১. মেত্তাৱগ্গো

১. মেত্তাসুত্তৱণ্ণনা

১. অট্ঠকনিপাতস্স পঠমে ৱড্ঢিতাযাতি ভাৱনাপাৰিপূৰিৱসেন পৰিব্ৰূহিতায. পুনপ্পুনং কতাযাতি ভাৱনায বহুলীকৰণেন অপৰাপৰং পৱত্তিতায. যুত্তযানসদিসকতাযাতি যথা যুত্তআজঞ্ঞযানং ছেকেন সাৰথিনা অধিট্ঠিতং যথাৰুচি পৱত্ততি, এৱং যথাৰুচি পৱত্তাৰহতং গমিতায. পতিট্ঠানট্ঠেনাতি সব্বসম্পত্তিঅধিট্ঠানট্ঠেন. পচ্চুপট্ঠিতাযাতি ভাৱনাবহুলীকাৰেহি পতি পতি উপট্ঠিতায অৱিজহিতায. সমন্ততো চিতাযাতি সব্বভাগেন ভাৱনানুৰূপং চযং গমিতায. তেনাহ ‘‘উপচিতাযা’’তি. সুট্ঠু সমাৰদ্ধাযাতি অতিৱিয সম্মদেৱ নিব্বত্তিগতায.

যো চ মেত্তং ভাৱযতীতিআদীসু যো কোচি গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা. মেত্তন্তি মেত্তাঝানং.

অপ্পমাণন্তি ভাৱনাৱসেন আৰম্মণৱসেন চ অপ্পমাণং. অসুভভাৱনাদযো ৱিয হি আৰম্মণে একদেসগ্গহণং অকত্ৱা অনৱসেসফৰণৱসেন অনোধিসো ফৰণৱসেন চ, অপ্পমাণাৰম্মণতায পগুণভাৱনাৱসেন চ অপ্পমাণং. তনূ সংযোজনা হোন্তীতি মেত্তং পাদকং কত্ৱা সম্মসিত্ৱা হেট্ঠিমে অৰিযমগ্গে অধিগচ্ছন্তস্স সুখেনেৱ পটিঘসংযোজনাদযো পহীযমানা তনূ হোন্তীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

এৱং কিলেসপ্পহানঞ্চ নিব্বানাধিগমঞ্চ মেত্তাভাৱনায সিখাপ্পত্তমানিসংসং দস্সেত্ৱা ইদানি অঞ্ঞেপি আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘একম্পি চে’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অদুট্ঠচিত্তোতি মেত্তাবলেন সুট্ঠু ৱিক্খম্ভিতব্যাপাদতায ব্যাপাদেন অদূসিতচিত্তো. মেত্তাযতীতি হিতফৰণৱসেন মেত্তং কৰোতি. কুসলীতি অতিসযেন কুসলৱা মহাপুঞ্ঞো, পটিঘাদিঅনত্থৱিগমেন খেমী. সব্বে চ পাণেতি চ-সদ্দো ব্যতিৰেকো. মনসানুকম্পীতি চিত্তেন অনুকম্পন্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – একসত্তৱিসযাপি তাৱ মেত্তা মহাকুসলৰাসি, সব্বে পন পাণে অত্তনো পুত্তং ৱিয হিতফৰণেন মনসা অনুকম্পন্তো পহুকং পহুং অনপ্পকং অপৰিযন্তং চতুসট্ঠিমহাকপ্পেপি অত্তনো ৱিপাকপ্পবন্ধং পৱত্তেতুং সমত্থং উড়াৰং পুঞ্ঞং অৰিযো পৰিসুদ্ধচিত্তো পুগ্গলোৱ কৰোতি নিপ্ফাদেতীতি. সত্তভৰিতন্তি সত্তেহি অৱিৰড়ং, আকিণ্ণমনুস্সন্তি অত্থো.

সঙ্গহৱত্থূনীতি (সং. নি. টী. ১.১.১২০) লোকস্স সঙ্গণ্হনকাৰণানি. নিপ্ফন্নসস্সতো নৱ ভাগে কস্সকস্স দত্ৱা ৰঞ্ঞং একভাগগ্গহণং দসমভাগগ্গহণং. এৱং কস্সকা হট্ঠতুট্ঠা সস্সানি সম্পাদেন্তীতি আহ ‘‘সস্সসম্পাদনে মেধাৱিতাতি অত্থো’’তি. ততো ওৰভাগে কিৰ ছভাগগ্গহণং জাতং. ছমাসিকন্তি ছন্নং ছন্নং মাসানং পহোনকং. পাসেতীতি পাসগতে ৱিয কৰোতি. ৱাচায পিযং ৱাচাপিযং, তস্স কম্মং ৱাচাপেয্যং. সব্বসো ৰট্ঠস্স ইদ্ধাদিভাৱতো খেমং. নিৰব্বুদং চোৰিযাভাৱতো. ইদ্ধঞ্হি ৰট্ঠং অচোৰিযং. ‘‘নিৰগ্গড়’’ন্তি ৱুচ্চতি অপাৰুতঘৰভাৱতো.

উদ্ধংমূলকং কত্ৱাতি উম্মূলং কত্ৱা. দ্ৱীহি পৰিযঞ্ঞেহীতি মহাযঞ্ঞস্স পুব্বভাগে পচ্ছা চ পৱত্তেতব্বেহি দ্ৱীহি পৰিৱাৰযঞ্ঞেহি. সত্ত…পে… ভীসনস্সাতি সত্তনৱুতাধিকানং পঞ্চন্নং পসুসতানং মাৰণেন ভেৰৱস্স পাপভীৰুকানং ভযাৱহস্স. তথা হি ৱদন্তি –

‘‘ছসতানি নিযুজ্জন্তি, পসূনং মজ্ঝিমে হনি;

অস্সমেধস্স যঞ্ঞস্স, ঊনানি পসূহি তীহী’’তি. (সং. নি. টী. ১.১.১২০; অ. নি. টী. ২.৪.৩৯);

সম্মন্তি যুগচ্ছিদ্দে পক্খিপিতব্বদণ্ডকং. পাসন্তীতি খিপন্তি. সংহাৰিমেহীতি সকটেহি ৱহিতব্বেহি. পুব্বে কিৰ একো ৰাজা সম্মাপাসং যজন্তো সৰস্সতিনদিতীৰে পথৱিযা ৱিৱৰে দিন্নে নিমুগ্গোযেৱ অহোসি. অন্ধবালব্ৰাহ্মণা গতানুগতিগতা ‘‘অযং তস্স সগ্গগমনমগ্গো’’তি সঞ্ঞায তত্থ সম্মাপাসং যঞ্ঞং পট্ঠপেন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘নিমুগ্গোকাসতো পভুতী’’তি. অযূপো অপ্পকদিৱসো যাগো, সযূপো বহুদিৱসং সাধেয্যো সত্ৰযাগো. মন্তপদাভিসঙ্খতানং সপ্পিমধূনং ‘‘ৱাজ’’মিতি সমঞ্ঞা. হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণগোমহিংসাদি সত্তৰসকদক্খিণস্স. সাৰগব্ভকোট্ঠাগাৰাদীসু নত্থি এত্থ অগ্গড়াতি নিৰগ্গড়ো. তত্থ কিৰ যঞ্ঞে অত্তনো সাপতেয্যং অনৱসেসতো অনিগূহিত্ৱা নিয্যাতীযতি.

চন্দপ্পভাতি (ইতিৱু. অট্ঠ. ২৭) চন্দিমস্সেৱ পভায. তাৰাগণাৱ সব্বেতি যথা সব্বেপি তাৰাগণা চন্দিমসোভায সোড়সিম্পি কলং নাগ্ঘন্তি, এৱং তে অস্সমেধাদযো যঞ্ঞা মেত্তস্স চিত্তস্স ৱুত্তলক্খণেন সুভাৱিতস্স সোড়সিম্পি কলং নানুভৱন্তি, ন পাপুণন্তি, নাগ্ঘন্তীতি অত্থো.

ইদানি অপৰেপি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকে মেত্তাভাৱনায আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘যো ন হন্তী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যোতি মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনানুযুত্তো পুগ্গলো. ন হন্তীতি তেনেৱ মেত্তাভাৱনানুভাৱেন দূৰৱিক্খম্ভিতব্যাপাদতায ন কঞ্চি সত্তং হিংসতি, লেড্ডুদণ্ডাদীহি ন ৱিবাধতি ৱা. ন ঘাতেতীতি পৰং সমাদপেত্ৱা ন সত্তে মাৰাপেতি ন ৱিবাধাপেতি চ. ন জিনাতীতি সাৰম্ভৱিগ্গাহিককথাদিৱসেন ন কঞ্চি জিনাতি সাৰম্ভস্সেৱ অভাৱতো, জানিকৰণৱসেন ৱা অট্টকৰণাদিনা ন কঞ্চি জিনাতি. তেনাহ ‘‘ন অত্তনা পৰস্স জানিং কৰোতী’’তি. ন জাপযেতি পৰেহি পযোজেত্ৱা পৰেসম্পি ধনজানিং ন কাৰাপেয্য. তেনাহ ‘‘ন পৰেন পৰস্স জানিং কাৰেতী’’তি. মেত্তায ৱা অংসো অৱিহেঠনট্ঠেন অৱযৱভূতোতি মেত্তংসো.

মেত্তাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২-৪. পঞ্ঞাসুত্তাদিৱণ্ণনা

২-৪. দুতিযে আদিব্ৰহ্মচৰিযিকাযাতি আদিব্ৰহ্মচৰিযমেৱ আদিব্ৰহ্মচৰিযিকা. তেনাহ ‘‘মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতাযা’’তি. অৰিযোতি নিদ্দোসো পৰিসুদ্ধো. তুণ্হীভাৱো ন তিত্থিযানং মূগব্বতগহণং ৱিয অপৰিসুদ্ধোতি অৰিযো তুণ্হীভাৱো. চতুত্থজ্ঝানন্তি উক্কট্ঠনিদ্দেসেনেতং ৱুত্তং, পঠমজ্ঝানাদীনিপি অৰিযো তুণ্হীভাৱোত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি. জানন্তি ইদং কম্মসাধনন্তি আহ ‘‘জানিতব্বকং জানাতী’’তি. যথা ৱা একচ্চো ৱিপৰীতং গণ্হন্তো জানন্তোপি ন জানাতি, পস্সন্তোপি ন পস্সতি, ন এৱমযং. অযং পন জানন্তো জানাতি, পস্সন্তো পস্সতীতি এৱমেত্থ দট্ঠব্বো. ততিযাদীনি সুৱিঞ্ঞেয্যানি.

পঞ্ঞাসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পঠমলোকধম্মসুত্তৱণ্ণনা

৫. পঞ্চমে লোকস্স ধম্মাতি সত্তলোকস্স অৱস্সংভাৱিধম্মা. তেনাহ ‘‘এতেহি মুত্তা নাম নত্থি’’তিআদি. ঘাসচ্ছাদনাদীনং লদ্ধি লাভো, তানি এৱ ৱা লদ্ধব্বতো লাভো, তদভাৱো অলাভো, লাভগ্গহণেন চেত্থ তব্বিসযো অনুৰোধো গহিতো, অলাভগ্গহণেন ৱিৰোধো. যস্মা লোহিতে সতি তদুপঘাতৱসেন পুব্বো ৱিয অনুৰোধো লদ্ধাৱসৰো এৱ হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘লাভে আগতে অলাভো আগতোযেৱা’’তি. এস নযো যসাদীসুপি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

পঠমলোকধম্মসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬-৮. দুতিযলোকধম্মসুত্তাদিৱণ্ণনা

৬-৮. ছট্ঠে অধিকং পযসতি পযুজ্জতি এতেনাতি অধিপ্পযাসো, সৱিসেসং ইতিকত্তব্বকিৰিযা. তেনাহ ‘‘অধিকপ্পযোগো’’তি. সত্তমট্ঠমেসু নত্থি ৱত্তব্বং.

দুতিযলোকধম্মসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. নন্দসুত্তৱণ্ণনা

৯. নৱমে দুৱিধা কুলপুত্তা জাতিকুলপুত্তা আচাৰকুলপুত্তা চ. তত্থ ‘‘তেন খো পন সমযেন ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো তস্মিংযেৱ থুল্লকোট্ঠিকে অগ্গকুলিকস্স পুত্তো’’তি (ম. নি. ২.২৯৪) এৱং আগতা উচ্চাকুলপুত্তা জাতিকুলপুত্তা. ‘‘সদ্ধাযেতে কুলপুত্তা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা’’তি (ম. নি. ৩.৭৮) এৱং আগতা পন যত্থ কত্থচি কুলে পসুতাপি আচাৰকুলপুত্তা নাম. ইধ পন উচ্চাকুলপ্পসুততং সন্ধায ‘‘কুলপুত্তোতি, ভিক্খৱে, নন্দং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি ভগৱতা ৱুত্তন্তি আহ ‘‘জাতিকুলপুত্তো’’তি. উভোহিপি পন কাৰণেহি তস্স কুলপুত্তভাৱোযেৱ. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

নন্দসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. কাৰণ্ডৱসুত্তৱণ্ণনা

১০. দসমে পটিচৰতীতি পটিচ্ছাদনৱসেন চৰতি পৱত্ততি. পটিচ্ছাদনট্ঠো এৱ ৱা চৰতি-সদ্দো অনেকত্থত্তা ধাতূনন্তি আহ ‘‘পটিচ্ছাদেতী’’তি. অঞ্ঞেনাঞ্ঞন্তি পন পটিচ্ছাদনাকাৰদস্সনন্তি আহ ‘‘অঞ্ঞেন কাৰণেনা’’তিআদি. তত্থ অঞ্ঞং কাৰণং ৱচনং ৱাতি যং চোদকেন চুদিতকস্স দোসৱিভাৱনং কাৰণং, ৱচনং ৱা ৱুত্তং, তং ততো অঞ্ঞেনেৱ কাৰণেন, ৱচনেন ৱা পটিচ্ছাদেতি. কাৰণেনাতি চোদনায অমূলায অমূলিকভাৱদীপনিযা যুত্তিযা ৱা. ৱচনেনাতি তদত্থবোধকেন ৱচনেন. ‘‘কো আপন্নো’’তিআদিনা চোদনং ৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ ৱিক্খেপাপজ্জনং অঞ্ঞেনাঞ্ঞং পটিচৰণং. বহিদ্ধা কথাপনামনা নাম ‘‘ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নোসী’’তি ৱুত্তে – ‘‘পাটলিপুত্তং গতোম্হী’’তিআদিনা চোদনং ৱিস্সজ্জেত্ৱাতি অযমেৱ ৱিসেসো. যো হি ‘‘আপত্তিং আপন্নোসী’’তি ৱুত্তো ‘‘কো আপন্নো, কিং আপন্নো, কিস্মিং আপন্না, কং ভণথ, কিং ভণথা’’তি ৱা ৱদতি, ‘‘এৱৰূপং কিঞ্চি তযা দিট্ঠ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘ন সুণামী’’তি সোতং ৱা উপনেতি, অযং অঞ্ঞেনাঞ্ঞং পটিচৰতি নাম. যো পন ‘‘ইত্থন্নামং নাম আপত্তিং আপন্নোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘পাটলিপুত্তং গতোম্হী’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘ন তৱ পাটলিপুত্তগমনং পুচ্ছাম, আপত্তিং পুচ্ছামা’’তি ৱুত্তে ততো ‘‘ৰাজগহং গতোম্হি. ৰাজগহং ৱা যাহি ব্ৰাহ্মণগহং ৱা, আপত্তিং আপন্নোসীতি. তং তত্থ মে সূকৰমংসং লদ্ধ’’ন্তিআদীনি ৱদতি, অযং বহিদ্ধা কথং অপনামেতি নাম. সমণকচৱৰোতি সমণৱেসধাৰণেন সমণপ্পতিৰূপকতায সমণানং কচৱৰভূতং.

কাৰণ্ডৱং (সু. নি. অট্ঠ. ২.২৮৩-২৮৪) নিদ্ধমথাতি ৱিপন্নসীলতায কচৱৰভূতং পুগ্গলং কচৱৰমিৱ অনপেক্খা অপনেথ. কসম্বুং অপকস্সথাতি কসম্বুভূতঞ্চ নং খত্তিযাদীনং মজ্ঝগতং পভিন্নপগ্ঘৰিতকুট্ঠং চণ্ডালং ৱিয অপকড্ঢথ. কিং কাৰণং? সঙ্ঘাৰামো নাম সীলৱন্তানং কতো, ন দুস্সীলানং. যতো এতদেৱ সন্ধাযাহ ‘‘ততো পলাপে ৱাহেথ, অস্সমণে সমণমানিনে’’তি. যথা পলাপা অন্তোসাৰৰহিতা অতণ্ডুলা বহি থুসেন ৱীহী ৱিয দিস্সন্তি, এৱং পাপভিক্খূ অন্তো সীলৰহিতাপি বহি কাসাৱাদিপৰিক্খাৰেন ভিক্খূ ৱিয দিস্সন্তি, তস্মা ‘‘পলাপা’’তি ৱুচ্চন্তি. তে পলাপে ৱাহেথ ওপুনথ ৱিধমথ, পৰমত্থতো অস্সমণে সমণৱেসমত্তেন সমণমানিনে. কপ্পযৱ্হোতি কপ্পেথ, কৰোথাতি ৱুত্তং হোতি. পতিস্সতাতি সপ্পতিস্সা. ৱট্টদুক্খস্স অন্তং কৰিস্সথ, পৰিনিব্বানং পাপুণিস্সথাতি অত্থো.

কাৰণ্ডৱসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

মেত্তাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.