৫. ৰোহিতস্সৱগ্গো
১. সমাধিভাৱনাসুত্তৱণ্ণনা
৪১. পঞ্চমস্স পঠমে দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰাযাতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে সুখৱিহাৰত্থায, নিক্কিলেসতায নিৰামিসেন সুখেন ৱিহৰণত্থাযাতি অত্থো. ইমিনা চত্তাৰি ফলসমাপত্তিজ্ঝানানি খীণাসৱস্স আসৱক্খযাধিগমতো অপৰভাগে অধিগতৰূপাৰূপজ্ঝানানি চ কথিতানি. দিব্বচক্খুঞাণদস্সনপ্পটিলাভাযাতি দিব্বচক্খুঞাণপ্পটিলাভত্থায. দিব্বচক্খুঞাণঞ্হি ৰূপগতস্স দিব্বস্স ইতৰস্স চ দস্সনট্ঠেন ইধ ‘‘ঞাণদস্সন’’ন্তি অধিপ্পেতং. আলোকসঞ্ঞং মনসি কৰোতীতি দিৱা ৱা ৰত্তিং ৱা সূৰিযদীপচন্দমণিউক্কাৱিজ্জুলতাদীনং আলোকো দিৱা ৰত্তিঞ্চ উপলদ্ধো, যথালদ্ধৱসেনেৱ আলোকং মনসি কৰোতি চিত্তে ঠপেতি, তথা চ নং মনসি কৰোতি, যথাস্স সুভাৱিতালোককসিণস্স ৱিয কসিণালোকো যথিচ্ছকং যাৱদিচ্ছকঞ্চ সো আলোকো ৰত্তিযং উপতিট্ঠতি, যেন তত্থ দিৱাসঞ্ঞং ঠপেতি, দিৱা ৱিয ৱিগতথিনমিদ্ধো হোতি. তেনাহ ‘‘যথা দিৱা তথা ৰত্তি’’ন্তি.
যথা দিৱা আলোকসঞ্ঞা মনসি কতা, তথেৱ নং ৰত্তিম্পি মনসি কৰোতীতি যথা দিৱা দিট্ঠো আলোকো, তথেৱ তং ৰত্তিং মনসি কৰোতি. দুতিযপদেতি ‘‘যথা ৰত্তিং তথা দিৱা’’তি ইমস্মিং ৱাক্যে. এস নযোতি ইমিনা যথা ৰত্তিযং চন্দালোকাদি আলোকো দিট্ঠো, এৱমেৱ ৰত্তিং দিট্ঠাকাৰেনেৱ দিৱা তং আলোকং মনসি কৰোতি চিত্তে ঠপেতীতি ইমমত্থং অতিদিসতি. ইতি ৱিৱটেন চেতসাতি এৱং অপিহিতেন চিত্তেন, থিনমিদ্ধাপিধানেন অপিহিতচিত্তেনাতি ৱুত্তং হোতি. অপৰিযোনদ্ধেনাতি সমন্ততো অনদ্ধেন অসঞ্ছাদিতেন. কিঞ্চাপীতিআদিনা অত্তনা ৱুত্তমেৱত্থং সমত্থেতি. আলোকসদিসং কতং ‘‘যথা দিৱা তথা ৰত্তি’’ন্তিআদিনা.
সত্তট্ঠানিকস্সাতি ‘‘অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২১৪; ২.৩৭৬; ম. নি. ১.১০৯) ৱুত্তস্স সত্তট্ঠানিকস্স সতিসম্পজঞ্ঞস্স অত্থায. পৰিগ্গহিতৱত্থাৰম্মণতাযাতি ৱত্থুনো আৰম্মণস্স চ যাথাৱতো ৱিদিতভাৱেন. যথা হি সপ্পং পৰিযেসন্তেন তস্স আসযে ৱিদিতে সোপি ৱিদিতো গহিতো এৱ চ হোতি মন্তাগদবলেন তস্স গহণস্স সুকৰত্তা, এৱং ৱেদনায আসযভূতে ৱত্থুম্হি আৰম্মণে চ ৱিদিতে আদিকম্মিকস্সপি ৱেদনা ৱিদিতা গহিতা এৱ হোতি সলক্খণতো সামঞ্ঞলক্খণতো চ তস্সা গহণস্স সুকৰত্তা. পগেৱ পৰিঞ্ঞাতৱত্থুকস্স খীণাসৱস্স. তস্স হি উপ্পাদক্খণেপি ঠিতিক্খণেপি ভঙ্গক্খণেপি ৱেদনা ৱিদিতা পাকটা হোন্তি ‘‘তা ৱেদনা এৱং উপ্পজ্জিত্ৱা’’তিআদিনা. ন কেৱলঞ্চ ৱেদনা এৱ, ইধ ৱুত্তা সঞ্ঞাদযোপি অৱুত্তা চেতনাদযোপি ৱিদিতাৱ উপ্পজ্জন্তি চেৱ তিট্ঠন্তি চ নিৰুজ্ঝন্তি চ. নিদস্সনমত্তঞ্হেতং, যদিদং পাড়িযং ৱেদনাসঞ্ঞাৱিতক্কগ্গহণং. তেন অনৱসেসতো সব্বধম্মানম্পি উপ্পাদাদিতো ৱিদিতভাৱং দস্সেতি.
অপিচ ৱেদনায উপ্পাদো ৱিদিতো হোতি, উপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি, অত্থঙ্গমো ৱিদিতো হোতি. কথং ৱেদনায উপ্পাদো ৱিদিতো হোতি? অৱিজ্জাসমুদযা ৱেদনাসমুদযো, তণ্হাসমুদযা কম্মসমুদযো, ফস্সসমুদযা ৱেদনাসমুদযোতি নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি ৱেদনাক্খন্ধস্স সমুদযং পস্সতি. এৱং ৱেদনায উপ্পাদো ৱিদিতো হোতি. কথং ৱেদনায উপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি? অনিচ্চতো মনসিকৰোতো খযতুপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি, দুক্খতো মনসিকৰোতো ভযতুপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি, অনত্ততো মনসিকৰোতো সুঞ্ঞতুপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি. এৱং ৱেদনায উপট্ঠানং ৱিদিতং হোতি. ইতি খযতো ভযতো সুঞ্ঞতো জানাতি. কথং ৱেদনায অত্থঙ্গমো ৱিদিতো হোতি? অৱিজ্জানিৰোধা ৱেদনানিৰোধো…পে… এৱং ৱেদনায অত্থঙ্গমো ৱিদিতো হোতি. ইমিনাপি নযেনেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
ইতি ৰূপন্তি এত্থ ইতিসদ্দো অনৱসেসতো ৰূপস্স সৰূপনিদস্সনত্থোতি তস্স ইদং ৰূপন্তি এতেন সাধাৰণতো সৰূপনিদস্সনমাহ, এত্তকং ৰূপন্তি এতেন অনৱসেসতো, ন ইতো পৰং ৰূপং অত্থীতি তব্বিনিমুত্তস্স অঞ্ঞস্স অভাৱং. ইতি ৱেদনাতিআদীসুপি অযং ৱেদনা, এত্তকা ৱেদনা, ইতো পৰং ৱেদনা নত্থি. অযং সঞ্ঞা…পে… ইমে সঙ্খাৰা…পে… ইদং ৱিঞ্ঞাণং, এত্তকং ৱিঞ্ঞাণং, ইতো পৰং ৱিঞ্ঞাণং নত্থীতি এৱমত্থো দট্ঠব্বোতি আহ ‘‘ৱেদনাদীসুপি এসেৱ নযো’’তি.
ঞাণেন জানিত্ৱা পৰোপৰানি. পৰোপৰানীতি পৰানি চ ওপৰানি চ. উত্তমাধমানীতি পৰত্তভাৱসকত্তভাৱাদীনি উত্তমাধমানি. চলিতন্তি তণ্হাদিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতং. অনীঘোতি ৰাগাদিঈঘৰহিতো. অতাৰি সোতি সো এৱৰূপো অৰহা জাতিজৰং অতৰি.
সমাধিভাৱনাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২-৪. পঞ্হব্যাকৰণসুত্তাদিৱণ্ণনা
৪২-৪৪. দুতিযে এতেসং পঞ্হানন্তি একংসব্যাকৰণাদীনং চতুন্নং পঞ্হানং. তস্মিং তস্মিং ঠানে ব্যাকৰণং জানাতীতি ‘‘চক্খুং অনিচ্চ’’ন্তি পুট্ঠে ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি একংসেনেৱ ব্যাকাতব্বং. ‘‘অনিচ্চা নাম চক্খু’’ন্তি পুট্ঠে পন ‘‘ন কেৱলং চক্খুমেৱ, সোতম্পি অনিচ্চ’’ন্তি এৱং ৱিভজিত্ৱা ব্যাকাতব্বং. ‘‘যথা চক্খুং তথা সোতং, যথা সোতং তথা চক্খু’’ন্তি পুট্ঠে ‘‘কেনট্ঠেন পুচ্ছসী’’তি পটিপুচ্ছিত্ৱা ‘‘দস্সনট্ঠেন পুচ্ছামী’’তি ৱুত্তে ‘‘ন হী’’তি ব্যাকাতব্বং. ‘‘অনিচ্চট্ঠেন পুচ্ছামী’’তি ৱুত্তে ‘‘আমা’’তি ব্যাকাতব্বং. ‘‘তং জীৱং তং সৰীৰ’’ন্তিআদীনি পুট্ঠেন পন ‘‘অব্যাকতমেতং ভগৱতা’’তি ঠপেতব্বো, এস পঞ্হো ন ব্যাকাতব্বোতি এৱং জানাতীতি অত্থো. অত্থসমাগমেনাতি অত্থস্স পটিলাভেন লদ্ধব্বেন. সমিতি সঙ্গতি সমোধানন্তি সমযো, পটিলাভো. সমযো এৱ অভিসমযো, অভিমুখভাৱেন ৱা সমযো অভিসমযোতি এৱমেত্থ পদত্থো ৱেদিতব্বো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. ততিযচতুত্থানি উত্তানত্থানেৱ.
পঞ্হব্যাকৰণসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫-৬. ৰোহিতস্সসুত্তাদিৱণ্ণনা
৪৫-৪৬. পঞ্চমে (সং. নি. টী. ১.১.১০৭) একোকাসেতি চক্কৱাড়স্স পৰিযন্তসঞ্ঞিতে একস্মিং ওকাসে. ভুম্মন্তি ‘‘যত্থা’’তি ইদং ভুম্মৱচনং. সামঞ্ঞতো ৱুত্তম্পি ‘‘সো লোকস্স অন্তো’’তি ৱচনতো ৱিসিট্ঠৱিসযমেৱ হোতি. ‘‘ন জাযতি, ন মীযতী’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘ন চৱতি, ন উপপজ্জতী’’তি কস্মা ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ইদং অপৰাপৰং…পে… গহিত’’ন্তি. পদগমনেনাতি পদসা গমনেন. সত্থা সঙ্খাৰলোকস্স অন্তং সন্ধায ৱদতি উপৰি সব্বানি পকাসেতুকামো. সঙ্খাৰলোকস্স হি অন্তো নিব্বানং.
দড়্হং থিৰং ধনু এতস্সাতি দড়্হধন্ৱা, সো এৱ ‘‘দড়্হধম্মা’’তি ৱুত্তো. তেনাহ ‘‘দড়্হধনূ’’তি. উত্তমপ্পমাণং নাম সহস্সথামধনু. ধনুগ্গণ্হনসিপ্পচিত্তকতায ধনুগ্গহো, ন ধনুগ্গহণমত্তেনাতি আহ ‘‘ধনুগ্গহোতি ধনুআচৰিযো’’তি. ‘‘ধনুগ্গহো’’তি ৱত্ৱা ‘‘সিক্খিতো’’তি ৱুত্তে ধনুসিক্খায সিক্খিতোতি ৱিঞ্ঞাযতি. সিক্খা চ এত্তকেন কালেন সিক্খন্তস্স উক্কংসগতা হোতীতি আহ ‘‘দ্ৱাদস ৱস্সানি ধনুসিপ্পং সিক্খিতো’’তি. উসভপ্পমাণেতি ৱীসতি যট্ঠিযো উসভং, তস্মিং উসভপ্পমাণে পদেসে. ৱালগ্গন্তি ৱালকোটিং. কতহত্থোতি পৰিচিতহত্থো. কতসৰক্খেপোতি থিৰলক্খে চ চললক্খে চ পৰেসং দস্সনৱসেন সৰক্খেপস্স কতাপী. তেনাহ ‘‘দস্সিতসিপ্পো’’তি, ‘‘কতযোগ্গো’’তি কেচি. অসন্তি এতেনাতি অসনং, কণ্ডো. তালচ্ছাদিন্তি তালচ্ছাযং. সা পন ৰতনমত্তা ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলা.
পুৰত্থিমা সমুদ্দাতি একস্মিং চক্কৱাড়ে পুৰত্থিমা সমুদ্দা. সমুদ্দসীসেন পুৰত্থিমচক্কৱাড়মুখৱট্টিং ৱদতি. পচ্ছিমসমুদ্দোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. নিপ্পপঞ্চতন্তি অদন্তকাৰিতং. সম্পত্তেতি তাদিসেন জৱেন গচ্ছন্তেন সম্পত্তে. অনোতত্তেতি এত্থাপি ‘‘সম্পত্তে’’তি পদং আনেত্ৱা সম্বন্ধো, তথা ‘‘নাগলতাদন্তকট্ঠ’’ন্তি এত্থাপি. তদাতি যদা সো লোকন্তগৱেসকো অহোসি, তদা. দীঘাযুককালোতি অনেকৱস্সসহস্সাযুককালো. চক্কৱাড়লোকস্সাতি সামঞ্ঞৱসেন একৱচনং, চক্কৱাড়লোকানন্তি অত্থো. ইমস্মিংযেৱ চক্কৱাড়ে নিব্বত্তিপুব্বপৰিচযসিদ্ধায নিকন্তিযা.
সসঞ্ঞিম্হি সমনকেতি ন ৰূপধম্মমত্তকে, অথ খো পঞ্চক্খন্ধসমুদাযেতি দস্সেতি. সমিতপাপোতি সমুচ্ছিন্নসংকিলেসধম্মো. ছট্ঠং উত্তানমেৱ.
ৰোহিতস্সসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সুৱিদূৰসুত্তৱণ্ণনা
৪৭. সত্তমে সুৱিদূৰৱিদূৰ-সদ্দানং সমানত্থানংযেৱ একত্থ গহণং ইধ নিদ্দেসো দূৰাসন্নভাৱস্স অপেক্খাসিদ্ধত্তা ইধাধিপ্পেতস্স দূৰভাৱস্স কেনচি পৰিযাযেন অনাসন্নভাৱদস্সনত্থং কতন্তি আহ ‘‘কেনচি পৰিযাযেন অনাসন্নানি হুত্ৱা’’তিআদি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
সুৱিদূৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. ৱিসাখসুত্তৱণ্ণনা
৪৮. অট্ঠমে ৱাক্কৰণচাতুৰিযতো ৱচনগুণহেতূনং পূৰিযা পোৰী, পোৰিযং ভৱাতি পোৰী, তায পোৰিযা. তেনাহ ‘‘পৰিপুণ্ণৱাচাযা’’তি, অক্খৰপদপৰিপুণ্ণায ৱাচাযাতি অত্থো. অপলিবুদ্ধাযাতি পিত্তাদীহি ন ৱিবদ্ধায অননুবুন্ধিতায. অনেলগলাযাতি অনেলায অগলায নিদ্দোসায অগড়িতপদব্যঞ্জনায চ. থেৰস্স হি কথযতো পদং ৱা ব্যঞ্জনং ৱা ন পৰিহাযতি. তেনাহ ‘‘অনেলগলাযাতি নিদ্দোসায চেৱ অগড়িতায চা’’তিআদি. তত্থ নিদ্দোসাযাতি অত্থতো চ ব্যঞ্জনতো চ ৱিগতদোসায. অপতিতপদব্যঞ্জনাযাতি অৱিৰহিতপদব্যঞ্জনায. অথ ৱা অনেলগলাযাতি ন এলং দোসং গলতীতি অনেলগলা. অৱিচ্ছিন্নৱাচায অনেলগলায যথা দন্ধমনুস্সা মুখেন খেড়ং গড়ন্তেন ৱাচং ভাসন্তি, ন এৱৰূপায. অথ খো নিদ্দোসায ৱিসদৱাচাযাতি অত্থো. ৱিৱট্টপ্পকাসিনী ৱাচা ন কদাচি ৱিৱট্টমুত্তাতি কত্ৱা আহ ‘‘ৱিৱট্টপৰিযাপন্নাযা’’তি, ৱিৱট্টং অমুঞ্চিত্ৱা পৱত্তাযাতি অত্থো. ৱিৱট্টপ্পকাসিনী হি ৱাচা ৱিৱট্টং পৰিচ্ছিজ্জ আপাদেন্তী পৱত্ততি. নৱলোকুত্তৰধম্মো সব্বধম্মেহি সমুস্সিতট্ঠেন অব্ভুগ্গতট্ঠেন চ ধজো নামাতি আহ ‘‘অব্ভুগ্গতট্ঠেনা’’তিআদি. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
ৱিসাখসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. ৱিপল্লাসসুত্তৱণ্ণনা
৪৯. নৱমে অনিচ্চাদীনি ৱত্থূনি নিচ্চন্তিআদিনা ৱিপৰীততো অসন্তীতি ৱিপল্লাসা, সঞ্ঞায ৱিপল্লাসো সঞ্ঞাৱিপল্লাসো. ইতৰেসুপি তীসু এসেৱ নযো. এৱমেতে চতুন্নং ৱত্থূনং ৱসেন চত্তাৰো, তেসু ৱত্থূসু সঞ্ঞাদীনং ৱসেন দ্ৱাদস হোন্তি. তেসু অট্ঠ সোতাপত্তিমগ্গেন পহীযন্তি. অসুভে সুভন্তি সঞ্ঞাচিত্তৱিপল্লাসা সকদাগামিমগ্গেন তনুকা হোন্তি, অনাগামিমগ্গেন পহীযন্তি. দুক্খে সুখন্তি সঞ্ঞাচিত্তৱিপল্লাসা অৰহত্তমগ্গেন পহীযন্তীতি ৱেদিতব্বা. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
ৱিপল্লাসসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. উপক্কিলেসসুত্তৱণ্ণনা
৫০. দসমে উপক্কিলিট্ঠভাৱকৰণেনাতি মলীনভাৱকৰণেন. পঞ্চৱিধায সুৰায চতুব্বিধস্স চ মেৰযস্সাতি এত্থ পূৱসুৰা, পিট্ঠসুৰা, ওদনসুৰা, কিণ্ণপক্খিত্তা, সম্ভাৰসংযুত্তাতি পঞ্চ সুৰা. পুপ্ফাসৱো, ফলাসৱো, মধ্ৱাসৱো, গুড়াসৱোতি চত্তাৰো আসৱা, চতুব্বিধং মেৰযং নাম. তত্থ পূৱে ভাজনে পক্খিপিত্ৱা তজ্জং উদকং দত্ৱা মদ্দিত্ৱা কতা পূৱসুৰা. এৱং সেসসুৰাপি. কিণ্ণাতি পন তস্সা সুৰায বীজং ৱুচ্চতি. যে সুৰা ‘‘মোদকা’’তিপি ৱুচ্চন্তি, তে পক্খিপিত্ৱা কতা কিণ্ণপক্খিত্তা. ধাতকিআসৱাদিনানাসম্ভাৰেহি সংযোজিতা সম্ভাৰসংযুত্তা.মধুকতালনাড়িকেৰাদিপুপ্ফৰসো চিৰপৰিৱাসিতো পুপ্ফাসৱো. পনসাদিফলৰসো ফলাসৱো. মুদ্দিকাৰসো মধ্ৱাসৱো. উচ্ছুৰসো গুড়াসৱো.
উপক্কিলেসসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৰোহিতস্সৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঠমপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.