৪. সুমনৱগ্গো

১. সুমনসুত্তৱণ্ণনা

৩১. চতুত্থস্স পঠমে সতক্ককূতি সতসিখৰো, অনেককূটোতি অত্থো. ইদং তস্স মহামেঘভাৱদস্সনং. সো হি মহাৱস্সং ৱস্সতি. তেনেৱাহ – ‘‘ইতো চিতো চ উট্ঠিতেন ৱলাহককূটসতেন সমন্নাগতোতি অত্থো’’তি. দস্সনসম্পন্নোতি এত্থ দস্সনং নাম সোতাপত্তিমগ্গো. সো হি পঠমং নিব্বানদস্সনতো ‘‘দস্সন’’ন্তি ৱুচ্চতি. যদিপি তং গোত্ৰভু পঠমতৰং পস্সতি, দিস্ৱা পন কত্তব্বকিচ্চস্স কিলেসপ্পহানস্স অকৰণতো ন তং ‘‘দস্সন’’ন্তি ৱুচ্চতি. আৱজ্জনট্ঠানিযঞ্হি তং ঞাণং. মগ্গস্স নিব্বানাৰম্মণতাসামঞ্ঞেন চেতং ৱুত্তং, ন নিব্বানপ্পটিৱিজ্ঝনেন, তস্মা ধম্মচক্খুং পুনপ্পুনং নিব্বত্তনেন ভাৱনং অপ্পত্তং দস্সনং, ধম্মচক্খুঞ্চ পৰিঞ্ঞাদিকিচ্চকৰণেন চতুসচ্চধম্মদস্সনং তদভিসমযোতি নত্থেত্থ গোত্ৰভুস্স দস্সনভাৱাপত্তি. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

সুমনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. চুন্দীসুত্তৱণ্ণনা

৩২. দুতিযে ‘‘অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো’’তিআদীসু (অ. নি. ৫.১৭৯) অৰিযকন্তানীতি পঞ্চসীলানি আগতানি. অৰিযকন্তানি হি পঞ্চসীলানি অৰিযানং কন্তানি পিযানি, ভৱন্তৰগতাপি অৰিযা তানি ন ৱিজহন্তি. ইধ পন ‘‘যাৱতা, চুন্দ, সীলানি অৰিযকন্তানি সীলানি, তেসং অগ্গমক্খাযতি…পে… অগ্গে তে পৰিপূৰকাৰিনো’’তি ৱুত্তত্তা মগ্গফলানি সীলানি অধিপ্পেতানীতি আহ ‘‘অৰিযকন্তানি সীলানীতি মগ্গফলসম্পযুত্তানি সীলানী’’তি.

চুন্দীসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. উগ্গহসুত্তৱণ্ণনা

৩৩. ততিযে সব্বপঠমং উট্ঠানসীলাতি ৰত্তিযা ৱিভাযনৱেলায সামিকে পৰিজনে সেয্যায অৱুট্ঠিতে সব্বপঠমং উট্ঠানসীলা. সামিকং দিস্ৱা নিসিন্নাসনতো অগ্গিদড্ঢা ৱিয পঠমমেৱ ৱুট্ঠহন্তীতি ৱা পুব্বুট্ঠাযিনিযো. কিংকাৰন্তি কিংকৰণীযং, কিংকৰণভাৱেন পুচ্ছিত্ৱা কাতব্বৱেয্যাৱচ্চন্তি অত্থো. তং পটিস্সুণন্তা ৱিচৰন্তীতি কিংকাৰপ্পটিস্সাৱিনিযো. মনাপংযেৱ কিৰিযং কৰোন্তি সীলেনাতি মনাপচাৰিনিযো. পিযমেৱ ৱদন্তি সীলেনাতি পিযৱাদিনিযো.

তত্ৰুপাযাযাতি তত্ৰ কম্মে সাধেতব্বউপাযভূতায ৱীমংসায. তেনাহ ‘‘তস্মিং উণ্ণাকপ্পাসসংৱিধানে’’তিআদি. অলং কাতুন্তি কাতুং সমত্থা. অলং সংৱিধাতুন্তি ৱিচাৰেতুং সমত্থা. তেনাহ ‘‘অলং কাতুং অলং সংৱিধাতুন্তি অত্তনা কাতুম্পি পৰেহি কাৰাপেতুম্পী’’তিআদি. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

উগ্গহসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪-৫. সীহসেনাপতিসুত্তাদিৱণ্ণনা

৩৪-৩৫. চতুত্থে সন্দিট্ঠিকন্তি অসম্পৰাযিকতায সামং দট্ঠব্বং. সযং অনুভৱিতব্বং অত্তপচ্চক্খং দিট্ঠধম্মিকন্তি অত্থো. ন সদ্ধামত্তকেনেৱ তিট্ঠতীতি ‘‘দানং নাম সাধু সুন্দৰং, বুদ্ধাদীহি পণ্ডিতেহি পসত্থ’’ন্তি এৱং সদ্ধামত্তকেনেৱ ন তিট্ঠতি. যং দানং দেতীতি যং দেয্যধম্মং পৰস্স দেতি. তস্স পতি হুত্ৱাতি তব্বিসযং লোভং সুট্ঠু অভিভৱন্তো তস্স অধিপতি হুত্ৱা দেতি. তেন অনধিভৱনীযত্তা ন দাসো ন সহাযোতি. তত্থ তদুভযং অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো চ দস্সেতুং ‘‘যো হী’’তিআদি ৱুত্তং. দাসো হুত্ৱা দেতি তণ্হাদাসব্যস্স উপগতত্তা. সহাযো হুত্ৱা দেতি তস্স পিযভাৱাৱিস্সজ্জনতো. সামী হুত্ৱা দেতি তত্থ তণ্হাদাসব্যতো অত্তানং মোচেত্ৱা অভিভুয্য পৱত্তনতো. অথ ৱা যো দানসীলতায দাযকো পুগ্গলো, সো দানে পৱত্তিভেদেন দানদাসো, দানসহাযো, দানপতীতি তিপ্পকাৰো হোতি. তদস্স তিপ্পকাৰতং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘যো হী’’তিআদি ৱুত্তং. দাতব্বট্ঠেন দানং, অন্নপানাদি.

তত্থ যং অত্তনা পৰিভুঞ্জতি, তণ্হাধিপন্নতায তস্স ৱসেন ৱত্তনতো দাসো ৱিয হোতি. যং পৰেসং দীযতি, তত্থাপি অন্নপানসামঞ্ঞেন ইদং ৱুত্তং ‘‘দানসঙ্খাতস্স দেয্যধম্মস্স দাসো হুত্ৱা’’তি. সহাযো হুত্ৱা দেতি অত্তনা পৰিভুঞ্জিতব্বস্স পৰেসং দাতব্বস্স চ সমসমং ঠপনতো. পতি হুত্ৱা দেতি সযং দেয্যধম্মস্স ৱসে অৱত্তিত্ৱা তস্স অত্তনো ৱসে ৱত্তাপনতো. অপৰো নযো – যো অত্তনা পণীতং পৰিভুঞ্জিত্ৱা পৰেসং নিহীনং দেতি, সো দানদাসো নাম তন্নিমিত্তনিহীনভাৱাপত্তিতো. যো যাদিসং অত্তনা পৰিভুঞ্জতি, তাদিসমেৱ পৰেসং দেতি, সো দানসহাযো নাম তন্নিমিত্তহীনাধিকভাৱৱিৱজ্জনেন সদিসভাৱাপত্তিতো. যো অত্তনা নিহীনং পৰিভুঞ্জিত্ৱা পৰেসং পণীতং দেতি, সো দানপতি নাম তন্নিমিত্তসেট্ঠভাৱাপত্তিতো.

নিত্তেজভূতো তেজহানিপ্পত্তিযা. সহ ব্যতি গচ্ছতীতি সহব্যো, সহপৱত্তনকো, তস্স ভাৱো সহব্যতা, সহপৱত্তীতি আহ ‘‘সহভাৱং একীভাৱং গতা’’তি. অসিতস্সাতি ৱা অবন্ধস্স, তণ্হাবন্ধনেন অবন্ধস্সাতি অত্থো. পঞ্চমং উত্তানমেৱ.

সীহসেনাপতিসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬-৭. কালদানসুত্তাদিৱণ্ণনা

৩৬-৩৭. ছট্ঠে আৰামতোতি ফলাৰামতো. পঠমুপ্পন্নানীতি সব্বপঠমং সুজাতানি. ভাসিতঞ্ঞূতি ভিক্খূ ঘৰদ্ৱাৰে ঠিতা কিঞ্চাপি তুণ্হী হোন্তি, অত্থতো পন ‘‘ভিক্খং দেথা’’তি ৱদন্তি নাম অৰিযায যাচনায. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘উদ্ধিস্স অৰিযা তিট্ঠন্তি, এসা অৰিযানং যাচনা’’তি. তত্ৰ যে ‘‘মযং পচাম, ইমে ন পচন্তি, পচমানে পত্ৱা অলভন্তা কুহিং লভিস্সন্তী’’তি দেয্যধম্মং সংৱিভজন্তি, তে ভাসিতঞ্ঞূ নাম ঞত্ৱা কত্তব্বস্স কৰণতো. যুত্তপ্পত্তকালেতি দাতুং যুত্তপ্পত্তকালে. অপ্পটিৱানচিত্তোতি অনিৱত্তনচিত্তো. সত্তমং উত্তানমেৱ.

কালদানসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. সদ্ধসুত্তৱণ্ণনা

৩৮. অট্ঠমে অনুকম্পন্তীতি ‘‘সব্বে সত্তা সুখী হোন্তু অৱেৰা অব্যাপজ্জা’’তি এৱং হিতফৰণেন অনুগ্গণ্হন্তি. অপিচ উপট্ঠাকানং গেহং অঞ্ঞে সীলৱন্তে সব্ৰহ্মচাৰিনো গহেত্ৱা পৱিসন্তাপি অনুগ্গণ্হন্তি নাম. নীচৱুত্তিন্তি পণিপাতসীলং. কোধমানথদ্ধতায ৰহিতন্তি কোধমানৱসেন উপ্পন্নো যো থদ্ধভাৱো চিত্তস্স উদ্ধুমাতলক্খণো, তেন ৱিৰহিতন্তি অত্থো. সোৰচ্চেনাতি ‘‘তত্থ কতমং সোৰচ্চং? যো কাযিকো অৱীতিক্কমো, ৱাচসিকো অৱীতিক্কমো, কাযিকৱাচসিকো অৱীতিক্কমো, ইদং ৱুচ্চতি সোৰচ্চং. সব্বোপি সীলসংৱৰো সোৰচ্চ’’ন্তি এৱমাগতেন সীলসংৱৰসঙ্খাতেন সোৰতভাৱেন. সখিলন্তি ‘‘তত্থ কতমং সাখল্যং? যা সা ৱাচা থদ্ধকা কক্কসা ফৰুসা কটুকা অভিসজ্জনী কোধসামন্তা অসমাধিসংৱত্তনিকা, তথাৰূপিং ৱাচং পহায যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. যা তত্থ সণ্হৱাচতা সখিলৱাচতা অফৰুসৱাচতা, ইদং ৱুচ্চতি সাখল্য’’ন্তি (ধ. স. ১৩৫০) এৱং ৱুত্তেন সম্মোদকমুদুভাৱেন সমন্নাগতং. তেনাহ ‘‘সখিলন্তি সম্মোদক’’ন্তি.

সদ্ধসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯-১০. পুত্তসুত্তাদিৱণ্ণনা

৩৯-৪০. নৱমে ভতোতি পোসিতো. তং পন ভৰণং জাতকালতো পট্ঠায সুখপচ্চযূপহৰণেন দুক্খপচ্চযাপহৰণেন চ পৱত্তিতন্তি দস্সেতুং ‘‘অম্হেহী’’তিআদি ৱুত্তং. হত্থপাদৱড্ঢনাদীহীতি আদি-সদ্দেন মুখেন সিঙ্ঘানিকাপনযননহাপনমণ্ডনাদিঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. মাতাপিতূনং সন্তকং খেত্তাদিং অৱিনাসেত্ৱা ৰক্খিতং তেসং পৰম্পৰায ঠিতিযা কাৰণং হোতীতি আহ ‘‘অম্হাকং সন্তকং…পে… কুলৱংসো চিৰং ঠস্সতী’’তি. সলাকভত্তাদীনি অনুপচ্ছিন্দিত্ৱাতি সলাকভত্তাদীনি অৱিচ্ছিন্দিত্ৱা. যস্মা দাযজ্জপ্পটিলাভস্স যোগ্যভাৱেন ৱত্তমানোযেৱ দাযস্স পটিপজ্জিস্সতি, ন ইতৰোতি আহ ‘‘কুলৱংসানুৰূপায পটিপত্তিযা’’তিআদি. অত্তনা দাযজ্জাৰহং কৰোন্তোতি অত্তানং দাযজ্জাৰহং কৰোন্তো. মাতাপিতৰো হি অত্তনো ওৱাদে অৱত্তমানে মিচ্ছাপটিপন্নে দাৰকে ৱিনিচ্ছযং গন্ত্ৱা অপুত্তে কৰোন্তি, তে দাযজ্জাৰহা ন হোন্তি. ওৱাদে ৱত্তমানে পন কুলসন্তকস্স সামিকে কৰোন্তি. ততিযদিৱসতো পট্ঠাযাতি মতদিৱসতো ততিযদিৱসতো পট্ঠায. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. দসমং উত্তানমেৱ.

পুত্তসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সুমনৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.