.নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.
অঙ্গুত্তৰনিকাযে
ছক্কনিপাত-টীকা
১. পঠমপণ্ণাসকং
১. আহুনেয্যৱগ্গো
১. পঠমআহুনেয্যসুত্তৱণ্ণনা
১. ছক্কনিপাতস্স পঠমে চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱাতি নিস্সযৱোহাৰেন ৱুত্তং. সসম্ভাৰকনিদ্দেসোযং যথা ‘‘ধনুনা ৱিজ্ঝতী’’তি, তস্মা নিস্সযসীসেন নিস্সিতস্স গহণং দট্ঠব্বং. তেনাযমত্থো ‘‘চক্খুদ্ৱাৰে ৰূপাৰম্মণে আপাথগতে তং ৰূপং চক্খুৱিঞ্ঞাণেন দিস্ৱা’’তি. নেৱ সুমনো হোতীতি জৱনক্খণে ইট্ঠে আৰম্মণে ৰাগং অনুপ্পাদেন্তো নেৱ সুমনো হোতি গেহস্সিতপেমৱসেনপি মগ্গেন সব্বসো ৰাগস্স সমুচ্ছিন্নত্তা. ন দুম্মনোতি অনিট্ঠে অদুস্সন্তো ন দুম্মনো. পসাদঞ্ঞথত্তৱসেনপি ইট্ঠেপি অনিট্ঠেপি মজ্ঝত্তেপি আৰম্মণে ন সমং সম্মা অযোনিসো গহণং অসমপেক্খনং. অযঞ্চস্স পটিপত্তি সতিৱেপুল্লপ্পত্তিযা পঞ্ঞাৱেপুল্লপ্পত্তিযা চাতি আহ ‘‘সতো সম্পজানো হুত্ৱা’’তি. সতিযা যুত্তত্তা সতো. সম্পজঞ্ঞেন যুত্তত্তা সম্পজানো. ঞাণুপ্পত্তিপচ্চযৰহিতকালেপি পৱত্তিভেদনতো ‘‘সততৱিহাৰো কথিতো’’তি ৱুত্তং. সততৱিহাৰোতি খীণাসৱস্স নিচ্চৱিহাৰো সব্বদা পৱত্তনকৱিহাৰো. ঠপেত্ৱা হি সমাপত্তিৱেলং ভৱঙ্গৱেলঞ্চ খীণাসৱা ইমিনাৱ ছড়ঙ্গুপেক্খাৱিহাৰেন ৱিহৰন্তি.
এত্থ চ ‘‘ছসু দ্ৱাৰেসুপি উপেক্খকো ৱিহৰতী’’তি ইমিনা ছড়ঙ্গুপেক্খা কথিতা. ‘‘সম্পজানো’’তি ৱচনতো পন চত্তাৰি ঞাণসম্পযুত্তচিত্তানি লব্ভন্তি তেহি ৱিনা সম্পজানতায অসম্ভৱতো. সততৱিহাৰভাৱতো অট্ঠ মহাকিৰিযচিত্তানি লব্ভন্তি. ‘‘নেৱ সুমনো ন দুম্মনো’’তি ৱচনতো অট্ঠ মহাকিৰিযচিত্তানি, হসিতুপ্পাদো, ৱোট্ঠব্বনঞ্চাতি দস চিত্তানি লব্ভন্তি. ৰাগদোসসহজাতানং সোমনস্সদোমনস্সানং অভাৱো তেসম্পি সাধাৰণোতি ছড়ঙ্গুপেক্খাৱসেন আগতানং ইমেসং সততৱিহাৰানং সোমনস্সং কথং লব্ভতীতি চে? আসেৱনতো. কিঞ্চাপি খীণাসৱো ইট্ঠানিট্ঠেপি আৰম্মণে মজ্ঝত্তো ৱিয বহুলং উপেক্খকো ৱিহৰতি অত্তনো পৰিসুদ্ধপকতিভাৱাৱিজহনতো, কদাচি পন তথা চেতোভিসঙ্খাৰাভাৱে যং তং সভাৱতো ইট্ঠং আৰম্মণং, তস্স যাথাৱসভাৱগ্গহণৱসেনপি অৰহতো চিত্তং পুব্বাসেৱনৱসেন সোমনস্সসহগতং হুত্ৱা পৱত্ততেৱ.
পঠমআহুনেয্যসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২-৭. দুতিযআহুনেয্যসুত্তাদিৱণ্ণনা
২-৭. দুতিযে (ৱিসুদ্ধি. ২.৩৮০) অনেকৱিহিতন্তি অনেকৱিধং নানপ্পকাৰং. ইদ্ধিৱিধন্তি ইদ্ধিকোট্ঠাসং. পচ্চনুভোতীতি পচ্চনুভৱতি, ফুসতি সচ্ছিকৰোতি পাপুণাতীতি অত্থো. ইদানিস্স অনেকৱিহিতভাৱং দস্সেন্তো ‘‘একোপি হুত্ৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘একোপি হুত্ৱা’’তি ইমিনা কৰণতো পুব্বেৱ পকতিযা একোপি হুত্ৱা. বহুধা হোতীতি বহূনং সন্তিকে চঙ্কমিতুকামো ৱা সজ্ঝাযং কাতুকামো ৱা পঞ্হং পুচ্ছিতুকামো ৱা হুত্ৱা সতম্পি সহস্সম্পি হোতি. আৱিভাৱং তিৰোভাৱন্তি এত্থ আৱিভাৱং কৰোতি, তিৰোভাৱং কৰোতীতি অযমত্থো. ইদমেৱ হি সন্ধায পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ৩.১১) ৱুত্তং – ‘‘আৱিভাৱন্তি কেনচি অনাৱুটং হোতি অপ্পটিচ্ছন্নং ৱিৱটং, তিৰোভাৱন্তি কেনচি আৱুটং হোতি পটিচ্ছন্নং পিহিতং পটিকুজ্জিত’’ন্তি. তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি সেয্যথাপি আকাসেতি এত্থ তিৰোকুট্টন্তি পৰকুট্টং, কুট্টস্স পৰভাগন্তি ৱুত্তং হোতি. এস নযো ইতৰেসু. কুট্টোতি চ গেহভিত্তিযা এতং অধিৱচনং. পাকাৰোতি গেহৱিহাৰগামাদীনং পৰিক্খেপপাকাৰো. পব্বতোতি পংসুপব্বতো ৱা পাসাণপব্বতো ৱা. অসজ্জমানোতি অলগ্গমানো সেয্যথাপি আকাসে ৱিয.
উম্মুজ্জনিমুজ্জন্তি এত্থ উম্মুজ্জন্তি উট্ঠানং ৱুচ্চতি. নিমুজ্জন্তি সংসীদনং. উম্মুজ্জঞ্চ নিমুজ্জঞ্চ উম্মুজ্জনিমুজ্জং. উদকেপি অভিজ্জমানেতি এত্থ যং উদকং অক্কমিত্ৱা সংসীদতি, তং ভিজ্জমানন্তি ৱুচ্চতি, ৱিপৰীতং অভিজ্জমানং. পল্লঙ্কেন গচ্ছতি. পক্খী সকুণোতি পক্খেহি যুত্তসকুণো. ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰামসতীতি এত্থ চন্দিমসূৰিযানং দ্ৱাচত্তালীসযোজনসহস্সস্স উপৰি চৰণেন মহিদ্ধিকতা, তীসু দীপেসু একক্খণে আলোককৰণেন মহানুভাৱতা ৱেদিতব্বা. এৱং উপৰিচৰণআলোককৰণেহি মহিদ্ধিকে মহানুভাৱে. পৰামসতীতি গণ্হাতি, একদেসে ৱা ছুপতি. পৰিমজ্জতীতি সমন্ততো আদাসতলা ৱিয পৰিমজ্জতি. যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপীতি ব্ৰহ্মলোকম্পি পৰিচ্ছেদং কত্ৱা. কাযেন ৱসং ৱত্তেতীতি তত্ৰ ব্ৰহ্মলোকে কাযেন অত্তনো ৱসং ৱত্তেতি.
দিব্বায সোতধাতুযাতি এত্থ দিব্বসদিসত্তা দিব্বা. দেৱতানঞ্হি সুচৰিতকম্মনিব্বত্তা পিত্তসেম্হৰুহিৰাদীহি অপলিবুদ্ধা উপক্কিলেসৱিমুত্ততায দূৰেপি আৰম্মণসম্পটিচ্ছনসমত্থা দিব্বা পসাদসোতধাতু হোতি. অযঞ্চাপি ইমস্স ভিক্খুনো ৱীৰিযভাৱনাবলেন নিব্বত্তা ঞাণসোতধাতু তাদিসাযেৱাতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বা. অপিচ দিব্বৱিহাৰৱসেন পটিলদ্ধত্তা অত্তনা চ দিব্বৱিহাৰসন্নিস্সিতত্তাপি দিব্বা. সৱনট্ঠেন নিজ্জীৱট্ঠেন চ সোতধাতু. সোতধাতুকিচ্চকৰণেন সোতধাতু ৱিযাতিপি সোতধাতু. তায সোতধাতুযা. ৱিসুদ্ধাযাতি সুদ্ধায নিৰুপক্কিলেসায. অতিক্কন্তমানুসিকাযাতি মনুস্সূপচাৰং অতিক্কমিত্ৱা সদ্দসৱনে মানুসিকং মংসসোতধাতুং অতিক্কন্তায ৱীতিৱত্তেত্ৱা ঠিতায. উভো সদ্দে সুণাতীতি দ্ৱে সদ্দে সুণাতি. কতমে দ্ৱে? দিব্বে চ মানুসে চ, দেৱানঞ্চ মনুস্সানঞ্চ সদ্দেতি ৱুত্তং হোতি. এতেন পদেসপৰিযাদানং ৱেদিতব্বং. যে দূৰে সন্তিকে চাতি যে সদ্দা দূৰে পৰচক্কৱাড়েপি, যে চ সন্তিকে অন্তমসো সদেহসন্নিস্সিতপাণকসদ্দাপি, তে সুণাতীতি ৱুত্তং হোতি. এতেন নিপ্পদেসপৰিযাদানং ৱেদিতব্বং.
পৰসত্তানন্তি অত্তানং ঠপেত্ৱা সেসসত্তানং. পৰপুগ্গলানন্তি ইদম্পি ইমিনা একত্থমেৱ. ৱেনেয্যৱসেন পন দেসনাৱিলাসেন চ ব্যঞ্জননানত্তং কতং. চেতসা চেতোতি অত্তনো চিত্তেন তেসং চিত্তং. পৰিচ্চাতি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা. পজানাতীতি সৰাগাদিৱসেন নানপ্পকাৰতো জানাতি. সৰাগং ৱা চিত্তন্তিআদীসু পন অট্ঠলোভসহগতচিত্তং সৰাগং চিত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অৱসেসং চাতুভূমকং কুসলাব্যাকতচিত্তং ৱীতৰাগং. দ্ৱে দোমনস্সচিত্তানি, দ্ৱে ৱিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চচিত্তানীতি ইমানি পন চত্তাৰি চিত্তানি ইমস্মিং দুকে সঙ্গহং ন গচ্ছন্তি. কেচি পন থেৰা তানিপি সঙ্গণ্হন্তি. দুৱিধং পন দোমনস্সচিত্তং সদোসং চিত্তং নাম. সব্বম্পি চাতুভূমকং কুসলাব্যাকতচিত্তং ৱীতদোসং. সেসানি দস অকুসলচিত্তানি ইমস্মিং দুকে সঙ্গহং ন গচ্ছন্তি. কেচি পন থেৰা তানিপি সঙ্গণ্হন্তি. সমোহং ৱীতমোহন্তি এত্থ পন পাটিপুগ্গলিকনযেন ৱিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চসহগতদ্ৱযমেৱ সমোহং. মোহস্স পন সব্বাকুসলেসু সম্ভৱতো দ্ৱাদসৱিধম্পি অকুসলচিত্তং সমোহং চিত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অৱসেসং ৱীতমোহং. থিনমিদ্ধানুগতং পন সংখিত্তং, উদ্ধচ্চানুগতং ৱিক্খিত্তং. ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰং মহগ্গতং, অৱসেসং অমহগ্গতং. সব্বম্পি তেভূমকং সউত্তৰং, লোকুত্তৰং অনুত্তৰং. উপচাৰপ্পত্তং অপ্পনাপ্পত্তঞ্চ সমাহিতং, উভযমপ্পত্তং অসমাহিতং. তদঙ্গৱিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপ্পটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সৰণৱিমুত্তিং পত্তং পঞ্চৱিধম্পি এতং ৱিমুত্তং, ৱিমুত্তিমপ্পত্তং ৱা অৱিমুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
অনেকৱিহিতন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.১২) অনেকৱিধং, অনেকেহি ৱা পকাৰেহি পৱত্তিতং সংৱণ্ণিতন্তি অত্থো. পুব্বেনিৱাসন্তি সমনন্তৰাতীতভৱং আদিং কত্ৱা তত্থ তত্থ নিৱুত্থসন্তানং. অনুস্সৰতীতি খন্ধপটিপাটিৱসেন, চুতিপটিসন্ধিৱসেন ৱা অনুগন্ত্ৱা অনুগন্ত্ৱা সৰতি. সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং…পে… পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতীতি. তত্থ একম্পি জাতিন্তি একম্পি পটিসন্ধিমূলং চুতিপৰিযোসানং একভৱপৰিযাপন্নং খন্ধসন্তানং. এস নযো দ্ৱেপি জাতিযোতিআদীসুপি. অনেকেপি সংৱট্টকপ্পেতিআদীসু পন পৰিহাযমানো কপ্পো সংৱট্টকপ্পো, ৱড্ঢমানো ৱিৱট্টকপ্পোতি ৱেদিতব্বো. তত্থ সংৱট্টেন সংৱট্টট্ঠাযী গহিতো হোতি তংমূলকত্তা, ৱিৱট্টেন ৱিৱট্টট্ঠাযী. এৱঞ্হি সতি যানি তানি ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, কপ্পস্স অসঙ্খ্যেয্যানি. কতমানি চত্তাৰি? সংৱট্টো সংৱট্টট্ঠাযী ৱিৱট্টো ৱিৱট্টট্ঠাযী’’তি (অ. নি. ৪.১৫৬) ৱুত্তানি, তানি পৰিগ্গহিতানি হোন্তি.
অমুত্ৰাসিন্তি অমুম্হি সংৱট্টকপ্পে অহং অমুম্হি ভৱে ৱা যোনিযা ৱা গহিযা ৱা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা ৱা সত্তাৱাসে ৱা সত্তনিকাযে ৱা আসিং. এৱংনামোতি তিস্সো ৱা ফুস্সো ৱা. এৱংগোত্তোতি গোতমো ৱা কচ্চাযনো ৱা কস্সপো ৱা. ইদমস্স অতীতভৱে অত্তনো নামগোত্তানুস্সৰণৱসেন ৱুত্তং. সচে পন তস্মিং কালে অত্তনো ৱণ্ণসম্পত্তিলূখপণীতজীৱিকভাৱং সুখদুক্খবহুলতং অপ্পাযুকদীঘাযুকভাৱং ৱা অনুস্সৰিতুকামো হোতি, তম্পি অনুস্সৰতিযেৱ. তেনাহ ‘‘এৱংৱণ্ণো…পে… এৱমাযুপৰিযন্তো’’তি. তত্থ এৱংৱণ্ণোতি ওদাতো ৱা সামো ৱা. এৱমাহাৰোতি সালিমংসোদনাহাৰো ৱা পৱত্তফলভোজনো ৱা. এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদীতি অনেন পকাৰেন কাযিকচেতসিকানং সামিসনিৰামিসাদিপ্পভেদানং সুখদুক্খানং পটিসংৱেদী. এৱমাযুপৰিযন্তোতি এৱং ৱস্সসতপৰিমাণাযুপৰিযন্তো ৱা চতুৰাসীতিকপ্পসহস্সাযুপৰিযন্তো ৱা. সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিন্তি সো অহং ততো ভৱতো যোনিতো গহিতো ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিতো সত্তাৱাসতো সত্তনিকাযতো ৱা চুতো পুনঅমুকস্মিং নাম ভৱে যোনিযা গতিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা সত্তাৱাসে সক্কনিকাযে ৱা উদপাদিং. তত্ৰাপাসিন্তি তত্ৰাপি ভৱে যোনিযা গতিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা সত্তাৱাসে সত্তনিকাযে ৱা পুন অহোসিং. এৱংনামোতিআদি ৱুত্তনযমেৱ.
অপিচ অমুত্ৰাসিন্তি ইদং অনুপুব্বেন আৰোহন্তস্স যাৱদিচ্ছকং অনুস্সৰণং. সো ততোতি পটিনিৱত্তন্তস্স পচ্চৱেক্খণং, তস্মা ‘‘ইধূপপন্নো’’তি ইমিস্সা ইধূপপত্তিযা অনন্তৰমেৱ উপ্পত্তিট্ঠানং সন্ধায ‘‘অমুত্ৰ উদপাদি’’ন্তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তত্ৰাপাসিন্তি এৱমাদি পনস্স তত্ৰাপি ইমিস্সা উপপত্তিযা অন্তৰে উপপত্তিট্ঠানে নামগোত্তাদীনং অনুস্সৰণদস্সনত্থং ৱুত্তং. সো ততো চুতো ইধূপপন্নোতি স্ৱাহং ততো অনন্তৰুপ্পত্তিট্ঠানতো চুতো ইধ অমুকস্মিং নাম খত্তিযকুলে ৱা ব্ৰাহ্মণকুলে ৱা নিব্বত্তোতি. ইতীতি এৱং. সাকাৰং সউদ্দেসন্তি নামগোত্তৱসেন সউদ্দেসং, ৱণ্ণাদিৱসেন সাকাৰং. নামগোত্তেন হি সত্তো ‘‘তিস্সো কস্সপো’’তি উদ্দিসীযতি, ৱণ্ণাদীহি ‘‘সামো ওদাতো’’তি নানত্ততো পঞ্ঞাযতি, তস্মা নামগোত্তং উদ্দেসো, ইতৰে আকাৰা.
দিব্বেনাতিআদীসু দিব্বসদিসত্তা দিব্বং. দেৱতানঞ্হি সুচৰিতকম্মনিব্বত্তং পিত্তসেম্হৰুহিৰাদীহি অপলিবুদ্ধং উপক্কিলেসৱিমুত্ততায দূৰেপি আৰম্মণসম্পটিচ্ছনসমত্থং দিব্বং পসাদচক্খু হোতি. ইদঞ্চাপি ৱীৰিযভাৱনাবলেন নিব্বত্তং ঞাণচক্খু তাদিসমেৱাতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বং. দিব্বৱিহাৰৱসেন পটিলদ্ধত্তা অত্তনো চ দিব্বৱিহাৰসন্নিস্সিতত্তাপি দিব্বং. আলোকপৰিগ্গহেন মহাজুতিকত্তাপি দিব্বং. তিৰোকুট্টাদিগতৰূপদস্সনেন মহাগতিকত্তাপি দিব্বং. তং সব্বং সদ্দসত্থানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. দস্সনট্ঠেন চক্খু. চক্খুকিচ্চকৰণেন চক্খুমিৱাতিপি চক্খু. চুতূপপাতদস্সনেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধিহেতুত্তা ৱিসুদ্ধং. যো হি চুতিমেৱ পস্সতি, ন উপপাতং, সো উচ্ছেদদিট্ঠিং গণ্হাতি. যো উপপাতমেৱ পস্সতি, ন চুতিং, সো নৱসত্তপাতুভাৱদিট্ঠিং গণ্হাতি. যো পন তদুভযং পস্সতি, সো যস্মা দুৱিধম্পি তং দিট্ঠিগতং অতিৱত্ততি, তস্মা তং দস্সনং দিট্ঠিৱিসুদ্ধিহেতু হোতি. উভযম্পি চেতং বুদ্ধপুত্তা পস্সন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘চুতূপপাতদস্সনেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধিহেতুত্তা ৱিসুদ্ধ’’ন্তি. মনুস্সূপচাৰং অতিক্কমিত্ৱা ৰূপদস্সনেন অতিক্কন্তমানুসকং, মানুসং ৱা মংসচক্খুং অতিক্কন্তত্তা অতিক্কন্তমানুসকন্তি ৱেদিতব্বং. তেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন.
সত্তে পস্সতীতি মনুস্সানং মংসচক্খুনা ৱিয সত্তে ওলোকেতি. চৱমানে উপপজ্জমানেতি এত্থ চুতিক্খণে ৱা উপপত্তিক্খণে ৱা দিব্বচক্খুনা দট্ঠুং ন সক্কা. যে পন আসন্নচুতিকা ইদানি চৱিস্সন্তি, তে চৱমানাতি, যে চ গহিতপ্পটিসন্ধিকা সম্পতিনিব্বত্তা চ, তে উপপজ্জমানাতি অধিপ্পেতা. তে এৱৰূপে চৱমানে উপপজ্জমানে চ পস্সতীতি দস্সেতি. হীনেতি মোহনিস্সন্দযুত্তত্তা হীনানং জাতিকুলভোগাদীনং ৱসেন হীড়িতে উঞ্ঞাতে. পণীতেতি অমোহনিস্সন্দযুত্তত্তা তব্বিপৰীতে. সুৱণ্ণেতি অদোসনিস্সন্দযুত্তত্তা ইট্ঠকন্তমনাপৱণ্ণযুত্তে. দুব্বণ্ণেতি দোসনিস্সন্দযুত্তত্তা অনিট্ঠাকন্তামনাপৱণ্ণযুত্তে, ৱিৰূপৱিৰূপেতিপি অত্থো. সুগতেতি সুগতিগতে, অলোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৱা অড্ঢে মহদ্ধনে. দুগ্গতেতি দুগ্গতিগতে, লোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৱা দলিদ্দে অপ্পন্নপানে.
যথাকম্মূপগেতি যং যং কম্মং উপচিতং, তেন তেন উপগতে. কাযদুচ্চৰিতেনাতিআদীসু দুট্ঠু চৰিতং কিলেসপূতিকত্তাতি দুচ্চৰিতং. কাযেন দুচ্চৰিতং, কাযতো ৱা উপ্পন্নং দুচ্চৰিতন্তি কাযদুচ্চৰিতং. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. সমন্নাগতাতি সমঙ্গিভূতা. অৰিযানং উপৱাদকাতি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৱকানং অৰিযানং অন্তমসো গিহিসোতাপন্নানম্পি অনত্থকামা হুত্ৱা অন্তিমৱত্থুনা ৱা গুণপৰিধংসনেন ৱা উপৱাদকা, অক্কোসকা গৰহকাতি ৱুত্তং হোতি. মিচ্ছাদিট্ঠিকাতি ৱিপৰীতদস্সনা. মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানাতি মিচ্ছাদিট্ঠিৱসেন সমাদিন্ননানাৱিধকম্মা, যেপি মিচ্ছাদিট্ঠিমূলকেসু কাযকম্মাদীসু অঞ্ঞেপি সমাদাপেন্তি.
কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপৰিচ্চাগা. পৰং মৰণাতি তদনন্তৰং অভিনিব্বত্তক্খন্ধগ্গহণা. অথ ৱা কাযস্স ভেদাতি জীৱিতিন্দ্ৰিযস্সূপচ্ছেদা. পৰং মৰণাতি চুতিচিত্ততো উদ্ধং. অপাযন্তি এৱমাদি সব্বং নিৰযৱেৱচনমেৱ. নিৰযো হি সগ্গমোক্খহেতুভূতা পুঞ্ঞসম্মতা অযা অপেতত্তা, সুখানং ৱা আযস্স অভাৱা অপাযো. দুক্খস্স গতি পটিসৰণন্তি দুগ্গতি, দোসবহুলতায ৱা দুট্ঠেন কম্মেন নিব্বত্তা গতীতি দুগ্গতি. ৱিৱসা নিপতন্তি তত্থ দুক্কট্টকাৰিনোতি ৱিনিপাতো, ৱিনস্সন্তা ৱা এত্থ পতন্তি সম্ভিজ্জমানঙ্গপচ্চঙ্গাতি ৱিনিপাতো. নত্থি এত্থ অস্সাদসঞ্ঞিতো অযোতি নিৰযো.
অথ ৱা অপাযগ্গহণেন তিৰচ্ছানযোনিং দীপেতি. তিৰচ্ছানযোনি হি অপাযো সুগতিতো অপেতত্তা, ন দুগ্গতি মহেসক্খানং নাগৰাজাদীনং সম্ভৱতো. দুগ্গতিগ্গহণেন পেত্তিৱিসযঞ্চ. সো হি অপাযো চেৱ দুগ্গতি চ সুগতিতো অপেতত্তা দুক্খস্স চ গতিভূতত্তা, ন তু ৱিনিপাতো অসুৰসদিসং অৱিনিপতিতত্তা. ৱিনিপাতগ্গহণেন অসুৰকাযং. সো হি যথাৱুত্তেন অত্থেন অপাযো চেৱ দুগ্গতি চ সব্বসমুস্সযেহি ৱিনিপতিতত্তা ৱিনিপাতোতি ৱুচ্চতি. নিৰযগ্গহণেন অৱীচিআদিকমনেকপ্পকাৰং নিৰযমেৱাতি. উপপন্নাতি উপগতা, তত্থ অভিনিব্বত্তাতি অধিপ্পাযো. ৱুত্তৱিপৰিযাযেন সুক্কপক্খো ৱেদিতব্বো. অযং পন ৱিসেসো – তত্থ সুগতিগ্গহণেন মনুস্সাগতিপি সঙ্গয্হতি, সগ্গগ্গহণেন দেৱগতিযেৱ. তত্থ সুন্দৰা গতীতি সুগতি. ৰূপাদীহি ৱিসযেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো. সো সব্বোপি লুজ্জনপ্পলুজ্জনট্ঠেন লোকোতি অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰো পন সব্বাকাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গসংৱণ্ণনাতো গহেতব্বো. ততিযাদীনি উত্তানত্থানি.
দুতিযআহুনেয্যসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অনুত্তৰিযসুত্তৱণ্ণনা
৮. অট্ঠমে নত্থি এতেসং উত্তৰানি ৱিসিট্ঠানীতি অনুত্তৰানি, অনুত্তৰানি এৱ অনুত্তৰিযানি যথা ‘‘অনন্তমেৱ অনন্তৰিয’’ন্তি আহ ‘‘নিৰুত্তৰানী’’তি. দস্সনানুত্তৰিযং নাম ফলৱিসেসাৱহত্তা. এস নযো সেসেসুপি. সত্তৱিধঅৰিযধনলাভোতি সত্তৱিধসদ্ধাদিলোকুত্তৰধনলাভো. সিক্খাত্তযস্স পূৰণন্তি অধিসীলসিক্খাদীনং তিস্সন্নং সিক্খানং পূৰণং. তত্থ পূৰণং নিপ্পৰিযাযতো অসেক্খানং ৱসেন ৱেদিতব্বং. কল্যাণপুথুজ্জনতো পট্ঠায হি সত্ত সেখা তিস্সো সিক্খা পূৰেন্তি নাম, অৰহা পৰিপুণ্ণসিক্খোতি. ইতি ইমানি অনুত্তৰিযানি লোকিযলোকুত্তৰানি কথিতানি.
অনুত্তৰিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. অনুস্সতিট্ঠানসুত্তৱণ্ণনা
৯. নৱমে অনুস্সতিযো এৱ দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকাদিহিতসুখানং কাৰণভাৱতো ঠানানীতি অনুস্সতিট্ঠানানি. বুদ্ধগুণাৰম্মণা সতীতি যথা বুদ্ধানুস্সতি ৱিসেসাধিগমস্স ঠানং হোতি, এৱং ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিনা বুদ্ধগুণে আৰব্ভে উপ্পন্না সতি. এৱং অনুস্সৰতো হি পীতি উপ্পজ্জতি, সো তং পীতিং খযতো ৱযতো পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. উপচাৰকম্মট্ঠানং নামেতং গিহীনম্পি লব্ভতি. উপচাৰকম্মট্ঠানন্তি চ পচ্চক্খতো উপচাৰজ্ঝানাৱহং কম্মট্ঠানপৰম্পৰায সম্মসনং যাৱ অৰহত্তা লোকিযলোকুত্তৰৱিসেসাৱহং. এস নযো সব্বত্থ.
অনুস্সতিট্ঠানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. মহানামসুত্তৱণ্ণনা
১০. দসমে তস্মিং সমযেতি বুদ্ধাগুণানুস্সৰণসমযে. ৰাগপৰিযুট্ঠিতন্তি ৰাগেন পৰিযুট্ঠিতং. পৰিযুট্ঠানপ্পত্তিপি, ৰাগেন ৱা সংহিতং চিত্তং অৰঞ্ঞমিৱ চোৰেহি তেন পৰিযুট্ঠিতন্তি ৱুত্তং, তস্স পৰিযুট্ঠানট্ঠানভাৱতোপি পৰিযুট্ঠিতৰাগন্তি অত্থো. ব্যঞ্জনং পন অনাদিযিত্ৱা অত্থমত্তং দস্সেন্তো ‘‘উপ্পজ্জমানেন ৰাগেন উট্ঠহিত্ৱা গহিত’’ন্তি আহ. উজুকমেৱাতি পগেৱ কাযৱঙ্কাদীনং অপনীতত্তা চিত্তস্স চ অনুজুভাৱকৰানং মানাদীনং অভাৱতো, ৰাগাদিপৰিযুট্ঠানাভাৱেন ৱা ওণতিউণ্ণতিৱিৰহতো উজুভাৱমেৱ গতং. অথ ৱা উজুকমেৱাতি কম্মট্ঠানস্স থিনং মিদ্ধং ওতিণ্ণতায লীনুদ্ধচ্চৱিগমতো মজ্ঝিমসমথনিমিত্তপ্পটিপত্তিযা উজুভাৱমেৱ গতং. অট্ঠকথং নিস্সাযাতি ভৱজাতিআদীনং পদানং অত্থং নিস্সায. অত্থৱেদন্তি ৱা হেতুফলং পটিচ্চ উপ্পন্নং তুট্ঠিমাহ. ধম্মৱেদন্তি হেতুং পটিচ্চ উপ্পন্নং তুট্ঠিং. ‘‘আৰকত্তা অৰহ’’ন্তি অনুস্সৰন্তস্স হি যদিদং ভগৱতো কিলেসেহি আৰকত্তং, সো হেতু. ঞাপকো চেত্থ হেতু অধিপ্পেতো, ন কাৰকো সম্পাপকো. ততোনেন ঞাযমানো অৰহত্তত্থো ফলং. ইমিনা নযেন সেসপদেসুপি হেতুসো ফলৱিপাকো ৱেদিতব্বো. ধম্মানুস্সতিআদীসুপি হি আদিমজ্ঝপৰিযোসানকল্যাণতাদযো সুপ্পটিপত্তিআদযো চ তত্থ তত্থ হেতুভাৱেন নিদ্দিট্ঠাযেৱ. ধম্মূপসংহিতন্তি যথাৱুত্তহেতুফলসঙ্খাতগুণূপসংহিতং.
মহানামসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আহুনেয্যৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সাৰণীযৱগ্গো
১. পঠমসাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা
১১. দুতিযস্স পঠমে সৰিতব্বযুত্তকাতি অনুস্সৰণাৰহা. মিজ্জতি সিনিয্হতি এতাযাতি মেত্তা, মিত্তভাৱো. মেত্তা এতস্স অত্থীতি মেত্তং, কাযকম্মং. তং পন যস্মা মেত্তাসহগতচিত্তসমুট্ঠানং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘মেত্তেন চিত্তেন কাতব্বং কাযকম্ম’’ন্তি. এস নযো সেসদ্ৱযেপি. ইমানীতি মেত্তকাযকম্মাদীনি. ভিক্খূনং ৱসেন আগতানি তেসং সেট্ঠপৰিসভাৱতো. যথা পন ভিক্খুনীসুপি লব্ভন্তি, এৱং গিহীসুপি লব্ভন্তি চতুপৰিসসাধাৰণত্তাতি তং দস্সেন্তো ‘‘ভিক্খূনঞ্হী’’তিআদিমাহ. ভিক্খুনো সব্বম্পি অনৱজ্জকাযকম্মং আভিসমাচাৰিককম্মন্তোগধমেৱাতি আহ ‘‘মেত্তেন চিত্তেন…পে… কাযকম্মং নামা’’তি. ভত্তিৱসেন পৱত্তিযমানা চেতিযবোধীনং ৱন্দনা মেত্তাসিদ্ধাতি কত্ৱা তদত্থায গমনং ‘‘মেত্তং কাযকম্ম’’ন্তি ৱুত্তং. আদি-সদ্দেন চেতিযবোধিভিক্খূসু ৱুত্তাৱসেসাপচাযনাদিৱসেন পৱত্তমেত্তাৱসেন পৱত্তং কাযিকং কিৰিযং সঙ্গণ্হাতি.
তেপিটকম্পি বুদ্ধৱচনং কথিযমানন্তি অধিপ্পাযো. তেপিটকম্পি বুদ্ধৱচনং পৰিপুচ্ছনঅত্থকথনৱসেন পৱত্তিযমানমেৱ মেত্তং ৱচীকম্মং নাম হিতজ্ঝাসযেন পৱত্তিতব্বতো. তীণি সুচৰিতানীতি কাযৱচীমনোসুচৰিতানি. চিন্তনন্তি এৱং চিন্তনমত্তম্পি মনোকম্মং, পগেৱ পটিপন্না ভাৱনাতি দস্সেতি.
আৱীতি পকাসং. পকাসভাৱো চেত্থ যং উদ্দিস্স তং কাযকম্মং কৰীযতি, তস্স সম্মুখভাৱতোতি আহ ‘‘সম্মুখা’’তি. ৰহোতি অপ্পকাসং. অপ্পকাসতা চ যং উদ্দিস্স তং কাযকম্মং কৰীযতি, তস্স অপচ্চক্খভাৱতোতি আহ ‘‘পৰম্মুখা’’তি. সহাযভাৱগমনং তেসং পুৰতো. তেসু কৰোন্তেসুযেৱ হি সহাযভাৱগমনং সম্মুখা কাযকম্মং নাম হোতি. উভযেহীতি নৱকেহি থেৰেহি চ. পগ্গয্হাতি পগ্গণ্হিত্ৱা উদ্ধং কত্ৱা কেৱলং ‘‘দেৱো’’তি অৱত্ৱা গুণেহি থিৰভাৱজোতনং ‘‘দেৱত্থেৰো’’তি ৱচনং পগ্গয্হ ৱচনং. মমত্তবোধনং ৱচনং মমাযনৱচনং. একন্তপৰম্মুখস্স মনোকম্মস্স সম্মুখতা নাম ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপনৱসেন হোতি, তঞ্চ খো লোকে কাযকম্মন্তি পাকটং পঞ্ঞাতং. হত্থৱিকাৰাদীনি অনামসিত্ৱা এৱ দস্সেন্তো ‘‘নযনানি উম্মীলেত্ৱা’’তিআদিমাহ. কামং মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানং নযনানং উম্মীলনা পসন্নেন মুখেন ওলোকনঞ্চ মেত্তং কাযকম্মমেৱ, যস্স পন চিত্তস্স ৱসেন নযনানং মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধতা মুখস্স চ পসন্নতা, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘মেত্তং মনোকম্মং নামা’’তি.
লাভ-সদ্দো কম্মসাধনো ‘‘লাভা ৱত, ভো, লদ্ধো’’তিআদীসু ৱিয. সো চেত্থ ‘‘ধম্মলদ্ধা’’তি ৱচনতো অতীতকালিকোতি আহ ‘‘চীৱৰাদযো লদ্ধপচ্চযা’’তি. ধম্মতো আগতাতি ধম্মিকা, পৰিসুদ্ধগমনা পচ্চযা. তেনাহ ‘‘ধম্মলদ্ধা’’তি. ইমমেৱ হি অত্থং দস্সেতুং ‘‘কুহনাদী’’তিআদি ৱুত্তং. ন সম্মা গয্হমানা হি ধম্মলদ্ধা নাম ন হোন্তীতি তপ্পটিসেধনত্থং পাড়িযং ‘‘ধম্মলদ্ধা’’তি ৱুত্তং. দেয্যং দক্খিণেয্যঞ্চ অপ্পটিৱিভত্তং কত্ৱা ভুঞ্জতীতি অপ্পটিৱিভত্তভোগী নাম হোতি. তেনাহ ‘‘দ্ৱে পটিৱিভত্তানি নামা’’তিআদি. চিত্তেন ৱিভজনন্তি এতেন চিত্তুপ্পাদমত্তেনপি ৱিভজনং পটিৱিভত্তং নাম, পগেৱ পযোগতোতি দস্সেতি. চিত্তেন ৱিভজনপুব্বকং ৱা কাযেন ৱিভজনন্তি মূলমেৱ দস্সেতুং ‘‘এৱং চিত্তেন ৱিভজন’’ন্তি ৱুত্তং. তেন চিত্তুপ্পাদমত্তেন পটিৱিভাগো কাতব্বোতি দস্সেতি. অপ্পটিৱিভত্তন্তি ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো, অপ্পটিৱিভত্তং লাভং ভুঞ্জতীতি কম্মনিদ্দেসো ৱা. তং নেৱ গিহীনং দেতি অত্তনো আজীৱসোধনত্থং. ন অত্তনা পৰিভুঞ্জতি ‘‘ময্হং অসাধাৰণভোগিতা মা হোতূ’’তি. পটিগ্গণ্হন্তো চ…পে… পস্সতীতি ইমিনা আগমনতো পট্ঠায সাধাৰণবুদ্ধিং উপট্ঠাপেতি. এৱং হিস্স সাধাৰণভোগিতা সুকৰা, সাৰণীযধম্মো চস্স পূৰো হোতি.
অথ ৱা পটিগ্গণ্হন্তো চ…পে… পস্সতীতি ইমিনা তস্স লাভস্স তীসু কালেসু সাধাৰণতো ঠপনং দস্সিতং. পটিগ্গণ্হন্তো চ সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি ইমিনা পটিগ্গহণকালো দস্সিতো. গহেত্ৱা…পে… পস্সতীতি ইমিনা পটিগ্গহিতকালো. তদুভযং পন তাদিসেন পুব্বভাগেন ৱিনা ন হোতীতি অত্থসিদ্ধো পুৰিমকালো. তযিদং পটিগ্গহণতো পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি পটিগ্গণ্হিস্সামী’’তি, পটিগ্গণ্হন্তস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি পটিগ্গণ্হামী’’তি, পটিগ্গহেত্ৱা হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি হি পটিগ্গহিতং মযা’’তি. এৱং তিলক্খণসম্পন্নং কত্ৱা লদ্ধং লাভং ওসাৰণলক্খণং অৱিকোপেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তো সাধাৰণভোগী অপ্পটিৱিভত্তভোগী চ হোতি.
ইমং পন সাৰণীযধম্মন্তি ইমং চতুত্থং সৰিতব্বযুত্তধমং. ন হি…পে… গণ্হন্তি, তস্মা সাধাৰণভোগিতা দুস্সীলস্স নত্থীতি আৰম্ভোপি তাৱ ন সম্ভৱতি, কুতো পূৰণন্তি অধিপ্পাযো. পৰিসুদ্ধসীলোতি ইমিনা লাভস্স ধম্মিকভাৱং দস্সেতি. ৱত্তং অখণ্ডেন্তোতি ইমিনা অপ্পটিৱিভত্তভোগিতং সাধাৰণভোগিতঞ্চ দস্সেতি. সতি পন তদুভযে সাৰণীযধম্মো পূৰিতো এৱ হোতীতি আহ ‘‘পূৰেতী’’তি. ওদিস্সকং কত্ৱাতি এতেন অনোদিস্সকং কত্ৱা পিতুনো, আচৰিযুপজ্ঝাযাদীনং ৱা থেৰাসনতো পট্ঠায দেন্তস্স সাৰণীযধম্মোযেৱ হোতীতি দস্সেতি. দাতব্বন্তি অৱস্সং দাতব্বং. সাৰণীযধম্মো পনস্স ন হোতি পটিজগ্গট্ঠানে ওদিস্সকং কত্ৱা দিন্নত্তা. তেনাহ ‘‘পলিবোধজগ্গনং নাম হোতী’’তি. মুত্তপলিবোধস্স ৱট্টতি অমুত্তপলিবোধস্স পূৰেতুং অসক্কুণেয্যত্তা. যদি এৱং সব্বেন সব্বং সাৰণীযধম্মং পূৰেন্তস্স ওদিস্সকদানং ৱট্টতি, ন ৱট্টতীতি? নো ন ৱট্টতি যুত্তট্ঠানেতি দস্সেন্তো ‘‘তেন পনা’’তিআদিমাহ. ইমিনা ওদিস্সকদানং পনস্স ন সব্বত্থ ৱাৰিতন্তি দস্সেতি. গিলানাদীনঞ্হি ওদিস্সকং কত্ৱা দানং অপ্পটিৱিভাগপক্খিকং ‘‘অসুকস্স ন দস্সামী’’তি পটিক্খেপস্স অভাৱতো. ব্যতিৰেকপ্পধানো হি পটিভাগো. তেনাহ ‘‘অৱসেস’’ন্তিআদি. অদাতুম্পীতি পি-সদ্দেন দাতুম্পি ৱট্টতীতি দস্সেতি. তঞ্চ খো কৰুণাযনৱসেন, ন ৱত্তপৰিপূৰণৱসেন, তস্মা দুস্সীলস্সপি অত্থিকস্স সতি সম্ভৱে দাতব্বং. দানঞ্হি নাম ন কস্সচি নিৱাৰিতং.
সুসিক্খিতাযাতি সাৰণীযপূৰণৱিধিম্হি সুসিক্খিতায, সুকুসলাযাতি অত্থো. ইদানি তস্স কোসল্লং দস্সেতুং ‘‘সুসিক্খিতায হী’’তিআদি ৱুত্তং. দ্ৱাদসহি ৱস্সেহি পূৰেহি, ন ততো ওৰন্তি ইমিনা তস্স দুপ্পূৰতং দস্সেতি. তথা হি সো মহপ্ফলো মহানিসংসো দিট্ঠধম্মিকেহিপি তাৱগৰুতৰেহি ফলানিসংসেহি অনুগতোতি তংসমঙ্গী চ পুগ্গলো ৱিসেসলাভী অৰিযপুগ্গলো ৱিয লোকে অচ্ছৰিযব্ভুতধম্মসমন্নাগতো হোতি. তথা হি সো দুপ্পজহদানমযস্স সীলমযস্স পুঞ্ঞস্স পটিপক্খধম্মং সুদূৰে ৱিক্খম্ভিতং কত্ৱা ৱিসুদ্ধেন চেতসা লোকে পাকটো পঞ্ঞাতো হুত্ৱা ৱিহৰতি. তস্সিমমত্থং ব্যতিৰেকতো অন্ৱযতো চ ৱিভাৱেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদি ৱুত্তং. তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
ইদানিস্স সম্পৰাযিকে দিট্ঠধম্মিকে চ আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘এৱং পূৰিতসাৰণীযধম্মস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. নেৱ ইস্সা ন মচ্ছৰিযং হোতি চিৰকালভাৱনায ৱিধুতভাৱতো. মনুস্সানং পিযো হোতি পৰিচ্চাগসীলতায ৱিস্সুতত্তা. তেনাহ ‘‘দদং পিযো হোতি ভজন্তি নং বহূ’’তিআদি (অ. নি. ৫.৩৪). সুলভপচ্চযো হোতি দানৱসেন উড়াৰজ্ঝাসযানং পচ্চযলাভস্স ইধানিসংসসভাৱতো দানস্স. পত্তগতমস্স দিয্যমানং ন খীযতি পত্তগতস্সেৱ দ্ৱাদসৱস্সিকস্স মহাৱত্তস্স অৱিচ্ছেদেন পূৰিতত্তা. অগ্গভণ্ডং লভতি দেৱসিকং দক্খিণেয্যানং অগ্গতো পট্ঠায দানস্স দিন্নত্তা. ভযে ৱা…পে… আপজ্জন্তি দেয্যপ্পটিগ্গাহকৱিকপ্পং অকত্ৱা অত্তনি নিৰপেক্খচিত্তেন চিৰকালং দানস্স পূৰিততায পসাৰিতচিত্তত্তা.
তত্ৰাতি তেসু আনিসংসেসু ৱিভাৱেতব্বেসু. ইমানি ফলানি ৱত্থূনি কাৰণানি. মহাগিৰিগামো নাম নাগদীপপস্সে একো গামোৱ. অলভন্তাপীতি অপ্পপুঞ্ঞতায অলাভিনো সমানাপি. ভিক্খাচাৰমগ্গসভাগন্তি সভাগং তব্ভাগিযং ভিক্খাচাৰমগ্গং জানন্তি. অনুত্তৰিমনুস্সধম্মত্তা থেৰানং সংসযৱিনোদনত্থঞ্চ ‘‘সাৰণীযধম্মো মে, ভন্তে, পূৰিতো’’তি আহ. তথা হি দুতিযৱত্থুস্মিম্পি থেৰেন অত্তা পকাসিতো. দহৰকালে এৱং কিৰ সাৰণীযধম্মপূৰকো অহোসি. মনুস্সানং পিযতায সুলভপচ্চযতাযপি ইদং ৱত্থুমেৱ. পত্তগতাখীযনস্স পন ৱিসেসং ৱিভাৱনতো ‘‘ইদং তাৱ…পে… এত্থ ৱত্থূ’’তি ৱুত্তং.
গিৰিভণ্ডমহাপূজাযাতি চেতিযগিৰিম্হি সকললঙ্কাদীপে যোজনপ্পমাণে সমুদ্দে চ নাৱাসঙ্ঘাটাদিকে ঠপেত্ৱা দীপপুপ্ফগন্ধাদীহি কৰিযমানায মহাপূজায. তস্সা চ পটিপত্তিযা অৱঞ্ঝভাৱৱিভাৱনত্থং ‘‘এতে ময্হং পাপুণিস্সন্তী’’তি আহ. পৰিযাযেনপি লেসেনপি. অনুচ্ছৱিকন্তি ‘‘সাৰণীযধম্মপূৰকো’’তি যথাভূতপৱেদনং তুম্হাকং অনুচ্ছৱিকন্তি অত্থো.
অনাৰোচেত্ৱাৱ পলাযিংসু চোৰভযেন. ‘‘অত্তনো দুজ্জীৱিকাযা’’তিপি ৱদন্তি. অহং সাৰণীযধম্মপূৰিকা, মম পত্তপৰিযাপন্নেনপি সব্বাপিমা ভিক্খুনিযো যাপেস্সন্তীতি আহ ‘‘মা তুম্হে তেসং গতভাৱং চিন্তযিত্থা’’তি. ৱট্টিস্সতীতি কপ্পিস্সতি. থেৰী সাৰণীযধম্মপূৰিকা অহোসি, থেৰস্স পন সীলতেজেনেৱ দেৱতা উস্সুক্কং আপজ্জি.
নত্থি এতেসং খণ্ডন্তি অখণ্ডানি. তং পন নেসং খণ্ডং দস্সেতুং ‘‘যস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উপসম্পন্নসীলানং উদ্দেসক্কমেন আদিঅন্তা ৱেদিতব্বা. তেনাহ ‘‘সত্তসূ’’তিআদি. ন হি অঞ্ঞো কোচি আপত্তিক্খন্ধানং অনুক্কমো অত্থি, অনুপসম্পন্নসীলানং সমাদানক্কমেনপি আদিঅন্তা লব্ভন্তি. পৰিযন্তে ছিন্নসাটকো ৱিযাতি তত্ৰন্তে দসন্তে ৱা ছিন্নৱত্থং ৱিয. ৱিসদিসুদাহৰণঞ্চেতং ‘‘অখণ্ডানী’’তি ইমস্স অধিকতত্তা. এৱং সেসানম্পি উদাহৰণানি. খণ্ডিকতা ভিন্নতা খণ্ডং, তং এতস্স অত্থীতি খণ্ডং, সীলং. ছিদ্দন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. ৱেমজ্ঝে ভিন্নং ৱিনিৱিজ্ঝনৱসেন. ৱিসভাগৱণ্ণেন গাৱী ৱিযাতি সম্বন্ধো. ৱিসভাগৱণ্ণেন উপড্ঢং ততিযভাগগতং সম্ভিন্নৱণ্ণং সবলং, ৱিসভাগৱণ্ণেহেৱ বিন্দূহি অন্তৰন্তৰাহি ৱিমিস্সং কম্মাসং. অযং ইমেসং ৱিসেসো. সবলৰহিতানি অসবলানি, তথা অকম্মাসানি. সীলস্স তণ্হাদাসব্যতো মোচনং ৱিৱট্টূপনিস্সযভাৱাপাদনং, তস্মা তণ্হাদাসব্যতো মোচনৱচনেন তেসং সীলানং ৱিৱট্টূপনিস্সযতমাহ. ভুজিস্সভাৱকৰণতোতি ইমিনা ভুজিস্সকৰানি ভুজিস্সানীতি উত্তৰপদলোপেনাযং নিদ্দেসোতি দস্সেতি. যস্মা ৱা তংসমঙ্গিপুগ্গলো সেৰী সযংৱসী ভুজিস্সো নাম হোতি, তস্মাপি ভুজিস্সানি. অৱিঞ্ঞূনং অপ্পমাণতায ‘‘ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানী’’তি ৱুত্তং. সুপৰিসুদ্ধভাৱেন ৱা সম্পন্নত্তা ৱিঞ্ঞূহি পসত্থানীতি ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি.
তণ্হাদিট্ঠীহি অপৰামট্ঠত্তাতি ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’’তি তণ্হাপৰামাসেন, ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৱো হুত্ৱা তত্থ নিচ্চো ধুৱো সস্সতো ভৱিস্সামী’’তি দিট্ঠিপৰামাসেন চ অপৰামট্ঠত্তা. পৰামট্ঠুন্তি ‘‘অযং তে সীলেসু দোসো’’তি চতূসু ৱিপত্তীসু যায কাযচি ৱিপত্তিযা দস্সনেন পৰামট্ঠুং, অনুদ্ধংসেতুং চোদেতুন্তি অত্থো. সীলং নাম অৱিপ্পটিসাৰাদিপাৰম্পৰিযেন যাৱদেৱ সমাধিসম্পাদনত্থন্তি আহ ‘‘সমাধিসংৱত্তনিকানী’’তি. সমাধিসংৱত্তনপ্পযোজনানি সমাধিসংৱত্তনিকানি.
সমানভাৱো সামঞ্ঞং, পৰিপুণ্ণচতুপাৰিসুদ্ধিভাৱেন মজ্ঝে ভিন্নসুৱণ্ণস্স ৱিয ভেদাভাৱতো সীলেন সামঞ্ঞং সীলসামঞ্ঞং, তং গতো উপগতোতি সীলসামঞ্ঞগতো. তেনাহ ‘‘সমানভাৱূপগতসীলো’’তি, সীলসম্পত্তিযা সমানভাৱং উপগতসীলো সভাগৱুত্তিকোতি অত্থো. কামং পুথুজ্জনানম্পি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে নানত্তং ন সিযা, তং পন ন একন্তিকং, ইদং একন্তিকং নিযতভাৱতোতি আহ ‘‘নত্থি মগ্গসীলে নানত্ত’’ন্তি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তন্তি মগ্গসীলং সন্ধায তং ‘‘যানি তানি সীলানী’’তিআদি ৱুত্তং.
যাযন্তি যা অযং ময্হঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ পচ্চক্খভূতা. দিট্ঠীতি মগ্গসম্মাদিট্ঠি. নিদ্দোসাতি নিদ্ধুতদোসা, সমুচ্ছিন্নৰাগাদিপাপধম্মাতি অত্থো. নিয্যাতীতি ৱট্টদুক্খতো নিস্সৰতি নিগ্গচ্ছতি. সযং নিয্যন্তীযেৱ হি তংসমঙ্গিপুগ্গলং ৱট্টদুক্খতো নিয্যাপেতীতি ৱুচ্চতি. যা সত্থু অনুসিট্ঠি, তং কৰোতীতি তক্কৰো, তস্স, যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তস্সাতি অত্থো. সমানদিট্ঠিভাৱন্তি সদিসদিট্ঠিভাৱং সচ্চসম্পটিৱেধেন অভিন্নদিট্ঠিভাৱং.
পঠমসাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযসাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা
১২. দুতিযে সব্ৰহ্মচাৰীনন্তি সহধম্মিকানং. পিযং পিযাযিতব্বকং কৰোন্তীতি পিযকৰণা. গৰুং গৰুট্ঠানিযং কৰোন্তীতি গৰুকৰণা. সঙ্গণ্হনত্থাযাতি সঙ্গহৱত্থুৱিসেসভাৱতো সব্ৰহ্মচাৰীনং সঙ্গহণায সংৱত্তন্তীতি সম্বন্ধো. অৱিৱদনত্থাযাতি সঙ্গহৱত্থুভাৱতো এৱ ন ৱিৱদনত্থায. সতি চ অৱিৱদনহেতুভূতসঙ্গহকত্তে তেসং ৱসেন সব্ৰহ্মচাৰীনং সমগ্গভাৱো ভেদাভাৱো সিদ্ধোযেৱাতি আহ ‘‘সামগ্গিযা’’তিআদি.
দুতিযসাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. নিস্সাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা
১৩. ততিযে ৱড্ঢিতাতি ভাৱনাপাৰিপূৰিৱসেন পৰিব্ৰূহিতা. পুনপ্পুনং কতাতি ভাৱনায বহুলীকৰণেন অপৰাপৰং পৱত্তিতা. যুত্তযানসদিসা কতাতি যথা যুত্তমাজঞ্ঞযানং ছেকেন সাৰথিনা অধিট্ঠিতং যথাৰুচি পৱত্ততি, এৱং যথাৰুচি পৱত্তিৰহং গহিতা. ৱত্থুকতাতি ৱা অধিট্ঠানট্ঠেন ৱত্থু ৱিয কতা, সব্বসো উপক্কিলেসৱিসোধনেন ইদ্ধিৱিসেসতায পৱত্তিট্ঠানভাৱতো সুৱিসোধিতপৰিস্সযৱত্থু ৱিয কতাতি ৱুত্তং হোতি. অধিট্ঠিতাতি পটিপক্খদূৰীভাৱতো সুভাৱিতভাৱেন তংতংঅধিট্ঠানযোগ্যতায ঠপিতা. সমন্ততো চিতাতি সব্বভাগেন ভাৱনূপচযং গমিতা. তেনাহ ‘‘উপচিতা’তি. সুট্ঠু সমাৰদ্ধাতি ইদ্ধিভাৱনাসিখাপ্পত্তিযা সম্মদেৱ সম্ভাৱিতা. অভূতব্যাকৰণং ব্যাকৰোতীতি ‘‘মেত্তা হি খো মে চেতোৱিমুত্তি ভাৱিতা’’তিআদিনা অত্তনি অৱিজ্জমানগুণাভিব্যাহাৰং ব্যাহৰতি. চেতোৱিমুত্তিসদ্দং অপেক্খিত্ৱা ‘‘নিস্সটা’’তি ৱুত্তং. পুন ব্যাপাদো নত্থীতি ইদানি মম ব্যাপাদো নাম সব্বসো নত্থীতি ঞত্ৱা.
বলৱৱিপস্সনাতি ভযতুপট্ঠানে ঞাণং, আদীনৱানুপস্সনে ঞাণং মুচ্চিতুকম্যতাঞাণং, ভঙ্গঞাণন্তি চতুন্নং ঞাণানং অধিৱচনং. যেসং নিমিত্তানং অভাৱেন অৰহত্তফলসমাপত্তিযা অনিমিত্ততা, তং দস্সেতুং ‘‘সা হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ৰাগস্স নিমিত্তং, ৰাগো এৱ ৱা নিমিত্তং ৰাগনিমিত্তং. আদি-সদ্দেন দোসনিমিত্তাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৰূপৱেদনাদিসঙ্খাৰনিমিত্তং ৰূপনিমিত্তাদি. তেসংযেৱ নিচ্চাদিৱসেন উপট্ঠানং নিচ্চনিমিত্তাদি. তযিদং নিমিত্তং যস্মা সব্বেন সব্বং অৰহত্তফলে নত্থি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সা হি…পে… অনিমিত্তা’’তি. নিমিত্তং অনুস্সৰতি অনুগচ্ছতি আৰব্ভ পৱত্ততি সীলেনাতি নিমিত্তানুসাৰী. তেনাহ ‘‘ৱুত্তপ্পভেদং নিমিত্তং অনুসৰণসভাৱ’’ন্তি.
অস্মিমানোতি ‘‘অস্মী’’তি পৱত্তো অত্তৱিসযো মানো. অযং নাম অহমস্মীতি ৰূপলক্খণো ৱেদনাদীসু ৱা অঞ্ঞতৰলক্খণো অযং নাম অত্তা অহং অস্মীতি. অস্মিমানো সমুগ্ঘাতীযতি এতেনাতি অস্মিমানসমুগ্ঘাতো, অৰহত্তমগ্গো. পুন অস্মিমানো নত্থীতি তস্স অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনং কিত্তেন্তো সমুগ্ঘাতত্তমেৱ ৱিভাৱেতি.
নিস্সাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪-৫. ভদ্দকসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৪-১৫. চতুত্থে আৰমিতব্বট্ঠেন ৱা কম্মং আৰামো এতস্সাতি কম্মাৰামো. কম্মে ৰতো ন গন্থধুৰে ৱিপস্সনাধুৰে ৱাতি কম্মৰতো. পুনপ্পুনং যুত্তোতি তপ্পৰভাৱেন অনু অনু যুত্তো পসুতো. আলাপসল্লাপোতি ইত্থিৱণ্ণপুৰিসৱণ্ণাদিৱসেন পুনপ্পুনং লপনং. পঞ্চমে নত্থি ৱত্তব্বং.
ভদ্দকসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. নকুলপিতুসুত্তৱণ্ণনা
১৬. ছট্ঠে ৱিসভাগৱেদনুপ্পত্তিযা ককচেনেৱ চতুইৰিযাপথং ছিন্দন্তো আবাধযতীতি আবাধো, সো যস্স অত্থীতি আবাধিকো. তংসমুট্ঠানদুক্খেন দুক্খিতো. অধিমত্তগিলানোতি ধাতুসঙ্খযেন পৰিক্খীণসৰীৰো.
সপ্পটিভযকন্তাৰসদিসা সোড়সৱত্থুকা অট্ঠৱত্থুকা চ ৱিচিকিচ্ছা তিণ্ণা ইমাযাতি তিণ্ণৱিচিকিচ্ছা. ৱিগতা সমুচ্ছিন্না পৱত্তিআদীসু ‘‘এৱং নু খো ন নু খো’’তি এৱং পৱত্তিকা কথংকথা অস্সাতি ৱিগতকথংকথা. সাৰজ্জকৰানং পাপধম্মানং পহীনত্তা ৰাগৱিক্খেপেসু সীলাদিগুণেসু চ তিট্ঠকত্তা ৱেসাৰজ্জং, ৱিসাৰদভাৱং ৱেয্যত্তিযং পত্তাতি ৱেসাৰজ্জপ্পত্তা. অত্তনা এৱ পচ্চক্খতো দিট্ঠত্তা ন পৰং পচ্চেতি, নস্স পৰো পচ্চেতব্বো অত্থীতি অপৰপ্পচ্চযা.
গিলানা ৱুট্ঠিতোতি গিলানভাৱতো ৱুট্ঠায ঠিতো. ভাৱপ্পধানো হি অযং নিদ্দেসো. গিলানো হুত্ৱা ৱুট্ঠিতোতি ইদং পন অত্থমত্তনিদস্সনং.
নকুলপিতুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সোপ্পসুত্তৱণ্ণনা
১৭. সত্তমে পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতোতি এত্থ পটিসল্লানন্তি তেহি তেহি সদ্ধিৱিহাৰিকঅন্তেৱাসিকউপাসকাদিসত্তেহি চেৱ ৰূপাৰম্মণাদিসঙ্খাৰেহি চ পটিনিৱত্তিত্ৱা অপসক্কিত্ৱা নিলীযনং ৱিৱেচনং. কাযচিত্তেহি ততো ৱিৱিত্তো একীভাৱো পৱিৱেকোতি আহ ‘‘একীভাৱাযা’’তিআদি. একীভাৱতোতি চ ইমিনা কাযৱিৱেকতো ৱুট্ঠানমাহ. ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিতোতিআদিনা চিত্তৱিৱেকতো. ৱুট্ঠিতোতি ততো দুৱিধৱিৱেকতো ভৱঙ্গুপ্পত্তিযা সব্ৰহ্মচাৰীহি সমাগমেন উপেতো.
সোপ্পসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. মচ্ছবন্ধসুত্তৱণ্ণনা
১৮. অট্ঠমে মচ্ছঘাতকন্তি মচ্ছবন্ধং কেৱট্টং. ওৰব্ভিকাদীসু উৰব্ভা ৱুচ্চন্তি এড়কা, উৰব্ভে হন্তীতি ওৰব্ভিকো. সূকৰিকাদীসুপি এসেৱ নযো.
মচ্ছবন্ধসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পঠমমৰণস্সতিসুত্তৱণ্ণনা
১৯. নৱমে এৱংনামকে গামেতি নাতিকানামকং গামং নিস্সায. দ্ৱিন্নং চূড়পিতিমহাপিতিপুত্তানং দ্ৱে গামা, তেসু একস্মিং গামে. ঞাতীনঞ্হি নিৱাসট্ঠানভূতো গামো ঞাতিকো, ঞাতিকোযেৱ নাতিকো ঞ-কাৰস্স ন-কাৰাদেসো ‘‘অনিমিত্তা ন নাযৰে’’তিআদীসু (ৱিসুদ্ধি. ১.১৭৪; সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২০; জা. অট্ঠ. ২.২.৩৪) ৱিয. সো কিৰ গামো যেসং তদা তেসং পুব্বপুৰিসেন অত্তনো ঞাতীনং সাধাৰণভাৱেন নিৱসিতো, তেন ঞাতিকোতি পঞ্ঞাযিত্থ. অথ পচ্ছা দ্ৱীহি দাযাদেহি দ্ৱিধা ৱিভজিত্ৱা পৰিভুত্তো. গিঞ্জকা ৱুচ্চতি ইট্ঠকা, গিঞ্জকাহিযেৱ কতো আৱসথোতি গিঞ্জকাৱসথো. সো হি আৱাসো যথা সুধাপৰিকম্মেন পযোজনং নত্থি, এৱং ইট্ঠকাহি এৱ চিনিত্ৱা ছাদেত্ৱা কতো. তস্মিং কিৰ পদেসে মত্তিকা সক্খৰমৰুম্পৱালুকাদীহি অসম্মিস্সা কথিনা সণ্হসুখুমা, তায কতানি কুলালভাজনানিপি সিলামযানি ৱিয দড়্হানি. তস্মা তে উপাসকা তায মত্তিকায দীঘপুথূ ইট্ঠকা কাৰেত্ৱা ঠপেত্ৱা ঠপেত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানকৱাটতুলাযো সব্বং দব্বসম্ভাৰেন ৱিনা তাহি ইট্ঠকাহিযেৱ পাসাদং কাৰেসুং. তেন ৱুত্তং ‘‘ইট্ঠকামযে পাসাদে’’তি.
ৰত্তিন্দিৱন্তি একৰত্তিদিৱং. ভগৱতো সাসনন্তি অৰিযমগ্গপ্পটিৱেধাৱহং সত্থু ওৱাদং. বহু ৱত মে কতং অস্সাতি বহু ৱত মযা অত্তহিতং পব্বজিতকিচ্চং কতং ভৱেয্য.
তদন্তৰন্তি তত্তকং ৱেলং. একপিণ্ডপাতন্তি একং দিৱসং যাপনপ্পহোনকং পিণ্ডপাতং. যাৱ অন্তো পৱিট্ঠৱাতো বহি নিক্খমতি, বহি নিক্খন্তৱাতো ৱা অন্তো পৱিসতীতি একস্সেৱ পৱেসনিক্খমো ৱিয ৱুত্তং, তং নাসিকাৱাতভাৱসামঞ্ঞেনাতি দট্ঠব্বং.
পঠমমৰণস্সতিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. দুতিযমৰণস্সতিসুত্তৱণ্ণনা
২০. দসমে নিক্খন্তেতি ৱীতিৱত্তে. পতিগতাযাতি পচ্চাগতায, সম্পত্তাযাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পটিপন্নাযা’’তি. সো মমস্স অন্তৰাযোতি যথাৱুত্তা ন কেৱলং কালকিৰিযাৱ, মম অতিদুল্লভং খণং লভিত্ৱা তস্স সত্থুসাসনমনসিকাৰস্স চেৱ জীৱিতস্স চ সগ্গমোক্খানঞ্চ অন্তৰাযো অস্স, ভৱেয্যাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘তিৱিধো অন্তৰাযো’’তিআদি. ৱিপজ্জেয্যাতি ৱিপত্তিং গচ্ছেয্য. সত্থকেন ৱিয অঙ্গপচ্চঙ্গানং কন্তনকাৰকা কাযে সন্ধিবন্ধনচ্ছেদকৱাতা সত্থকৱাতা. কত্তুকম্যতাছন্দোতি নিয্যানাৱহো কত্তুকম্যতাকুসলচ্ছন্দো. পযোগৱীৰিযন্তি ভাৱনানুযোগৱীৰিযং. ন পটিৱাতি ন পটিনিৱত্ততীতি অপ্পটিৱানী, অন্তৰা ৱোসানানাপজ্জনৱীৰিযং. তেনাহ ‘‘অনুক্কণ্ঠনা অপ্পটিসঙ্ঘৰণা’’তি.
দুতিযমৰণস্সতিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সাৰণীযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. অনুত্তৰিযৱগ্গো
১-২. সামকসুত্তাদিৱণ্ণনা
২১-২২. ততিযস্স পঠমে কেৱলকপ্পন্তি এত্থ কেৱল-সদ্দো অনৱসেসত্থো, কপ্প-সদ্দো সমন্তভাৱত্থো. তস্মা কেৱলকপ্পং পোক্খৰণিযন্তি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. অনৱসেসং ফৰিতুং সমত্থস্সপি ওভাসস্স কেনচি কাৰণেন একদেসফৰণম্পি সিযা, অযং পন সব্বসোৱ ফৰতীতি দস্সেতুং সমন্তত্থো কপ্প-সদ্দো গহিতো. অত্তনো ওভাসেন ফৰিত্ৱাতি ৱত্থালঙ্কাৰসৰীৰসমুট্ঠিতেন ওভাসেন ফৰিত্ৱা, চন্দিমা ৱিয একোভাসং একপজ্জোতং কৰিত্ৱাতি অত্থো. সমনুঞ্ঞোতি সম্মদেৱ কতমনুঞ্ঞো. তেনাহ ‘‘সমানচিত্তো’’তি, সমানজ্ঝাসযোতি অত্থো. দুক্খং ৱচো এতস্মিন্তি দুব্বচো, তস্স কম্মং দোৱচস্সং, তস্স পুগ্গলস্স অনাদৰিযৱসেন পৱত্তা চেতনা, তস্স ভাৱো অত্থিতা দোৱচস্সতা. অথ ৱা দোৱচস্সমেৱ দোৱচস্সতা. সা অত্থতো সঙ্খাৰক্খন্ধো হোতি. চেতনাপধানো হি সঙ্খাৰক্খন্ধো. চতুন্নং ৱা খন্ধানং অপদক্খিণগ্গাহিতাকাৰেন পৱত্তানং এতং অধিৱচনন্তি ৱদন্তি. পাপা অস্সদ্ধাদযো পুগ্গলা এতস্স মিত্তাতি পাপমিত্তো, তস্স ভাৱো পাপমিত্ততা. সাপি অত্থতো দোৱচস্সতা ৱিয দট্ঠব্বা. যায হি চেতনায পুগ্গলো পাপমিত্তো পাপসম্পৱঙ্কো নাম হোতি, সা চেতনা পাপমিত্ততা. চত্তাৰোপি ৱা অৰূপিনো খন্ধা তদাকাৰপ্পৱত্তা পাপমিত্ততা. দুতিযং উত্তানমেৱ.
সামকসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ভযসুত্তৱণ্ণনা
২৩. ততিযে সম্ভৱতি জাতিমৰণং এতেনাতি সম্ভৱো, উপাদানন্তি আহ ‘‘জাতিযা চ মৰণস্স চ সম্ভৱে পচ্চযভূতে’’তি. অনুপাদাতি অনুপাদায. তেনাহ ‘‘অনুপাদিযিত্ৱা’’তি. জাতিমৰণানি সম্মা খীযন্তি এত্থাতি জাতিমৰণসঙ্খযো, নিব্বানন্তি আহ ‘‘জাতিমৰণানং সঙ্খযসঙ্খাতে নিব্বানে’’তি. সব্বদুক্খং উপচ্চগুন্তি সকলম্পি ৱট্টদুক্খং অতিক্কন্তা চৰিমচিত্তনিৰোধেন ৱট্টদুক্খলেসস্সপি অসম্ভৱতো.
ভযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. হিমৱন্তসুত্তৱণ্ণনা
২৪. চতুত্থে সমাপত্তিকুসলো হোতীতি সমাপজ্জনকুসলো হোতি. তেনাহ ‘‘সমাপজ্জিতুং কুসলো’’তি. তত্থ অন্তোগতহেতুঅত্থো ঠিতি-সদ্দো, তস্মা ঠপনকুসলোতি অত্থোতি আহ ‘‘সমাধিং ঠপেতুং সক্কোতীতি অত্থো’’তি. তত্থ ঠপেতুং সক্কোতীতি সত্তট্ঠঅচ্ছৰামত্তং খণং ঝানং ঠপেতুং সক্কোতি অধিট্ঠানৱসিভাৱস্স নিপ্ফাদিতত্তা. যথাপৰিচ্ছেদেনাতি যথাপৰিচ্ছিন্নকালেন. ৱুট্ঠাতুং সক্কোতি ৱুট্ঠানৱসিভাৱস্স নিপ্ফাদিতত্তা. কল্লং সঞ্জাতং অস্সাতি কল্লিতং, তস্মিং কল্লিতে কল্লিতভাৱে কুসলো কল্লিতকুসলো. হাসেতুং তোসেতুং সম্পহংসেতুং. কল্লং কাতুন্তি সমাধানস্স পটিপক্খধম্মানং দূৰীকৰণেন সহকাৰীকাৰণানঞ্চ সমপ্পধানেন সমাপজ্জনে চিত্তং সমত্থং কাতুং. সমাধিস্স গোচৰকুসলোতি সমাধিস্মিং নিপ্ফাদেতব্বে তস্স গোচৰে কম্মট্ঠানসঞ্ঞিতে পৱত্তিট্ঠানে ভিক্খাচাৰগোচৰে সতিসম্পজঞ্ঞযোগতো কুসলো ছেকো. তেনাহ ‘‘সমাধিস্স অসপ্পাযে অনুপকাৰকে ধম্মে ৱজ্জেত্ৱা’’তিআদি. পঠমজ্ঝানাদিসমাধিং অভিনীহৰিতুন্তি পঠমজ্ঝানাদিসমাধিং ৱিসেসভাগিযতায অভিনীহৰিতুং উপনেতুং.
হিমৱন্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. অনুস্সতিট্ঠানসুত্তৱণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে অনুস্সতিকাৰণানীতি অনুস্সতিযো এৱ দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকাদিহিতসুখানং হেতুভাৱতো কাৰণানি. নিক্খন্তন্তি নিস্সটং. মুত্তন্তি ৱিস্সট্ঠং. ৱুট্ঠিতন্তি অপেতং. সব্বমেতং ৱিক্খম্ভনমেৱ সন্ধায ৱদতি. গেধম্হাতি পঞ্চকামগুণতো. ইদম্পীতি বুদ্ধানুস্সতিৱসেন লদ্ধং উপচাৰজ্ঝানমাহ. আৰম্মণং কৰিত্ৱাতি পচ্চযং কৰিত্ৱা, পাদকং কত্ৱাতি অত্থো.
অনুস্সতিট্ঠানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. মহাকচ্চানসুত্তৱণ্ণনা
২৬. ছট্ঠে সম্বাধেতি ৱা তণ্হাসংকিলেসাদীনং সম্পীড়ে সঙ্কৰে ঘৰাৱাসে. ওকাসা ৱুচ্চন্তীতি মগ্গফলসুখাধিগমায ওকাসভাৱতো ওকাসাতি ৱুচ্চন্তি. ওকাসাধিগমোতি লোকুত্তৰধম্মস্স অধিগমায অধিগন্তব্বওকাসো. ৱিসুজ্ঝনত্থাযাতি ৰাগাদীহি মলেহি অভিজ্ঝাৱিসমলোভাদীহি চ উপক্কিলিট্ঠচিত্তানং ৱিসুদ্ধত্থায. সা পনাযং চিত্তস্স ৱিসুদ্ধি সিজ্ঝমানা যস্মা সোকাদীনং অনুপাদায সংৱত্ততি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সোকপৰিদেৱানং সমতিক্কমাযা’’তিআদি. তত্থ সোচনং ঞাতিব্যসনাদিনিমিত্তং চেতসো সন্তাপো অন্তোতাপো অন্তোনিজ্ঝানং সোকো, ঞাতিব্যসনাদিনিমিত্তমেৱ সোচিকতা. ‘‘কহং একপুত্তকা’’তিআদিনা (ম. নি. ২.৩৫৩-৩৫৪; সং. নি. ২.৬৩) পৰিদেৱনৱসেন লপনং পৰিদেৱো. সমতিক্কমনত্থাযাতি পহানায. আযতিং অনুপ্পজ্জনঞ্হি ইধ সমতিক্কমো. দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমাযাতি কাযিকদুক্খস্স চ চেতসিকদোমনস্সস্স চাতি ইমেসং দ্ৱিন্নং অত্থঙ্গমায, নিৰোধাযাতি অত্থো. ঞাযতি নিচ্ছযেন কমতি নিব্বানং, তং ৱা ঞাযতি পটিৱিজ্ঝতি এতেনাতি ঞাযো, অৰিযমগ্গো. ইধ পন সহ পুব্বভাগেন অৰিযমগ্গো গহিতোতি আহ ‘‘সহৱিপস্সনকস্স মগ্গস্স অধিগমনত্থাযা’’তি. অপচ্চযপৰিনিব্বানস্সাতি অনুপাদিসেসনিব্বানং সন্ধায ৱদতি. পচ্চযৱসেন অনুপ্পন্নং অসঙ্খতং অমতধাতুমেৱ. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
মহাকচ্চানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. পঠমসমযসুত্তৱণ্ণনা
২৭. সত্তমে ৱড্ঢেতীতি মনসো ৱিৱট্টনিস্সিতং ৱড্ঢিং আৱহতি. মনোভাৱনীযোতি ৱা মনসা ভাৱিতো সম্ভাৱিতো. যঞ্চ আৱজ্জতো মনসি কৰোতো চিত্তং ৱিনীৱৰণং হোতি. ইমস্মিং পক্খে কম্মসাধনো সম্ভাৱনত্থো ভাৱনীয-সদ্দো. ‘‘থিনমিদ্ধৱিনোদনকম্মট্ঠান’’ন্তি ৱত্ৱা তদেৱ ৱিভাৱেন্তো ‘‘আলোকসঞ্ঞং ৱা’’তিআদিমাহ. ৱীৰিযাৰম্ভৱত্থুআদীনং ৱাতি এত্থ আদি-সদ্দেন ইধ অৱুত্তানং অতিভোজনে নিমিত্তগ্গাহাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘ছ ধম্মা থিনমিদ্ধস্স পহানায সংৱত্তন্তি অতিভোজনে নিমিত্তগ্গাহো, ইৰিযাপথসম্পৰিৱত্তনতা, আলোকসঞ্ঞামনসিকাৰো, অব্ভোকাসৱাসো, কল্যাণমিত্ততা, সপ্পাযকথা’’তি (ইতিৱু. অট্ঠ. ১১১). অন্তৰাযসদ্দপৰিযাযো ইধ অন্তৰা-সদ্দোতি আহ ‘‘অনন্তৰাযেনা’’তি.
পঠমসমযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. দুতিযসমযসুত্তৱণ্ণনা
২৮. অট্ঠমে মণ্ডলসণ্ঠানমাড়সঙ্খেপেন কতা ভোজনসালা মণ্ডলমাড়াতি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘ভোজনসালাযা’’তি. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
দুতিযসমযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. উদাযীসুত্তৱণ্ণনা
২৯. নৱমে দিট্ঠধম্মো ৱুচ্চতি পচ্চক্খো অত্তভাৱোতি আহ ‘‘ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে’’তি. সুখৱিহাৰত্থাযাতি নিক্কিলেসতায নিৰামিসেন সুখেন ৱিহাৰত্থায. আলোকসঞ্ঞং মনসি কৰোতীতি সূৰিযচন্দপজ্জোতমণিউক্কাৱিজ্জুআদীনং আলোকো দিৱা ৰত্তিঞ্চ উপলদ্ধো, যথালদ্ধৱসেনেৱ আলোকং মনসি কৰোতি, চিত্তে ঠপেতি. তথা চ নং মনসি কৰোতি, যথাস্স সুভাৱিতালোককসিণস্স ৱিয কসিণালোকো যথিচ্ছকং যাৱদিচ্ছকঞ্চ সো আলোকো ৰত্তিযং উপতিট্ঠতি. যেন তত্থ দিৱাসঞ্ঞং ঠপেতি, দিৱাৰিৱ ৱিগতথিনমিদ্ধো হোতি. তেনাহ ‘‘যথা দিৱা তথা ৰত্তি’’ন্তি. দিৱাতি সঞ্ঞং ঠপেতীতি ৱুত্তনযেন মনসি কত্ৱা দিৱাৰিৱ সঞ্ঞং উপ্পাদেতি. যথানেন দিৱা…পে… তথেৱ তং মনসি কৰোতীতি যথানেন দিৱা উপলদ্ধো সূৰিযালোকো, এৱং ৰত্তিম্পি দিৱা দিট্ঠাকাৰেনেৱ তং আলোকং মনসি কৰোতি. যথা চনেন ৰত্তিং…পে… মনসি কৰোতীতি যথা ৰত্তিযং চন্দালোকো উপলদ্ধো, এৱং দিৱাপি ৰত্তিং দিট্ঠাকাৰেনেৱ তং আলোকং মনসি কৰোতি, চিত্তে ঠপেতি. ৱিৱটেনাতি থিনমিদ্ধেন অপিহিতত্তা ৱিৱটেন. অনোনদ্ধেনাতি অসঞ্ছাদিতেন. সহোভাসকন্তি সঞ্ঞাণোভাসং. দিব্বচক্খুঞাণং ৰূপগতস্স দিব্বস্স ইতৰস্স চ দস্সনট্ঠেন ইধ ঞাণদস্সনন্তি অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘দিব্বচক্খুসঙ্খাতস্সা’’তিআদি.
উদ্ধং জীৱিতপৰিযাদানাতি জীৱিতক্খযতো উপৰি মৰণতো পৰং. সমুগ্গতেনাতি উট্ঠিতেন. ধুমাতত্তাতি উদ্ধং উদ্ধং ধুমাতত্তা সূনত্তা. সেতৰত্তেহি ৱিপৰিভিন্নং ৱিমিস্সিতং নীলং, পুৰিমৱণ্ণৱিপৰিণামভূতং ৱা নীলং ৱিনীলং, ৱিনীলমেৱ ৱিনীলকন্তি ক-কাৰেন পদৱড্ঢনমাহ অনত্থন্তৰতো যথা ‘‘পীতকং লোহিতক’’ন্তি. পটিকূলত্তাতি জিগুচ্ছনীযত্তা. কুচ্ছিতং ৱিনীলং ৱিনীলকন্তি কুচ্ছনত্থো ৱা অযং ক-কাৰোতি দস্সেতুং ৱুত্তং যথা ‘‘পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতী’’তি (দী. নি. ৩.৩১৬; অ. নি. ৫.২১৩). পৰিভিন্নট্ঠানেহি কাকধঙ্কাদীহি. ৱিস্সন্দমানং পুব্বন্তি ৱিস্সৱন্তপুব্বং, তহং তহং পগ্ঘৰন্তপুব্বন্তি অত্থো. তথাভাৱন্তি ৱিস্সন্দমানপুব্বতং.
সো ভিক্খূতি যো ‘‘পস্সেয্য সৰীৰং সীৱথিকায ছড্ডিত’’ন্তি ৱুত্তো, সো ভিক্খু. উপসংহৰতি সদিসতং. অযম্পি খোতিআদি উপসংহৰণাকাৰদস্সনং. আযূতি ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং. অৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং পনেত্থ ৱিঞ্ঞাণগতিকমেৱ. উস্মাতি কম্মজতেজো. এৱংপূতিকসভাৱোতি এৱং অতিৱিয পূতিসভাৱো আযুআদিৱিগমে ৱিযাতি অধিপ্পাযো. এদিসো ভৱিস্সতীতি এৱংভাৱীতি আহ ‘‘এৱমেৱং উদ্ধুমাতাদিভেদো ভৱিস্সতী’’তি.
লুঞ্চিত্ৱা লুঞ্চিত্ৱাতি উপ্পাটেত্ৱা উপ্পাটেত্ৱা. সেসাৱসেসমংসলোহিতযুত্তন্তি সব্বসো অক্খাদিতত্তা তহং তহং সেসেন অপ্পাৱসেসেন মংসলোহিতেন যুত্তং. অঞ্ঞেন হত্থট্ঠিকন্তি অৱিসেসেন হত্থট্ঠিকানং ৱিপ্পকিণ্ণতা জোতিতাতি অনৱসেসতো তেসং ৱিপ্পকিণ্ণতং দস্সেন্তো ‘‘চতুসট্ঠিভেদম্পী’’তিআদিমাহ. তেৰোৱস্সিকানীতি তিৰোৱস্সগতানি. তানি পন সংৱচ্ছৰং ৱীতিৱত্তানি হোন্তীতি আহ ‘‘অতিক্কন্তসংৱচ্ছৰানী’’তি. পুৰাণতায ঘনভাৱৱিগমেন ৱিচুণ্ণতা ইধ পূতিভাৱো. সো যথা হোতি, তং দস্সেন্তো ‘‘অব্ভোকাসে’’তিআদিমাহ. অনেকধাতূনন্তি চক্খুধাতুআদীনং, কামধাতুআদীনং ৱা. সতিযা চ ঞাণস্স চ অত্থাযাতি ‘‘অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২১৪; ২.৩৭৬; ম. নি. ১.১০৯) ৱুত্তায সত্তট্ঠানিকায সতিযা চেৱ তংসম্পযুত্তঞাণস্স চ অত্থায.
উদাযীসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. অনুত্তৰিযসুত্তৱণ্ণনা
৩০. দসমে নিহীনন্তি লামকং, কিলিট্ঠং ৱা. গামৱাসিকানন্তি বালানং. পুথুজ্জনানং ইদন্তি পোথুজ্জনিকং. তেনাহ ‘‘পুথুজ্জনানং সন্তক’’ন্তি, পুথুজ্জনেহি সেৱিতব্বত্তা তেসং সন্তকন্তি ৱুত্তং হোতি. অনৰিযন্তি ন নিদ্দোসং. নিদ্দোসট্ঠো হি অৰিযট্ঠো. তেনাহ ‘‘ন উত্তমং ন পৰিসুদ্ধ’’ন্তি. অৰিযেহি ৱা ন সেৱিতব্বন্তি অনৰিযং. অনত্থসংহিতন্তি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকাদিৱিৱিধৱিপুলানত্থসহিতং. তাদিসঞ্চ অত্থসন্নিস্সিতং ন হোতীতি আহ ‘‘ন অত্থসন্নিস্সিত’’ন্তি. ন ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থাযাতি চতুসচ্চকম্মট্ঠানাভাৱতো. অসতি পন ৱট্টে নিব্বিদায ৱিৰাগাদীনং অসম্ভৱোযেৱাতি আহ ‘‘ন ৱিৰাগাযা’’তিআদি.
অনুত্তমং অনুত্তৰিযন্তি আহ ‘‘এতং অনুত্তৰ’’ন্তি. হত্থিস্মিন্তি নিমিত্তত্থে ভুম্মন্তি আহ ‘‘হত্থিনিমিত্তং সিক্খিতব্ব’’ন্তি. হত্থিৱিসযত্তা হত্থিসন্নিস্সিতত্তা চ হত্থিসিপ্পং ‘‘হত্থী’’তি গহেত্ৱা ‘‘হত্থিস্মিম্পি সিক্খতী’’তি ৱুত্তং. তস্মা হত্থিসিপ্পে সিক্খতীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো.
লিঙ্গব্যত্তযেন ৱিভত্তিব্যত্তযেন পাৰিচৰিযেতি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পাৰিচৰিযায পচ্চুপট্ঠিতা’’তি. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
অনুত্তৰিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অনুত্তৰিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. দেৱতাৱগ্গো
১-৪. সেখসুত্তাদিৱণ্ণনা
৩১-৩৪. চতুত্থস্স পঠমে সেখানং পটিলদ্ধগুণস্স পৰিহানি নাম নত্থীতি আহ ‘‘উপৰূপৰিগুণপৰিহানাযা’’তি, উপৰূপৰিলদ্ধব্বানং মগ্গফলানং পৰিহানায অনুপ্পাদাযাতি অত্থো. ততিযাদীনি উত্তানত্থানেৱ.
সেখসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. ৱিজ্জাভাগিযসুত্তৱণ্ণনা
৩৫. পঞ্চমে সম্পযোগৱসেন ৱিজ্জং ভজন্তি, সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযসম্পযুত্তঅত্থিঅৱিগতাদিপচ্চযৱসেন তায সহ একীভাৱং গচ্ছন্তীতি ৱিজ্জাভাগিযা. অথ ৱা ৱিজ্জাভাগে ৱিজ্জাকোট্ঠাসে ৱত্তন্তি ৱিজ্জাসভাগতায তদেকদেসে ৱিজ্জাকোট্ঠাসে পৱত্তন্তীতি ৱিজ্জাভাগিযা. তত্থ ৱিপস্সনাঞাণং, মনোমযিদ্ধি, ছ অভিঞ্ঞাতি অট্ঠ ৱিজ্জা. পুৰিমেন অত্থেন তাহি সম্পযুত্তধম্মা ৱিজ্জাভাগিযা. পচ্ছিমেন অত্থেন তাসু যা কাচি একাৱ ৱিজ্জা ৱিজ্জা, সেসা ৱিজ্জাভাগিযা. এৱং ৱিজ্জাপি ৱিজ্জায সম্পযুত্তধম্মাপি ‘‘ৱিজ্জাভাগিযা’’ত্ৱেৱ ৱেদিতব্বা. ইধ পন ৱিপস্সনাঞাণসম্পযুত্তা সঞ্ঞাৱ ৱিজ্জাভাগিযাতি আগতা, সঞ্ঞাসীসেন সেসসম্পযুত্তধম্মাপি ৱুত্তা এৱাতি দট্ঠব্বং. অনিচ্চানুপস্সনাঞাণেতি অনিচ্চানুপস্সনাঞাণে নিস্সযপচ্চযভূতে উপ্পন্নসঞ্ঞা, তেন সহগতাতি অত্থো. সেসেসুপি এসেৱ নযো.
ৱিজ্জাভাগিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ৱিৱাদমূলসুত্তৱণ্ণনা
৩৬. ছট্ঠে কোধনোতি কুজ্ঝনসীলো. যস্মা সো অপ্পহীনকোধতায অধিগতকোধো নাম হোতি, তস্মা ‘‘কোধেন সমন্নাগতো’’তি আহ. উপনাহো এতস্স অত্থীতি উপনাহী, উপনয্হনসীলোতি ৱা উপনাহী. ৱিৱাদো নাম উপ্পজ্জমানো যেভুয্যেন পঠমং দ্ৱিন্নং ৱসেন উপ্পজ্জতীতি ৱুত্তং ‘‘দ্ৱিন্নং ভিক্খূনং ৱিৱাদো’’তি. সো পন যথা বহূনং অনত্থাৱহো হোতি, তং নিদস্সনমুখেন নিদস্সেন্তো ‘‘কথ’’ন্তিআদিমাহ. অব্ভন্তৰপৰিসাযাতি পৰিসব্ভন্তৰে.
গুণমক্খনায পৱত্তোপি অত্তনো কাৰকং গূথেন পহৰন্তিং গূথো ৱিয পঠমতৰং মক্খেতীতি মক্খো, সো এতস্স অত্থীতি মক্খী. পড়াসতীতি পড়াসো, পৰস্স গুণে ডংসিত্ৱা ৱিয অপনেতীতি অত্থো. সো এতস্স অত্থীতি পড়াসী. পড়াসী পুগ্গলো হি দুতিযস্স ধুৰং ন দেতি, সমং হৰিত্ৱা অতিৱদতি. তেনাহ ‘‘যুগগ্গাহলক্খণেন পড়াসেন সমন্নাগতো’’তি. ইস্সতীতি ইস্সুকী. মচ্ছৰাযতীতি মচ্ছৰং, তং এতস্স অত্থীতি মচ্ছৰী. সঠযতি ন সম্মা ভাসতীতি সঠো অঞ্ঞথা সন্তং অত্তানং অঞ্ঞথা পৱেদনতো. মাযা এতস্স অত্থী মাযাৱী. মিচ্ছা পাপিকা ৱিঞ্ঞুগৰহিতা এতস্স দিট্ঠীতি মিচ্ছাদিট্ঠি, কম্মপথপৰিযাপন্নায ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিৱত্থুকায মিচ্ছত্তপৰিযাপন্নায অনিয্যানিকায দিট্ঠিযা সমন্নাগতোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘নত্থিকৱাদী’’তিআদি.
সং অত্তনো দিট্ঠিং, সযং ৱা অত্তনা যথাগহিতং পৰামসতি, সভাৱং অতিক্কমিত্ৱা পৰতো আমসতীতি সন্দিট্ঠীপৰামাসী. আধানং দড়্হং গণ্হাতীতি আধানগ্গাহী, দড়্হগ্গাহী, ‘‘ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি থিৰগ্গাহীতি অত্থো. যুত্তং কাৰণং দিস্ৱাৱ লদ্ধিং পটিনিস্সজ্জতীতি পটিনিস্সগ্গী, দুক্খেন কিচ্ছেন কসিৰেন বহুম্পি কাৰণং দস্সেত্ৱা ন সক্কা পটিনিস্সগ্গং কাতুন্তি দুপ্পটিনিস্সগ্গী. যো অত্তনো উপ্পন্নদিট্ঠিং ‘‘ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি দড়্হং গণ্হিত্ৱা অপি বুদ্ধাদীহি কাৰণং দস্সেত্ৱা ৱুচ্চমানো ন পটিনিস্সজ্জতি. তস্সেতং অধিৱচনং. তাদিসো হি পুগ্গলো যং যদেৱ ধম্মং ৱা অধম্মং ৱা সুণাতি, তং সব্বং ‘‘এৱং অম্হাকং আচৰিযেহি কথিতং, এৱং অম্হেহি সুত’’ন্তি কুম্মোৱ অঙ্গানি সকে কপালে অন্তোযেৱ সমোদহতি. যথা হি কচ্ছপো অত্তনো হত্থপাদাদিকে অঙ্গে কেনচি ঘটিতে সব্বানি অঙ্গানি অত্তনো কপালেযেৱ সমোদহতি, ন বহি নীহৰতি, এৱমযম্পি ‘‘ন সুন্দৰো তৱ গাহো, ছড্ডেহি ন’’ন্তি ৱুত্তো তং ন ৱিস্সজ্জতি, অন্তোযেৱ অত্তনো হদযে এৱ ঠপেত্ৱা ৱিচৰতি, কুম্ভীলগ্গাহং গণ্হাতি. যথা সুসুমাৰা গহিতং ন পটিনিস্সজ্জন্তি, এৱং গণ্হাতি.
ৱিৱাদমূলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ছড়ঙ্গদানসুত্তৱণ্ণনা
৩৭. সত্তমে দক্খন্তি ৱড্ঢন্তি এতাযাতি দক্খিণা, পৰিচ্চাগমযং পুঞ্ঞং, তস্সূপকৰণভূতো দেয্যধম্মো চ. ইধ পন দেয্যধম্মো অধিপ্পেতো. তেনেৱাহ ‘‘দক্খিণং পতিট্ঠাপেতী’’তি. ইতো উট্ঠিতেনাতি ইতো খেত্ততো উপ্পন্নেন. ৰাগো ৱিনযতি এতেনাতি ৰাগৱিনযো, ৰাগস্স সমুচ্ছেদিকা পটিপদা. তেনাহ ‘‘ৰাগৱিনযপটিপদং পটিপন্না’’তি.
‘‘পুব্বেৱ দানা সুমনো’’তিআদিগাথায পুব্বেৱ দানা মুঞ্চচেতনায পুব্বে দানূপকৰণসম্ভৰণতো পট্ঠায সুমনো ‘‘সম্পত্তীনং নিদানং অনুগামিকদানং দস্সামী’’তি সোমনস্সিতো ভৱেয্য. দদং চিত্তং পসাদযেতি দদন্তো দেয্যধম্মং দক্খিণেয্যহত্থে পতিট্ঠাপেন্তো ‘‘অসাৰতো ধনতো সাৰাদানং কৰোমী’’তি অত্তনো চিত্তং পসাদেয্য. দত্ৱা অত্তমনো হোতীতি দক্খিণেয্যানং দেয্যধম্মং পৰিচ্চজিত্ৱা ‘‘পণ্ডিতপঞ্ঞত্তং নাম মযা অনুট্ঠিতং, অহো সাধু সুট্ঠূ’’তি অত্তমনো পমুদিতো পীতিসোমনস্সজাতো হোতি. এসাতি যা অযং পুব্বচেতনা মুঞ্চচেতনা অপৰচেতনাতি ইমাসং কম্মফলানং সদ্ধানুগতানং সোমনস্সপৰিগ্গহিতানং তিৱিধানং চেতনানং পাৰিপূৰী, এসা.
সীলসঞ্ঞমেনাতি কাযিকৱাচসিকসংৱৰেন. হত্থপাদেতি দক্খিণেয্যানং হত্থপাদে. মুখং ৱিক্খালেত্ৱাতি তেসংযেৱ মুখং ৱিক্খালেত্ৱা, অত্তনাৱ মুখোদকং দত্ৱাতি অধিপ্পাযো.
ছড়ঙ্গদানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮-১১. অত্তকাৰীসুত্তাদিৱণ্ণনা
৩৮-৪১. অট্ঠমে কুসলকিৰিযায আদিআৰম্ভভাৱেন পৱত্তৱীৰিযং ঠিতসভাৱতায সভাৱধাৰণট্ঠেন ধাতূতি ৱুত্তন্তি আহ – ‘‘আৰম্ভধাতূতি আৰভনৱসেন পৱত্তৱীৰিয’’ন্তি. লদ্ধাসেৱনং ৱীৰিযং বলপ্পত্তং হুত্ৱা পটিপক্খে ৱিধমতীতি আহ ‘‘নিক্কমধাতূতি কোসজ্জতো নিক্খমনসভাৱং ৱীৰিয’’ন্তি. পৰক্কমনসভাৱোতি অধিমত্ততৰানং পটিপক্খধম্মানং ৱিধমনসমত্থতায পটুপটুতৰভাৱেন পৰং পৰং ঠানং অক্কমনসভাৱো. নৱমাদীসু নত্থি ৱত্তব্বং.
অত্তকাৰীসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১২. নাগিতসুত্তৱণ্ণনা
৪২. দ্ৱাদসমে মাহং নাগিত যসেন সমাগমন্তি মা অহং যসেন সমাগমনং পত্থেমি. মা চ মযা যসোতি যসো চ মযা মা সমাগচ্ছতূতি অত্থো. ইমিনা অত্তনো লাভসক্কাৰেন অনত্থিকতং ৱিভাৱেতি. পঞ্চহি ৱিমুত্তীহীতি তদঙ্গৱিমুত্তিআদীহি পঞ্চহি ৱিমুত্তীহি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
নাগিতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দেৱতাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. ধম্মিকৱগ্গো
১. নাগসুত্তৱণ্ণনা
৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে পৰিসিঞ্চিতুন্তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.২৭২) যো চুণ্ণমত্তিকাদীহি গত্তানি উব্বট্টেন্তো মল্লকমুট্ঠাদীহি ৱা ঘংসন্তো নহাযতি, সো ‘‘নহাযতী’’তি ৱুচ্চতি. যো তথা অকত্ৱা পকতিযাৱ নহাযতি, সো ‘‘পৰিসিঞ্চতী’’তি ৱুচ্চতি. ভগৱতো চ সৰীৰে তথা হৰিতব্বং ৰজোজল্লং নাম নুপলিম্পতি অচ্ছছৱিভাৱতো, উতুগ্গহণত্থং পন ভগৱা কেৱলং উদকে ওতৰতি. তেনাহ ‘‘গত্তানি পৰিসিঞ্চিতু’’ন্তি.
পুব্বকোট্ঠকোতি পাচীনকোট্ঠকো. সাৱত্থিযং কিৰ জেতৱনৱিহাৰো কদাচি মহা, কদাচি খুদ্দকো. তথা হি সো ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে যোজনিকো অহোসি, সিখিস্স তিগাৱুতো, ৱেস্সভুস্স অড্ঢযোজনিকো, ককুসন্ধস্স গাৱুতপ্পমাণো, কোণাগমনস্স অড্ঢগাৱুতপ্পমাণো, কস্সপস্স ৱীসতিউসভপ্পমাণো, অম্হাকং ভগৱতো কালে অট্ঠকৰীসপ্পমাণো জাতো. তম্পি নগৰং তস্স ৱিহাৰস্স কদাচি পাচীনতো হোতি, কদাচি দক্খিণতো, কদাচি পচ্ছিমতো, কদাচি উত্তৰতো. জেতৱনগন্ধকুটিযং পন চতুন্নং মঞ্চপাদানং পতিট্ঠিতট্ঠানং অচলমেৱ. চত্তাৰি হি অচলচেতিযট্ঠানানি নাম মহাবোধিপল্লঙ্কট্ঠানং, ইসিপতনে ধম্মচক্কপ্পৱত্তনট্ঠানং, সঙ্কস্সনগৰে দেৱোৰোহনকালে সোপানস্স পতিট্ঠানট্ঠানং, মঞ্চপাদট্ঠানন্তি. অযং পন পুব্বকোট্ঠকো কস্সপদসবলস্স ৱীসতিউসভৱিহাৰকালে পাচীনদ্ৱাৰকোট্ঠকো অহোসি. সো ইদানি ‘‘পুব্বকোট্ঠকো’’ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযতি.
কস্সপদসবলস্স কালে অচিৰৱতী নগৰং পৰিক্খিপিত্ৱা সন্দমানা পুব্বকোট্ঠকং পত্ৱা উদকেন ভিন্দিত্ৱা মহন্তং উদকৰহদং মাপেসি সমতিত্তিকং অনুপুব্বগম্ভীৰং. তত্থ একং ৰঞ্ঞো ন্হানতিত্থং, একং নাগৰানং, একং ভিক্খুসঙ্ঘস্স, একং বুদ্ধানন্তি এৱং পাটিএক্কানি ন্হানতিত্থানি হোন্তি ৰমণীযানিৱিপ্পকিণ্ণৰজতপট্টসদিসৱালুকানি. ইতি ভগৱতা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং যেন অযং এৱৰূপো পুব্বকোট্ঠকো, তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পৰিসিঞ্চিতুং. অথাযস্মা আনন্দো উদকসাটিকং উপনামেসি. ভগৱা সুৰত্তদুপট্টং অপনেত্ৱা উদকসাটিকং নিৱাসেসি. থেৰো দুপট্টেন সদ্ধিং মহাচীৱৰং অত্তনো হত্থগতং অকাসি. ভগৱা উদকং ওতৰি, সহোতৰণেনেৱস্স উদকে মচ্ছকচ্ছপা সব্বে সুৱণ্ণৱণ্ণা অহেসুং, যন্তনাড়িকাহি সুৱণ্ণৰসধাৰানি সিঞ্চনকালো ৱিয সুৱণ্ণপটপ্পসাৰণকালো ৱিয চ অহোসি. অথ ভগৱতো নহানৱত্তং দস্সেত্ৱা পচ্চুত্তিণ্ণস্স থেৰো সুৰত্তদুপট্টং উপনামেসি. ভগৱা তং নিৱাসেত্ৱা ৱিজ্জুল্লতাসদিসং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা মহাচীৱৰং অন্তন্তেন সংহৰিত্ৱা পদুমগব্ভসদিসং কত্ৱা উপনীতং দ্ৱীসু কণ্ণেসু গহেত্ৱা অট্ঠাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘পুব্বকোট্ঠকে গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা একচীৱৰো অট্ঠাসী’’তি.
এৱং ঠিতস্স পন ভগৱতো সৰীৰং ৱিকসিতপদুমপুপ্ফসদিসং সব্বপালিফুল্লং পাৰিচ্ছত্তকং, তাৰামৰীচিৱিকসিতঞ্চ গগনতলং সিৰিযা অৱহসমানং ৱিয ৱিৰোচিত্থ, ব্যামপ্পভাপৰিক্খেপৱিলাসিনী চস্স দ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণমালা গন্থিত্ৱা ঠপিতা দ্ৱত্তিংস চন্দিমা ৱিয, দ্ৱত্তিংস সূৰিযা ৱিয, পটিপাটিযা ঠপিতদ্ৱত্তিংসচক্কৱত্তিদ্ৱত্তিংসদেৱৰাজদ্ৱত্তিংসমহাব্ৰহ্মানো ৱিয চ অতিৱিয ৱিৰোচিত্থ. যস্মা চ ভগৱতো সৰীৰং সুধন্তচামীকৰসমানৱণ্ণং, সুপৰিসোধিতপৱাড়ৰুচিৰতোৰণং, সুৱিসুদ্ধনীলৰতনাৱলিসদিসকেসতনুৰুহং, তস্মা তহং তহং ৱিনিগ্গতসুজাতজাতিহিঙ্গুলকৰসূপসোভিতং উপৰি সতমেঘৰতনাৱলিসুচ্ছাদিতং জঙ্গমমিৱ কনকগিৰিসিখৰং ৱিৰোচিত্থ. তস্মিঞ্চ সমযে দসবলস্স সৰীৰতো নিক্খমিত্ৱা ছব্বণ্ণৰস্মিযো সমন্ততো অসীতিহত্থপ্পমাণে পদেসে আধাৱন্তী ৱিধাৱন্তী ৰতনাৱলিৰতনদামৰতনচুণ্ণৱিপ্পকিণ্ণং ৱিয পসাৰিতৰতনচিত্তকঞ্চনপট্টমিৱ আসিঞ্চমানলাখাৰসধাৰাচিত্তমিৱ উক্কাসতনিপাতসমাকুলমিৱ নিৰন্তৰৱিপ্পকিণ্ণকণিকাৰকিঙ্কিণিকপুপ্ফমিৱ ৱাযুৱেগসমুদ্ধতচিনপিট্ঠচুণ্ণৰঞ্জিতমিৱ ইন্দধনুৱিজ্জুল্লতাৱিতানসন্থতমিৱ চ গগনতলং, তং ঠানং পৱনঞ্চ সম্মা ফৰন্তি. ৱণ্ণভূমি নামেসা. এৱৰূপেসু ঠানেসু বুদ্ধানং সৰীৰৱণ্ণং ৱা গুণৱণ্ণং ৱা চুণ্ণিযপদেহি ৱা গাথাহি ৱা অত্থঞ্চ উপমাযো চ কাৰণানি চ আহৰিত্ৱা পটিবলেন ধম্মকথিকেন পূৰেত্ৱা কথেতুং ৱট্টতি. এৱৰূপেসু হি ঠানেসু ধম্মকথিকস্স থামো ৱেদিতব্বো. পুব্বসদিসানি কুৰুমানোতি নিৰুদকানি কুৰুমানো, সুক্খাপযমানোতি অত্থো. সোদকে গত্তে চীৱৰং পাৰুপন্তস্স হি চীৱৰে কণ্ণিকানি উট্ঠহন্তি, পৰিক্খাৰভণ্ডং দুস্সতি, বুদ্ধানং পন সৰীৰে ৰজোজল্লং ন উপলিম্পতি, পদুমপত্তে উক্খিত্তউদকবিন্দু ৱিয উদকং ৱিনিৱট্টেত্ৱা গচ্ছতি. এৱং সন্তেপি সিক্খাগাৰৱতায ভগৱা ‘‘পব্বজিতৱত্তং নামেত’’ন্তি মহাচীৱৰং উভোসু কণ্ণেসু গহেত্ৱা পুৰতো কাযং পটিচ্ছাদেত্ৱা অট্ঠাসি.
তাড়িতঞ্চ ৱাদিতঞ্চ তাড়িতৱাদিতং, তূৰিযানং তাড়িতৱাদিতং তূৰিযতাড়িতৱাদিতং. মহন্তঞ্চ তং তূৰিযতাড়িতৱাদিতঞ্চাতি মহাতূৰিযতাড়িতৱাদিতং. তেনাহ ‘‘মহন্তেনা’’তিআদি. অথ ৱা ভেৰিমুদিঙ্গপণৱাদিতূৰিযানং তাড়িতং ৱীণাৱেড়ুগোমুখিআদীনং ৱাদিতঞ্চ তূৰিযতাড়িতৱাদিতন্তি ৱা এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
অভিঞ্ঞাপাৰং গতোতি অভিঞ্ঞাপাৰগূ. এৱং সেসেসুপি. সো হি ভগৱা সব্বধম্মে অভিজানন্তো গতোতি অভিঞ্ঞাপাৰগূ. তেসু পঞ্চুপাদানক্খন্ধে পৰিজানন্তো গতোতি পৰিঞ্ঞাপাৰগূ. সব্বকিলেসে পজহন্তো গতোতি পহানপাৰগূ. চত্তাৰো মগ্গে ভাৱেন্তো গতোতি ভাৱনাপাৰগূ. নিৰোধং সচ্ছিকৰোন্তো গতোতি সচ্ছিকিৰিযাপাৰগূ. সব্বসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তো গতোতি সমাপত্তিপাৰগূ. সুব্ৰহ্মদেৱপুত্তাদযোতি এত্থ সো কিৰ দেৱপুত্তো অচ্ছৰাসঙ্ঘপৰিৱুতো নন্দনকীড়িতং কত্ৱা পাৰিচ্ছত্তকমূলে পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. তং পঞ্চসতা পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্না, পঞ্চসতা ৰুক্খং অভিৰুহিত্ৱা মধুৰস্সৰেন গাযিত্ৱা পুপ্ফানি পাতেন্তি. তানি গহেত্ৱা ইতৰা একতোৱণ্টিকমালাৱ গন্থেন্তি. অথ ৰুক্খং অভিৰুড়্হা উপচ্ছেদকৱসেন একপ্পহাৰেনেৱ কালং কত্ৱা অৱীচিম্হি নিব্বত্তা মহাদুক্খং অনুভৱন্তি. অথ কালে গচ্ছন্তে দেৱপুত্তো ‘‘ইমাসং নেৱ সদ্দো সুয্যতি, ন পুপ্ফানি পাতেন্তি, কহং নু খো গতা’’তি আৱজ্জেন্তো নিৰযে নিব্বত্তভাৱং দিস্ৱা পিযৱত্থুকসোকেন ৰুপ্পমানো চিন্তেসি – ‘‘এতা তাৱ যথাকম্মেন গতা, ময্হং আযুসঙ্খাৰো কিত্তকো’’তি. সো ‘‘সত্তমে দিৱসে মযাপি অৱসেসাহি পঞ্চসতাহি সদ্ধিং কালং কত্ৱা তত্থেৱ নিব্বত্তিতব্ব’’ন্তি দিস্ৱা বলৱতৰেন সোকেন সমপ্পিতো. ‘‘ইমং ময্হং সোকং সদেৱকে লোকে অঞ্ঞত্ৰ তথাগতা নিব্বাপেতুং সমত্থো নত্থী’’তি চিন্তেত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতো –
‘‘নিচ্চং উত্ৰস্তমিদং চিত্তং, নিচ্চং উব্বিগ্গমিদং মনো;
অনুপ্পন্নেসু কিচ্ছেসু, অথো উপ্পতিতেসু চ;