১. মেত্তাসুত্তৱণ্ণনা

১. অট্ঠকনিপাতস্স পঠমে ৱড্ঢিতাযাতি ভাৱনাপাৰিপূৰিৱসেন পৰিব্ৰূহিতায. পুনপ্পুনং কতাযাতি ভাৱনায বহুলীকৰণেন অপৰাপৰং পৱত্তিতায. যুত্তযানসদিসকতাযাতি যথা যুত্তআজঞ্ঞযানং ছেকেন সাৰথিনা অধিট্ঠিতং যথাৰুচি পৱত্ততি, এৱং যথাৰুচি পৱত্তাৰহতং গমিতায. পতিট্ঠানট্ঠেনাতি সব্বসম্পত্তিঅধিট্ঠানট্ঠেন. পচ্চুপট্ঠিতাযাতি ভাৱনাবহুলীকাৰেহি পতি পতি উপট্ঠিতায অৱিজহিতায. সমন্ততো চিতাযাতি সব্বভাগেন ভাৱনানুৰূপং চযং গমিতায. তেনাহ ‘‘উপচিতাযা’’তি. সুট্ঠু সমাৰদ্ধাযাতি অতিৱিয সম্মদেৱ নিব্বত্তিগতায.

যো চ মেত্তং ভাৱযতীতিআদীসু যো কোচি গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা. মেত্তন্তি মেত্তাঝানং.

অপ্পমাণন্তি ভাৱনাৱসেন আৰম্মণৱসেন চ অপ্পমাণং. অসুভভাৱনাদযো ৱিয হি আৰম্মণে একদেসগ্গহণং অকত্ৱা অনৱসেসফৰণৱসেন অনোধিসো ফৰণৱসেন চ, অপ্পমাণাৰম্মণতায পগুণভাৱনাৱসেন চ অপ্পমাণং. তনূ সংযোজনা হোন্তীতি মেত্তং পাদকং কত্ৱা সম্মসিত্ৱা হেট্ঠিমে অৰিযমগ্গে অধিগচ্ছন্তস্স সুখেনেৱ পটিঘসংযোজনাদযো পহীযমানা তনূ হোন্তীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

এৱং কিলেসপ্পহানঞ্চ নিব্বানাধিগমঞ্চ মেত্তাভাৱনায সিখাপ্পত্তমানিসংসং দস্সেত্ৱা ইদানি অঞ্ঞেপি আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘একম্পি চে’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অদুট্ঠচিত্তোতি মেত্তাবলেন সুট্ঠু ৱিক্খম্ভিতব্যাপাদতায ব্যাপাদেন অদূসিতচিত্তো. মেত্তাযতীতি হিতফৰণৱসেন মেত্তং কৰোতি. কুসলীতি অতিসযেন কুসলৱা মহাপুঞ্ঞো, পটিঘাদিঅনত্থৱিগমেন খেমী. সব্বে চ পাণেতি চ-সদ্দো ব্যতিৰেকো. মনসানুকম্পীতি চিত্তেন অনুকম্পন্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – একসত্তৱিসযাপি তাৱ মেত্তা মহাকুসলৰাসি, সব্বে পন পাণে অত্তনো পুত্তং ৱিয হিতফৰণেন মনসা অনুকম্পন্তো পহুকং পহুং অনপ্পকং অপৰিযন্তং চতুসট্ঠিমহাকপ্পেপি অত্তনো ৱিপাকপ্পবন্ধং পৱত্তেতুং সমত্থং উড়াৰং পুঞ্ঞং অৰিযো পৰিসুদ্ধচিত্তো পুগ্গলোৱ কৰোতি নিপ্ফাদেতীতি. সত্তভৰিতন্তি সত্তেহি অৱিৰড়ং, আকিণ্ণমনুস্সন্তি অত্থো.

সঙ্গহৱত্থূনীতি (সং. নি. টী. ১.১.১২০) লোকস্স সঙ্গণ্হনকাৰণানি. নিপ্ফন্নসস্সতো নৱ ভাগে কস্সকস্স দত্ৱা ৰঞ্ঞং একভাগগ্গহণং দসমভাগগ্গহণং. এৱং কস্সকা হট্ঠতুট্ঠা সস্সানি সম্পাদেন্তীতি আহ ‘‘সস্সসম্পাদনে মেধাৱিতাতি অত্থো’’তি. ততো ওৰভাগে কিৰ ছভাগগ্গহণং জাতং. ছমাসিকন্তি ছন্নং ছন্নং মাসানং পহোনকং. পাসেতীতি পাসগতে ৱিয কৰোতি. ৱাচায পিযং ৱাচাপিযং, তস্স কম্মং ৱাচাপেয্যং. সব্বসো ৰট্ঠস্স ইদ্ধাদিভাৱতো খেমং. নিৰব্বুদং চোৰিযাভাৱতো. ইদ্ধঞ্হি ৰট্ঠং অচোৰিযং. ‘‘নিৰগ্গড়’’ন্তি ৱুচ্চতি অপাৰুতঘৰভাৱতো.

উদ্ধংমূলকং কত্ৱাতি উম্মূলং কত্ৱা. দ্ৱীহি পৰিযঞ্ঞেহীতি মহাযঞ্ঞস্স পুব্বভাগে পচ্ছা চ পৱত্তেতব্বেহি দ্ৱীহি পৰিৱাৰযঞ্ঞেহি. সত্ত…পে… ভীসনস্সাতি সত্তনৱুতাধিকানং পঞ্চন্নং পসুসতানং মাৰণেন ভেৰৱস্স পাপভীৰুকানং ভযাৱহস্স. তথা হি ৱদন্তি –

‘‘ছসতানি নিযুজ্জন্তি, পসূনং মজ্ঝিমে হনি;

অস্সমেধস্স যঞ্ঞস্স, ঊনানি পসূহি তীহী’’তি. (সং. নি. টী. ১.১.১২০; অ. নি. টী. ২.৪.৩৯);

সম্মন্তি যুগচ্ছিদ্দে পক্খিপিতব্বদণ্ডকং. পাসন্তীতি খিপন্তি. সংহাৰিমেহীতি সকটেহি ৱহিতব্বেহি. পুব্বে কিৰ একো ৰাজা সম্মাপাসং যজন্তো সৰস্সতিনদিতীৰে পথৱিযা ৱিৱৰে দিন্নে নিমুগ্গোযেৱ অহোসি. অন্ধবালব্ৰাহ্মণা গতানুগতিগতা ‘‘অযং তস্স সগ্গগমনমগ্গো’’তি সঞ্ঞায তত্থ সম্মাপাসং যঞ্ঞং পট্ঠপেন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘নিমুগ্গোকাসতো পভুতী’’তি. অযূপো অপ্পকদিৱসো যাগো, সযূপো বহুদিৱসং সাধেয্যো সত্ৰযাগো. মন্তপদাভিসঙ্খতানং সপ্পিমধূনং ‘‘ৱাজ’’মিতি সমঞ্ঞা. হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণগোমহিংসাদি সত্তৰসকদক্খিণস্স. সাৰগব্ভকোট্ঠাগাৰাদীসু নত্থি এত্থ অগ্গড়াতি নিৰগ্গড়ো. তত্থ কিৰ যঞ্ঞে অত্তনো সাপতেয্যং অনৱসেসতো অনিগূহিত্ৱা নিয্যাতীযতি.

চন্দপ্পভাতি (ইতিৱু. অট্ঠ. ২৭) চন্দিমস্সেৱ পভায. তাৰাগণাৱ সব্বেতি যথা সব্বেপি তাৰাগণা চন্দিমসোভায সোড়সিম্পি কলং নাগ্ঘন্তি, এৱং তে অস্সমেধাদযো যঞ্ঞা মেত্তস্স চিত্তস্স ৱুত্তলক্খণেন সুভাৱিতস্স সোড়সিম্পি কলং নানুভৱন্তি, ন পাপুণন্তি, নাগ্ঘন্তীতি অত্থো.

ইদানি অপৰেপি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকে মেত্তাভাৱনায আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘যো ন হন্তী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যোতি মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনানুযুত্তো পুগ্গলো. ন হন্তীতি তেনেৱ মেত্তাভাৱনানুভাৱেন দূৰৱিক্খম্ভিতব্যাপাদতায ন কঞ্চি সত্তং হিংসতি, লেড্ডুদণ্ডাদীহি ন ৱিবাধতি ৱা. ন ঘাতেতীতি পৰং সমাদপেত্ৱা ন সত্তে মাৰাপেতি ন ৱিবাধাপেতি চ. ন জিনাতীতি সাৰম্ভৱিগ্গাহিককথাদিৱসেন ন কঞ্চি জিনাতি সাৰম্ভস্সেৱ অভাৱতো, জানিকৰণৱসেন ৱা অট্টকৰণাদিনা ন কঞ্চি জিনাতি. তেনাহ ‘‘ন অত্তনা পৰস্স জানিং কৰোতী’’তি. ন জাপযেতি পৰেহি পযোজেত্ৱা পৰেসম্পি ধনজানিং ন কাৰাপেয্য. তেনাহ ‘‘ন পৰেন পৰস্স জানিং কাৰেতী’’তি. মেত্তায ৱা অংসো অৱিহেঠনট্ঠেন অৱযৱভূতোতি মেত্তংসো.

মেত্তাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.