৫. অনুগ্গহিতসুত্তৱণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে সম্মাদিট্ঠীতি ৱিপস্সনাসম্মাদিট্ঠীতিআদিনা অঙ্গুত্তৰভাণকানং মতেন অযং অত্থৱণ্ণনা আৰদ্ধা, মজ্ঝিমভাণকা পনেত্থ অঞ্ঞথা অত্থং ৱদন্তি. ৱুত্তঞ্হেতং মজ্ঝিমট্ঠকথাযং (ম. নি. অট্ঠ. ১.৪৫২) –
‘‘অনুগ্গহিতা’’তি লদ্ধূপকাৰা. সম্মাদিট্ঠীতি অৰহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. ফলক্খণে নিব্বত্তা চেতোৱিমুত্তি ফলং অস্সাতি চেতোৱিমুত্তিফলা. তদেৱ চেতোৱিমুত্তিসঙ্খাতং ফলং আনিসংসো অস্সাতি চেতোৱিমুত্তিফলানিসংসা. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. এত্থ চতুত্থফলপঞ্ঞা পঞ্ঞাৱিমুত্তি নাম, অৱসেসা ধম্মা চেতোৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বা. ‘‘সীলানুগ্গহিতা’’তিআদীসু সীলন্তি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং. সুতন্তি সপ্পাযধম্মস্সৱনং. সাকচ্ছাতি কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনচ্ছেদনকথা. সমথোতি ৱিপস্সনাপাদিকা অট্ঠ সমাপত্তিযো. ৱিপস্সনাতি সত্তৱিধা অনুপস্সনা. চতুপাৰিসুদ্ধিসীলঞ্হি পূৰেন্তস্স, সপ্পাযধম্মস্সৱনং সুণন্তস্স, কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনং ছিন্দন্তস্স ৱিপস্সনাপাদিকাসু অট্ঠসু সমাপত্তীসু কম্মং কৰোন্তস্স, সত্তৱিধং অনুপস্সনং ভাৱেন্তস্স অৰহত্তমগ্গো উপ্পজ্জিত্ৱা ফলং দেতি.
‘‘যথা হি মধুৰং অম্বপক্কং পৰিভুঞ্জিতুকামো অম্বপোতকস্স সমন্তা উদককোট্ঠকং থিৰং কত্ৱা বন্ধতি, ঘটং গহেত্ৱা কালেন কালং উদকং আসিঞ্চতি, উদকস্স অনিক্খমনত্থং মৰিযাদং থিৰং কৰোতি. যা হোতি সমীপে ৱল্লি ৱা সুক্খদণ্ডকো ৱা কিপিল্লিকপুটো ৱা মক্কটকজালং ৱা, তং অপনেতি, খণিত্তিং গহেত্ৱা কালেন কালং মূলানি পৰিখণতি, এৱমস্স অপ্পমত্তস্স ইমানি পঞ্চ কাৰণানি কৰোতো সো অম্বো ৱড্ঢিত্ৱা ফলং দেতি, এৱং সম্পদমিদং ৱেদিতব্বং. ৰুক্খস্স সমন্ততো কোট্ঠকবন্ধনং ৱিয হি সীলং দট্ঠব্বং, কালেন কালং উদকসিঞ্চনং ৱিয ধম্মস্সৱনং, মৰিযাদায থিৰভাৱকৰণং ৱিয সমথো, সমীপে ৱল্লিআদীনং হৰণং ৱিয কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনচ্ছেদনং, কালেন কালং খণিত্তিং গহেত্ৱা মূলখণনং ৱিয সত্তন্নং অনুপস্সনানং ভাৱনা, তেহি পঞ্চহি কাৰণেহি অনুগ্গহিতস্স অম্বৰুক্খস্স মধুৰফলদানকালো ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহি ধম্মেহি অনুগ্গহিতায সম্মাদিট্ঠিযা অৰহত্তফলদানং ৱেদিতব্ব’’ন্তি.
এত্থ চ লদ্ধূপকাৰাতি যথাৰহং নিস্সযাদিৱসেন লদ্ধপচ্চযা. ৱিপস্সনাসম্মাদিট্ঠিযা অনুগ্গহিতভাৱেন গহিতত্তা মগ্গসম্মাদিট্ঠীসু চ অৰহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. অনন্তৰস্স হি ৱিধি পটিসেধো ৱা, অগ্গফলসমাধিম্হি তপ্পৰিক্খাৰধম্মেসুযেৱ চ কেৱলো চেতোপৰিযাযো নিৰুড়্হোতি সম্মাদিট্ঠীতি অৰহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. ফলক্খণেতি অনন্তৰং কালন্তৰে চাতি দুৱিধেপি ফলক্খণে. পটিপ্পস্সদ্ধিৱসেন সব্বসংকিলেসেহি চেতোৱিমুচ্চতি এতাযাতি চেতোৱিমুত্তি, অগ্গফলপঞ্ঞং ঠপেত্ৱা অৱসেসা ফলধম্মা. তেনাহ ‘‘চেতোৱিমুত্তি ফলং অস্সাতি, চেতোৱিমুত্তিসঙ্খাতং ফলং আনিসংসো’’তি. সব্বকিলেসেহি চেতসো ৱিমুচ্চনসঙ্খাতং পটিপ্পস্সম্ভনসঞ্ঞিতং পহানং ফলং আনিসংসো চাতি যোজনা. ইধ চেতোৱিমুত্তিসদ্দেন পহানমত্তং গহিতং, পুব্বে পহাযকধম্মা. অঞ্ঞথা ফলধম্মা এৱ আনিসংসোতি গয্হমানে পুনৱচনং নিৰত্থকং সিযা. পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলানিসংসাতি এত্থাপি এৱমেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱা সীলসভাৱত্তা ৱিসেসতো সমাধিস্স উপকাৰা, তথা সম্মাসঙ্কপ্পো ঝানসভাৱত্তা. তথা হি সো ‘‘অপ্পনা’’তি নিদ্দিট্ঠো. সম্মাসতিসম্মাৱাযামা পন সমাধিপক্খিযা এৱাতি আহ ‘‘অৱসেসা ধম্মা চেতোৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বা’’তি.
চতুপাৰিসুদ্ধিসীলন্তি অৰিযমগ্গাধিগমস্স পদট্ঠানভূতং চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং. সুতাদীসুপি এসেৱ নযো. অত্তনো চিত্তপ্পৱত্তিআৰোচনৱসেন সহ কথনং সংকথা, সংকথাৱ সাকচ্ছা. ইধ পন কম্মট্ঠানপ্পটিবদ্ধাতি আহ ‘‘কম্মট্ঠানে…পে… কথা’’তি. তস্স কম্মট্ঠানস্স একৱাৰং ৱিধিযা অপ্পটিপজ্জনং খলনং, অনেকৱাৰং পক্খলনং, তদুভযস্স ৱিচ্ছেদনী অপনযনী কথা খলনপক্খলনচ্ছেদনকথা. পূৰেন্তস্সাতি ৱিৱট্টসন্নিস্সিতং কত্ৱা পালেন্তস্স ব্ৰূহেন্তস্স চ. সুণন্তস্সাতি ‘‘যথাউগ্গহিতকম্মট্ঠানং ফাতিং গমিস্সতী’’তি এৱং সুণন্তস্স. তেনেৱ হি ‘‘সপ্পাযধম্মস্সৱন’’ন্তি ৱুত্তং. কম্মং কৰোন্তস্সাতি ভাৱনানুযোগকম্মং কৰোন্তস্স. পঞ্চসুপি ঠানেসু অন্ত-সদ্দো হেতুঅত্থজোতনো দট্ঠব্বো. এৱঞ্হি ‘‘যথা হী’’তিআদিনা ৱুচ্চমানা অম্বূপমা যুজ্জেয্য.
উদককোট্ঠকন্তি জলাৱাটং. থিৰং কত্ৱা বন্ধতীতি অসিথিলং দড়্হং নাতিমহন্তং নাতিখুদ্দকং কত্ৱা যোজেতি. থিৰং কৰোতীতি উদকসিঞ্চনকালে ততো ততো পৱত্তিত্ৱা উদকস্স অনিক্খমনত্থং জলাৱাটপাড়িং থিৰতৰং কৰোতি. সুক্খদণ্ডকোতি তস্সেৱ অম্বগচ্ছস্স সুক্খকো সাখাসীসকো. কিপিল্লিকপুটোতি তম্বকিপিল্লিকপুটো. খণিত্তিন্তি কুদালং. কোট্ঠকবন্ধনং ৱিয সীলং সম্মাদিট্ঠিযা ৱড্ঢনূপাযস্স মূলভাৱতো. উদকসিঞ্চনং ৱিয ধম্মস্সৱনং ভাৱনায পৰিব্ৰূহনতো. মৰিযাদায থিৰভাৱকৰণং ৱিয সমথো যথাৱুত্তায ভাৱনাধিট্ঠানায সীলমৰিযাদায দড়্হীভাৱাপাদনতো. সমাহিতস্স হি সীলং থিৰতৰং হোতি. সমীপে ৱল্লিআদীনং হৰণং ৱিয কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনচ্ছেদনং ইচ্ছিতব্বভাৱনায ৱিবন্ধনাপনযনতো. মূলখণনং ৱিয সত্তন্নং অনুপস্সনানং ভাৱনা তস্সা ৱিবন্ধস্স মূলভূতানং তণ্হামানদিট্ঠীনং পলিখণনতো. এত্থ চ যস্মা সুপৰিসুদ্ধসীলস্স কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জন্তস্স সপ্পাযধম্মস্সৱনং ইচ্ছিতব্বং, ততো যথাসুতে অত্থে সাকচ্ছাসমাপজ্জনং, ততো কম্মট্ঠানৱিসোধনেন সমথনিব্বত্তি, ততো সমাহিতস্স আৰদ্ধৱিপস্সকস্স ৱিপস্সনাপাৰিপূৰি, পৰিপুণ্ণা ৱিপস্সনা মগ্গসম্মাদিট্ঠিং ব্ৰূহেতীতি এৱমেতেসং অঙ্গানং পৰম্পৰায সম্মুখা অনুগ্গণ্হনতো অযমানুপুব্বী কথিতাতি ৱেদিতব্বং.
অনুগ্গহিতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.