৩. অনুত্তৰিযৱগ্গো

১-২. সামকসুত্তাদিৱণ্ণনা

২১-২২. ততিযস্স পঠমে কেৱলকপ্পন্তি এত্থ কেৱল-সদ্দো অনৱসেসত্থো, কপ্প-সদ্দো সমন্তভাৱত্থো. তস্মা কেৱলকপ্পং পোক্খৰণিযন্তি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. অনৱসেসং ফৰিতুং সমত্থস্সপি ওভাসস্স কেনচি কাৰণেন একদেসফৰণম্পি সিযা, অযং পন সব্বসোৱ ফৰতীতি দস্সেতুং সমন্তত্থো কপ্প-সদ্দো গহিতো. অত্তনো ওভাসেন ফৰিত্ৱাতি ৱত্থালঙ্কাৰসৰীৰসমুট্ঠিতেন ওভাসেন ফৰিত্ৱা, চন্দিমা ৱিয একোভাসং একপজ্জোতং কৰিত্ৱাতি অত্থো. সমনুঞ্ঞোতি সম্মদেৱ কতমনুঞ্ঞো. তেনাহ ‘‘সমানচিত্তো’’তি, সমানজ্ঝাসযোতি অত্থো. দুক্খং ৱচো এতস্মিন্তি দুব্বচো, তস্স কম্মং দোৱচস্সং, তস্স পুগ্গলস্স অনাদৰিযৱসেন পৱত্তা চেতনা, তস্স ভাৱো অত্থিতা দোৱচস্সতা. অথ ৱা দোৱচস্সমেৱ দোৱচস্সতা. সা অত্থতো সঙ্খাৰক্খন্ধো হোতি. চেতনাপধানো হি সঙ্খাৰক্খন্ধো. চতুন্নং ৱা খন্ধানং অপদক্খিণগ্গাহিতাকাৰেন পৱত্তানং এতং অধিৱচনন্তি ৱদন্তি. পাপা অস্সদ্ধাদযো পুগ্গলা এতস্স মিত্তাতি পাপমিত্তো, তস্স ভাৱো পাপমিত্ততা. সাপি অত্থতো দোৱচস্সতা ৱিয দট্ঠব্বা. যায হি চেতনায পুগ্গলো পাপমিত্তো পাপসম্পৱঙ্কো নাম হোতি, সা চেতনা পাপমিত্ততা. চত্তাৰোপি ৱা অৰূপিনো খন্ধা তদাকাৰপ্পৱত্তা পাপমিত্ততা. দুতিযং উত্তানমেৱ.

সামকসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ভযসুত্তৱণ্ণনা

২৩. ততিযে সম্ভৱতি জাতিমৰণং এতেনাতি সম্ভৱো, উপাদানন্তি আহ ‘‘জাতিযা চ মৰণস্স চ সম্ভৱে পচ্চযভূতে’’তি. অনুপাদাতি অনুপাদায. তেনাহ ‘‘অনুপাদিযিত্ৱা’’তি. জাতিমৰণানি সম্মা খীযন্তি এত্থাতি জাতিমৰণসঙ্খযো, নিব্বানন্তি আহ ‘‘জাতিমৰণানং সঙ্খযসঙ্খাতে নিব্বানে’’তি. সব্বদুক্খং উপচ্চগুন্তি সকলম্পি ৱট্টদুক্খং অতিক্কন্তা চৰিমচিত্তনিৰোধেন ৱট্টদুক্খলেসস্সপি অসম্ভৱতো.

ভযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. হিমৱন্তসুত্তৱণ্ণনা

২৪. চতুত্থে সমাপত্তিকুসলো হোতীতি সমাপজ্জনকুসলো হোতি. তেনাহ ‘‘সমাপজ্জিতুং কুসলো’’তি. তত্থ অন্তোগতহেতুঅত্থো ঠিতি-সদ্দো, তস্মা ঠপনকুসলোতি অত্থোতি আহ ‘‘সমাধিং ঠপেতুং সক্কোতীতি অত্থো’’তি. তত্থ ঠপেতুং সক্কোতীতি সত্তট্ঠঅচ্ছৰামত্তং খণং ঝানং ঠপেতুং সক্কোতি অধিট্ঠানৱসিভাৱস্স নিপ্ফাদিতত্তা. যথাপৰিচ্ছেদেনাতি যথাপৰিচ্ছিন্নকালেন. ৱুট্ঠাতুং সক্কোতি ৱুট্ঠানৱসিভাৱস্স নিপ্ফাদিতত্তা. কল্লং সঞ্জাতং অস্সাতি কল্লিতং, তস্মিং কল্লিতে কল্লিতভাৱে কুসলো কল্লিতকুসলো. হাসেতুং তোসেতুং সম্পহংসেতুং. কল্লং কাতুন্তি সমাধানস্স পটিপক্খধম্মানং দূৰীকৰণেন সহকাৰীকাৰণানঞ্চ সমপ্পধানেন সমাপজ্জনে চিত্তং সমত্থং কাতুং. সমাধিস্স গোচৰকুসলোতি সমাধিস্মিং নিপ্ফাদেতব্বে তস্স গোচৰে কম্মট্ঠানসঞ্ঞিতে পৱত্তিট্ঠানে ভিক্খাচাৰগোচৰে সতিসম্পজঞ্ঞযোগতো কুসলো ছেকো. তেনাহ ‘‘সমাধিস্স অসপ্পাযে অনুপকাৰকে ধম্মে ৱজ্জেত্ৱা’’তিআদি. পঠমজ্ঝানাদিসমাধিং অভিনীহৰিতুন্তি পঠমজ্ঝানাদিসমাধিং ৱিসেসভাগিযতায অভিনীহৰিতুং উপনেতুং.

হিমৱন্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. অনুস্সতিট্ঠানসুত্তৱণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে অনুস্সতিকাৰণানীতি অনুস্সতিযো এৱ দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকাদিহিতসুখানং হেতুভাৱতো কাৰণানি. নিক্খন্তন্তি নিস্সটং. মুত্তন্তি ৱিস্সট্ঠং. ৱুট্ঠিতন্তি অপেতং. সব্বমেতং ৱিক্খম্ভনমেৱ সন্ধায ৱদতি. গেধম্হাতি পঞ্চকামগুণতো. ইদম্পীতি বুদ্ধানুস্সতিৱসেন লদ্ধং উপচাৰজ্ঝানমাহ. আৰম্মণং কৰিত্ৱাতি পচ্চযং কৰিত্ৱা, পাদকং কত্ৱাতি অত্থো.

অনুস্সতিট্ঠানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. মহাকচ্চানসুত্তৱণ্ণনা

২৬. ছট্ঠে সম্বাধেতি ৱা তণ্হাসংকিলেসাদীনং সম্পীড়ে সঙ্কৰে ঘৰাৱাসে. ওকাসা ৱুচ্চন্তীতি মগ্গফলসুখাধিগমায ওকাসভাৱতো ওকাসাতি ৱুচ্চন্তি. ওকাসাধিগমোতি লোকুত্তৰধম্মস্স অধিগমায অধিগন্তব্বওকাসো. ৱিসুজ্ঝনত্থাযাতি ৰাগাদীহি মলেহি অভিজ্ঝাৱিসমলোভাদীহি চ উপক্কিলিট্ঠচিত্তানং ৱিসুদ্ধত্থায. সা পনাযং চিত্তস্স ৱিসুদ্ধি সিজ্ঝমানা যস্মা সোকাদীনং অনুপাদায সংৱত্ততি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সোকপৰিদেৱানং সমতিক্কমাযা’’তিআদি. তত্থ সোচনং ঞাতিব্যসনাদিনিমিত্তং চেতসো সন্তাপো অন্তোতাপো অন্তোনিজ্ঝানং সোকো, ঞাতিব্যসনাদিনিমিত্তমেৱ সোচিকতা. ‘‘কহং একপুত্তকা’’তিআদিনা (ম. নি. ২.৩৫৩-৩৫৪; সং. নি. ২.৬৩) পৰিদেৱনৱসেন লপনং পৰিদেৱো. সমতিক্কমনত্থাযাতি পহানায. আযতিং অনুপ্পজ্জনঞ্হি ইধ সমতিক্কমো. দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমাযাতি কাযিকদুক্খস্স চ চেতসিকদোমনস্সস্স চাতি ইমেসং দ্ৱিন্নং অত্থঙ্গমায, নিৰোধাযাতি অত্থো. ঞাযতি নিচ্ছযেন কমতি নিব্বানং, তং ৱা ঞাযতি পটিৱিজ্ঝতি এতেনাতি ঞাযো, অৰিযমগ্গো. ইধ পন সহ পুব্বভাগেন অৰিযমগ্গো গহিতোতি আহ ‘‘সহৱিপস্সনকস্স মগ্গস্স অধিগমনত্থাযা’’তি. অপচ্চযপৰিনিব্বানস্সাতি অনুপাদিসেসনিব্বানং সন্ধায ৱদতি. পচ্চযৱসেন অনুপ্পন্নং অসঙ্খতং অমতধাতুমেৱ. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

মহাকচ্চানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. পঠমসমযসুত্তৱণ্ণনা

২৭. সত্তমে ৱড্ঢেতীতি মনসো ৱিৱট্টনিস্সিতং ৱড্ঢিং আৱহতি. মনোভাৱনীযোতি ৱা মনসা ভাৱিতো সম্ভাৱিতো. যঞ্চ আৱজ্জতো মনসি কৰোতো চিত্তং ৱিনীৱৰণং হোতি. ইমস্মিং পক্খে কম্মসাধনো সম্ভাৱনত্থো ভাৱনীয-সদ্দো. ‘‘থিনমিদ্ধৱিনোদনকম্মট্ঠান’’ন্তি ৱত্ৱা তদেৱ ৱিভাৱেন্তো ‘‘আলোকসঞ্ঞং ৱা’’তিআদিমাহ. ৱীৰিযাৰম্ভৱত্থুআদীনং ৱাতি এত্থ আদি-সদ্দেন ইধ অৱুত্তানং অতিভোজনে নিমিত্তগ্গাহাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘ছ ধম্মা থিনমিদ্ধস্স পহানায সংৱত্তন্তি অতিভোজনে নিমিত্তগ্গাহো, ইৰিযাপথসম্পৰিৱত্তনতা, আলোকসঞ্ঞামনসিকাৰো, অব্ভোকাসৱাসো, কল্যাণমিত্ততা, সপ্পাযকথা’’তি (ইতিৱু. অট্ঠ. ১১১). অন্তৰাযসদ্দপৰিযাযো ইধ অন্তৰা-সদ্দোতি আহ ‘‘অনন্তৰাযেনা’’তি.

পঠমসমযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. দুতিযসমযসুত্তৱণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে মণ্ডলসণ্ঠানমাড়সঙ্খেপেন কতা ভোজনসালা মণ্ডলমাড়াতি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘ভোজনসালাযা’’তি. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

দুতিযসমযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. উদাযীসুত্তৱণ্ণনা

২৯. নৱমে দিট্ঠধম্মো ৱুচ্চতি পচ্চক্খো অত্তভাৱোতি আহ ‘‘ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে’’তি. সুখৱিহাৰত্থাযাতি নিক্কিলেসতায নিৰামিসেন সুখেন ৱিহাৰত্থায. আলোকসঞ্ঞং মনসি কৰোতীতি সূৰিযচন্দপজ্জোতমণিউক্কাৱিজ্জুআদীনং আলোকো দিৱা ৰত্তিঞ্চ উপলদ্ধো, যথালদ্ধৱসেনেৱ আলোকং মনসি কৰোতি, চিত্তে ঠপেতি. তথা চ নং মনসি কৰোতি, যথাস্স সুভাৱিতালোককসিণস্স ৱিয কসিণালোকো যথিচ্ছকং যাৱদিচ্ছকঞ্চ সো আলোকো ৰত্তিযং উপতিট্ঠতি. যেন তত্থ দিৱাসঞ্ঞং ঠপেতি, দিৱাৰিৱ ৱিগতথিনমিদ্ধো হোতি. তেনাহ ‘‘যথা দিৱা তথা ৰত্তি’’ন্তি. দিৱাতি সঞ্ঞং ঠপেতীতি ৱুত্তনযেন মনসি কত্ৱা দিৱাৰিৱ সঞ্ঞং উপ্পাদেতি. যথানেন দিৱা…পে… তথেৱ তং মনসি কৰোতীতি যথানেন দিৱা উপলদ্ধো সূৰিযালোকো, এৱং ৰত্তিম্পি দিৱা দিট্ঠাকাৰেনেৱ তং আলোকং মনসি কৰোতি. যথা চনেন ৰত্তিং…পে… মনসি কৰোতীতি যথা ৰত্তিযং চন্দালোকো উপলদ্ধো, এৱং দিৱাপি ৰত্তিং দিট্ঠাকাৰেনেৱ তং আলোকং মনসি কৰোতি, চিত্তে ঠপেতি. ৱিৱটেনাতি থিনমিদ্ধেন অপিহিতত্তা ৱিৱটেন. অনোনদ্ধেনাতি অসঞ্ছাদিতেন. সহোভাসকন্তি সঞ্ঞাণোভাসং. দিব্বচক্খুঞাণং ৰূপগতস্স দিব্বস্স ইতৰস্স চ দস্সনট্ঠেন ইধ ঞাণদস্সনন্তি অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘দিব্বচক্খুসঙ্খাতস্সা’’তিআদি.

উদ্ধং জীৱিতপৰিযাদানাতি জীৱিতক্খযতো উপৰি মৰণতো পৰং. সমুগ্গতেনাতি উট্ঠিতেন. ধুমাতত্তাতি উদ্ধং উদ্ধং ধুমাতত্তা সূনত্তা. সেতৰত্তেহি ৱিপৰিভিন্নং ৱিমিস্সিতং নীলং, পুৰিমৱণ্ণৱিপৰিণামভূতং ৱা নীলং ৱিনীলং, ৱিনীলমেৱ ৱিনীলকন্তি ক-কাৰেন পদৱড্ঢনমাহ অনত্থন্তৰতো যথা ‘‘পীতকং লোহিতক’’ন্তি. পটিকূলত্তাতি জিগুচ্ছনীযত্তা. কুচ্ছিতং ৱিনীলং ৱিনীলকন্তি কুচ্ছনত্থো ৱা অযং ক-কাৰোতি দস্সেতুং ৱুত্তং যথা ‘‘পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতী’’তি (দী. নি. ৩.৩১৬; অ. নি. ৫.২১৩). পৰিভিন্নট্ঠানেহি কাকধঙ্কাদীহি. ৱিস্সন্দমানং পুব্বন্তি ৱিস্সৱন্তপুব্বং, তহং তহং পগ্ঘৰন্তপুব্বন্তি অত্থো. তথাভাৱন্তি ৱিস্সন্দমানপুব্বতং.

সো ভিক্খূতি যো ‘‘পস্সেয্য সৰীৰং সীৱথিকায ছড্ডিত’’ন্তি ৱুত্তো, সো ভিক্খু. উপসংহৰতি সদিসতং. অযম্পি খোতিআদি উপসংহৰণাকাৰদস্সনং. আযূতি ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং. অৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং পনেত্থ ৱিঞ্ঞাণগতিকমেৱ. উস্মাতি কম্মজতেজো. এৱংপূতিকসভাৱোতি এৱং অতিৱিয পূতিসভাৱো আযুআদিৱিগমে ৱিযাতি অধিপ্পাযো. এদিসো ভৱিস্সতীতি এৱংভাৱীতি আহ ‘‘এৱমেৱং উদ্ধুমাতাদিভেদো ভৱিস্সতী’’তি.

লুঞ্চিত্ৱা লুঞ্চিত্ৱাতি উপ্পাটেত্ৱা উপ্পাটেত্ৱা. সেসাৱসেসমংসলোহিতযুত্তন্তি সব্বসো অক্খাদিতত্তা তহং তহং সেসেন অপ্পাৱসেসেন মংসলোহিতেন যুত্তং. অঞ্ঞেন হত্থট্ঠিকন্তি অৱিসেসেন হত্থট্ঠিকানং ৱিপ্পকিণ্ণতা জোতিতাতি অনৱসেসতো তেসং ৱিপ্পকিণ্ণতং দস্সেন্তো ‘‘চতুসট্ঠিভেদম্পী’’তিআদিমাহ. তেৰোৱস্সিকানীতি তিৰোৱস্সগতানি. তানি পন সংৱচ্ছৰং ৱীতিৱত্তানি হোন্তীতি আহ ‘‘অতিক্কন্তসংৱচ্ছৰানী’’তি. পুৰাণতায ঘনভাৱৱিগমেন ৱিচুণ্ণতা ইধ পূতিভাৱো. সো যথা হোতি, তং দস্সেন্তো ‘‘অব্ভোকাসে’’তিআদিমাহ. অনেকধাতূনন্তি চক্খুধাতুআদীনং, কামধাতুআদীনং ৱা. সতিযা চ ঞাণস্স চ অত্থাযাতি ‘‘অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২১৪; ২.৩৭৬; ম. নি. ১.১০৯) ৱুত্তায সত্তট্ঠানিকায সতিযা চেৱ তংসম্পযুত্তঞাণস্স চ অত্থায.

উদাযীসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. অনুত্তৰিযসুত্তৱণ্ণনা

৩০. দসমে নিহীনন্তি লামকং, কিলিট্ঠং ৱা. গামৱাসিকানন্তি বালানং. পুথুজ্জনানং ইদন্তি পোথুজ্জনিকং. তেনাহ ‘‘পুথুজ্জনানং সন্তক’’ন্তি, পুথুজ্জনেহি সেৱিতব্বত্তা তেসং সন্তকন্তি ৱুত্তং হোতি. অনৰিযন্তি ন নিদ্দোসং. নিদ্দোসট্ঠো হি অৰিযট্ঠো. তেনাহ ‘‘ন উত্তমং ন পৰিসুদ্ধ’’ন্তি. অৰিযেহি ৱা ন সেৱিতব্বন্তি অনৰিযং. অনত্থসংহিতন্তি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকাদিৱিৱিধৱিপুলানত্থসহিতং. তাদিসঞ্চ অত্থসন্নিস্সিতং ন হোতীতি আহ ‘‘ন অত্থসন্নিস্সিত’’ন্তি. ন ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থাযাতি চতুসচ্চকম্মট্ঠানাভাৱতো. অসতি পন ৱট্টে নিব্বিদায ৱিৰাগাদীনং অসম্ভৱোযেৱাতি আহ ‘‘ন ৱিৰাগাযা’’তিআদি.

অনুত্তমং অনুত্তৰিযন্তি আহ ‘‘এতং অনুত্তৰ’’ন্তি. হত্থিস্মিন্তি নিমিত্তত্থে ভুম্মন্তি আহ ‘‘হত্থিনিমিত্তং সিক্খিতব্ব’’ন্তি. হত্থিৱিসযত্তা হত্থিসন্নিস্সিতত্তা চ হত্থিসিপ্পং ‘‘হত্থী’’তি গহেত্ৱা ‘‘হত্থিস্মিম্পি সিক্খতী’’তি ৱুত্তং. তস্মা হত্থিসিপ্পে সিক্খতীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো.

লিঙ্গব্যত্তযেন ৱিভত্তিব্যত্তযেন পাৰিচৰিযেতি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পাৰিচৰিযায পচ্চুপট্ঠিতা’’তি. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

অনুত্তৰিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অনুত্তৰিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.