৫. মুণ্ডৰাজৱগ্গো
১-২. আদিযসুত্তাদিৱণ্ণনা
৪১-৪২. পঞ্চমস্স পঠমে উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহীতি ৱা উট্ঠানেন চ ৱীৰিযেন চ অধিগতেহি. তত্থ উট্ঠানন্তি কাযিকং ৱীৰিযং. ৱীৰিযন্তি চেতসিকন্তি ৱদন্তি. উট্ঠানন্তি ৱা ভোগুপ্পাদনে যুত্তপ্পযুত্ততা. ৱীৰিযং তজ্জো উস্সাহো. পীণিতন্তি ধাতং সুতিত্তং. তথাভূতো পন যস্মা থূলসৰীৰো হোতি, তস্মা ‘‘থূলং কৰোতী’’তি ৱুত্তং. দুতিযং উত্তানমেৱ.
আদিযসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ইট্ঠসুত্তৱণ্ণনা
৪৩. ততিযে অপ্পমাদং পসংসন্তীতি ‘‘এতানি আযুআদীনি পত্থযন্তেন অপ্পমাদো কাতব্বো’’তি অপ্পমাদমেৱ পসংসন্তি পণ্ডিতা. যস্মা ৱা পুঞ্ঞকিৰিযাসু পণ্ডিতা অপ্পমাদং পসংসন্তি, তস্মা আযুআদীনি পত্থযন্তেন অপ্পমাদোৱ কাতব্বোতি অত্থো. পুৰিমস্মিং অত্থৱিকপ্পে ‘‘পুঞ্ঞকিৰিযাসূ’’তি পদস্স ‘‘অপ্পমত্তো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. যস্মা পণ্ডিতা অপ্পমাদং পসংসন্তি, যস্মা চ পুঞ্ঞকিৰিযাসু অপ্পমত্তো উভো অত্থে অধিগতো হোতি, তস্মা আযুআদীনি পত্থযন্তেন অপ্পমাদোৱ কাতব্বো. দুতিযস্মিং অত্থৱিকপ্পে পণ্ডিতা অপ্পমাদং পসংসন্তি. কত্থাতি? পুঞ্ঞকিৰিযাসু. কস্মাতি চে? যস্মা অপ্পমত্তো উভো অত্থে অধিগ্গণ্হাতি পণ্ডিতো, তস্মাতি অত্থো. অত্থপ্পটিলাভেনাতি দিট্ঠধম্মিকাদিহিতপ্পটিলাভেন.
ইট্ঠসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. মনাপদাযীসুত্তৱণ্ণনা
৪৪. চতুত্থে ঝানমনেন নিব্বত্তং মনোমযন্তি আহ ‘‘সুদ্ধাৱাসেসু একং ঝানমনেন নিব্বত্তং দেৱকায’’ন্তি. সতিপি হি সব্বসত্তানং অভিসঙ্খাৰমনসা নিব্বত্তভাৱে বাহিৰপচ্চযেহি ৱিনা মনসাৱ নিব্বত্তত্তা ‘‘মনোমযা’’তি ৱুচ্চন্তি ৰূপাৱচৰসত্তা. যদি এৱং কামভৱে ওপপাতিকসত্তানম্পি মনোমযভাৱো আপজ্জতীতি চে? ন, তত্থ বাহিৰপচ্চযেহি নিব্বত্তেতব্বতাসঙ্কায এৱ অভাৱতো ‘‘মনসাৱ নিব্বত্তা’’তি অৱধাৰণাসম্ভৱতো. নিৰুড়্হো ৱাযং লোকে মনোমযৱোহাৰো ৰূপাৱচৰসত্তেসু. তথা হি ‘‘অন্নমযো, পাণমযো, মনোমযো, আনন্দমযো, ৱিঞ্ঞাণমযো’’তি পঞ্চধা অত্তানং ৱেদৱাদিনোপি ৱদন্তি. উচ্ছেদৱাদিনোপি ৱদন্তি ‘‘দিব্বো ৰূপী মনোমযো’’তি (দী. নি. ১.৮৭). তীসু ৱা কুলসম্পত্তীসূতি ব্ৰাহ্মণখত্তিযৱেস্সসঙ্খাতেসু সম্পন্নকুলেসু. ছসু ৱা কামসগ্গেসূতি ছসু কামাৱচৰদেৱেসু.
মনাপদাযীসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫-৬. পুঞ্ঞাভিসন্দসুত্তাদিৱণ্ণনা
৪৫-৪৬. পঞ্চমে অসঙ্খেয্যোতি আড়্হকগণনায অসঙ্খেয্যো. যোজনৱসেন পনস্স সঙ্খা অত্থি হেট্ঠা মহাপথৱিযা উপৰি আকাসেন পৰিসমন্ততো চক্কৱাড়পব্বতেন মজ্ঝে তত্থ তত্থ ঠিতকেহি দীপপব্বতপৰিযন্তেহি পৰিচ্ছিন্নত্তা জানন্তেন যোজনতো সঙ্খাতুং সক্কাতি কত্ৱা. মহাসৰীৰমচ্ছকুম্ভীলযক্খৰক্খসমহানাগদানৱাদীনং সৱিঞ্ঞাণকানং বলৱামুখপাতালাদীনং অৱিঞ্ঞাণকানং ভেৰৱাৰম্মণানং ৱসেন বহুভেৰৱং. পুথূতি বহূ. সৱন্তীতি সন্দমানা. উপযন্তীতি উপগচ্ছন্তি. ছট্ঠং উত্তানমেৱ.
পুঞ্ঞাভিসন্দসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭-৮. ধনসুত্তাদিৱণ্ণনা
৪৭-৪৮. সত্তমে সদ্ধাতি মগ্গেনাগতা সদ্ধা. সীলঞ্চ যস্স কল্যাণন্তি কল্যাণসীলং নাম অৰিযসাৱকস্স অৰিযকন্তং সীলং ৱুচ্চতি. তত্থ কিঞ্চাপি অৰিযসাৱকস্স একসীলম্পি অকন্তং নাম নত্থি, ইমস্মিং পনত্থে ভৱন্তৰেপি অপ্পহীনং পঞ্চসীলং অধিপ্পেতং. অট্ঠমং উত্তানমেৱ.
ধনসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. কোসলসুত্তৱণ্ণনা
৪৯. নৱমে পতিতক্খন্ধোতি সম্মুখা কিঞ্চি ওলোকেতুং অসমত্থতায অধোমুখো. নিপ্পটিভানোতি সহধম্মিকং কিঞ্চি ৱত্তুং অৱিসহনতো নিপ্পটিভানো পটিভানৰহিতো.
কোসলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. নাৰদসুত্তৱণ্ণনা
৫০. দসমে অজ্ঝোমুচ্ছিতোতি অধিমত্তায তণ্হামুচ্ছায মুচ্ছিতো, মুচ্ছং মোহং পমাদং আপন্নো. তেনাহ ‘‘গিলিত্ৱা…পে… অতিৰেকমুচ্ছায তণ্হায সমন্নাগতো’’তি. মহচ্চাতি মহতিযা. লিঙ্গৱিপল্লাসেন চেতং ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘মহতা ৰাজানুভাৱেনা’’তি.
নাৰদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মুণ্ডৰাজৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঠমপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.