১. সমাধিভাৱনাসুত্তৱণ্ণনা
৪১. পঞ্চমস্স পঠমে দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰাযাতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে সুখৱিহাৰত্থায, নিক্কিলেসতায নিৰামিসেন সুখেন ৱিহৰণত্থাযাতি অত্থো. ইমিনা চত্তাৰি ফলসমাপত্তিজ্ঝানানি খীণাসৱস্স আসৱক্খযাধিগমতো অপৰভাগে অধিগতৰূপাৰূপজ্ঝানানি চ কথিতানি. দিব্বচক্খুঞাণদস্সনপ্পটিলাভাযাতি দিব্বচক্খুঞাণপ্পটিলাভত্থায. দিব্বচক্খুঞাণঞ্হি ৰূপগতস্স দিব্বস্স ইতৰস্স চ দস্সনট্ঠেন ইধ ‘‘ঞাণদস্সন’’ন্তি অধিপ্পেতং. আলোকসঞ্ঞং মনসি কৰোতীতি দিৱা ৱা ৰত্তিং ৱা সূৰিযদীপচন্দমণিউক্কাৱিজ্জুলতাদীনং আলোকো দিৱা ৰত্তিঞ্চ উপলদ্ধো, যথালদ্ধৱসেনেৱ আলোকং মনসি কৰোতি চিত্তে ঠপেতি, তথা চ নং মনসি কৰোতি, যথাস্স সুভাৱিতালোককসিণস্স ৱিয কসিণালোকো যথিচ্ছকং যাৱদিচ্ছকঞ্চ সো আলোকো ৰত্তিযং উপতিট্ঠতি, যেন তত্থ দিৱাসঞ্ঞং ঠপেতি, দিৱা ৱিয ৱিগতথিনমিদ্ধো হোতি. তেনাহ ‘‘যথা দিৱা তথা ৰত্তি’’ন্তি.
যথা দিৱা আলোকসঞ্ঞা মনসি কতা, তথেৱ নং ৰত্তিম্পি মনসি কৰোতীতি যথা দিৱা দিট্ঠো আলোকো, তথেৱ তং ৰত্তিং মনসি কৰোতি. দুতিযপদেতি ‘‘যথা ৰত্তিং তথা দিৱা’’তি ইমস্মিং ৱাক্যে. এস নযোতি ইমিনা যথা ৰত্তিযং চন্দালোকাদি আলোকো দিট্ঠো, এৱমেৱ ৰত্তিং দিট্ঠাকাৰেনেৱ দিৱা তং আলোকং মনসি কৰোতি চিত্তে ঠপেতীতি ইমমত্থং অতিদিসতি. ইতি ৱিৱটেন চেতসাতি এৱং অপিহিতেন চিত্তেন, থিনমিদ্ধাপিধানেন অপিহিতচিত্তেনাতি ৱুত্তং হোতি. অপৰিযোনদ্ধেনাতি সমন্ততো অনদ্ধেন অসঞ্ছাদিতেন. কিঞ্চাপীতিআদিনা অত্তনা ৱুত্তমেৱত্থং সমত্থেতি. আলোকসদিসং কতং ‘‘যথা দিৱা তথা ৰত্তি’’ন্তিআদিনা.
সত্তট্ঠানিকস্সাতি ‘‘অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২১৪; ২.৩৭৬; ম. নি. ১.১০৯) ৱুত্তস্স সত্তট্ঠানিকস্স সতিসম্পজঞ্ঞস্স অত্থায. পৰিগ্গহিতৱত্থাৰম্মণতাযাতি ৱত্থুনো আৰম্মণস্স চ যাথাৱতো ৱিদিতভাৱেন. যথা হি সপ্পং পৰিযেসন্তেন তস্স আসযে ৱিদিতে সোপি ৱিদিতো গহিতো এৱ চ হোতি মন্তাগদবলেন তস্স গহণস্স সুকৰত্তা, এৱং ৱেদনায আসযভূতে ৱত্থুম্হি আৰম্মণে চ ৱিদিতে আদিকম্মিকস্সপি ৱেদনা ৱিদিতা গহিতা এৱ হোতি সলক্খণতো সামঞ্ঞলক্খণতো চ তস্সা গহণস্স সুকৰত্তা. পগেৱ পৰিঞ্ঞাতৱত্থুকস্স খীণাসৱস্স. তস্স হি উপ্পাদক্খণেপি ঠিতিক্খণেপি ভঙ্গক্খণেপি ৱেদনা ৱিদিতা পাকটা হোন্তি ‘‘তা ৱেদনা এৱং উপ্পজ্জিত্ৱা’’তিআদিনা. ন কেৱলঞ্চ ৱেদনা এৱ, ইধ ৱুত্তা সঞ্ঞাদযোপি অৱুত্তা চেতনাদযোপি ৱিদিতাৱ উপ্পজ্জন্তি চেৱ তিট্ঠন্তি চ নিৰুজ্ঝন্তি চ. নিদস্সনমত্তঞ্হেতং, যদিদং পাড়িযং ৱেদনাসঞ্ঞাৱিতক্কগ্গহণং. তেন অনৱসেসতো সব্বধম্মানম্পি উপ্পাদাদিতো ৱিদিতভাৱং দস্সেতি.
অপিচ ৱেদনায উপ্পাদো ৱিদিতো হোতি, উপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি, অত্থঙ্গমো ৱিদিতো হোতি. কথং ৱেদনায উপ্পাদো ৱিদিতো হোতি? অৱিজ্জাসমুদযা ৱেদনাসমুদযো, তণ্হাসমুদযা কম্মসমুদযো, ফস্সসমুদযা ৱেদনাসমুদযোতি নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি ৱেদনাক্খন্ধস্স সমুদযং পস্সতি. এৱং ৱেদনায উপ্পাদো ৱিদিতো হোতি. কথং ৱেদনায উপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি? অনিচ্চতো মনসিকৰোতো খযতুপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি, দুক্খতো মনসিকৰোতো ভযতুপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি, অনত্ততো মনসিকৰোতো সুঞ্ঞতুপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি. এৱং ৱেদনায উপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি. ইতি খযতো ভযতো সুঞ্ঞতো জানাতি. কথং ৱেদনায অত্থঙ্গমো ৱিদিতো হোতি? অৱিজ্জানিৰোধা ৱেদনানিৰোধো…পে… এৱং ৱেদনায অত্থঙ্গমো ৱিদিতো হোতি. ইমিনাপি নযেনেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
ইতি ৰূপন্তি এত্থ ইতিসদ্দো অনৱসেসতো ৰূপস্স সৰূপনিদস্সনত্থোতি তস্স ইদং ৰূপন্তি এতেন সাধাৰণতো সৰূপনিদস্সনমাহ, এত্তকং ৰূপন্তি এতেন অনৱসেসতো, ন ইতো পৰং ৰূপং অত্থীতি তব্বিনিমুত্তস্স অঞ্ঞস্স অভাৱং. ইতি ৱেদনাতিআদীসুপি অযং ৱেদনা, এত্তকা ৱেদনা, ইতো পৰং ৱেদনা নত্থি. অযং সঞ্ঞা…পে… ইমে সঙ্খাৰা…পে… ইদং ৱিঞ্ঞাণং, এত্তকং ৱিঞ্ঞাণং, ইতো পৰং ৱিঞ্ঞাণং নত্থীতি এৱমত্থো দট্ঠব্বোতি আহ ‘‘ৱেদনাদীসুপি এসেৱ নযো’’তি.
ঞাণেন জানিত্ৱা পৰোপৰানি. পৰোপৰানীতি পৰানি চ ওপৰানি চ. উত্তমাধমানীতি পৰত্তভাৱসকত্তভাৱাদীনি উত্তমাধমানি. চলিতন্তি তণ্হাদিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতং. অনীঘোতি ৰাগাদিঈঘৰহিতো. অতাৰি সোতি সো এৱৰূপো অৰহা জাতিজৰং অতৰি.
সমাধিভাৱনাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.