত্তং ‘‘তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং. চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তিআদি.
তত্থ আৰম্মণে ওক্কন্তিত্ৱা উপট্ঠানট্ঠেন উপট্ঠানং, সতিযেৱ উপট্ঠানন্তি সতিপট্ঠানং. আৰম্মণস্স পন কাযাদিৱসেন চতুব্বিধত্তা ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি. তথা হি কাযৱেদনাচিত্তধম্মেসু সুভসুখনিচ্চঅত্তসঞ্ঞানং পহানতো অসুভদুক্খানিচ্চানত্তভাৱগ্গহণতো চ নেসং কাযানুপস্সনাদিভাৱো ৱিভত্তো.
সম্মা পদহন্তি এতেন, সযং ৱা সম্মা পদহতি, পসত্থং সুন্দৰং ৱা পদহন্তীতি সম্মপ্পধানং, পুগ্গলস্স ৱা সম্মদেৱ পধানভাৱকৰণতো সম্মপ্পধানং ৱীৰিযস্সেতং অধিৱচনং. তম্পি অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং অকুসলানং অনুপ্পাদনপ্পহানৱসেন অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদনট্ঠাপনৱসেন চ চতুকিচ্চসাধকত্তা ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰো সম্মপ্পধানা’’তি.
ইজ্ঝতীতি ইদ্ধি, সমিজ্ঝতি নিপ্ফজ্জতীতি অত্থো. ইজ্ঝন্তি ৱা তায সত্তা ইদ্ধা ৱুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তীতি ইদ্ধি. ইতি পঠমেন অত্থেন ইদ্ধি এৱ পাদোতি ইদ্ধিপাদো, ইদ্ধিকোট্ঠাসোতি অত্থো. দুতিযেন অত্থেন ইদ্ধিযা পাদো পতিট্ঠা অধিগমুপাযোতি ইদ্ধিপাদো. তেন হি উপৰূপৰিৱিসেসসঙ্খাতং ইদ্ধিং পজ্জন্তি পাপুণন্তি. স্ৱাযং ইদ্ধিপাদো যস্মা ছন্দাদিকে চত্তাৰো অধিপতিধম্মে ধুৰে জেট্ঠকে কত্ৱা নিব্বত্তীযতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা’’তি.
পঞ্চিন্দ্ৰিযানীতি সদ্ধাদীনি পঞ্চ ইন্দ্ৰিযানি. তত্থ অস্সদ্ধিযং অভিভৱিত্ৱা অধিমোক্খলক্খণে ইন্দট্ঠং কাৰেতীতি সদ্ধিন্দ্ৰিযং. কোসজ্জং অভিভৱিত্ৱা পগ্গহলক্খণে, পমাদং অভিভৱিত্ৱা উপট্ঠানলক্খণে, ৱিক্খেপং অভিভৱিত্ৱা অৱিক্খেপলক্খণে, অঞ্ঞাণং অভিভৱিত্ৱা দস্সনলক্খণে ইন্দট্ঠং কাৰেতীতি পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং.
তানিযেৱ অস্সদ্ধিযাদীহি অনভিভৱনীযতো অকম্পিযট্ঠেন সম্পযুত্তধম্মেসু থিৰভাৱেন চ বলানি ৱেদিতব্বানি.
সত্ত বোজ্ঝঙ্গাতি বোধিযা, বোধিস্স ৱা অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা. যা হি এসা ধম্মসামগ্গী যায লোকুত্তৰমগ্গক্খণে উপ্পজ্জমানায লীনুদ্ধচ্চপতিট্ঠানাযূহনকামসুখত্তকিলমথানুযোগউচ্ছেদসস্সতাভিনিৱেসাদীনং অনেকেসং উপদ্দৱানং পটিপক্খভূতায সতিধম্মৱিচযৱীৰিযপীতিপস্সদ্ধিসমাধিউপেক্খাসঙ্খাতায ধম্মসামগ্গিযা অৰিযসাৱকো বুজ্ঝতি, কিলেসনিদ্দায ৱুট্ঠহতি, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝতি, নিব্বানমেৱ ৱা সচ্ছিকৰোতীতি ‘‘বোধী’’তি ৱুচ্চতি. তস্সা ধম্মসামগ্গিসঙ্খাতায বোধিযা অঙ্গাতিপি বোজ্ঝঙ্গা ঝানঙ্গমগ্গঙ্গাদযো ৱিয. যোপেস ৱুত্তপ্পকাৰায ধম্মসামগ্গিযা বুজ্ঝতীতি কত্ৱা অৰিযসাৱকো ‘‘বোধী’’তি ৱুচ্চতি. তস্স বোধিস্স অঙ্গাতিপি বোজ্ঝঙ্গা সেনঙ্গৰথঙ্গাদযো ৱিয. তেনাহু পোৰাণা ‘‘বুজ্ঝনকস্স পুগ্গলস্স অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা’’তি (ৱিভ. অট্ঠ. ৪৬৬; সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.১৮২; পটি. ম. অট্ঠ. ২.২.১৭). ‘‘বোধায সংৱত্তন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা’’তিআদিনা (পটি. ম. ২.১৭) নযেনপি বোজ্ঝঙ্গত্থো ৱেদিতব্বো.
অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি তংতংমগ্গৱজ্ঝেহি কিলেসেহি আৰকত্তা, অৰিযভাৱকৰত্তা, অৰিযফলপ্পটিলাভকৰত্তা চ অৰিযো. সম্মাদিট্ঠিআদীনি অট্ঠঙ্গানি অস্স অত্থি, অট্ঠ অঙ্গানিযেৱ ৱা অট্ঠঙ্গিকো. মাৰেন্তো কিলেসে গচ্ছতি নিব্বানত্থিকেহি ৱা মগ্গীযতি, সযং ৱা নিব্বানং মগ্গতীতি মগ্গোতি এৱমেতেসং সতিপট্ঠানাদীনং অত্থৱিভাগো ৱেদিতব্বো.
সোতাপন্নোতি মগ্গসঙ্খাতং সোতং আপজ্জিত্ৱা পাপুণিত্ৱা ঠিতো, সোতাপত্তিফলট্ঠোতি অত্থো. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নোতি সোতাপত্তিফলস্স অত্তপচ্চক্খকৰণায পটিপজ্জমানো পঠমমগ্গট্ঠো, যো অট্ঠমকোতিপি ৱুচ্চতি. সকদাগামীতি সকিদেৱ ইমং লোকং পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন আগমনসীলো দুতিযফলট্ঠো. অনাগামীতি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন কামলোকং অনাগমনসীলো ততিযফলট্ঠো. যো পন সদ্ধানুসাৰী ধম্মানুসাৰী একবীজীতিএৱমাদিকো অৰিযপুগ্গলৱিভাগো, সো এতেসংযেৱ পভেদোতি. সেসং ৱুত্তনযসদিসমেৱ.
পহাৰাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.