১-২. হিৰিওত্তপ্পসুত্তাদিৱণ্ণনা

৬৫-৬৬. সত্তমস্স পঠমং উত্তানমেৱ. দুতিযে তযো সংৱট্টাতি আপোসংৱট্টো, তেজোসংৱট্টো, ৱাযোসংৱট্টোতি তযো সংৱট্টা. তিস্সো সংৱট্টসীমাতি আভস্সৰা, সুভকিণ্হা, ৱেহপ্ফলাতি তিস্সো সংৱট্টসীমা. যদা হি কপ্পো তেজেন সংৱট্টতি ৱিনস্সতি, তদা আভস্সৰতো হেট্ঠা অগ্গিনা ডয্হতি. যদা আপেন সংৱট্টতি, তদা সুভকিণ্হতো হেট্ঠা উদকেন ৱিলীযতি. যদা ৱাযুনা সংৱট্টতি, তদা ৱেহপ্ফলতো হেট্ঠা ৱাযুনা ৱিদ্ধংসতি. ৱিত্থাৰতো পন সদাপি একং বুদ্ধক্খেত্তং ৱিনস্সতি. বুদ্ধক্খেত্তং নাম তিৱিধং হোতি জাতিক্খেত্তং আণাক্খেত্তং ৱিসযক্খেত্তন্তি. তত্থ জাতিক্খেত্তং নাম দসসহস্সচক্কৱাড়পৰিযন্তং হোতি, যং তথাগতস্স পটিসন্ধিগহণাদীসু কম্পতি. আণাক্খেত্তং কোটিসহস্সচক্কৱাড়পৰিযন্তং, যত্থ ৰতনসুত্তং (খু. পা. ৬.১ আদযো; সু. নি. ২২৪ আদযো) খন্ধপৰিত্তং (অ. নি. ৪.৬৭; চূড়ৱ. ২৫১) ধজগ্গপৰিত্তং (সং. নি. ১.২৪৯). আটানাটিযপৰিত্তং (দী. নি. ৩.২৭৫ আদযো), মোৰপৰিত্তন্তি (জা. ১.২.১৭-১৮) ইমেসং পৰিত্তানং আনুভাৱো ৱত্ততি. ৱিসযক্খেত্তং অনন্তমপৰিমাণং, যং ‘‘যাৱতা ৱা পন আকঙ্খেয্যা’’তি ৱুত্তং. এৱমেতেসু তীসু বুদ্ধক্খেত্তেসু একং আণাক্খেত্তং ৱিনস্সতি. তস্মিং পন ৱিনস্সন্তে জাতিক্খেত্তং ৱিনট্ঠমেৱ হোতি. ৱিনস্সন্তঞ্চ একতোৱ ৱিনস্সতি, সণ্ঠহন্তম্পি একতোৱ সণ্ঠহতি.

তীণি সংৱট্টমূলানীতি ৰাগদোসমোহসঙ্খাতানি তীণি সংৱট্টকাৰণানি. ৰাগাদীসু হি অকুসলমূলেসু উস্সন্নেসু লোকো ৱিনস্সতি. তথা হি ৰাগে উস্সন্নতৰে অগ্গিনা ৱিনস্সতি, দোসে উস্সন্নতৰে উদকেন, মোহে উস্সন্নতৰে ৱাতেন. কেচি পন ‘‘দোসে উস্সন্নতৰে অগ্গিনা, ৰাগে উদকেনা’’তি ৱদন্তি.

তীণি কোলাহলানীতি কপ্পকোলাহলং, বুদ্ধকোলাহলং, চক্কৱত্তিকোলাহলন্তি তীণি কোলাহলানি. তত্থ ‘‘ৱস্সসতসহস্সমত্থকে কপ্পুট্ঠানং নাম ভৱিস্সতী’’তিআদিনা দেৱতাহি উগ্ঘোসিতসদ্দো কপ্পকোলাহলং নাম হোতি. ‘‘ইতো ৱস্সসতসহস্সমত্থকে লোকো ৱিনস্সিস্সতি, মেত্তং, মাৰিসা, ভাৱেথ কৰুণং মুদিতং উপেক্খ’’ন্তি মনুস্সপথে দেৱতা ঘোসন্তিযো চৰন্তি. ‘‘ৱস্সসহস্সমত্থকে বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি বুদ্ধকোলাহলং নাম হোতি. ‘‘ইতো ৱস্সসহস্সমত্থকে বুদ্ধো উপ্পজ্জিত্ৱা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সঙ্ঘৰতনেন পৰিৱাৰিতো ধম্মং দেসেন্তো ৱিচৰিস্সতী’’তি দেৱতা উগ্ঘোসন্তি. ‘‘ৱস্সসতমত্থকে পন চক্কৱত্তী উপ্পজ্জিস্সতী’’তি চক্কৱত্তিকোলাহলং নাম হোতি. ‘‘ইতো ৱস্সসতমত্থকে সত্তৰতনসম্পন্নো চাতুদ্দীপিস্সৰো সহস্সপৰিৱাৰো ৱেহাসঙ্গমো চক্কৱত্তী ৰাজা উপ্পজ্জিস্সতী’’তি দেৱতা উগ্ঘোসন্তি.

অচিৰট্ঠেন ন ধুৱাতি উদকবুব্বুড়াদযো ৱিয ন চিৰট্ঠাযিতায ধুৱভাৱৰহিতা. অস্সাসৰহিতাতি সুপিনকে পীতপানীযং ৱিয অনুলিত্তচন্দনং ৱিয চ অস্সাসৱিৰহিতা.

উপকপ্পনমেঘোতি কপ্পৱিনাসকমেঘং সন্ধায ৱদতি. যস্মিঞ্হি সমযে কপ্পো অগ্গিনা নস্সতি, আদিতোৱ কপ্পৱিনাসকমহামেঘো উট্ঠহিত্ৱা কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়ে একমহাৱস্সং ৱস্সতি. মনুস্সা তুট্ঠহট্ঠা সব্ববীজানি নীহৰিত্ৱা ৱপন্তি. সস্সেসু পন গোখাযিতকমত্তেসু জাতেসু গদ্ৰভৰৱং ৰৱন্তো একবিন্দুম্পি ন ৱস্সতি, তদা পচ্ছিন্নং পচ্ছিন্নমেৱ ৱস্সং হোতি. তেনাহ ‘‘তদা নিক্খন্তবীজং..পে… একবিন্দুম্পি দেৱো ন ৱস্সতী’’তি. ‘‘ৱস্সসতসহস্স অচ্চযেন কপ্পৱুট্ঠানং ভৱিস্সতী’’তিআদিনা দেৱতাহি ৱুত্তৱচনং সুত্ৱা যেভুয্যেন মনুস্সা চ ভুম্মদেৱতা চ সংৱেগজাতা অঞ্ঞমঞ্ঞং মুদুচিত্তা হুত্ৱা মেত্তাদীনি পুঞ্ঞানী কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তন্তি, অৱীচিতো পট্ঠায তুচ্ছো হোতীতি.

পঞ্চ বীজজাতানীতি মূলবীজং খন্ধবীজং ফড়ুবীজং অগ্গবীজং বীজবীজন্তি পঞ্চ বীজানি জাতানি. তত্থ মূলবীজন্তি ৱচা, ৱচত্তং, হলিদ্দং, সিঙ্গিৱেৰন্তি এৱমাদি. খন্ধবীজন্তি অস্সত্থো, নিগ্ৰোধোতি এৱমাদি. ফড়ুবীজন্তি উচ্ছু, ৱেড়ু, নড়োতি এৱমাদি. অগ্গবীজন্তি অজ্জুকং, ফণিজ্জকন্তি এৱমাদি. বীজবীজন্তি ৱীহিআদি পুব্বণ্ণঞ্চেৱ মুগ্গমাসাদিঅপৰণ্ণঞ্চ. পচ্চযন্তৰসমৱাযে ৱিসদিসুপ্পত্তিযা ৱিসেসকাৰণভাৱতো ৰুহনসমত্থে সাৰফলে নিৰুড়্হো বীজ-সদ্দো তদত্থসিদ্ধিযা মূলাদীসুপি কেসুচি পৱত্ততীতি মূলাদিতো নিৱত্তনত্থং একেন বীজ-সদ্দেন ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং ‘‘বীজবীজ’’ন্তি ‘‘ৰূপৰূপং (ৱিসুদ্ধি. ২.৪৪৯) দুক্খদুক্খ’’ন্তি (সং. নি. ৪.৩২৭) যথা. যথা ফলপাকপৰিযন্তা ওসধিৰুক্খা ৱেড়ুকদলিআদযো.

যং কদাচীতিআদীসু যন্তি নিপাতমত্তং. কদাচীতি কিস্মিঞ্চি কালে. কৰহচীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. দীঘস্স অদ্ধুনোতি দীঘস্স কালস্স. অচ্চযেনাতি অতিক্কমেন. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

হিৰিওত্তপ্পসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.