(১৪) ৪. ৰাজৱগ্গো
১. পঠমচক্কানুৱত্তনসুত্তৱণ্ণনা
১৩১. চতুত্থস্স পঠমে অত্থঞ্ঞূতি হিতঞ্ঞূ. হিতপৰিযাযো হেত্থ অত্থ-সদ্দো ‘‘অত্তত্থো পৰত্থো’’তিআদীসু (মহানি. ৬৯; চূড়নি. মোঘৰাজমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৮৫; পটি. ম. ৩.৫) ৱিয. যস্মা চেস পৰেসং হিতং জানন্তো তে অত্তনি ৰঞ্জেতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ৰঞ্জিতুং জানাতী’’তি. দণ্ডেতি অপৰাধানুৰূপে দণ্ডনে. বলম্হীতি বলকাযে. পঞ্চ অত্থেতি অত্তত্থো, পৰত্থো, উভযত্থো, দিট্ঠধম্মিকো অত্থো, সম্পৰাযিকো অত্থোতি এৱং পঞ্চপ্পভেদে অত্থে. চত্তাৰো ধম্মেতি চতুসচ্চধম্মে, কামৰূপাৰূপলোকুত্তৰভেদে ৱা চত্তাৰো ধম্মে. পটিগ্গহণপৰিভোগমত্তঞ্ঞুতায এৱ পৰিযেসনৱিস্সজ্জনমত্তঞ্ঞুতাপি বোধিতা হোন্তীতি ‘‘পটিগ্গহণপৰিভোগমত্তং জানাতি’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং.
উত্তৰতি অতিক্কমতি, অভিভৱতীতি ৱা উত্তৰং, নত্থি এত্থ উত্তৰন্তি অনুত্তৰং. অনতিসযং, অপ্পটিভাগং ৱা অনেকাসু দেৱমনুস্সপৰিসাসু অনেকসতক্খত্তুং তেসং অৰিযসচ্চপ্পটিৱেধসম্পাদনৱসেন পৱত্তা ভগৱতো ধম্মদেসনা ধম্মচক্কং. অপিচ সব্বপঠমং অঞ্ঞাতকোণ্ডঞ্ঞপ্পমুখায অট্ঠাৰসপৰিসগণায ব্ৰহ্মকোটিযা চতুসচ্চস্স পটিৱেধৱিধাযিনী যা ধম্মদেসনা, তস্সা সাতিসযা ধম্মচক্কসমঞ্ঞা. তত্থ সতিপট্ঠানাতিধম্মো এৱ পৱত্তনট্ঠেন চক্কন্তি ধম্মচক্কং. চক্কন্তি ৱা আণা ধম্মতো অনপেতত্তা, ধম্মঞ্চ তং চক্কঞ্চাতি ধম্মচক্কং. ধম্মেন ঞাযেন চক্কন্তিপি ধম্মচক্কং. যথাহ ‘‘ধম্মঞ্চ পৱত্তেতি চক্কঞ্চাতি ধম্মচক্কং, চক্কঞ্চ পৱত্তেতি ধম্মঞ্চাতি ধম্মচক্কং, ধম্মেন পৱত্তেতীতি ধম্মচক্ক’’ন্তিআদি (পটি. ম. ২.৪০-৪১). অপ্পটিৱত্তিযন্তি ধম্মিস্সৰস্স ভগৱতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ধম্মচক্কস্স অনুত্তৰভাৱতো অপ্পটিসেধনীযং. কেহি পন অপ্পটিৱত্তিযন্তি আহ – ‘‘সমণেন ৱা’’তিআদি. তত্থ সমণেনাতি পব্বজ্জং উপগতেন. ব্ৰাহ্মণেনাতি জাতিব্ৰাহ্মণেন. সাসনপৰমত্থসমণব্ৰাহ্মণানঞ্হি পটিলোমচিত্তংযেৱ নত্থি. দেৱেনাতি কামাৱচৰদেৱেন. কেনচীতি যেন কেনচি অৱসিট্ঠপাৰিসজ্জেন. এত্তাৱতা অট্ঠন্নম্পি পৰিসানং অনৱসেসপৰিযাদানং দট্ঠব্বং. লোকস্মিন্তি সত্তলোকে.
পঠমচক্কানুৱত্তনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযচক্কানুৱত্তনসুত্তৱণ্ণনা
১৩২. দুতিযে চক্কৱত্তিৱত্তন্তি দসৱিধং, দ্ৱাদসৱিধং ৱা চক্কৱত্তিভাৱাৱহং ৱত্তং. তত্থ অন্তোজনস্মিং বলকাযে ধম্মিকাযেৱ ৰক্খাৱৰণগুত্তিযা সংৱিধানং, খত্তিযেসু, অনুযন্তেসু, ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু, নেগমজানপদেসু, সমণব্ৰাহ্মণেসু, মিগপক্খীসু, অধম্মিকপটিক্খেপো, অধনানং ধনানুপ্পদানং, সমণব্ৰাহ্মণে উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হপুচ্ছনন্তি ইদং দসৱিধং চক্কৱত্তিৱত্তং. ইদমেৱ চ গহপতিকে পক্খিজাতে চ ৱিসুং কত্ৱা গহণৱসেন দ্ৱাদসৱিধং. পিতৰা পৱত্তিতমেৱ অনুপ্পৱত্তেতীতি দসৱিধং ৱা দ্ৱাদসৱিধং ৱা চক্কৱত্তিৱত্তং পূৰেত্ৱা নিসিন্নস্স পুত্তস্স অঞ্ঞং পাতুভৱতি, সো তং পৱত্তেতি. ৰতনমযত্তা পন সদিসট্ঠেন তদেৱেতন্তি কত্ৱা ‘‘পিতৰা পৱত্তিত’’ন্তি ৱুত্তং. যস্মা ৱা সো ‘‘অপ্পোস্সুক্কো, ত্ৱং দেৱ, হোহি, অহমনুসাসিস্সামী’’তি আহ. তস্মা পিতৰা পৱত্তিতং আণাচক্কং অনুপ্পৱত্তেতি নামাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যঞ্হি অত্তনো পুঞ্ঞানুভাৱসিদ্ধং চক্কৰতনং, তং নিপ্পৰিযাযতো তেন পৱত্তিতং নাম, নেতৰন্তি পঠমনযো ৱুত্তো. যস্মা পৱত্তিতস্সেৱ অনুৱত্তনং, পঠমনযো চ তংসদিসে তব্বোহাৰৱসেন ৱুত্তোতি তং অনাদিযিত্ৱা দুতিযনযো ৱুত্তো.
দুতিযচক্কানুৱত্তনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. যস্সংদিসংসুত্তৱণ্ণনা
১৩৪. চতুত্থে ‘‘উভতো সুজাতো’’তি এত্তকে ৱুত্তে যেহি কেহিচি দ্ৱীহি ভাগেহি সুজাততা পঞ্ঞাপেয্য, সুজাত-সদ্দো চ ‘‘সুজাতো চাৰুদস্সনো’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৩৯৯; সু. নি. ৫৫৩; থেৰগা. ৮১৮) আৰোহসম্পত্তিপৰিযাযোতি জাতিৱসেন সুজাততং ৱিভাৱেতুং ‘‘মাতিতো চ পিতিতো চা’’তি ৱুত্তং. অনোৰসপুত্তৱসেনপি লোকে মাতুপিতুসমঞ্ঞা দিস্সতি, ইধ পন সা ওৰসপুত্তৱসেন ইচ্ছিতাতি দস্সেতুং ‘‘সংসুদ্ধগ্গহণিকো’’তি ৱুত্তং. গব্ভং গণ্হাতি ধাৰেতীতি গহণী, গব্ভাসযসঞ্ঞিতো মাতুকুচ্ছিপ্পদেসো. তেনাহ ‘‘সংসুদ্ধায মাতুকুচ্ছিযা সমন্নাগতো’’তি. যথাভুত্তস্স আহাৰস্স ৱিপাচনৱসেন গণ্হনতো অছড্ডনতো গহণী, তেজোধাতু. পিতা চ মাতা চ পিতৰো. পিতূনং পিতৰো পিতামহা. তেসং যুগো পিতামহযুগো, তস্মা যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা, পিতামহদ্ৱন্দাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এৱঞ্হি পিতামহগ্গহণেনেৱ মাতামহোপি গহিতোতি সো অট্ঠকথাযং ৱিসুং ন উদ্ধতো. যুগ-সদ্দো চেত্থ একসেসনযেন দট্ঠব্বো ‘‘যুগো চ যুগো চ যুগো’’তি. এৱঞ্হি তত্থ তত্থ দ্ৱিন্নং গহিতমেৱ হোতি. তেনাহ ‘‘ততো উদ্ধং সব্বেপি পুব্বপুৰিসা পিতামহগ্গহণেনেৱ গহিতা’’তি. পুৰিসগ্গহণঞ্চেত্থ উক্কট্ঠনিদ্দেসৱসেন কতন্তি দট্ঠব্বং. এৱঞ্হি ‘‘মাতিতো’’তি পাড়িৱচনং সমত্থিতং হোতি.
অক্খিত্তোতি অপ্পত্তক্খেপো. অনৱক্খিত্তোতি সম্পত্তৱিৱাদাদীসু ন অৱক্খিত্তো ন ছড্ডিতো. জাতিৱাদেনাতি হেতুম্হি কৰণৱচনন্তি দস্সেতুং ‘‘কেন কাৰণেনা’’তিআদি ৱুত্তং. এত্থ চ ‘‘উভতো…পে… পিতামহযুগা’’তি এতেন খত্তিযস্স যোনিদোসাভাৱো দস্সিতো সংসুদ্ধগ্গহণিকভাৱকিত্তনতো. ‘‘অক্খিত্তো’’তি ইমিনা কিৰিযাপৰাধাভাৱো. কিৰিযাপৰাধেন হি সত্তা খেপং পাপুণন্তি. ‘‘অনুপক্কুট্ঠো’’তি ইমিনা অযুত্তসংসগ্গাভাৱো. অযুত্তসংসগ্গঞ্হি পটিচ্চ সত্তা অক্কোসং লভন্তি.
অড্ঢতা নাম ৱিভৱসম্পন্নতা, সা তং তং উপাদাযুপাদায ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘যো কোচি অত্তনো সন্তকেন ৱিভৱেন অড্ঢো হোতী’’তি. তথা মহদ্ধনতাপীতি তং উক্কংসগতং দস্সেতুং ‘‘মহতা অপৰিমাণসঙ্খেন ধনেন সমন্নাগতো’’তি ৱুত্তং. ভুঞ্জিতব্বতো পৰিভুঞ্জিতব্বতো ৱিসেসতো কামা ভোগা নামাতি আহ ‘‘পঞ্চকামগুণৱসেনা’’তি. কোট্ঠং ৱুচ্চতি ধঞ্ঞস্স আৱসনট্ঠানং, কোট্ঠভূতং অগাৰং কোট্ঠাগাৰং. তেনাহ ‘‘ধঞ্ঞেন চ পৰিপুণ্ণকোট্ঠাগাৰো’’তি. এৱং সাৰগব্ভং কোসো, ধঞ্ঞপৰিট্ঠপনট্ঠানঞ্চ কোট্ঠাগাৰন্তি দস্সেত্ৱা ইদানি ততো অঞ্ঞথা তং দস্সেতুং ‘‘অথ ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যথা অসিনো তিক্খভাৱপৰিহাৰকো পটিচ্ছদো ‘‘কোসো’’তি ৱুচ্চতি. এৱং ৰঞ্ঞো তিক্খভাৱপৰিহাৰং কত্ৱা চতুৰঙ্গিনী সেনা কোসোতি আহ ‘‘চতুব্বিধো কোসো হত্থী অস্সা ৰথা পত্তী’’তি. ৱত্থকোট্ঠাগাৰগ্গহণেনেৱ সব্বস্সপি ভণ্ডট্ঠপনট্ঠানস্স গহিতত্তা ‘‘তিৱিধং কোট্ঠাগাৰ’’ন্তি ৱুত্তং.
যস্সা পঞ্ঞায ৱসেন পুৰিসো ‘‘পণ্ডিতো’’তি ৱুচ্চতি, তং পণ্ডিচ্চন্তি আহ ‘‘পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো’’তি. তংতংইতিকত্তব্বতাসু ছেকভাৱো ব্যত্তভাৱো ৱেয্যত্তিযং. সম্মোহং হিংসতি ৱিধমতীতি মেধা, সা এতস্স অত্থীতি মেধাৱী. ঠানে ঠানে উপ্পত্তি এতিস্সা অত্থীতি ঠানুপ্পত্তি, ঠানসো উপ্পজ্জনপঞ্ঞা. ৱড্ঢিঅত্থেতি ৱড্ঢিসঙ্খাতে অত্থে.
যস্সংদিসংসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫-৯. পত্থনাসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৩৫-৯. পঞ্চমে হত্থিস্মিন্তি হত্থিসিপ্পে. হত্থীতি হি হত্থিৱিসযত্তা হত্থিসন্নিস্সিতত্তা চ হত্থিসিপ্পং গহিতং. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. ৱযতীতি ৱযো, সোভনেসু কত্থচি অপক্খলন্তো অৱিত্থাযন্তো তানি সন্ধাৰেতুং সক্কোতীতি অত্থো. ন ৱযো অৱযো, তানি অত্থতো সদ্দতো চ সন্ধাৰেতুং ন সক্কোতি. অৱযো ন হোতীতি অনৱযো. দ্ৱে পটিসেধা পকতিং গমেন্তীতি আহ ‘‘অনৱযোতি সমত্থো’’তি. ছট্ঠাদীনি উত্তানত্থানেৱ.
পত্থনাসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. সোতসুত্তৱণ্ণনা
১৪০. দসমে তিব্বানন্তি তিক্খানং. খৰানন্তি কক্কসানং. কটুকানন্তি দাৰুণানং. অসাতানন্তি নসাতানং অপ্পিযানং. ন তাসু মনো অপ্পেতি, ন তা মনং অপ্পাযন্তি ৱড্ঢেন্তীতি অমনাপা.
সোতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৰাজৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.