৬. অব্যাকতৱগ্গো

১-২. অব্যাকতসুত্তাদিৱণ্ণনা

৫৪-৫৫. ছট্ঠৱগ্গস্স পঠমং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. দুতিযে অতীতে অত্তভাৱে নিব্বত্তকং কম্মন্তি ‘‘পুৰিমকম্মভৱস্মিং মোহো অৱিজ্জা, আযূহনা সঙ্খাৰা, নিকন্তি তণ্হা, উপগমনং উপাদানং, চেতনা ভৱো’’তি এৱমাগতং সপৰিক্খাৰং পঞ্চৱিধং কম্মৱট্টমাহ. এতৰহি মে অত্তভাৱো ন সিযাতি ৱিঞ্ঞাণনামৰূপসড়াযতনফস্সৱেদনাসহিতং পচ্চুপ্পন্নং পঞ্চৱিধং ৱিপাকৱট্টমাহ. যং অত্থিকন্তি যং পৰমত্থতো ৱিজ্জমানকং. তেনাহ ‘‘ভূত’’ন্তি. তঞ্হি পচ্চযনিব্বত্ততায ‘‘ভূত’’ন্তি ৱুচ্চতি. তং পজহামীতি তপ্পটিবদ্ধচ্ছন্দৰাগপ্পহানেন ততো এৱ আযতিং অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনৱসেন পজহামি পৰিচ্চজামি. হৰিতন্তন্তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.৩০৩) হৰিতমেৱ. অন্ত-সদ্দেন পদৱড্ঢনং কতং যথা ‘‘ৱনন্তং সুত্তন্ত’’ন্তি, অল্লতিণাদীনি আগম্ম নিব্বাযতীতি অত্থো. পথন্তন্তি মহামগ্গং. সেলন্তন্তি পব্বতং. উদকন্তন্তি উদকং. ৰমণীযং ৱা ভূমিভাগন্তি তিণগুম্বাদিৰহিতং ৱিৱিত্তং অব্ভোকাসভূমিভাগং. অনাহাৰাতি অপচ্চযা নিৰুপাদানা. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

অব্যাকতসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. তিস্সব্ৰহ্মাসুত্তৱণ্ণনা

৫৬. ততিযে ৱিৱিত্তানি তাদিসানি পন পৰিযন্তানি অতিদূৰানি হোন্তীতি আহ ‘‘অন্তিমপৰিযন্তিমানী’’তি. অন্তে ভৱানি অন্তিমানি, অন্তিমানিযেৱ পৰিযন্তিমানি. উভযেনপি অতিদূৰতং দস্সেতি. সমন্নাহাৰে ঠপযমানোতি ইন্দ্ৰিযং সমাকাৰেন ৱত্তেন্তো ইন্দ্ৰিযসমতং পটিপাদেন্তো নাম হোতি. ৱিপস্সনাচিত্তসম্পযুত্তো সমাধি, সতিপি সঙ্খাৰনিমিত্তাৱিৰহে নিচ্চনিমিত্তাদিৱিৰহতো ‘‘অনিমিত্তো’’তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘অনিমিত্তন্তি বলৱৱিপস্সনাসমাধি’’ন্তি.

তিস্সব্ৰহ্মাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪-৭. সীহসেনাপতিসুত্তাদিৱণ্ণনা

৫৭-৬০. চতুত্থে কুচ্ছিতো অৰিযো কদৰিযো. থদ্ধমচ্ছৰিযসদিসং হি কুচ্ছিতং সব্বনিহীনং নত্থি সব্বকুসলানং আদিভূতস্স নিসেধনতো. সেসমেত্থ পঞ্চমাদীনি চ উত্তানত্থানেৱ.

সীহসেনাপতিসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পচলাযমানসুত্তৱণ্ণনা

৬১. অট্ঠমে আলোকসঞ্ঞং মনসি কৰেয্যাসীতি দিৱা ৱা ৰত্তিং ৱা সূৰিযপজ্জোতচন্দমণিআদীনং আলোকং ‘‘আলোকো’’তি মনসি কৰেয্যাসি. ইদং ৱুত্তং হোতি – সূৰিযচন্দালোকাদিং দিৱা ৰত্তিঞ্চ উপলদ্ধং যথালদ্ধৱসেনেৱ মনসি কৰেয্যাসি, চিত্তে ঠপেয্যাসি. যথা তে সুভাৱিতালোককসিণস্স ৱিয কসিণালোকো যদিচ্ছকং যাৱদিচ্ছকঞ্চ সো আলোকো ৰত্তিযং উপতিট্ঠতি, যেন তত্থ দিৱাসঞ্ঞং ঠপেয্যাসি, দিৱা ৱিয ৱিগতথিনমিদ্ধোৱ ভৱেয্যাসীতি. তেনাহ ‘‘যথা দিৱা তথা ৰত্তি’’ন্তি. ইতি ৱিৱটেন চেতসাতি এৱং অপিহিতেন চিত্তেন থিনমিদ্ধপিধানেন অপিহিতত্তা. অপৰিযোনদ্ধেনাতি সমন্ততো অনোনদ্ধেন অসঞ্ছাদিতেন. সহোভাসন্তি সঞাণোভাসং. থিনমিদ্ধৱিনোদনআলোকোপি ৱা হোতু কসিণালোকোপি ৱা পৰিকম্মালোকোপি ৱা, উপক্কিলেসালোকো ৱিয সব্বোযং আলোকো ঞাণসমুট্ঠানোৱাতি. যেসং অকৰণে পুগ্গলো মহাজানিযো হোতি, তানি অৱস্সং কাতব্বানি. যানি অকাতুম্পি ৱট্টন্তি, সতি সমৱাযে কাতব্বতো তানি কৰণীযানীতি আহ ‘‘ইতৰানি কৰণীযানী’’তি. অথ ৱা কত্তব্বানি কম্মানি কৰণং অৰহন্তীতি কৰণীযানি. ইতৰানি কিচ্চানীতিপি ৱদন্তি.

আদিনযপ্পৱত্তা ৱিগ্গাহিককথাতি ‘‘ন ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানাসি, অহং ইমং ধম্মৱিনযং আজানামি, কিং ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানিস্সসি, মিচ্ছাপটিপন্নো ত্ৱমসি, অহমস্মি সম্মাপটিপন্নো, সহিতং মে, অসহিতং তে, পুৰেৱচনীযং পচ্ছা অৱচ, পচ্ছাৱচনীযং পুৰে অৱচ, অধিচিণ্ণং তে ৱিপৰাৱত্তং, আৰোপিতো তে ৱাদো, নিগ্গহিতো ত্ৱমসি. চৰ ৱাদপ্পমোক্খায, নিব্বেঠেহি ৱা সচে পহোসী’’তি (দী. নি. ১.১৮; ম. নি. ৩.৪১) এৱংপৱত্তা কথা. তত্থ সহিতং মেতি (দী. নি. অট্ঠ. ১.১৮) ময্হং ৱচনং সহিতং সিলিট্ঠং, অত্থযুত্তং কাৰণযুত্তন্তি অত্থো. সহিতন্তি ৱা পুব্বাপৰাৱিৰুদ্ধং. অসহিতং তেতি তুয্হং ৱচনং অসহিতং অসিলিট্ঠং. অধিচিণ্ণং তে ৱিপৰাৱত্তন্তি যং তুয্হং দীঘৰত্তাচিণ্ণৱসেন সুপ্পগুণং, তং ময্হং একৱচনেনেৱ ৱিপৰাৱত্তং পৰিৱত্তিত্ৱা ঠিতং, ন কিঞ্চি জানাসীতি অত্থো. আৰোপিতো তে ৱাদোতি মযা তৱ ৱাদে দোসো আৰোপিতো. চৰ ৱাদপ্পমোক্খাযাতি দোসমোচনত্থং চৰ ৱিচৰ, তত্থ তত্থ গন্ত্ৱা সিক্খাতি অত্থো. নিব্বেঠেহি ৱা সচে পহোসীতি অথ সযং পহোসি, ইদানি এৱ নিব্বেঠেহীতি অত্থো.

তণ্হা সব্বসো খীযন্তি এত্থাতি তণ্হাসঙ্খযো, তস্মিং. তণ্হাসঙ্খযেতি চ ইদং ৱিসযে ভুম্মন্তি আহ ‘‘তং আৰম্মণং কত্ৱা’’তি. ৱিমুত্তচিত্ততাযাতি সব্বসংকিলেসেহি ৱিপ্পযুত্তচিত্ততায. অপৰভাগে পটিপদা নাম অৰিযসচ্চাভিসমযো. সা সাসনচাৰিগোচৰা পচ্চত্তং ৱেদিতব্বতোতি আহ ‘‘পুব্বভাগপ্পটিপদং সংখিত্তেন দেসেথাতি পুচ্ছতী’’তি. অকুপ্পধম্মতায খযৱযসঙ্খাতং অন্তং অতীতাতি অচ্চন্তা, সো এৱ অপৰিহাযনসভাৱত্তা অচ্চন্তা নিট্ঠা অস্সাতি অচ্চন্তনিট্ঠা. তেনাহ ‘‘একন্তনিট্ঠো সততনিট্ঠোতি অত্থো’’তি. ন হি পটিৱিদ্ধস্স লোকুত্তৰধম্মস্স দস্সন্নং কুপ্পন্নং নাম অত্থি. অচ্চন্তমেৱ চতূহি যোগেহি খেমো এতস্স অত্থীতি অচ্চন্তযোগক্খেমী. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স ৱুসিতত্তা তস্স চ অপৰিহাযনসভাৱত্তা অচ্চন্তং ব্ৰহ্মচাৰীতি অচ্চন্তব্ৰহ্মচাৰী. তেনাহ ‘‘নিচ্চব্ৰহ্মচাৰীতি অত্থো’’তি. পৰিযোসানন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযপৰিযপৰিযোসানং ৱট্টদুক্খপৰিযোসানঞ্চ.

পঞ্চক্খন্ধাতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. সক্কাযসব্বঞ্হি সন্ধায ইধ ‘‘সব্বে ধম্মা’’তি ৱুত্তং ৱিপস্সনাৱিসযস্স অধিপ্পেতত্তা. তস্মা আযতনধাতুযোপি তগ্গতিকা এৱ দট্ঠব্বা. তেনাহ ভগৱা ‘‘নালং অভিনিৱেসাযা’’তি. ন যুত্তা অভিনিৱেসায ‘‘এতং মম, এসো মে অত্তা’’তি অজ্ঝোসানায. ‘‘অলমেৱ নিব্বিন্দিতুং অলং ৱিৰজ্জিতু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.২৭২; সং. নি. ২.১২৪, ১২৮, ১৩৪, ১৪৩) ৱিয অলং-সদ্দো যুত্তত্থোপি হোতীতি আহ ‘‘ন যুত্তা’’তি. সম্পজ্জন্তীতি ভৱন্তি. যদিপি ‘‘ততিযা চতুত্থী’’তি ইদং ৱিসুদ্ধিদ্ৱযং অভিঞ্ঞাপঞ্ঞা, তস্স পন সপচ্চযনামৰূপদস্সনভাৱতো সতি চ পচ্চযপৰিগ্গহে সপচ্চযত্তা অনিচ্চন্তি, নামৰূপস্স অনিচ্চতায দুক্খং, দুক্খঞ্চ অনত্তাতি অত্থতো লক্খণত্তযং সুপাকটমেৱ হোতীতি আহ ‘‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি ঞাতপৰিঞ্ঞায অভিজানাতী’’তি. তথেৱ তীৰণপৰিঞ্ঞাযাতি ইমিনা অনিচ্চাদিভাৱেন নালং অভিনিৱেসাযাতি নামৰূপস্স উপসংহৰতি, ন অভিঞ্ঞাপঞ্ঞানং সম্ভাৰধম্মানং. পুৰিমায হি অত্থতো আপন্নং লক্খণত্তযং গণ্হাতি সলক্খণসল্লক্খণপৰত্তা তস্সা. দুতিযায সৰূপতো তস্সা লক্খণত্তযাৰোপনৱসেন সম্মসনভাৱতো. একচিত্তক্খণিকতায অভিনিপাতমত্ততায চ অপ্পমত্তকম্পি. ৰূপপৰিগ্গহস্স ওড়াৰিকভাৱতো অৰূপপৰিগ্গহং দস্সেতি. দস্সেন্তো চ ৱেদনায আসন্নভাৱতো, ৱিসেসতো সুখসাৰাগিতায, ভৱস্সাদগধিতমানসতায চ থেৰস্স ৱেদনাৱসেন নিব্বত্তেত্ৱা দস্সেতি.

খযৱিৰাগোতি খযসঙ্খাতো ৱিৰাগো সঙ্খাৰানং পলুজ্জনা. যং আগম্ম সব্বসো সঙ্খাৰেহি ৱিৰজ্জনা হোতি, তং নিব্বানং অচ্চন্তৱিৰাগো. নিৰোধানুপস্সিম্হিপীতি নিৰোধানুপস্সিপদেপি. এসেৱ নযোতি অতিদিসিত্ৱা তং একদেসেন ৱিৱৰন্তো ‘‘নিৰোধোপি হি…পে… দুৱিধোযেৱা’’তি আহ. খন্ধানং পৰিচ্চজনং তপ্পটিবদ্ধকিলেসপ্পহানৱসেনাতি যেনাকাৰেন ৱিপস্সনা কিলেসে পজহতি, তেনাকাৰেন তংনিমিত্তক্খন্ধে চ পজহতীতি ৱত্তব্বতং অৰহতীতি আহ ‘‘সা হি…পে… ৱোস্সজ্জতী’’তি. আৰম্মণতোতি কিচ্চসাধনৱসেন আৰম্মণকৰণতো. এৱঞ্হি মগ্গতো অঞ্ঞেসং নিব্বানাৰম্মণানং পক্খন্দনৱোস্সগ্গাভাৱো সিদ্ধোৱ হোতি. পৰিচ্চজনেন পক্খন্দনেন চাতি দ্ৱীহিপি ৱা কাৰণেহি. সোতি মগ্গো. সব্বেসং খন্ধানং ৱোস্সজ্জনং তপ্পটিবদ্ধসংকিলেসপ্পহানেন দট্ঠব্বং. যস্মা ৱা ৱিপস্সনাচিত্তং পক্খন্দতীতি মগ্গসম্পযুত্তচিত্তং সন্ধাযাহ. মগ্গো চ সমুচ্ছেদৱসেন কিলেসে খন্ধে চ পৰিচ্চজতি, তস্মা যথাক্কমং ৱিপস্সনামগ্গানঞ্চ ৱসেন পক্খন্দনপৰিচ্চাগৱোস্সগ্গাপি ৱেদিতব্বা. তদুভযসমঙ্গীতি ৱিপস্সনাসমঙ্গী মগ্গসমঙ্গী চ. ‘‘অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞং পজহতী’’তিআদিৱচনতো (পটি. ম. ১.৫২) হি যথা ৱিপস্সনায কিলেসানং পৰিচ্চাগপ্পটিনিস্সগ্গো লব্ভতি, এৱং আযতিং তেহি কিলেসেহি উপ্পাদেতব্বক্খন্ধানম্পি পৰিচ্চাগপটিনিস্সগ্গো ৱত্তব্বো. পক্খন্দনপটিনিস্সগ্গো পন মগ্গে লব্ভমানায একন্তকাৰণভূতায ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনায ৱসেন ৱেদিতব্বো. মগ্গে পন তদুভযম্পি ঞাযাগতমেৱ নিপ্পৰিযাযতোৱ লব্ভমানত্তা. তেনাহ ‘‘তদুভযসমঙ্গীপুগ্গলো’’তিআদি. পুচ্ছন্তস্স অজ্ঝাসযৱসেন ‘‘ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতী’’তি এত্থ কামুপাদানৱসেন উপাদিযনং পটিক্খিপতীতি আহ ‘‘তণ্হাৱসেন ন উপাদিযতী’’তি. তণ্হাৱসেন ৱা অসতি উপাদিযনে দিট্ঠিৱসেন উপাদিযনং অনৱকাসমেৱাতি ‘‘তণ্হাৱসেন’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. ন পৰামসতীতি নাদিযতি. দিট্ঠিপৰামাসৱসেন ৱা ‘‘নিচ্চ’’ন্তিআদিনা ন পৰামসতি. সংখিত্তেনেৱ কথেসীতি তস্স অজ্ঝাসযৱসেন পপঞ্চং অকত্ৱা কথেসি.

পচলাযমানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. মেত্তসুত্তৱণ্ণনা

৬২. নৱমে মা, ভিক্খৱে, পুঞ্ঞানন্তি (ইতিৱু. অট্ঠ. ৬২) এত্থ মাতি পটিসেধে নিপাতো. পুঞ্ঞ-সদ্দো ‘‘কুসলানং, ভিক্খৱে, ধম্মানং সমাদানহেতু এৱমিদং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৮০) পুঞ্ঞফলে আগতো. ‘‘অৱিজ্জাগতোযং, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলো পুঞ্ঞঞ্চে সঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতী’’তিআদীসু (সং. নি. ২.৫১) কামৰূপাৱচৰসুচৰিতেসু. ‘‘পুঞ্ঞূপগং হোতি ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ২.৫১) সুগতিৱিসেসভূতে উপপত্তিভৱে. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু, ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূ’’তিআদীসু (ইতিৱু. ৬০; দী. নি. ৩.৩০৫; অ. নি. ৮.৩৬) কুসলচেতনাযং. ইধ পন তেভূমককুসলধম্মে ৱেদিতব্বো. ভাযিত্থাতি এত্থ দুৱিধং ভযং ঞাণভযং, সাৰজ্জভযন্তি. তত্থ ‘‘যেপি তে, ভিক্খৱে, দেৱা দীঘাযুকা ৱণ্ণৱন্তো সুখবহুলা উচ্চেসু ৱিমানেসু চিৰট্ঠিতিকা, তেপি তথাগতস্স ধম্মদেসনং সুত্ৱা যেভুয্যেন ভযং সংৱেগং সন্তাসং আপজ্জন্তী’’তি (অ. নি. ৪.৩৩) আগতং ঞাণভযং. ‘‘অহুদেৱ ভযং, অহু ছম্ভিতত্তং, অহু লোমহংসো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩১৮) আগতং সাৰজ্জভযং. ইধাপি সাৰজ্জভযমেৱ. অযঞ্হেত্থ অত্থো – ভিক্খৱে, দীঘৰত্তং কাযৱচীসংযমো ৱত্তপ্পটিৱত্তপূৰণং একাসনং একসেয্যং ইন্দ্ৰিযদমো ধুতধম্মেহি চিত্তস্স নিগ্গহো সতিসম্পজঞ্ঞং কম্মট্ঠানানুযোগৱসেন ৱীৰিযাৰম্ভোতি এৱমাদীনি যানি ভিক্খুনা নিৰন্তৰং পৱত্তেতব্বানি পুঞ্ঞানি, তেহি মা ভাযিত্থ, মা ভযং সন্তাসং আপজ্জিত্থ. একচ্চস্স দিট্ঠধম্মসুখস্স উপৰোধভযেন সম্পৰাযিকনিব্বানসুখদাযকেহি পুঞ্ঞেহি মা ভাযিত্থাতি. নিস্সক্কে ইদং সামিৱচনং.

ইদানি ততো অভাযিতব্বভাৱে কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘সুখস্সেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ সুখ-সদ্দো ‘‘সুখো বুদ্ধানমুপ্পাদো, সুখা ৱিৰাগতা লোকে’’তিআদীসু (ধ. প. ১৯৪) সুখমূলে আগতো. ‘‘যস্মা চ খো, মহালি, ৰূপং সুখং সুখানুপতিতং সুখাৱক্কন্ত’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৩.৬০) সুখাৰম্মণে. ‘‘যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, ন সুকৰং অক্খানেন পাপুণিতুং যাৱ সুখা সগ্গা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২৫৫) সুখপচ্চযট্ঠানে. ‘‘সুখো পুঞ্ঞস্স উচ্চযো’’তিআদীসু (ধ. প. ১১৮) সুখহেতুম্হি. ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰা এতে ধম্মা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৮২) অব্যাপজ্জে. ‘‘নিব্বানং পৰমং সুখ’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ২.২১৫; ধ. প. ২০৩, ২০৪) নিব্বানে. ‘‘সুখস্স চ পহানা’’তিআদীসু (দী. নি. ১.২৩২; ম. নি. ১.২৭১; সং. নি. ২.১৫২) সুখৱেদনাযং. ‘‘অদুক্খমসুখং সন্তং, সুখমিচ্চেৱ ভাসিত’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৪.২৫৩; ইতিৱু. ৫৩) উপেক্খাৱেদনাযং. ‘‘দ্ৱেপি মযা, আনন্দ, ৱেদনা ৱুত্তা পৰিযাযেন সুখা ৱেদনা দুক্খা ৱেদনা’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৮৯) ইট্ঠসুখেসু. ‘‘সুখো ৱিপাকো পুঞ্ঞান’’ন্তিআদীসু (পেটকো. ২৩) ইট্ঠৱিপাকে. ইধাপি ইট্ঠৱিপাকে এৱ দট্ঠব্বো. ইট্ঠস্সাতিআদীসু ইচ্ছিতব্বতো চেৱ অনিট্ঠপ্পটিপক্খতো চ ইট্ঠস্স. কমনীযতো মনস্মিঞ্চ কমনতো পৱিসনতো কন্তস্স. পিযাযিতব্বতো সন্তপ্পনতো চ পিযস্স. মননীযতো মনস্স ৱড্ঢনতো চ মনাপস্সাতি অত্থো ৱেদিতব্বো. যদিদং পুঞ্ঞানীতি পুঞ্ঞানীতি যদিদং ৱচনং, এতং সুখস্স ইট্ঠস্স ৱিপাকস্স অধিৱচনং নামং. সুখস্সেতং যদিদং পুঞ্ঞানীতি ফলেন কাৰণস্স অভেদোপচাৰং ৱদতি. তেন কতূপচিতানং পুঞ্ঞানং অৱস্সংভাৱিফলং সুত্ৱা অপ্পমত্তেন সক্কচ্চং পুঞ্ঞানি কত্তব্বানীতি পুঞ্ঞকিৰিযাযং নিযোজেতি, আদৰঞ্চ নেসং তত্থ উপ্পাদেতি.

ইদানি অত্তনা সুনেত্তকালে কতেন পুঞ্ঞকম্মেন দীঘৰত্তং পচ্চনুভূতং ভৱন্তৰপ্পটিচ্ছন্নং উড়াৰতৰং পুঞ্ঞৱিপাকং উদাহৰিত্ৱা তমত্থং পাকটতৰং কৰোন্তো ‘‘অভিজানামি খো পনাহ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অভিজানামীতি অভিৱিসিট্ঠেন ঞাণেন জানামি, পচ্চক্খতো বুজ্ঝামি. দীঘৰত্তন্তি চিৰকালং. পুঞ্ঞানন্তি দানাদীনং কুসলধম্মানং. সত্ত ৱস্সানীতি সত্ত সংৱচ্ছৰানি. মেত্তচিত্তন্তি মিজ্জতীতি মেত্তা, সিনিয্হতীতি অত্থো. মিত্তে ভৱা, মিত্তস্স ৱা এসা পৱত্তীতিপি মেত্তা. লক্খণাদিতো পন হিতাকাৰপ্পৱত্তিলক্খণা, হিতূপসংহাৰৰসা, আঘাতৱিনযপচ্চুপট্ঠানা, সত্তানং মনাপভাৱদস্সনপদট্ঠানা. ব্যাপাদূপসমো এতিস্সা সম্পত্তি, সিনেহসম্ভৱো ৱিপত্তি. মেত্তচিত্তং ভাৱেত্ৱাতি মেত্তাসহগতং চিত্তং, চিত্তসীসেন সমাধি ৱুত্তোতি মেত্তাসমাধিং মেতাব্ৰহ্মৱিহাৰং উপ্পাদেত্ৱা চেৱ ৱড্ঢেত্ৱা চ.

সত্ত সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পেতি সত্ত মহাকপ্পে. সংৱট্টৱিৱট্টগ্গহণেনেৱ হি সংৱট্টট্ঠাযিৱিৱট্টট্ঠাযিনোপি গহিতা. ইমং লোকন্তি কামলোকং. সংৱট্টমানে সুদন্তি সংৱট্টমানে, সুদন্তি নিপাতমত্তং, ৱিপজ্জমানেতি অত্থো. ‘‘ৱৰসংৱত্তট্ঠানে সুদ’’ন্তিপি পঠন্তি. কপ্পেতি কালে. কপ্পসীসেন হি কালো ৱুত্তো, কালে খীযমানে সব্বোপি খীযতেৱ. যথাহ – ‘‘কালো ঘসতি ভূতানি, সব্বানেৱ সহত্তনা’’তি (জা. ১.২.১৯০). ‘‘আভস্সৰূপগো হোমী’’তি ৱুত্তত্তা তেজোসংৱট্টৱসেনেত্থ কপ্পৱুট্ঠানং ৱেদিতব্বং. আভস্সৰূপগোতি তত্থ পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন আভস্সৰব্ৰহ্মলোকং উপগচ্ছামীতি আভস্সৰূপগো হোমি. ৱিৱট্টমানেতি সণ্ঠহমানেতি অত্থো. সুঞ্ঞং ব্ৰহ্মৱিমানং উপপজ্জামীতি কস্সচি সত্তস্স তত্থ নিব্বত্তস্স অভাৱতো সুঞ্ঞং যং পঠমজ্ঝানভূমিসঙ্খাতং ব্ৰহ্মৱিমানং আদিতো নিব্বত্ততি, তং পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন উপপজ্জামি উপেমি.

ব্ৰহ্মাতি কামাৱচৰসত্তেহি ৱিসিট্ঠট্ঠেন তথা তথা ব্ৰূহিতগুণতায ব্ৰহ্মৱিহাৰতো নিব্বত্তনট্ঠেন চ ব্ৰহ্মা. ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জব্ৰহ্মপুৰোহিতেহি মহন্তো ব্ৰহ্মাতি মহাব্ৰহ্মা, ততো এৱ তে অভিভৱিত্ৱা ঠিতত্তা অভিভূ. তেহি ন কেনচিপি গুণেন অভিভূতোতি অনভিভূতো. অঞ্ঞদত্থূতি একংসৱচনে নিপাতো. দস্সনতো দসো, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং দস্সনসমত্থো অভিঞ্ঞাঞাণেন পস্সিতব্বং পস্সামীতি অত্থো. সেসব্ৰহ্মানং ইদ্ধিপাদভাৱনাবলেন অত্তনো চিত্তঞ্চ মম ৱসে ৱত্তেমীতি ৱসৱত্তী হোমীতি যোজেতব্বং. তদা কিৰ বোধিসত্তো অট্ঠসমাপত্তিলাভীপি সমানো তথা সত্তহিতং অত্তনো পাৰমিপূৰণঞ্চ ওলোকেন্তো তাসু এৱ দ্ৱীসু ঝানভূমীসু নিকন্তি উপ্পাদেত্ৱা মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰৱসেন অপৰাপৰং সংসৰি. তেন ৱুত্তং ‘‘সত্ত ৱস্সানি…পে… ৱসৱত্তী’’তি.

এৱং ভগৱা ৰূপাৱচৰপুঞ্ঞস্স ৱিপাকমহন্ততং পকাসেত্ৱা ইদানি কামাৱচৰপুঞ্ঞস্সপি ৱিপাকং দস্সেন্তো ‘‘ছত্তিংসক্খত্তু’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ সক্কো অহোসিন্তি ছত্তিংসক্খত্তুং ছত্তিংসৱাৰে অঞ্ঞত্থ অনুপপজ্জিত্ৱা নিৰন্তৰং সক্কো দেৱানমিন্দো তাৱতিংসদেৱৰাজা অহোসিং. ৰাজা অহোসিন্তিআদীসু চতূহি অচ্ছৰিযধম্মেহি চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি চ লোকং ৰঞ্জেতীতি ৰাজা. চক্কৰতনং ৱত্তেতি, চতূহি সম্পত্তিচক্কেহি ৱত্ততি, তেহি চ পৰং ৱত্তেতি, পৰহিতায চ ইৰিযাপথচক্কানং ৱত্তো এতস্মিং অত্থীতি চক্কৱত্তী. ‘‘ৰাজা’’তি চেত্থ সামঞ্ঞং, ‘‘চক্কৱত্তী’’তি ৱিসেসং. ধম্মেন চৰতীতি ধম্মিকো, ঞাযেন সমেন ৱত্ততীতি অত্থো. ধম্মেনেৱ ৰজ্জং লভিত্ৱা ৰাজা জাতোতি ধম্মৰাজা, দসৱিধে কুসলধম্মে অগৰহিতে চ ৰাজধম্মে নিযুত্তোতি ধম্মিকো. তেন চ ধম্মেন সকলং লোকং ৰঞ্জেতীতি ধম্মৰাজা. পৰহিতধম্মকৰণেন ৱা ধম্মিকো, অত্তহিতধম্মকৰণেন ধম্মৰাজা. যস্মা চক্কৱত্তী ধম্মেন ঞাযেন ৰজ্জং অধিগচ্ছতি, ন অধম্মেন, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ধম্মেন লদ্ধৰজ্জত্তা ধম্মৰাজা’’তি.

চতূসু দিসাসু সমুদ্দপৰিযোসানতায চাতুৰন্তা নাম তত্থ তত্থ দীপে মহাপথৱীতি আহ ‘‘পুৰত্থিম…পে… ইস্সৰো’’তি. ৱিজিতাৱীতি ৱিজেতব্বস্স ৱিজিতৱা, কামকোধাদিকস্স অব্ভন্তৰস্স পটিৰাজভূতস্স বাহিৰস্স চ অৰিগণস্স ৱিজযী ৱিজিনিত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. কামং চক্কৱত্তিনো কেনচি যুদ্ধং নাম নত্থি, যুদ্ধেন পন সাধেতব্বস্স ৱিজযস্স সিদ্ধিযা ‘‘ৱিজিতসঙ্গামো’’তি ৱুত্তং. জনপদো ৱা চতুব্বিধঅচ্ছৰিযধম্মেন সমন্নাগতো অস্মিং ৰাজিনি থাৱৰিযং কেনচি অসংহাৰিযং দড়্হভত্তিভাৱং পত্তো, জনপদে ৱা অত্তনো ধম্মিকায পটিপত্তিযা থাৱৰিযং থিৰভাৱং পত্তোতি জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো. চণ্ডস্স হি ৰঞ্ঞো বলিদণ্ডাদীহি লোকং পীড়যতো মনুস্সা মজ্ঝিমজনপদং ছড্ডেত্ৱা পব্বতসমুদ্দতীৰকন্দৰাদীনি নিস্সায পচ্চন্তে ৱাসং কপ্পেন্তি. অতিমুদুকস্স ৰঞ্ঞো চোৰেহি সাহসিকধনৱিলোপপীড়িতা মনুস্সা পচ্চন্তং পহায জনপদমজ্ঝে ৱাসং কপ্পেন্তি. ইতি এৱৰূপে ৰাজিনি জনপদো থিৰভাৱং ন পাপুণাতি.

সত্তৰতনসমন্নাগতোতি চক্কৰতনাদীহি সত্তহি ৰতনেহি সমুপেতো. তেসু হি ৰাজা চক্কৱত্তী চক্কৰতনেন অজিতং জিনাতি, হত্থিঅস্সৰতনেহি ৱিজিতে সুখেনেৱ অনুৱিচৰতি, পৰিণাযকৰতনেন ৱিজিতমনুৰক্খতি, অৱসেসেহি উপভোগসুখমনুভৱতি. পঠমেন চস্স উস্সাহসত্তিযোগো, পচ্ছিমেন মন্তসত্তিযোগো, হত্থিঅস্সগহপতিৰতনেহি পভুসত্তিযোগো সুপৰিপুণ্ণো হোতি. ইত্থিমণিৰতনেহি উপভোগসুখমনুভৱতি, সেসেহি ইস্সৰিযসুখং. ৱিসেসতো চস্স পুৰিমানি তীণি অদোসকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেন সম্পজ্জন্তি, মজ্ঝিমানি অলোভকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেন, পচ্ছিমমেকং অমোহকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেনাতি.

সূৰাতি সত্তিৱন্তো, নিব্ভযাতি অত্থোতি আহ ‘‘অভীৰুনো’’তি. অঙ্গন্তি কাৰণং. যেন কাৰণেন ‘‘ৱীৰা’’তি ৱুচ্চেয্যুং, তং ৱীৰঙ্গং. তেনাহ ‘‘ৱীৰিযস্সেতং নাম’’ন্তি. যাৱ চক্কৱাড়পব্বতা চক্কস্স ৱত্তনতো ‘‘চক্কৱাড়পব্বতং সীমং কত্ৱা ঠিতসমুদ্দপৰিযন্ত’’ন্তি ৱুত্তং. অদণ্ডেনাতি ইমিনা ধনদণ্ডস্স সৰীৰদণ্ডস্স চ অকৰণং ৱুত্তং. অসত্থেনাতি ইমিনা পন সেনায যুজ্ঝনস্সাতি তদুভযং দস্সেতুং ‘‘ন দণ্ডেনা’’তিআদি ৱুত্তং. ইদং ৱুত্তং হোতি – যে কতাপৰাধে সত্তে সতম্পি সহস্সম্পি গণ্হন্তি, তে ধনদণ্ডেন ৰজ্জং কাৰেন্তি. যে ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসন্তি, তে সত্থদণ্ডেন. অহং পন দুৱিধম্পি দণ্ডং পহায অদণ্ডেন অজ্ঝাৱসিং. যে একতোধাৰাদিনা সত্থেন পৰং ৱিহেঠেন্তি, তে সত্থেন ৰজ্জং কাৰেন্তি নাম. অহং পন সত্থেন খুদ্দকমক্খিকায পিৱনমত্তম্পি লোহিতং কস্সচি অনুপ্পাদেত্ৱা ধম্মেনেৱ ‘‘এহি খো, মহাৰাজা’’তি এৱং পটিৰাজূহি সম্পটিচ্ছিতাগমনো ৱুত্তপ্পকাৰং পথৱিং অভিজিনিত্ৱা অজ্ঝাৱসিং, অভিৱিজিনিত্ৱা সামী হুত্ৱা ৱসিন্তি.

ইতি ভগৱা অত্তানং কাযসক্খিং কত্ৱা পুঞ্ঞানং ৱিপাকমহন্ততং পকাসেত্ৱা ইদানি তমেৱত্থং গাথাবন্ধনেন দস্সেন্তো ‘‘পস্স, পুঞ্ঞানং ৱিপাক’’ন্তিআদিমাহ. সুখেসিনোতি আলপনৱচনমেতং, তেন সুখপৰিযেসকে সত্তে আমন্তেতি. পাড়িযং পন ‘‘পস্সথা’’তি ৱত্তব্বে ‘‘পস্সা’’তি ৱচনব্যত্তযো কতোতি দট্ঠব্বো. মনুস্সানং উৰে সত্থং ঠপেত্ৱা ইচ্ছিতধনহৰণাদিনা ৱা সাহসকাৰিতায সাহসিকা, তেসং কম্মং সাহসিককম্মং. পথৱিযা ইস্সৰো পথব্যোতি আহ ‘‘পুথৱিসামিকো’’তি.

মেত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. ভৰিযাসুত্তৱণ্ণনা

৬৩. দসমে উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা উদ্ধং উগ্গতত্তা উচ্চং পত্থটত্তা মহন্তং অৱিনিব্ভোগং ৱিনিভুঞ্জিত্ৱা গহেতুং অসক্কুণেয্যং সদ্দং কৰোন্তা ৱদন্তি. ৱচীঘোসোপি হি বহূহি একজ্ঝং পৱত্তিতো অত্থতো চ সদ্দতো চ দুৰৱবোধো কেৱলং মহানিগ্ঘোসো এৱ হুত্ৱা সোতপথমাগচ্ছতি. মচ্ছৱিলোপেতি মচ্ছে ৱিলুম্পিত্ৱা ৱিয গহণে, মচ্ছানং ৱা ৱিলুম্পনে. কেৱট্টানঞ্হি মচ্ছপচ্ছিট্ঠপিতট্ঠানে মহাজনো সন্নিপতিত্ৱা ‘‘ইধ অঞ্ঞং একং মচ্ছং দেহি, একং মচ্ছফালং দেহি, এতস্স তে মহা দিন্নো, ময্হং খুদ্দকো’’তি এৱং উচ্চাসদ্দমহাসদ্দং কৰোন্তি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘কেৱট্টানং মচ্ছপচ্ছিং ওতাৰেত্ৱা ঠিতট্ঠানে’’তি. মচ্ছগ্গহণত্থং জালে পক্খিত্তেপি তস্মিং ঠানে কেৱট্টা চেৱ অঞ্ঞে চ ‘‘পৱিট্ঠো ন পৱিট্ঠো, গহিতো ন গহিতো’’তি মহাসদ্দং কৰোন্তি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘জালে ৱা…পে… মহাসদ্দো হোতী’’তি. কত্তব্বৱত্তন্তি পাদপৰিকম্মাদিকত্তব্বকিচ্চং. খৰাতি চিত্তেন ৱাচায চ কক্খড়া. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

ভৰিযাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. কোধনসুত্তৱণ্ণনা

৬৪. একাদসমে সপত্তকৰণাতি ৱা সপত্তেহি কাতব্বা. কোধনন্তি কুজ্ঝনসীলং. কোধনোযন্তি কুজ্ঝনো অযং. অযন্তি চ নিপাতমত্তং. কোধপৰেতোতি কোধেন অনুগতো, পৰাভিভূতো ৱা. দুব্বণ্ণোৱ হোতীতি পকতিযা ৱণ্ণৱাপি অলঙ্কতপ্পটিযত্তোপি মুখৱিকাৰাদিৱসেন ৱিৰূপো এৱ হোতি. এতৰহি আযতিঞ্চাতি কোধাভিভূতস্স একন্তমিদং ফলন্তি দীপেতুং ‘‘দুব্বণ্ণোৱা’’তি অৱধাৰণং কত্ৱা পুন ‘‘কোধাভিভূতো’’তি ৱুত্তং.

অযসভাৱন্তি অকিত্তিমভাৱং. অত্তনো পৰেসঞ্চ অনত্থং জনেতীতি অনত্থজননো. অন্তৰতোতি অব্ভন্তৰতো, চিত্ততো ৱা. তং জনো নাৱবুজ্ঝতীতি কোধসঙ্খাতং অন্তৰতো অব্ভন্তৰে অত্তনো চিত্তেযেৱ জাতং অনত্থজননচিত্তপ্পকোপনাদিভযং ভযহেতুং অযং বালমহাজনো ন জানাতি. যন্তি যত্থ. ভুম্মত্থে হি এতং পচ্চত্তৱচনং. যস্মিং কালে কোধো সহতে নৰং, অন্ধতমং তদা হোতীতি সম্বন্ধো. যন্তি ৱা কাৰণৱচনং, যস্মা কোধো উপ্পজ্জমানো নৰং সহতে অভিভৱতি, তস্মা অন্ধতমং তদা হোতি, যদা কুদ্ধোতি অত্থো যং-তং-সদ্দানং একন্তসম্বন্ধভাৱতো. অথ ৱা যন্তি কিৰিযাপৰামসনং. সহতেতি যদেতং কোধস্স সহনং অভিভৱনং, এতং অন্ধতমং ভৱনন্তি অত্থো. অথ ৱা যং নৰং কোধো সহতে অভিভৱতি, তস্স অন্ধতমং তদা হোতি. ততো চ কুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, কুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতীতি.

ভূনং ৱুচ্চতি ৱুদ্ধি, তস্স হননং ঘাতো এতেসন্তি ভূনহচ্চানি. তেনাহ ‘‘হতৱুদ্ধীনী’’তি. দম-সদ্দেন ৱুত্তমেৱত্থং ৱিভাৱেতুং পঞ্ঞাৱীৰিযেন দিট্ঠিযাতি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘কতৰেন দমেনা’’তিআদিমাহ. অনেকত্থো হি দম-সদ্দো. ‘‘সচ্চেন দন্তো দমসা উপেতো, ৱেদন্তগূ ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযো’’তি (সং. নি. ১.১৯৫; সু. নি. ৪৬৭) এত্থ হি ইন্দ্ৰিযসংৱৰো দমোতি ৱুত্তো ‘‘মনচ্ছট্ঠানি ইন্দ্ৰিযানি দমেতী’’তি কত্ৱা. ‘‘যদি সচ্চা দমা চাগা, খন্ত্যা ভিয্যোধ ৱিজ্জতী’’তি (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৯১) এত্থ পঞ্ঞা দমো ‘‘সংকিলেসং দমেতি পজহতী’’তি কত্ৱা. ‘‘দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৱজ্জেন অত্থি পুঞ্ঞং, অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’’তি (সং. নি. ৪.৩৬৫) এত্থ উপোসথকম্মং দমো ‘‘উপৱসনৱসেন কাযকম্মাদীনি দমেতী’’তি কত্ৱা. ‘‘সক্খিস্সসি খো ত্ৱং, পুণ্ণ, ইমিনা দমূপসমেন সমন্নাগতো সুনাপৰন্তস্মিং জনপদন্তৰে ৱিহৰিতু’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩৯৬; সং. নি. ৪.৮৮) এত্থ অধিৱাসনক্খন্তি দমো ‘‘কোধূপনাহমক্খাদিকে দমেতি ৱিনোদেতী’’তি কত্ৱা. ‘‘ন মানকামস্স দমো ইধত্থি, ন মোনমত্থি অসমাহিতস্সা’’তি (সং. নি. ১.৯) এত্থ অভিসম্বোজ্ঝঙ্গাদিকো সমাধিপক্খিকো ধম্মো দমো ‘‘দম্মতি চিত্তং এতেনা’’তি কত্ৱা. ইধাপি ‘‘তং দমেন সমুচ্ছিন্দে, পঞ্ঞাৱীৰিযেন দিট্ঠিযা’’তি ৱচনতো দম-সদ্দেন পঞ্ঞাৱীৰিযদিট্ঠিযো ৱুত্তা.

কোধনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অব্যাকতৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.