১. নাগসুত্তৱণ্ণনা

৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে পৰিসিঞ্চিতুন্তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.২৭২) যো চুণ্ণমত্তিকাদীহি গত্তানি উব্বট্টেন্তো মল্লকমুট্ঠাদীহি ৱা ঘংসন্তো নহাযতি, সো ‘‘নহাযতী’’তি ৱুচ্চতি. যো তথা অকত্ৱা পকতিযাৱ নহাযতি, সো ‘‘পৰিসিঞ্চতী’’তি ৱুচ্চতি. ভগৱতো চ সৰীৰে তথা হৰিতব্বং ৰজোজল্লং নাম নুপলিম্পতি অচ্ছছৱিভাৱতো, উতুগ্গহণত্থং পন ভগৱা কেৱলং উদকে ওতৰতি. তেনাহ ‘‘গত্তানি পৰিসিঞ্চিতু’’ন্তি.

পুব্বকোট্ঠকোতি পাচীনকোট্ঠকো. সাৱত্থিযং কিৰ জেতৱনৱিহাৰো কদাচি মহা, কদাচি খুদ্দকো. তথা হি সো ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে যোজনিকো অহোসি, সিখিস্স তিগাৱুতো, ৱেস্সভুস্স অড্ঢযোজনিকো, ককুসন্ধস্স গাৱুতপ্পমাণো, কোণাগমনস্স অড্ঢগাৱুতপ্পমাণো, কস্সপস্স ৱীসতিউসভপ্পমাণো, অম্হাকং ভগৱতো কালে অট্ঠকৰীসপ্পমাণো জাতো. তম্পি নগৰং তস্স ৱিহাৰস্স কদাচি পাচীনতো হোতি, কদাচি দক্খিণতো, কদাচি পচ্ছিমতো, কদাচি উত্তৰতো. জেতৱনগন্ধকুটিযং পন চতুন্নং মঞ্চপাদানং পতিট্ঠিতট্ঠানং অচলমেৱ. চত্তাৰি হি অচলচেতিযট্ঠানানি নাম মহাবোধিপল্লঙ্কট্ঠানং, ইসিপতনে ধম্মচক্কপ্পৱত্তনট্ঠানং, সঙ্কস্সনগৰে দেৱোৰোহনকালে সোপানস্স পতিট্ঠানট্ঠানং, মঞ্চপাদট্ঠানন্তি. অযং পন পুব্বকোট্ঠকো কস্সপদসবলস্স ৱীসতিউসভৱিহাৰকালে পাচীনদ্ৱাৰকোট্ঠকো অহোসি. সো ইদানি ‘‘পুব্বকোট্ঠকো’’ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযতি.

কস্সপদসবলস্স কালে অচিৰৱতী নগৰং পৰিক্খিপিত্ৱা সন্দমানা পুব্বকোট্ঠকং পত্ৱা উদকেন ভিন্দিত্ৱা মহন্তং উদকৰহদং মাপেসি সমতিত্তিকং অনুপুব্বগম্ভীৰং. তত্থ একং ৰঞ্ঞো ন্হানতিত্থং, একং নাগৰানং, একং ভিক্খুসঙ্ঘস্স, একং বুদ্ধানন্তি এৱং পাটিএক্কানি ন্হানতিত্থানি হোন্তি ৰমণীযানিৱিপ্পকিণ্ণৰজতপট্টসদিসৱালুকানি. ইতি ভগৱতা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং যেন অযং এৱৰূপো পুব্বকোট্ঠকো, তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পৰিসিঞ্চিতুং. অথাযস্মা আনন্দো উদকসাটিকং উপনামেসি. ভগৱা সুৰত্তদুপট্টং অপনেত্ৱা উদকসাটিকং নিৱাসেসি. থেৰো দুপট্টেন সদ্ধিং মহাচীৱৰং অত্তনো হত্থগতং অকাসি. ভগৱা উদকং ওতৰি, সহোতৰণেনেৱস্স উদকে মচ্ছকচ্ছপা সব্বে সুৱণ্ণৱণ্ণা অহেসুং, যন্তনাড়িকাহি সুৱণ্ণৰসধাৰানি সিঞ্চনকালো ৱিয সুৱণ্ণপটপ্পসাৰণকালো ৱিয চ অহোসি. অথ ভগৱতো নহানৱত্তং দস্সেত্ৱা পচ্চুত্তিণ্ণস্স থেৰো সুৰত্তদুপট্টং উপনামেসি. ভগৱা তং নিৱাসেত্ৱা ৱিজ্জুল্লতাসদিসং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা মহাচীৱৰং অন্তন্তেন সংহৰিত্ৱা পদুমগব্ভসদিসং কত্ৱা উপনীতং দ্ৱীসু কণ্ণেসু গহেত্ৱা অট্ঠাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘পুব্বকোট্ঠকে গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা একচীৱৰো অট্ঠাসী’’তি.

এৱং ঠিতস্স পন ভগৱতো সৰীৰং ৱিকসিতপদুমপুপ্ফসদিসং সব্বপালিফুল্লং পাৰিচ্ছত্তকং, তাৰামৰীচিৱিকসিতঞ্চ গগনতলং সিৰিযা অৱহসমানং ৱিয ৱিৰোচিত্থ, ব্যামপ্পভাপৰিক্খেপৱিলাসিনী চস্স দ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণমালা গন্থিত্ৱা ঠপিতা দ্ৱত্তিংস চন্দিমা ৱিয, দ্ৱত্তিংস সূৰিযা ৱিয, পটিপাটিযা ঠপিতদ্ৱত্তিংসচক্কৱত্তিদ্ৱত্তিংসদেৱৰাজদ্ৱত্তিংসমহাব্ৰহ্মানো ৱিয চ অতিৱিয ৱিৰোচিত্থ. যস্মা চ ভগৱতো সৰীৰং সুধন্তচামীকৰসমানৱণ্ণং, সুপৰিসোধিতপৱাড়ৰুচিৰতোৰণং, সুৱিসুদ্ধনীলৰতনাৱলিসদিসকেসতনুৰুহং, তস্মা তহং তহং ৱিনিগ্গতসুজাতজাতিহিঙ্গুলকৰসূপসোভিতং উপৰি সতমেঘৰতনাৱলিসুচ্ছাদিতং জঙ্গমমিৱ কনকগিৰিসিখৰং ৱিৰোচিত্থ. তস্মিঞ্চ সমযে দসবলস্স সৰীৰতো নিক্খমিত্ৱা ছব্বণ্ণৰস্মিযো সমন্ততো অসীতিহত্থপ্পমাণে পদেসে আধাৱন্তী ৱিধাৱন্তী ৰতনাৱলিৰতনদামৰতনচুণ্ণৱিপ্পকিণ্ণং ৱিয পসাৰিতৰতনচিত্তকঞ্চনপট্টমিৱ আসিঞ্চমানলাখাৰসধাৰাচিত্তমিৱ উক্কাসতনিপাতসমাকুলমিৱ নিৰন্তৰৱিপ্পকিণ্ণকণিকাৰকিঙ্কিণিকপুপ্ফমিৱ ৱাযুৱেগসমুদ্ধতচিনপিট্ঠচুণ্ণৰঞ্জিতমিৱ ইন্দধনুৱিজ্জুল্লতাৱিতানসন্থতমিৱ চ গগনতলং, তং ঠানং পৱনঞ্চ সম্মা ফৰন্তি. ৱণ্ণভূমি নামেসা. এৱৰূপেসু ঠানেসু বুদ্ধানং সৰীৰৱণ্ণং ৱা গুণৱণ্ণং ৱা চুণ্ণিযপদেহি ৱা গাথাহি ৱা অত্থঞ্চ উপমাযো চ কাৰণানি চ আহৰিত্ৱা পটিবলেন ধম্মকথিকেন পূৰেত্ৱা কথেতুং ৱট্টতি. এৱৰূপেসু হি ঠানেসু ধম্মকথিকস্স থামো ৱেদিতব্বো. পুব্বসদিসানি কুৰুমানোতি নিৰুদকানি কুৰুমানো, সুক্খাপযমানোতি অত্থো. সোদকে গত্তে চীৱৰং পাৰুপন্তস্স হি চীৱৰে কণ্ণিকানি উট্ঠহন্তি, পৰিক্খাৰভণ্ডং দুস্সতি, বুদ্ধানং পন সৰীৰে ৰজোজল্লং ন উপলিম্পতি, পদুমপত্তে উক্খিত্তউদকবিন্দু ৱিয উদকং ৱিনিৱট্টেত্ৱা গচ্ছতি. এৱং সন্তেপি সিক্খাগাৰৱতায ভগৱা ‘‘পব্বজিতৱত্তং নামেত’’ন্তি মহাচীৱৰং উভোসু কণ্ণেসু গহেত্ৱা পুৰতো কাযং পটিচ্ছাদেত্ৱা অট্ঠাসি.

তাড়িতঞ্চ ৱাদিতঞ্চ তাড়িতৱাদিতং, তূৰিযানং তাড়িতৱাদিতং তূৰিযতাড়িতৱাদিতং. মহন্তঞ্চ তং তূৰিযতাড়িতৱাদিতঞ্চাতি মহাতূৰিযতাড়িতৱাদিতং. তেনাহ ‘‘মহন্তেনা’’তিআদি. অথ ৱা ভেৰিমুদিঙ্গপণৱাদিতূৰিযানং তাড়িতং ৱীণাৱেড়ুগোমুখিআদীনং ৱাদিতঞ্চ তূৰিযতাড়িতৱাদিতন্তি ৱা এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

অভিঞ্ঞাপাৰং গতোতি অভিঞ্ঞাপাৰগূ. এৱং সেসেসুপি. সো হি ভগৱা সব্বধম্মে অভিজানন্তো গতোতি অভিঞ্ঞাপাৰগূ. তেসু পঞ্চুপাদানক্খন্ধে পৰিজানন্তো গতোতি পৰিঞ্ঞাপাৰগূ. সব্বকিলেসে পজহন্তো গতোতি পহানপাৰগূ. চত্তাৰো মগ্গে ভাৱেন্তো গতোতি ভাৱনাপাৰগূ. নিৰোধং সচ্ছিকৰোন্তো গতোতি সচ্ছিকিৰিযাপাৰগূ. সব্বসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তো গতোতি সমাপত্তিপাৰগূ. সুব্ৰহ্মদেৱপুত্তাদযোতি এত্থ সো কিৰ দেৱপুত্তো অচ্ছৰাসঙ্ঘপৰিৱুতো নন্দনকীড়িতং কত্ৱা পাৰিচ্ছত্তকমূলে পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. তং পঞ্চসতা পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্না, পঞ্চসতা ৰুক্খং অভিৰুহিত্ৱা মধুৰস্সৰেন গাযিত্ৱা পুপ্ফানি পাতেন্তি. তানি গহেত্ৱা ইতৰা একতোৱণ্টিকমালাৱ গন্থেন্তি. অথ ৰুক্খং অভিৰুড়্হা উপচ্ছেদকৱসেন একপ্পহাৰেনেৱ কালং কত্ৱা অৱীচিম্হি নিব্বত্তা মহাদুক্খং অনুভৱন্তি. অথ কালে গচ্ছন্তে দেৱপুত্তো ‘‘ইমাসং নেৱ সদ্দো সুয্যতি, ন পুপ্ফানি পাতেন্তি, কহং নু খো গতা’’তি আৱজ্জেন্তো নিৰযে নিব্বত্তভাৱং দিস্ৱা পিযৱত্থুকসোকেন ৰুপ্পমানো চিন্তেসি – ‘‘এতা তাৱ যথাকম্মেন গতা, ময্হং আযুসঙ্খাৰো কিত্তকো’’তি. সো ‘‘সত্তমে দিৱসে মযাপি অৱসেসাহি পঞ্চসতাহি সদ্ধিং কালং কত্ৱা তত্থেৱ নিব্বত্তিতব্ব’’ন্তি দিস্ৱা বলৱতৰেন সোকেন সমপ্পিতো. ‘‘ইমং ময্হং সোকং সদেৱকে লোকে অঞ্ঞত্ৰ তথাগতা নিব্বাপেতুং সমত্থো নত্থী’’তি চিন্তেত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতো –

‘‘নিচ্চং উত্ৰস্তমিদং চিত্তং, নিচ্চং উব্বিগ্গমিদং মনো;

অনুপ্পন্নেসু কিচ্ছেসু, অথো উপ্পতিতেসু চ;

সচে অত্থি অনুত্ৰস্তং, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি. (সং. নি. ১.৯৮) –

ইমং গাথমভাসি. ভগৱাপিস্স –

‘‘নাঞ্ঞত্ৰ বোজ্ঝা তপসা, নাঞ্ঞত্ৰিন্দ্ৰিযসংৱৰা;

নাঞ্ঞত্ৰ সব্বনিস্সগ্গা, সোত্থিং পস্সামি পাণিন’’ন্তি. (সং. নি. ১.৯৮) –

ধম্মং দেসেসি. সো দেসনাপৰিযোসানে ৱিগতসোকো পঞ্চহি অচ্ছৰাসতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায ভগৱন্তং নমস্সমানো অট্ঠাসি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘দুক্খপ্পত্তা সুব্ৰহ্মদেৱপুত্তাদযো’’তি. আদি-সদ্দেন চন্দসূৰিযদেৱপুত্তাদযো সঙ্গণ্হাতি. চতূহি কাৰণেহীতি আৰকত্তা, অৰীনং অৰানঞ্চ হতত্তা, পচ্চযাদীনং অৰহত্তা, পাপকৰণে ৰহাভাৱাতি ইমেহি চতূহি কাৰণেহি.

দসৱিধসংযোজনানীতি ওৰম্ভাগিযুদ্ধম্ভাগিযভেদতো দসৱিধসংযোজনানি. সব্বে অচ্চৰুচীতি সব্বসত্তে অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তৰুচি. অট্ঠমকন্তি সোতাপত্তিমগ্গট্ঠং সন্ধায ৱদতি. সোতাপন্নোতি ফলট্ঠো গহিতো.

সোৰচ্চন্তি ‘‘তত্থ কতমং সোৰচ্চং? যো কাযিকো অৱীতিক্কমো, ৱাচসিকো অৱীতিক্কমো, কাযিকৱাচসিকো অৱীতিক্কমো, ইদং ৱুচ্চতি সোৰচ্চং, সব্বাপি সীলসংৱৰো সোৰচ্চ’’ন্তি (ধ. স. ১৩৪৯) ৱচনতো সুচিসীলং ‘‘সোৰচ্চ’’ন্তি ৱুত্তং. কৰূণাতি কৰুণাব্ৰহ্মৱিহাৰমাহ. কৰুণাপুব্বভাগোতি তস্স পুব্বভাগং উপচাৰজ্ঝানং ৱদতি.

দুৱিধেন ঝানেনাতি আৰম্মণূপনিজ্ঝানলক্খণূপনিজ্ঝানভেদতো দুৱিধেন ঝানমনেন. পঞ্চৱিধমিচ্ছাজীৱৱসেনাতি কুহনালপনানেমিত্তিকতানিপ্পেসিকতালাভেনলাভংনিজিগীসনতাসঙ্খাত- পঞ্চৱিধমিচ্ছাজীৱৱসেন. ন লিপ্পতীতি ন অল্লীযতি অনুসযতো আৰম্মণকৰণতো ৱা তণ্হাদিট্ঠিঅভিনিৱেসাভাৱতো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

নাগসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.