৫. ব্ৰহ্মচৰিযসুত্তৱণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে নযিদন্তি এত্থ ন-ইতি পটিসেধে নিপাতো, তস্স ‘‘ৱুস্সতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ‘‘ন ৱুস্সতী’’তি, য-কাৰো পদসন্ধিকৰো. ইদং-সদ্দো ‘‘একমিদাহং, ভিক্খৱে, সমযং উক্কট্ঠাযং ৱিহৰামি সুভগৱনে সালৰাজমূলে’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৯১; ম. নি. ১.৫০১) নিপাতমত্তং, ‘‘ইদং খো তং, ভিক্খৱে, অপ্পমত্তকং সীলমত্তক’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.২৭) যথাৱুত্তে আসন্নপচ্চক্খে আগতো.

‘‘ইদঞ্হি তং জেতৱনং, ইসিসঙ্ঘনিসেৱিতং;

আৱুত্থং ধম্মৰাজেন, পীতিসঞ্জননং মমা’’তি. (ম. নি. ৩.৩৮৭-৩৮৮; সং. নি. ১.৪৮, ১০১) –

আদীসু ৱক্খমানে আসন্নপচ্চক্খে. ইধাপি ৱক্খমানেযেৱ আসন্নপচ্চক্খে দট্ঠব্বো.

ব্ৰহ্মচৰিয-সদ্দো –

‘‘কিং তে ৱতং কিং পন ব্ৰহ্মচৰিযং,

কিস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৱিপাকো;

ইদ্ধী জুতী বলৱীৰিযূপপত্তি,

ইদঞ্চ তে নাগ মহাৱিমানং.

‘‘অহঞ্চ ভৰিযা চ মনুস্সলোকে,

সদ্ধা উভো দানপতী অহুম্হা;

ওপানভূতং মে ঘৰং তদাসি,

সন্তপ্পিতা সমণব্ৰাহ্মণা চ.

‘‘তং মে ৱতং তং পন ব্ৰহ্মচৰিযং,

তস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৱিপাকো;

ইদ্ধী জুতী বলৱীৰিযূপপত্তি,

ইদঞ্চ মে ৱীৰ মহাৱিমান’’ন্তি. –

ইমস্মিং পুণ্ণকজাতকে (জা. ২.২২.১৫৯৫) দানে আগতো.

‘‘কেন পাণি কামদদো, কেন পাণি মধুস্সৱো;

কেন তে ব্ৰহ্মচৰিযেন, পুঞ্ঞং পাণিম্হি ইজ্ঝতী’’তি. –

ইমস্মিং অঙ্কুৰপেতৱত্থুস্মিং (পে. ৱ. ২৭৫, ২৭৭) ৱেয্যাৱচ্চে.

‘‘এৱং খো তং, ভিক্খৱে, তিত্তিৰিযং নাম ব্ৰহ্মচৰিযং অহোসী’’তি ইমস্মিং তিত্তিৰজাতকে (চূড়ৱ. ৩১১) পঞ্চসিক্খাপদসীলে.

‘‘তং খো পন মে, পঞ্চসিখ, ব্ৰহ্মচৰিযং নেৱ নিব্বিদায ন ৱিৰাগায…পে… যাৱদেৱ ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযা’’তি ইমস্মিং মহাগোৱিন্দসুত্তে (দী. নি. ২.৩২৯) ব্ৰহ্মৱিহাৰে.

‘‘পৰে অব্ৰহ্মচাৰী ভৱিস্সন্তি, মযমেত্থ ব্ৰহ্মচাৰী ভৱিস্সামা’’তি ইমস্মিং সল্লেখসুত্তে (ম. নি. ১.৮৩) মেথুনৱিৰতিযং.

‘‘মযঞ্চ ভৰিযা নাতিক্কমাম,

অম্হে চ ভৰিযা নাতিক্কমন্তি;

অঞ্ঞত্ৰ তাহি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰাম,

তস্মা হি অম্হং দহৰা ন মীযৰে’’তি. –

ইমস্মিং মহাধম্মপালজাতকে (জা. ১.১০.৯৭) সদাৰসন্তোসে.

‘‘অভিজানামি খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, চতুৰঙ্গসমন্নাগতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতা, তপস্সী সুদং হোমী’’তি লোমহংসসুত্তে (ম. নি. ১.১৫৫) ৱীৰিযে.

‘‘হীনেন ব্ৰহ্মচৰিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতি;

মজ্ঝিমেন চ দেৱত্তং, উত্তমেন ৱিসুজ্ঝতী’’তি. –

নিমিজাতকে (জা. ২.২২.৪২৯) অত্তদমনৱসেন কতে অট্ঠঙ্গিকে উপোসথে.

‘‘ইদং খো পন মে, পঞ্চসিখ, ব্ৰহ্মচৰিযং একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায…পে… অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তি মহাগোৱিন্দসুত্তেযেৱ (দী. নি. ২.৩২৯) অৰিযমগ্গে.

‘‘তযিদং ব্ৰহ্মচৰিযং ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ ৱিত্থাৰিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’’ন্তি পাসাদিকসুত্তে (দী. নি. ৩.১৭৪) সিক্খত্তযসঙ্গহিতে সকলস্মিং সাসনে. ইধাপি অৰিযমগ্গে সাসনে চ ৱত্ততি.

ৱুস্সতীতি ৱুসীযতি, চৰীযতীতি অত্থো. জনকুহনত্থন্তি ‘‘অহো অয্যো সীলৱা ৱত্তসম্পন্নো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো’’তিআদিনা জনস্স সত্তলোকস্স ৱিম্হাপনত্থং. কেচি পন ‘‘কুহনত্থন্তি পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স সতো সামন্তজপ্পনইৰিযাপথনিস্সিতপচ্চযপটিসেৱনসঙ্খাতেন তিৱিধেন কুহনৱত্থুনা কুহকভাৱেন জনস্স ৱিম্হাপনত্থ’’ন্তি ৱদন্তি. ইধাপি অযমেৱত্থো দস্সিতো. তেনেৱাহ ‘‘তীহি কুহনৱত্থূহি জনস্স কুহনত্থাযা’’তি, জনস্স ৱিম্হাপনত্থাযাতি অত্থো. জনলাপনত্থন্তি ‘‘এৱৰূপস্স নাম অয্যস্স দিন্নং মহপ্ফলং ভৱিস্সতী’’তি পসন্নচিত্তেহি ‘‘কেনত্থো, কিং আহৰীযতূ’’তি ৱদাপনত্থং. ‘‘জনলপনত্থ’’ন্তিপি পঠন্তি, তস্স পাপিচ্ছস্স সতো পচ্চযত্থং পৰিকথোভাসাদিৱসেন লপনভাৱেন উপলাপকভাৱেন জনস্স লপনত্থন্তি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘ন জনলপনত্থন্তি ন জনস্স উপলাপনত্থ’’ন্তি.

ন ইতিৱাদপ্পমোক্খানিসংসত্থন্তি এত্থ ‘‘ন লাভসক্কাৰসিলোকানিসংসত্থ’’ন্তিপি পঠন্তি. তত্থ য্ৱাযং ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘লাভী অস্সং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’ন্তি, সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰী’’তি (ম. নি. ১.৬৫) সীলানিসংসভাৱেন ৱুত্তো চতুপচ্চযলাভো চ. চতুন্নং পচ্চযানং সক্কচ্চদানসঙ্খাতো আদৰবহুমানগৰুকৰণসঙ্খাতো চ সক্কাৰো, যো চ ‘‘সীলসম্পন্নো বহুস্সুতো সুতধৰো আৰদ্ধৱীৰিযো’’তিআদিনা নযেন উগ্গচ্ছনকথুতিঘোসসঙ্খাতো সিলোকো ব্ৰহ্মচৰিযং ৱসন্তানং দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো, তদত্থন্তি অত্থো. কেচি পন ‘‘লাভসক্কাৰসিলোকানিসংসত্থন্তি পাপিচ্ছস্সেৱ সতো লাভাদিগৰুতায লাভসক্কাৰসিলোকসঙ্খাতস্স আনিসংসস্স উদযস্স নিপ্ফাদনত্থ’’ন্তি এৱমত্থং ৱদন্তি.

ন ইতি মং জনো জানাতূতি এৱং ব্ৰহ্মচৰিযৱাসে সতি ‘‘সীলৱা কল্যাণধম্মো’’তিআদিনা মং লোকো জানাতু সম্ভাৱেতূতি অত্তনো সন্তগুণৱসেন সম্ভাৱনত্থম্পি ন ইদং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতীতি সম্বন্ধো. কেচি পন ‘‘পাপিচ্ছস্স সতো অসন্তগুণসম্ভাৱনাধিপ্পাযেন ‘ইতি এৱংগুণোতি মং লোকো জানাতূ’তি ন ইদং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি এৱমেত্থ অত্থং ৱদন্তি. সব্বত্থাপি পনেত্থ পুৰিমো পুৰিমোযেৱ অত্থৱিকপ্পো সুন্দৰতৰো.

অথ খোতি এত্থ অথাতি অঞ্ঞত্থে নিপাতো, খোতি অৱধাৰণে. তেন কুহনাদিতো অঞ্ঞদত্থংযেৱ ইদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতীতি দস্সেতি. ইদানি তং পযোজনং দস্সেন্তো ‘‘সংৱৰত্থং পহানত্থ’’ন্তি আহ. তত্থ পঞ্চৱিধো সংৱৰো – পাতিমোক্খসংৱৰো, সতিসংৱৰো, ঞাণসংৱৰো, খন্তিসংৱৰো, ৱীৰিযসংৱৰোতি. ‘‘ইতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো’’তিআদিনা (ৱিভ. ৫১১) নযেন আগতো অযং পাতিমোক্খসংৱৰো, সীলসংৱৰোতিপি ৱুচ্চতি. ‘‘ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতী’’তি (ম. নি. ১.২৯৫; সং. নি. ৪.২৩৯; অ. নি. ৩.১৬) আগতো অযং সতিসংৱৰো.

‘‘যানি সোতানি লোকস্মিং, সতি তেসং নিৱাৰণং;

সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধীযৰে’’তি. (সু. নি. ১০৪১; চূড়নি. অজিতমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৪; নেত্তি. ৪.১১, ৪৫) –

আগতো অযং ঞাণসংৱৰো. ‘‘খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্সা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৪; অ. নি. ৪.১১৪; ৬.৫৮) নযেন আগতো অযং খন্তিসংৱৰো.

‘‘উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৬; অ. নি. ৪.১১৪; ৬.৫৮) নযেন আগতো অযং ৱীৰিযসংৱৰো.

অত্থতো পন পাণাতিপাতাদীনং পজহনৱসেন ৱত্তপ্পটিৱত্তানং পূৰণৱসেন চ পৱত্তা চেতনা চেৱ ৱিৰতি চ. সঙ্খেপতো সব্বো কাযৱচীসংযমো, ৱিত্থাৰতো সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং অৱীতিক্কমো সীলসংৱৰো. সতি এৱ সতিসংৱৰো, সতিপ্পধানা ৱা কুসলা খন্ধা. ঞাণমেৱ ঞাণসংৱৰো. অধিৱাসনৱসেন অদোসো, অদোসপ্পধানা ৱা তথাপৱত্তা কুসলা খন্ধা খন্তিসংৱৰো, পঞ্ঞাতি একে. কামৱিতক্কাদীনং অভিভৱনৱসেন পৱত্তং ৱীৰিযমেৱ ৱীৰিযসংৱৰো. তেসু পঠমো কাযদুচ্চৰিতাদীসু দুস্সীলস্স সংৱৰণতো সংৱৰো, দুতিযো মুট্ঠস্সচ্চস্স, ততিযো অঞ্ঞাণস্স, চতুত্থো অক্খন্তিযা, পঞ্চমো কোসজ্জস্স সংৱৰণতো পিদহনতো সংৱৰোতি ৱেদিতব্বো. এৱমেতস্স সংৱৰস্স অত্থায সংৱৰত্থং সংৱৰনিপ্ফাদনত্থন্তি অত্থো.

তীহি পহানেহীতি তদঙ্গৱিক্খম্ভনসমুচ্ছেদসঙ্খাতেহি তীহি পহানেহি. পঞ্চৱিধপ্পহানম্পি ইধ ৱত্তুং ৱট্টতিযেৱ. পঞ্চৱিধঞ্হি পহানং তদঙ্গৱিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপ্পটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সৰণৱসেন. তত্থ যং দীপালোকেনেৱ তমস্স পটিপক্খভাৱতো অলোভাদীহি লোভাদিকস্স নামৰূপপৰিচ্ছেদাদিৱিপস্সনাঞাণেহি তস্স তস্স অনত্থস্স পহানং, সেয্যথিদং – পৰিচ্চাগেন লোভাদিমলস্স, সীলেন পাণাতিপাতাদিদুস্সীল্যস্স, সদ্ধাদীহি অস্সদ্ধিযাদিকস্স, নামৰূপৱৱত্থানেন সক্কাযদিট্ঠিযা, পচ্চযপৰিগ্গহেন অহেতুৱিসমহেতুদিট্ঠীনং, তস্সেৱ অপৰভাগেন কঙ্খাৱিতৰণেন কথংকথীভাৱস্স, কলাপসম্মসনেন অহংমমাতি গাহস্স, মগ্গামগ্গৱৱত্থানেন অমগ্গে মগ্গসঞ্ঞায, উদযদস্সনেন উচ্ছেদদিট্ঠিযা, ৱযদস্সনেন সস্সতদিট্ঠিযা, ভযদস্সনেন সভযে অভযসঞ্ঞায, আদীনৱদস্সনেন অস্সাদসঞ্ঞায, নিব্বিদানুপস্সনেন অভিৰতিসঞ্ঞায, মুচ্চিতুকম্যতাঞাণেন অমুচ্চিতুকম্যতায, উপেক্খাঞাণেন অনুপেক্খায, অনুলোমেন ধম্মট্ঠিতিযং নিব্বানে চ পটিলোমভাৱস্স, গোত্ৰভুনা সঙ্খাৰনিমিত্তগ্গাহস্স পহানং, এতং তদঙ্গপ্পহানং নাম.

যং পন উপচাৰপ্পনাভেদেন সমাধিনা পৱত্তিভাৱনিৱাৰণতো ঘটপ্পহাৰেনেৱ উদকপিট্ঠে সেৱালস্স, তেসং তেসং নীৱৰণাদিধম্মানং পহানং, এতং ৱিক্খম্ভনপ্পহানং নাম. যং চতুন্নং অৰিযমগ্গানং ভাৱিতত্তা তংতংমগ্গৱতো অত্তনো সন্তানে ‘‘দিট্ঠিগতানং পহানাযা’’তিআদিনা (ধ. স. ২৭৭; ৱিভ. ৬২৮) নযেন ৱুত্তস্স সমুদযপক্খিযস্স কিলেসগহণস্স অচ্চন্তং অপ্পৱত্তিভাৱেন সমুচ্ছিন্দনং, এতং সমুচ্ছেদপ্পহানং নাম. যং পন ফলক্খণে পটিপ্পস্সদ্ধত্থং কিলেসানং, এতং পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং নাম. যং সব্বসঙ্খতনিস্সটত্তা পহীনসব্বসঙ্খতং নিব্বানং, এতং নিস্সৰণপ্পহানং নাম. তস্স পঞ্চৱিধস্সপি তথা তথা ৰাগাদিকিলেসানং পটিনিস্সজ্জনট্ঠেন সমতিক্কমনট্ঠেন ৱা পহানস্স অত্থায, পহানসাধনত্থন্তি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

তত্থ সংৱৰেন কিলেসানং চিত্তসন্তানে পৱেসনিৱাৰণং পহানেন চ পৱেসনিৱাৰণমেৱ সমুগ্ঘাতো চাতি ৱদন্তি. উভযেনপি পন যথাৰহং উভযং সম্পজ্জতীতি দট্ঠব্বং. সীলাদিধম্মা এৱ হি সংৱৰণতো সংৱৰং, পজহনতো পহানন্তি.

অনীতিহন্তি ঈতিযো ৱুচ্চন্তি উপদ্দৱা দিট্ঠধম্মিকা সম্পৰাযিকা চ. ঈতিযো হন্তীতি ঈতিহং, অনু ঈতিহন্তি অনীতিহং, সাসনব্ৰহ্মচৰিযং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযঞ্চ. অথ ৱা ঈতীহি অনত্থেহি সদ্ধিং হনন্তি গচ্ছন্তি পৱত্তন্তীতি ঈতিহা, তণ্হাদিউপক্কিলেসা. নত্থি এত্থ ঈতিহাতি অনীতিহং. ঈতিহা ৱা যথাৱুত্তেনত্থেন তিত্থিযসমযা, তপ্পটিপক্খতো ইদং অনীতিহং. ‘‘অনিতিহ’’ন্তিপি পাঠো. তস্সত্থো – ‘‘ইতিহায’’ন্তি ধম্মেসু অনেকংসগ্গাহভাৱতো ৱিচিকিচ্ছা ইতিহং নাম, সম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতত্তা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তানং নিক্কঙ্খভাৱসাধনতো চ নত্থি এত্থ ইতিহন্তি অনিতিহং, অপৰপত্তিযন্তি অত্থো. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’’তি, ‘‘অতক্কাৱচৰো’’তি (দী. নি. ২.৬৭; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭; সং. নি. ১.১৭২; মহাৱ. ৭-৮) চ. গাথাবন্ধসুখত্থং পন ‘‘অনীতিহ’’ন্তি দীঘং কত্ৱা পঠন্তি. পচ্ছিমং পনেত্থ অত্থৱিকপ্পং দস্সেতুং ‘‘ইতিহপৰিৱজ্জিত’’ন্তিআদি ৱুত্তং.

নিব্বানসঙ্খাতং ওগধং পতিট্ঠং পাৰং গচ্ছতীতি নিব্বানোগধগামী, ৱিমুত্তিৰসত্তা একন্তেনেৱ নিব্বানসম্পাপকোতি অত্থো, তং নিব্বানোগধগামিনং ব্ৰহ্মচৰিযং. নিব্বানোগধোতি ৱা অৰিযমগ্গো ৱুচ্চতি তেন ৱিনা নিব্বানাৱগাহণস্স অসম্ভৱতো তস্স চ নিব্বানং অনালম্বিত্ৱা অপ্পৱত্তনতো, তঞ্চেতং একন্তসম্পাদনেন গচ্ছতীতি নিব্বানোগধগামী. অথ ৱা নিব্বানোগধগামিনন্তি নিব্বানস্স অন্তোগামিনং. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযঞ্হি নিব্বানং আৰম্মণং কৰিত্ৱা তস্স অন্তো এৱ পৱত্ততীতি. ইমমেৱ চ অত্থৱিকপ্পং দস্সেতুং ‘‘নিব্বানস্স অন্তোগামিন’’ন্তিআদি ৱুত্তং. সোতি যো সো সমতিংস পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, সো ভগৱা অদেসযি দেসেসি. মহন্তেহীতি মহাআতুমেহি উড়াৰজ্ঝাসযেহি. মহন্তং নিব্বানং, মহন্তে ৱা সীলক্খন্ধাদিকে এসন্তি গৱেসন্তীতি মহেসিনো, বুদ্ধাদযো অৰিযা. তেহি অনুযাতো পটিপন্নো.

যথা বুদ্ধেন দেসিতন্তি যথা অভিঞ্ঞেয্যাদিভাৱেন সম্মাসম্বুদ্ধেন মযা দেসিতং, এৱং যে এতং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং তদত্থং সাসনব্ৰহ্মচৰিযঞ্চ পটিপজ্জন্তি. তে দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থেহি যথাৰহং অনুসাসন্তস্স সত্থু ময্হং সাসনকাৰিনো ওৱাদপ্পটিকৰা সকলস্স ৱট্টদুক্খস্স অন্তং পৰিযন্তং অপ্পৱত্তিং কৰিস্সন্তি, দুক্খস্স ৱা অন্তং নিব্বানং সচ্ছিকৰিস্সন্তীতি.

ব্ৰহ্মচৰিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.