১. সত্তৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিসুত্তৱণ্ণনা

৪৪. পঞ্চমস্স পঠমে যস্মা নিদস্সনত্থে নিপাতো (দী. নি. টী. ২.১২৭) তস্মা সেয্যথাপি মনুস্সাতি যথা মনুস্সাতি ৱুত্তং হোতি. ৱিসেসো হোতিযেৱ সতিপি বাহিৰস্স কাৰণস্স অভেদে অজ্ঝত্তিকস্স ভিন্নত্তা. নানত্তং কাযে এতেসং, নানত্তো ৱা কাযো এতেসন্তি নানত্তকাযা. ইমিনা নযেন সেসপদেসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো. নেসন্তি মনুস্সানং. নানত্তা সঞ্ঞা এতেসং অত্থীতি নানত্তসঞ্ঞিনো. সুখসমুস্সযতো ৱিনিপাতো এতেসং অত্থীতি ৱিনিপাতিকা সতিপি দেৱভাৱে দিব্বসম্পত্তিযা অভাৱতো. অপাযেসু ৱা গতো নত্থি নিপাতো এতেসন্তি ৱিনিপাতিকা. তেনাহ ‘‘চতুঅপাযৱিনিমুত্তা’’তি. পিযঙ্কৰমাতাদীনং ৱিযাতি পিযঙ্কৰমাতা কিৰ যক্খিনী পচ্চূসসমযে অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স ধম্মং সজ্ঝাযতো সুত্ৱা –

‘‘মা সদ্দমকৰী পিযঙ্কৰ, ভিক্খু ধম্মপদানি ভাসতি;

অপি ধম্মপদং ৱিজানিয, পটিপজ্জেম হিতায নো সিযা.

‘‘পাণেসু চ সংযমামসে, সম্পজানমুসা ন ভণামসে;

সিক্খেম সুসীল্যমত্তনো, অপি মুচ্চেম পিসাচযোনিযা’’তি. (সং. নি. ১.২৪০) –

এৱং পুত্তকং সঞ্ঞাপেত্ৱা তং দিৱসং সোতাপত্তিফলং পত্তা. উত্তৰমাতা পন ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱাৱ সোতাপন্না জাতা.

ব্ৰহ্মকাযে পঠমজ্ঝাননিব্বত্তে ব্ৰহ্মসমূহে, ব্ৰহ্মনিকাযে ৱা ভৱাতি ব্ৰহ্মকাযিকা. মহাব্ৰহ্মুনো পৰিসায ভৱাতি ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জা তস্স পৰিচাৰকট্ঠানে ঠিতত্তা. মহাব্ৰহ্মুনো পুৰোহিতট্ঠানে ঠিতাতি ব্ৰহ্মপুৰোহিতা. আযুৱণ্ণাদীহি মহন্তা ব্ৰহ্মানোতি মহাব্ৰহ্মানো. সতিপি তেসং তিৱিধানম্পি পঠমেন ঝানেন গন্ত্ৱা নিব্বত্তভাৱে ঝানস্স পন পৱত্তিভেদেন অযং ৱিসেসোতি দস্সেতুং ‘‘ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জা পনা’’তিআদি ৱুত্তং. পৰিত্তেনাতি হীনেন. সা চস্স হীনতা ছন্দাদীনং হীনতায ৱেদিতব্বা. পটিলদ্ধমত্তং ৱা হীনং. কপ্পস্সাতি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পস্স. হীনপণীতানং মজ্ঝে ভৱত্তা মজ্ঝিমং. সা চস্স মজ্ঝিমতা ছন্দাদীনং মজ্ঝিমতায ৱেদিতব্বা. পটিলভিত্ৱা নাতিসুভাৱিতং ৱা মজ্ঝিমং. উপড্ঢকপ্পোতি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পস্স উপড্ঢকপ্পো. ৱিপ্ফাৰিকতৰোতি ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জেহি পমাণতো ৱিপুলতৰো সভাৱতো উড়াৰতৰো চ হোতি. সভাৱেনপি হি উড়াৰতমোৱ. তং পনেত্থ অপ্পমাণং. তস্স হি পৰিত্তাভাদীনং পৰিত্তসুভাদীনঞ্চ কাযে সতিপি সভাৱৱেমত্তে একত্তৱসেনেৱ ৱৱত্থপীযতীতি ‘‘একত্তকাযা’’ত্ৱেৱ তে ৱুচ্চন্তি. পণীতেনাতি উক্কট্ঠেন. সা চস্স উক্কট্ঠতা ছন্দাদীনং উক্কট্ঠতায ৱেদিতব্বা. সুভাৱিতং ৱা, সম্মদেৱ, ৱসিভাৱং পাপিতং পণীতং ‘‘পধানভাৱং নীত’’ন্তি কত্ৱা. ইধাপি কপ্পো অসঙ্খ্যেয্যকপ্পৱসেনেৱ ৱেদিতব্বো পৰিপুণ্ণমহাকপ্পস্স অসম্ভৱতো. ইতীতি এৱং ৱুত্তপ্পকাৰেন. তেতি ‘‘ব্ৰহ্মকাযিকা’’তি ৱুত্তা তিৱিধাপি ব্ৰহ্মানো. সঞ্ঞায একত্তাতি তিহেতুকভাৱেন একসভাৱত্তা. ন হি তস্সা সম্পযুত্তধম্মৱসেন অঞ্ঞোপি কোচি ভেদো অত্থি. এৱন্তি ইমিনা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো গহিতাতি দস্সেতি.

দণ্ডউক্কাযাতি দণ্ডদীপিকায. সৰতি ধাৱতি, ৱিস্সৰতি ৱিপ্পকিণ্ণা ৱিয ধাৱতি. দ্ৱে কপ্পাতি দ্ৱে মহাকপ্পা. ইতো পৰেসুপি এসেৱ নযো. ইধাতি ইমস্মিং সুত্তে. উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদৱসেন আভস্সৰগ্গহণেনেৱ সব্বেপি তে পৰিত্তাভাঅপ্পমাণাভাপি গহিতা.

সুন্দৰা পভা সুভা, তায কিণ্ণা সুভাকিণ্ণাতি ৱত্তব্বে. ভা-সদ্দস্স ৰস্সত্তং অন্তিম-ণ-কাৰস্স হ-কাৰঞ্চ কত্ৱা ‘‘সুভকিণ্হা’’তি ৱুত্তা. অট্ঠকথাযং পন নিচ্চলায একগ্ঘনায পভায সুভোতি পৰিযাযৱচনন্তি ‘‘সুভেন ওকিণ্ণা ৱিকিণ্ণা’’তি অত্থো ৱুত্তো. এত্থাপি অন্তিম-ণ-কাৰস্স হ-কাৰকৰণং ইচ্ছিতব্বমেৱ. ন ছিজ্জিত্ৱা পভা গচ্ছতি একগ্ঘনত্তা. চতুত্থৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিমেৱ ভজন্তি কাযস্স সঞ্ঞায চ একৰূপত্তা. ৱিপুলসন্তসুখাযুৱণ্ণাদিফলত্তা ৱেহপ্ফলা. এত্থাতি ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযং.

ৱিৱট্টপক্খে ঠিতা অপুনৰাৱত্তনতো. ‘‘ন সব্বকালিকা’’তি ৱত্ৱা তমেৱ অসব্বকালিকত্তং ৱিভাৱেতুং ‘‘কপ্পসতসহস্সম্পী’’তিআদি ৱুত্তং. সোড়সকপ্পসহস্সচ্চযেন উপ্পন্নানং সুদ্ধাৱাসব্ৰহ্মানং পৰিনিব্বাযনতো অঞ্ঞেসঞ্চ তত্থ অনুপ্পজ্জনতো বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে সুঞ্ঞং তং ঠানং হোতি, তস্মা সুদ্ধাৱাসা ন সব্বকালিকা. খন্ধাৱাৰট্ঠানসদিসা হোন্তি সুদ্ধাৱাসভূমিযো. ইমিনা সুত্তেন সুদ্ধাৱাসানং সত্তাৱাসভাৱদীপনেনেৱ ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিভাৱোপি দীপিতো হোতি, তস্মা সুদ্ধাৱাসাপি সত্তসু ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু চতুত্থৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিং, নৱসু সত্তাৱাসেসু চতুত্থসত্তাৱাসঞ্চ ভজন্তি.

সুখুমত্তাতি সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱপ্পত্তত্তা. পৰিব্যত্তৱিঞ্ঞাণকিচ্চাভাৱতো নেৱ ৱিঞ্ঞাণং, ন সব্বসো অৱিঞ্ঞাণং হোতীতি নাৱিঞ্ঞাণং, তস্মা পৰিপ্ফুতৱিঞ্ঞাণকিচ্চৱন্তীসু ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু ন ৱুত্তং.

সত্তৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.