২. সীলসুত্তৱণ্ণনা

১২. দুতিযে সম্পন্নসীলাতি এত্থ তিৱিধং সম্পন্নং পৰিপুণ্ণসমঙ্গিমধুৰৱসেন. তত্থ –

‘‘সম্পন্নং সালিকেদাৰং, সুৱা ভুঞ্জন্তি কোসিয;

পটিৱেদেমি তে ব্ৰহ্মে, ন নে ৱাৰেতুমুস্সহে’’তি. (জা. ১.১৪.১) –

ইদং পৰিপুণ্ণসম্পন্নং নাম. ‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো’’তি (ৱিভ. ৫১১) ইদং সমঙ্গিসম্পন্নং নাম. ‘‘ইমিস্সা, ভন্তে, মহাপথৱিযা হেট্ঠিমতলং সম্পন্নং, সেয্যথাপি খুদ্দমধুং অনীলকং, এৱমস্সাদ’’ন্তি (পাৰা. ১৭) ইদং মধুৰসম্পন্নং নাম. ইধ পৰিপুণ্ণসম্পন্নৱসেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘সম্পন্নসীলাতি পৰিপুণ্ণসীলা’’তি আহ. সমঙ্গিসম্পন্নৱসেনপি অত্থো যুজ্জতিযেৱ, তস্মা সম্পন্নসীলাতি পৰিপুণ্ণসীলা হুত্ৱাতিপি সীলসমঙ্গিনো হুত্ৱাতিপি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তত্থ সীলস্স অনৱসেসসমাদানেন অখণ্ডাদিভাৱপ্পত্তিযা পৰিপুণ্ণসীলা, সমাদানতো পট্ঠায অৱিচ্ছিন্দনতো সীলসমঙ্গিনো. সমাদানৱতো হি অচ্চন্তৱিৰোধিধম্মানুপ্পত্তিযা সীলসমঙ্গিতা ৱেদিতব্বা, চেতনাদীনং পন সীলনলক্খণানং ধম্মানং পৱত্তিলক্খণেন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি.

তত্থ ‘‘পৰিপুণ্ণসীলা’’তি ইমিনা অত্থেন খেত্তদোসৱিগমেন খেত্তপাৰিপূৰী ৱিয সীলদোসৱিগমেন সীলপাৰিপূৰী ৱুত্তা হোতি. যথা হি খেত্তং বীজখণ্ডং, ৱপ্পখণ্ডং, উদকখণ্ডং, ঊসখণ্ডন্তি চতুদোসসমন্নাগতং অপৰিপূৰং হোতি. তত্থ বীজখণ্ডং নাম যত্থ অন্তৰন্তৰা বীজানি খণ্ডানি ৱা পূতীনি ৱা হোন্তি, তানি যত্থ পতন্তি, তত্থ সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি, অপৰিপূৰং হোতীতি অত্থো. ৱপ্পখণ্ডং নাম যত্থ অকুসলো বীজানি ৱপন্তো অন্তৰন্তৰা নিপাতেতি. এৱঞ্হি সব্বত্থ সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি. উদকখণ্ডং নাম যত্থ কত্থচি উদকং অতিবহুং ৱা হোতি, ন ৱা হোতি. তত্ৰাপি হি সস্সানি ন উট্ঠেন্তি, খেত্তং খণ্ডং হোতি. ঊসখণ্ডং নাম যত্থ কস্সকো কিস্মিঞ্চি পদেসে নঙ্গলেন ভূমিং চত্তাৰো পঞ্চ ৱাৰে কসন্তো অতিগম্ভীৰং কৰোতি, ততো ঊসং উপ্পজ্জতি. তত্ৰাপি হি সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি, তাদিসঞ্চ খেত্তং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. তত্ৰাপি বহুম্পি ৱপিত্ৱা অপ্পং লভতি. ইমেসং পন চতুন্নং দোসানং ৱিগমা খেত্তং পৰিপুণ্ণং হোতি, তাদিসঞ্চ খেত্তং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং. এৱমেৱ খণ্ডং, ছিদ্দং, সবলং, কম্মাসন্তি চতুদোসসমন্নাগতং সীলং অপৰিপূৰং হোতি, তাদিসঞ্চ সীলং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. ইমেসং পন চতুন্নং দোসানং ৱিগমা সীলং পৰিপুণ্ণং হোতি, তাদিসঞ্চ সীলং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং.

‘‘সীলসমঙ্গিনো’’তি ইমিনা পনত্থেন সীলেন সমঙ্গিভূতা সমোধানগতা সমন্নাগতা হুত্ৱা ৱিহৰথাতি ইদমেৱ ৱুত্তং হোতি. তত্থ দ্ৱীহি কাৰণেহি সম্পন্নসীলতা হোতি সীলৱিপত্তিযা আদীনৱদস্সনেন, সীলসম্পত্তিযা চ আনিসংসদস্সনেন. তদুভযম্পি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১৪) ৱিত্থাৰিতং. তত্থ ‘‘সম্পন্নসীলাতি এত্তাৱতা চ কিৰ ভগৱা চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং উদ্দিসিত্ৱা ‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতা’তি ইমিনা তত্থ জেট্ঠকসীলং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেতী’’তি দিৱাৱিহাৰৱাসী সুমত্থেৰো আহ. অন্তেৱাসিকো পনস্স তেপিটকচূড়নাগত্থেৰো আহ – ‘‘উভযত্থাপি পাতিমোক্খসংৱৰো ভগৱতা ৱুত্তো, পাতিমোক্খসংৱৰোযেৱ হি সীলং, ইতৰানি পন তীণি সীলন্তি ৱুত্তট্ঠানং নাম অত্থী’’তি ৱত্ৱা তং অননুজানন্তো আহ – ‘‘ইন্দ্ৰিযসংৱৰো নাম ছদ্ৱাৰৰক্খামত্তকমেৱ, আজীৱপাৰিসুদ্ধি ধম্মেন সমেন পচ্চযুপ্পত্তিমত্তকং, পচ্চযনিস্সিতং পটিলদ্ধপচ্চযে ইদমত্থন্তি পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জনমত্তকং. নিপ্পৰিযাযেন পাতিমোক্খসংৱৰোৱ সীলং. যস্স সো ভিন্নো, অযং ছিন্নসীসো ৱিয পুৰিসো হত্থপাদে, সেসানি ৰক্খিস্সতীতি ন ৱত্তব্বো. যস্স পন সো অৰোগো, অযং অচ্ছিন্নসীসো ৱিয পুৰিসো জীৱিতং, সেসানি পুন পাকতিকানি কত্ৱা ৰক্খিতুং সক্কোতি. তস্মা ‘সম্পন্নসীলা’তি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰং উদ্দিসিত্ৱা ‘সম্পন্নপাতিমোক্খা’তি তস্সেৱ ৱেৱচনং ৱত্ৱা তং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেন্তো ‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতা’তিআদিমাহা’’তি.

পাতিমোক্খসংৱৰসীলেন সংৱুতাতি যো নং পাতি ৰক্খতি, তং মোক্খেতি মোচেতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহীতি পাতিমোক্খন্তি লদ্ধনামেন সিক্খাপদসীলেন পিহিতকাযৱচীদ্ৱাৰা. এৱংভূতা চ তেন উপেতা সমন্নাগতা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘উপেতা হুত্ৱা’’তি. আচাৰেন চ গোচৰেন চ সম্পন্নাতি কাযিকৱাচসিকঅৱীতিক্কমসঙ্খাতেন আচাৰেন, ন-ৱেসিযগোচৰতাদিসঙ্খাতেন গোচৰেন চ সম্পন্না, সম্পন্নআচাৰগোচৰাতি অত্থো. অণুপ্পমাণেসূতি অতিপৰিত্তকেসু অনাপত্তিগমনীযেসু. দুক্কটদুব্ভাসিতমত্তেসূতি অপৰে. দোসেসূতি গাৰয্হেসু অকুসলধম্মেসু. ভযতো দস্সনসীলাতি পৰমাণুমত্তম্পি ৱজ্জং সিনেৰুপ্পমাণং ৱিয কত্ৱা ভাযনসীলা. সব্বসিক্খাকোট্ঠাসেসূতি মূলপঞ্ঞত্তিঅনুপঞ্ঞত্তিসব্বত্থপঞ্ঞত্তিপদেসপঞ্ঞত্তিআদিভেদেসু. তং তং সমাদাতব্বং সমাদাযাতি যং কিঞ্চি সিক্খাকোট্ঠাসেসু মূলপঞ্ঞত্তিআদিভেদেসু সিক্খিতব্বং পটিপজ্জিতব্বং পূৰিতব্বং কাযিকং ৱাচসিকং ৱা সীলং, তং সব্বং সম্মা আদায, সম্মদেৱ সক্কচ্চং সব্বসো চ আদিযিত্ৱাতি অত্থো.

উদযং পস্সন্তো পঞ্চৱীসতি লক্খণানি পস্সতীতি ‘‘অৱিজ্জাসমুদযা ৰূপসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৰূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. তণ্হাসমুদযা…পে… কম্মসমুদযা…পে… আহাৰসমুদযা ৰূপসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৰূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি ৰূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. ৰূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি. তথা অৱিজ্জাসমুদযা ৱেদনাসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৱেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. তণ্হাসমুদযা…পে… কম্মসমুদযা…পে… ফস্সসমুদযা ৱেদনাসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৱেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি ৱেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. ৱেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতী’’তিআদিনা নযেন একেকস্মিং খন্ধে পঞ্চ পঞ্চ কত্ৱা ৱুত্তানি পঞ্চৱীসতি উদযলক্খণানি পস্সতি.

ৱযং পস্সন্তো পঞ্চৱীসতি লক্খণানি পস্সতীতি ‘‘অৱিজ্জানিৰোধা ৰূপনিৰোধোতি পচ্চযনিৰোধট্ঠেন ৰূপক্খন্ধস্স ৱযং পস্সতি. তণ্হানিৰোধা…পে… কম্মনিৰোধা…পে… আহাৰনিৰোধা ৰূপনিৰোধোতি পচ্চযনিৰোধট্ঠেন ৰূপক্খন্ধস্স ৱযং পস্সতি. ৱিপৰিণামলক্খণং পস্সন্তোপি ৰূপক্খন্ধস্স ৱযং পস্সতি. ৰূপক্খন্ধস্স ৱযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি. অৱিজ্জানিৰোধা…পে… তণ্হানিৰোধা…পে… ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধোতি পচ্চযনিৰোধট্ঠেন ৱেদনাক্খন্ধস্স ৱযং পস্সতি. ৱিপৰিণামলক্খণং পস্সন্তোপি ৱেদনাক্খন্ধস্স ৱযং পস্সতী. ৱেদনাক্খন্ধস্স ৱযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি’’তিআদিনা নযেন একেকস্মিং খন্ধে পঞ্চ পঞ্চ কত্ৱা ৱুত্তানি পঞ্চৱীসতি ৱযলক্খণানি পস্সতি. পেসিতত্তোতি নিব্বানং পতি পেসিতচিত্তো. কথযন্তীতি তথাৱিধং ভিক্খুং বুদ্ধাদযো অৰিযা আচিক্খন্তি.

যতং চৰেতি ৱাযমমানো চৰেয্য, চঙ্কমনাদিৱসেন গমনং কপ্পেন্তোপি ‘‘অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৪৩২) নযেন ৱুত্তপ্পধানৱীৰিযং কৰোন্তো ঘটেন্তো ৱাযমন্তো যথা অকুসলধম্মা পহীযন্তি, কুসলধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, এৱং গমনং কপ্পেয্যাতি অত্থো. এস নযো সেসেসুপি. যতমেনং পসাৰযেতি এতং পসাৰেতব্বং হত্থপাদাদিং যতং যতমানো যথাৱুত্তৱীৰিযসমঙ্গী হুত্ৱা পসাৰেয্য, সব্বত্থ পধানং ন জহেয্যাতি অধিপ্পাযো.

ইদানি যথা পটিপজ্জন্তো যতং যতন্তো নাম হোতি, তং পটিপদং দস্সেতুং ‘‘উদ্ধ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উদ্ধন্তি উপৰি. তিৰিযন্তি পৰিতো, পুৰত্থিমদিসাদিৱসেন সমন্ততো দিসাভাগেসূতি অত্থো. অপাচীনন্তি হেট্ঠা. যাৱতা জগতো গতীতি যত্তকা সত্তসঙ্খাৰভেদস্স লোকস্স পৱত্তি, তত্থ সব্বত্থাতি অত্থো. এত্তাৱতা অনৱসেসতা সম্মসনঞাণস্স ৱিসযং সঙ্গহেত্ৱা দস্সেতি. সমৱেক্খিতাতি সমা হেতুনা ঞাযেন অৱেক্খিতা, অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সিতাতি ৱুত্তং হোতি. ধম্মানন্তি সত্তসুঞ্ঞানং. খন্ধানন্তি ৰূপাদীনং পঞ্চন্নং খন্ধানং. উদযব্বযন্তি উদযঞ্চ ৱযঞ্চ. ইদং ৱুত্তং হোতি – উপৰি তিৰিযং অধোতি তিধা সঙ্গহিতে সব্বস্মিং লোকে অতীতাদিভেদভিন্নানং পঞ্চুপাদানক্খন্ধসঙ্খাতানং সব্বেসং ৰূপাৰূপধম্মানং অনিচ্চাদিসম্মসনাধিগতেন উদযব্বযঞাণেন পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি উদযং, পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি ৱযং সমৱেক্খিতা সমনুপস্সিতা ভৱেয্যাতি.

চেতোসমথসামীচিন্তি চিত্তসংকিলেসানং অচ্চন্তৱূপসমনতো চেতোসমথসঙ্খাতস্স অৰিযমগ্গস্স অনুচ্ছৱিকং পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিং. সিক্খমানন্তি পটিপজ্জমানং ভাৱেন্তং ঞাণপৰম্পৰা নিব্বত্তেন্তং. সদাতি সব্বকালং ৰত্তিঞ্চেৱ দিৱা চ. সতন্তি চতুসম্পজঞ্ঞসমন্নাগতায সতিযা সতোকাৰী. এৱম্পেত্থ গাথাৱণ্ণনা দট্ঠব্বা. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

সীলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.