৩. পঞ্চঙ্গিকৱগ্গো
১-২. পঠমঅগাৰৱসুত্তাদিৱণ্ণনা
২১-২২. ততিযস্স পঠমে আভিসমাচাৰিকন্তি অভিসমাচাৰে উত্তমসমাচাৰে ভৱং. কিং পন তন্তি আহ ‘‘ৱত্তৱসেন পঞ্ঞত্তসীল’’ন্তি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. দুতিযে নত্থি ৱত্তব্বং.
পঠমঅগাৰৱসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩-৪. উপক্কিলেসসুত্তাদিৱণ্ণনা
২৩-২৪. ততিযে ন চ পভাৱন্তন্তি ন চ পভাসম্পন্নং. পভিজ্জনসভাৱন্তি তাপেত্ৱা তাড়কজ্জনপভঙ্গুৰং. অৱসেসং লোহন্তি ৱুত্তাৱসেসং সজাতিলোহং, ৱিজাতিলোহং, পিসাচলোহং, কিত্তিমলোহন্তি এৱংপভেদং সব্বম্পি লোহং. উপ্পজ্জিতুং অপ্পদানেনাতি এত্থ ননু লোকিযকুসলচিত্তস্সপি সুৱিসুদ্ধস্সপি উপ্পজ্জিতুং অপ্পদানেনেৱ উপক্কিলেসতাতি? সচ্চমেতং, যস্মিং পন সন্তানে নীৱৰণানি লদ্ধপ্পতিট্ঠানি, তত্থ মহগ্গতকুসলস্সপি অসম্ভৱো, পগেৱ লোকুত্তৰকুসলস্স. পৰিত্তকুসলং পন যথাপচ্চযং উপ্পজ্জমানং নীৱৰণেহি উপহতে সন্তানে উপ্পত্তিযা অপৰিসুদ্ধং হোন্তং উপক্কিলিট্ঠং নাম হোতি অপৰিসুদ্ধদীপকপল্লিকৱট্টিতেলাদিসন্নিস্সযো পদীপো ৱিয. অপিচ নিপ্পৰিযাযতো উপ্পজ্জিতুং অপ্পদানেনেৱ তেসং উপক্কিলেসতাতি দস্সেন্তো ‘‘যদগ্গেন হী’’তিআদিমাহ. আৰম্মণে ৱিক্খিত্তপ্পৱত্তিৱসেন চুণ্ণৱিচুণ্ণতা ৱেদিতব্বা. চতুত্থে নত্থি ৱত্তব্বং.
উপক্কিলেসসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. অনুগ্গহিতসুত্তৱণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে সম্মাদিট্ঠীতি ৱিপস্সনাসম্মাদিট্ঠীতিআদিনা অঙ্গুত্তৰভাণকানং মতেন অযং অত্থৱণ্ণনা আৰদ্ধা, মজ্ঝিমভাণকা পনেত্থ অঞ্ঞথা অত্থং ৱদন্তি. ৱুত্তঞ্হেতং মজ্ঝিমট্ঠকথাযং (ম. নি. অট্ঠ. ১.৪৫২) –
‘‘অনুগ্গহিতা’’তি লদ্ধূপকাৰা. সম্মাদিট্ঠীতি অৰহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. ফলক্খণে নিব্বত্তা চেতোৱিমুত্তি ফলং অস্সাতি চেতোৱিমুত্তিফলা. তদেৱ চেতোৱিমুত্তিসঙ্খাতং ফলং আনিসংসো অস্সাতি চেতোৱিমুত্তিফলানিসংসা. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. এত্থ চতুত্থফলপঞ্ঞা পঞ্ঞাৱিমুত্তি নাম, অৱসেসা ধম্মা চেতোৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বা. ‘‘সীলানুগ্গহিতা’’তিআদীসু সীলন্তি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং. সুতন্তি সপ্পাযধম্মস্সৱনং. সাকচ্ছাতি কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনচ্ছেদনকথা. সমথোতি ৱিপস্সনাপাদিকা অট্ঠ সমাপত্তিযো. ৱিপস্সনাতি সত্তৱিধা অনুপস্সনা. চতুপাৰিসুদ্ধিসীলঞ্হি পূৰেন্তস্স, সপ্পাযধম্মস্সৱনং সুণন্তস্স, কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনং ছিন্দন্তস্স ৱিপস্সনাপাদিকাসু অট্ঠসু সমাপত্তীসু কম্মং কৰোন্তস্স, সত্তৱিধং অনুপস্সনং ভাৱেন্তস্স অৰহত্তমগ্গো উপ্পজ্জিত্ৱা ফলং দেতি.
‘‘যথা হি মধুৰং অম্বপক্কং পৰিভুঞ্জিতুকামো অম্বপোতকস্স সমন্তা উদককোট্ঠকং থিৰং কত্ৱা বন্ধতি, ঘটং গহেত্ৱা কালেন কালং উদকং আসিঞ্চতি, উদকস্স অনিক্খমনত্থং মৰিযাদং থিৰং কৰোতি. যা হোতি সমীপে ৱল্লি ৱা সুক্খদণ্ডকো ৱা কিপিল্লিকপুটো ৱা মক্কটকজালং ৱা, তং অপনেতি, খণিত্তিং গহেত্ৱা কালেন কালং মূলানি পৰিখণতি, এৱমস্স অপ্পমত্তস্স ইমানি পঞ্চ কাৰণানি কৰোতো সো অম্বো ৱড্ঢিত্ৱা ফলং দেতি, এৱং সম্পদমিদং ৱেদিতব্বং. ৰুক্খস্স সমন্ততো কোট্ঠকবন্ধনং ৱিয হি সীলং দট্ঠব্বং, কালেন কালং উদকসিঞ্চনং ৱিয ধম্মস্সৱনং, মৰিযাদায থিৰভাৱকৰণং ৱিয সমথো, সমীপে ৱল্লিআদীনং হৰণং ৱিয কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনচ্ছেদনং, কালেন কালং খণিত্তিং গহেত্ৱা মূলখণনং ৱিয সত্তন্নং অনুপস্সনানং ভাৱনা, তেহি পঞ্চহি কাৰণেহি অনুগ্গহিতস্স অম্বৰুক্খস্স মধুৰফলদানকালো ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহি ধম্মেহি অনুগ্গহিতায সম্মাদিট্ঠিযা অৰহত্তফলদানং ৱেদিতব্ব’’ন্তি.
এত্থ চ লদ্ধূপকাৰাতি যথাৰহং নিস্সযাদিৱসেন লদ্ধপচ্চযা. ৱিপস্সনাসম্মাদিট্ঠিযা অনুগ্গহিতভাৱেন গহিতত্তা মগ্গসম্মাদিট্ঠীসু চ অৰহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. অনন্তৰস্স হি ৱিধি পটিসেধো ৱা, অগ্গফলসমাধিম্হি তপ্পৰিক্খাৰধম্মেসুযেৱ চ কেৱলো চেতোপৰিযাযো নিৰুড়্হোতি সম্মাদিট্ঠীতি অৰহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. ফলক্খণেতি অনন্তৰং কালন্তৰে চাতি দুৱিধেপি ফলক্খণে. পটিপ্পস্সদ্ধিৱসেন সব্বসংকিলেসেহি চেতোৱিমুচ্চতি এতাযাতি চেতোৱিমুত্তি, অগ্গফলপঞ্ঞং ঠপেত্ৱা অৱসেসা ফলধম্মা. তেনাহ ‘‘চেতোৱিমুত্তি ফলং অস্সাতি, চেতোৱিমুত্তিসঙ্খাতং ফলং আনিসংসো’’তি. সব্বকিলেসেহি চেতসো ৱিমুচ্চনসঙ্খাতং পটিপ্পস্সম্ভনসঞ্ঞিতং পহানং ফলং আনিসংসো চাতি যোজনা. ইধ চেতোৱিমুত্তিসদ্দেন পহানমত্তং গহিতং, পুব্বে পহাযকধম্মা. অঞ্ঞথা ফলধম্মা এৱ আনিসংসোতি গয্হমানে পুনৱচনং নিৰত্থকং সিযা. পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলানিসংসাতি এত্থাপি এৱমেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱা সীলসভাৱত্তা ৱিসেসতো সমাধিস্স উপকাৰা, তথা সম্মাসঙ্কপ্পো ঝানসভাৱত্তা. তথা হি সো ‘‘অপ্পনা’’তি নিদ্দিট্ঠো. সম্মাসতিসম্মাৱাযামা পন সমাধিপক্খিযা এৱাতি আহ ‘‘অৱসেসা ধম্মা চেতোৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বা’’তি.
চতুপাৰিসুদ্ধিসীলন্তি অৰিযমগ্গাধিগমস্স পদট্ঠানভূতং চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং. সুতাদীসুপি এসেৱ নযো. অত্তনো চিত্তপ্পৱত্তিআৰোচনৱসেন সহ কথনং সংকথা, সংকথাৱ সাকচ্ছা. ইধ পন কম্মট্ঠানপ্পটিবদ্ধাতি আহ ‘‘কম্মট্ঠানে…পে… কথা’’তি. তস্স কম্মট্ঠানস্স একৱাৰং ৱিধিযা অপ্পটিপজ্জনং খলনং, অনেকৱাৰং পক্খলনং, তদুভযস্স ৱিচ্ছেদনী অপনযনী কথা খলনপক্খলনচ্ছেদনকথা. পূৰেন্তস্সাতি ৱিৱট্টসন্নিস্সিতং কত্ৱা পালেন্তস্স ব্ৰূহেন্তস্স চ. সুণন্তস্সাতি ‘‘যথাউগ্গহিতকম্মট্ঠানং ফাতিং গমিস্সতী’’তি এৱং সুণন্তস্স. তেনেৱ হি ‘‘সপ্পাযধম্মস্সৱন’’ন্তি ৱুত্তং. কম্মং কৰোন্তস্সাতি ভাৱনানুযোগকম্মং কৰোন্তস্স. পঞ্চসুপি ঠানেসু অন্ত-সদ্দো হেতুঅত্থজোতনো দট্ঠব্বো. এৱঞ্হি ‘‘যথা হী’’তিআদিনা ৱুচ্চমানা অম্বূপমা যুজ্জেয্য.
উদককোট্ঠকন্তি জলাৱাটং. থিৰং কত্ৱা বন্ধতীতি অসিথিলং দড়্হং নাতিমহন্তং নাতিখুদ্দকং কত্ৱা যোজেতি. থিৰং কৰোতীতি উদকসিঞ্চনকালে ততো ততো পৱত্তিত্ৱা উদকস্স অনিক্খমনত্থং জলাৱাটপাড়িং থিৰতৰং কৰোতি. সুক্খদণ্ডকোতি তস্সেৱ অম্বগচ্ছস্স সুক্খকো সাখাসীসকো. কিপিল্লিকপুটোতি তম্বকিপিল্লিকপুটো. খণিত্তিন্তি কুদালং. কোট্ঠকবন্ধনং ৱিয সীলং সম্মাদিট্ঠিযা ৱড্ঢনূপাযস্স মূলভাৱতো. উদকসিঞ্চনং ৱিয ধম্মস্সৱনং ভাৱনায পৰিব্ৰূহনতো. মৰিযাদায থিৰভাৱকৰণং ৱিয সমথো যথাৱুত্তায ভাৱনাধিট্ঠানায সীলমৰিযাদায দড়্হীভাৱাপাদনতো. সমাহিতস্স হি সীলং থিৰতৰং হোতি. সমীপে ৱল্লিআদীনং হৰণং ৱিয কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনচ্ছেদনং ইচ্ছিতব্বভাৱনায ৱিবন্ধনাপনযনতো. মূলখণনং ৱিয সত্তন্নং অনুপস্সনানং ভাৱনা তস্সা ৱিবন্ধস্স মূলভূতানং তণ্হামানদিট্ঠীনং পলিখণনতো. এত্থ চ যস্মা সুপৰিসুদ্ধসীলস্স কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জন্তস্স সপ্পাযধম্মস্সৱনং ইচ্ছিতব্বং, ততো যথাসুতে অত্থে সাকচ্ছাসমাপজ্জনং, ততো কম্মট্ঠানৱিসোধনেন সমথনিব্বত্তি, ততো সমাহিতস্স আৰদ্ধৱিপস্সকস্স ৱিপস্সনাপাৰিপূৰি, পৰিপুণ্ণা ৱিপস্সনা মগ্গসম্মাদিট্ঠিং ব্ৰূহেতীতি এৱমেতেসং অঙ্গানং পৰম্পৰায সম্মুখা অনুগ্গণ্হনতো অযমানুপুব্বী কথিতাতি ৱেদিতব্বং.
অনুগ্গহিতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ৱিমুত্তাযতনসুত্তৱণ্ণনা
২৬. ছট্ঠে ৱিমুত্তিযা ৱট্টদুক্খতো ৱিমুচ্চনস্স আযতনানি কাৰণানি ৱিমুত্তাযতনানীতি আহ – ‘‘ৱিমুচ্চনকাৰণানী’’তি. পাড়িঅত্থং জানন্তস্সাতি ‘‘ইধ সীলং আগতং, ইধ সমাধি, ইধ পঞ্ঞা’’তিআদিনা তংতংপাড়িঅত্থং যাথাৱতো জানন্তস্স. পাড়িং জানন্তস্সাতি তদত্থবোধিনিং পাড়িং যাথাৱতো উপধাৰেন্তস্স. তৰুণপীতীতি সঞ্জাতমত্তা মুদুকা পীতি জাযতি. কথং জাযতি? যথাদেসিতং ধম্মং উপধাৰেন্তস্স তদনুচ্ছৱিকমেৱ অত্তনো কাযৱাচামনোসমাচাৰং পৰিগ্গণ্হন্তস্স সোমনস্সং পত্তস্স পমোদলক্খণং পামোজ্জং জাযতি. তুট্ঠাকাৰভূতা বলৱপীতীতি পুৰিমুপ্পন্নায পীতিযা ৱসেন লদ্ধাসেৱনত্তা অতিৱিয তুট্ঠাকাৰভূতা কাযচিত্তদৰথস্স পস্সম্ভনসমত্থতায পস্সদ্ধিযা পচ্চযো ভৱিতুং সমত্থা বলপ্পত্তা পীতি জাযতি. যস্মা নামকাযে পস্সদ্ধে ৰূপকাযোপি পস্সদ্ধো এৱ হোতি, তস্মা ‘‘নামকাযো পস্সম্ভতি’’চ্চেৱ ৱুত্তং.
সুখং পটিলভতীতি ৱক্খমানস্স চিত্তসমাধানস্স পচ্চযো ভৱিতুং সমত্থং চেতসিকং নিৰামিসসুখং পটিলভতি ৱিন্দতি. সমাধিযতীতি এত্থ পন ন যো কোচি সমাধি অধিপ্পেতো, অথ খো অনুত্তৰসমাধীতি দস্সেন্তো ‘‘অৰহত্ত…পে… সমাধিযতী’’তি আহ. ‘‘অযং হী’’তিআদি তস্সং দেসনাযং তাদিসস্স পুগ্গলস্স যথাৱুত্তসমাধিপটিলাভস্স কাৰণভাৱৱিভাৱনং, যং তথা ৱিমুত্তাযতনভাৱো. ওসক্কিতুন্তি দস্সিতুং. সমাধিযেৱ সমাধিনিমিত্তন্তি কম্মট্ঠানপাড়িযা আৰুড়্হো সমাধি এৱ পৰতো উপ্পজ্জনকভাৱনাসমাধিস্স কাৰণভাৱতো সমাধিনিমিত্তং. তেনাহ ‘‘আচৰিযস্স সন্তিকে’’তিআদি.
ৱিমুত্তাযতনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সমাধিসুত্তৱণ্ণনা
২৭. সত্তমে সব্বসো কিলেসদুক্খদৰথপৰিড়াহানং ৱিগতত্তা সাতিসযমেত্থ সুখন্তি ৱুত্তং ‘‘অপ্পিতপ্পিতক্খণে সুখত্তা পচ্চুপ্পন্নসুখো’’তি. পুৰিমস্স পুৰিমস্স ৱসেন পচ্ছিমং পচ্ছিমং লদ্ধাসেৱনতায সন্তপণীততৰভাৱপ্পত্তং হোতীতি আহ ‘‘পুৰিমো…পে… সুখৱিপাকো’’তি. কিলেসপ্পটিপ্পস্সদ্ধিযাতি কিলেসানং পটিপ্পস্সম্ভনেন লদ্ধত্তা. ‘‘কিলেসপ্পটিপ্পস্সদ্ধিভাৱন্তি কিলেসানং পটিপ্পস্সম্ভনভাৱং. লদ্ধত্তা পত্তত্তা তব্ভাৱং উপগতত্তা. লোকিযসমাধিস্স পচ্চনীকানি নীৱৰণপঠমজ্ঝাননিকন্তিআদীনি নিগ্গহেতব্বানি, অঞ্ঞে কিলেসা ৱাৰেতব্বা. ইমস্স পন অৰহত্তসমাধিস্স পটিপ্পস্সদ্ধসব্বকিলেসত্তা ন নিগ্গহেতব্বং ৱাৰেতব্বঞ্চ অত্থীতি মগ্গানন্তৰং সমাপত্তিক্খণে চ অপ্পযোগেন অধিগতত্তা অপ্পিতত্তা চ অপৰিহানিৱসেন ৱা অপ্পিতত্তা ন সসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিতগতো. সতিৱেপুল্লপ্পত্তত্তাতি এতেন অপ্পৱত্তমানাযপি সতিযা সতিবহুলতায সতো এৱ নামাতি দস্সেতি. যথাপৰিচ্ছিন্নকালৱসেনাতি এতেন পৰিচ্ছিন্নস্সতিযা সতোতি দস্সেতি. সেসেসূতি ঞাণেসু.
সমাধিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮-৯. পঞ্চঙ্গিকসুত্তাদিৱণ্ণনা
২৮-২৯. অট্ঠমে কৰো ৱুচ্চতি পুপ্ফসম্ভৱং ‘‘গব্ভাসযে কিৰীযতী’’তি কত্ৱা. কৰতো জাতো কাযো কৰজকাযো, তদুপনিস্সযো চতুসন্ততিৰূপসমুদাযো. কামং নামকাযোপি ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন তথালদ্ধূপকাৰো, ‘‘অভিসন্দেতী’’তিআদিৱচনতো পন ৰূপকাযো ইধ অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘ইমং কৰজকায’’ন্তি. অভিসন্দেতীতি অভিসন্দনং কৰোতি. তং পন অভিসন্দনং ঝানমযেন পীতিসুখেন কৰজকাযস্স তিন্তভাৱাপাদনং সব্বত্থকমেৱ লূখভাৱাপনযনন্তি আহ ‘‘তেমেতী’’তিআদি. তযিদং অভিসন্দনং অত্থতো যথাৱুত্তপীতিসুখসমুট্ঠানেহি পণীতৰূপেহি কাযস্স পৰিপ্ফৰণং দট্ঠব্বং. পৰিসন্দেতীতিআদীসুপি এসেৱ নযো. সব্বং এতস্স অত্থীতি সব্বাৱা, তস্স সব্বাৱতো. অৱযৱাৱযৱিসম্বন্ধে অৱযৱিনি সামিৱচনন্তি অৱযৱৱিসযো সব্ব-সদ্দো, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সব্বকোট্ঠাসৱতো’’তি. অফুটং নাম ন হোতি যত্থ যত্থ কম্মজৰূপং, তত্থ তত্থ চিত্তজৰূপস্স অভিব্যাপনতো. তেনাহ ‘‘উপাদিন্নকসন্ততী’’তিআদি.
ছেকোতি কুসলো. তং পনস্স কোসল্লং নহানীযচুণ্ণানং কৰণে পিণ্ডিকৰণে চ সমত্থতাৱসেন ৱেদিতব্বন্তি আহ ‘‘পটিবলো’’তিআদি. কংস-সদ্দো ‘‘মহতিযা কংসপাতিযা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৬১) সুৱণ্ণে আগতো.‘‘কংসো উপহতো যথা’’তিআদীসু (ধ. প. ১৩৪) কিত্তিমলোহে. কত্থচি পণ্ণত্তিমত্তে ‘‘উপকংসো নাম ৰাজাসি, মহাকংসস্স অত্ৰজো’’তিআদি (জা. অট্ঠ. ৪.১০.১৬৪ ঘটপণ্ডিতজাতকৱণ্ণনা). ইধ পন যত্থ কত্থচি লোহেতি আহ ‘‘যেন কেনচি লোহেন কতভাজনে’’তি. স্নেহানুগতাতি উদকসিনেহেন অনুপ্পৱিসনৱসেন গতা উপগতা. স্নেহপৰেতাতি উদকসিনেহেন পৰিতো গতা সমন্ততো ফুটা. ততো এৱ সন্তৰবাহিৰা ফুটা স্নেহেন. এতেন সব্বসো উদকেন তেমিতভাৱমাহ. ন চ পগ্ঘৰিণীতি এতেন তিন্তস্সপি তস্স ঘনথদ্ধভাৱং ৱদতি. তেনাহ ‘‘ন বিন্দুবিন্দূ’’তিআদি.
তাহি তাহি উদকসিৰাহি উব্ভিজ্জতীতি উব্ভিদং, উব্ভিদং উদকং এতস্সাতি উব্ভিদোদকো. উব্ভিন্নউদকোতি নদীতীৰে খতকূপকো ৱিয উব্ভিজ্জনকউদকো. উগ্গচ্ছনউদকোতি ধাৰাৱসেন উট্ঠহনউদকো. কস্মা পনেত্থ উব্ভিদোদকোৱ ৰহদো গহিতো, ন ইতৰোতি আহ ‘‘হেট্ঠা উগ্গচ্ছনউদকঞ্হী’’তিআদি. ধাৰানিপাতবুব্বুড়কেহীতি ধাৰানিপাতেহি চ উদকবুব্বুড়েহি চ. ‘‘ফেণপটলেহি চা’’তি ৱত্তব্বং, সন্নিসিন্নমেৱ অপৰিক্খোভতায নিচ্চলমেৱ, সুপ্পসন্নমেৱাতি অধিপ্পাযো. সেসন্তি ‘‘অভিসন্দেতী’’তিআদিকং.
উপ্পলানীতি উপ্পলগচ্ছানি. সেতৰত্তনীলেসূতি উপ্পলেসু, সেতুপ্পলৰত্তুপ্পলনীলুপ্পলেসূতি অত্থো. যং কিঞ্চি উপ্পলং উপ্পলমেৱ সামঞ্ঞগ্গহণতো. সতপত্তন্তি এত্থ সত-সদ্দো বহুপৰিযাযো ‘‘সতগ্ঘী’’তিআদীসু ৱিয. তেন অনেকসতপত্তস্সপি সঙ্গহো সিদ্ধো হোতি. লোকে পন ৰত্তং পদুমং, সেতং পুণ্ডৰীকন্তি ৱুচ্চতি. যাৱ অগ্গা যাৱ চ মূলা উদকেন অভিসন্দনাদিসম্ভৱদস্সনত্থং উদকানুগ্গতগ্গহণং. ইধ উপ্পলাদীনি ৱিয কৰজকাযো, উদকং ৱিয ততিযজ্ঝানসুখং.
যস্মা পৰিসুদ্ধেন চেতসাতি চতুত্থজ্ঝানচিত্তমাহ, তঞ্চ ৰাগাদিউপক্কিলেসমলাপগমতো নিৰুপক্কিলেসং নিম্মলং, তস্মা আহ ‘‘নিৰুপক্কিলেসট্ঠেন পৰিসুদ্ধ’’ন্তি. যস্মা পন পাৰিসুদ্ধিযা এৱ পচ্চযৱিসেসেন পৱত্তিৱিসেসো পৰিযোদাততা সুধন্তসুৱণ্ণস্স নিঘংসনেন পভস্সৰতা ৱিয, তস্মা আহ ‘‘পভস্সৰট্ঠেন পৰিযোদাতং ৱেদিতব্ব’’ন্তি. ইদন্তি ওদাতৱচনং. উতুফৰণত্থন্তি উতুনো ফৰণদস্সনত্থং. উতুফৰণং ন হোতি সেসন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তঙ্খণ …পে… বলৱং হোতী’’তি. ৱত্থং ৱিয কৰজকাযোতি যোগিনো কৰজকাযো ৱত্থং ৱিয দট্ঠব্বো উতুফৰণসদিসেন চতুত্থজ্ঝানসুখেন ফৰিতব্বত্তা. পুৰিসস্স সৰীৰং ৱিয চতুত্থজ্ঝানং দট্ঠব্বং উতুফৰণট্ঠানিযস্স সুখস্স নিস্সযভাৱতো. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. তত্থ চ ‘‘পৰিসুদ্ধেন চেতসা’’তি চেতোগহণেন ঝানসুখং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘উতুফৰণং ৱিয চতুত্থজ্ঝানসুখ’’ন্তি. ননু চ চতুত্থজ্ঝানে সুখমেৱ নত্থীতি? সচ্চং নত্থি, সাতলক্খণসন্তসভাৱত্তা পনেত্থ উপেক্খা ‘‘সুখ’’ন্তি অধিপ্পেতা. তেন ৱুত্তং সম্মোহৱিনোদনিযং (ৱিভ. অট্ঠ. ২৩২) ‘‘উপেক্খা পন সন্তত্তা, সুখমিচ্চেৱ ভাসিতা’’তি.
তস্স তস্স সমাধিস্স সৰূপদস্সনস্স পচ্চযত্তা পচ্চৱেক্খণঞাণং পচ্চৱেক্খণনিমিত্তং. সমভৰিতোতি সমপুণ্ণো.
মণ্ডভূমীতি পপাৱণ্ণভূমি. যত্থ সলিলসিঞ্চনেন ৱিনাৱ সস্সানি ঠিতানি সম্পজ্জন্তি. যুগে যোজেতব্বানি যোগ্গানি, তেসং আচৰিযো যোগ্গাচৰিযো. তেসং সিক্খাপনতো হত্থিআদযোপি ‘‘যোগ্গা’’তি ৱুচ্চন্তীতি আহ পাড়িযং ‘‘অস্সদম্মসাৰথী’’তি. যেন যেনাতি চতূসু মগ্গেসু যেন যেন মগ্গেন. যং যং গতিন্তি জৱসমজৱাদিভেদাসু গতীসু যং যং গতিং. নৱমে নত্থি ৱত্তব্বং.
পঞ্চঙ্গিকসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. নাগিতসুত্তৱণ্ণনা
৩০. দসমে উচ্চাসদ্দমহাসদ্দাতি উদ্ধং উগ্গতত্তা উচ্চো পত্থটো মহন্তো ৱিনিব্ভিজ্জিত্ৱা গহেতুং অসক্কুণেয্যো সদ্দো এতেসন্তি উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা. ৱচীঘোসোপি হি বহূহি একজ্ঝং পৱত্তিতো অত্থতো সদ্দতো চ দুৰৱবোধো কেৱলং মহানিগ্ঘোসো এৱ হুত্ৱা সোতপথমাগচ্ছতি. মচ্ছৱিলোপেতি মচ্ছানং ৱিলুম্পিত্ৱা ৱিয গহণে, মচ্ছানং ৱা ৱিলুম্পনে. কেৱট্টানঞ্হি মচ্ছপচ্ছিঠপিতট্ঠানে মহাজনো সন্নিপতিত্ৱা ‘‘ইধ অঞ্ঞং একং মচ্ছং দেহি, একং মচ্ছফালং দেহী’’তি, ‘‘এতস্স তে মহা দিন্নো, ময্হং খুদ্দকো’’তি এৱং উচ্চাসদ্দং মহাসদ্দং কৰোন্তি. মচ্ছগ্গহণত্থং জালে পক্খিত্তেপি তস্মিং ঠানে কেৱট্টা চেৱ অঞ্ঞে চ ‘‘পৱিট্ঠো গহিতো’’তি মহাসদ্দং কৰোন্তি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. অসুচিসুখন্তি কাযাসুচিসন্নিস্সিতত্তা কিলেসাসুচিসন্নিস্সিতত্তা চ অসুচিসন্নিস্সিতসুখং. নেক্খম্মসুখস্সাতি কামতো নিক্খমন্তস্স সুখস্স. পৱিৱেকসুখস্সাতি গণসঙ্গণিকতো কিলেসসঙ্গণিকতো চ ৱিগতস্স সুখস্স. উপসমসুখস্সাতি ৰাগাদিৱূপসমাৱহস্স সুখস্স. সম্বোধসুখন্তি মগ্গসঙ্খাতস্স সম্বোধস্স নিট্ঠপ্পত্তত্থায সুখং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
নাগিতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঞ্চঙ্গিকৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.