২. চৰৱগ্গো
১. চৰসুত্তৱণ্ণনা
১১. দুতিযস্স পঠমে চৰতোতি গচ্ছন্তস্স, চঙ্কমন্তস্স ৱা. উপ্পজ্জতি কামৱিতক্কো ৱাতি ৱত্থুকামেসু অৱীতৰাগতায তাদিসে পচ্চযে কামপটিসংযুত্তো ৱা ৱিতক্কো উপ্পজ্জতি চে, যদি উপ্পজ্জতি. ব্যাপাদৱিতক্কো ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কো ৱাতি আঘাতৱিনযে ৱিসেসেন চিত্তস্স অদমিতত্তা আঘাতনিমিত্তে ব্যাপাদপটিসংযুত্তো ৱা ৱিতক্কো, লেড্ডুদণ্ডাদীতি পৰহিংসনৱসেন ৱিহিংসাপটিসংযুত্তো ৱা ৱিতক্কো উপ্পজ্জতি চেতি সম্বন্ধো. তং চে ভিক্খু অধিৱাসেতীতি তং যথাৱুত্তং কামৱিতক্কাদিং যথাপচ্চযং অত্তনো চিত্তে উপ্পন্নং ‘‘ইতিপাযং ৱিতক্কো পাপকো, ইতিপি অকুসলো, ইতিপি সাৱজ্জো, সো চ খো অত্তব্যাবাধায সংৱত্ততী’’তিআদিনা নযেন পচ্চৱেক্খণায অভাৱতো অধিৱাসেতি অত্তনো চিত্তং আৰোপেত্ৱা ৱাসেতি. অধিৱাসেন্তোযেৱ চ নপ্পজহতি তদঙ্গাদিপ্পহানৱসেন ন পটিনিস্সজ্জতি. ততো এৱ চ ন ৱিনোদেতি অত্তনো চিত্তসন্তানতো ন নুদতি ন নীহৰতি. তথা অৱিনোদনতো ন ব্যন্তীকৰোতি ন ৱিগতন্তং কৰোতি. আতাপী পহিতত্তো যথা তেসং অন্তোপি নাৱসিস্সতি অন্তমসো ভঙ্গমত্তম্পি, এৱং কৰোতি, অযং পন তথা ন কৰোতীতি অত্থো. তথাভূতো পন ন অনভাৱং গমেতি অনু অনু অভাৱং ন গমেতি. ন পজহতি চে, ন ৱিনোদেতি চেতি ইতিআদিনা চে-সদ্দং যোজেত্ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো.
এৱংভূতোতি এৱং কামৱিতক্কাদীহি পাপৱিতক্কেহি সমঙ্গিভূতো. অনাতাপীতি কিলেসানং আতাপযিকস্স ৱীৰিযস্স অভাৱেন অনাতাপী. পাপুত্ৰাসলক্খণস্স ওত্তপ্পস্স অভাৱেন অনোত্তাপী. সততং সমিতং সব্বকালং নিৰন্তৰং. কুসীতো হীনৱীৰিযোতি কুসলেহি ধম্মেহি পৰিহাপযিত্ৱা অকুসলপক্খে কুচ্ছিতং সীদনতো কোসজ্জসমন্নাগমেন চ কুসীতো, সম্মপ্পধানৱীৰিযাভাৱেন হীনৱীৰিযো ৱীৰিযৱিৰহিতোতি ৱুচ্চতি কথীযতি. ঠিতস্সাতি গমনং উপচ্ছিন্দিত্ৱা তিট্ঠতো. সযনইৰিযাপথস্স ৱিসেসতো কোসজ্জপক্খিকত্তা যথা তংসমঙ্গিনো ভাৱিতত্তা সম্ভৱন্তি, তং দস্সেতুং ‘‘জাগৰস্সা’’তি ৱুত্তং.
সুক্কপক্খে তঞ্চে ভিক্খু নাধিৱাসেতীতি আৰদ্ধৱীৰিযস্সপি ৱিহৰতো অনাদিমতি সংসাৰে চিৰকালভাৱিতত্তা তথাৰূপপচ্চযসমাযোগে সতিসম্মোসেন ৱা কামৱিতক্কাদি উপ্পজ্জতি চে, তং ভিক্খু অত্তনো চিত্তং আৰোপেত্ৱা ন ৱাসেতি, অব্ভন্তৰে ন ৱাসেতীতি অত্থো. অনধিৱাসেন্তো কিং কৰোতি? পজহতি ছড্ডেতি. কিং কচৱৰং ৱিয পিটকেনাতি? ন, অপিচ খো তং ৱিনোদেতি নুদতি নীহৰতি. কিং বলিবদ্দং ৱিয পতোদেনাতি? ন, অথ খো ব্যন্তীকৰোতি ৱিগতন্তং কৰোতি, যথা তেসং অন্তোপি নাৱসিস্সতি অন্তমসো ভঙ্গমত্তম্পি, তথা তে কৰোতি. কথং পন তে তথা কৰোতি? অনভাৱং গমেতি অনু অনু অভাৱং গমেতি, ৱিক্খম্ভনপ্পহানেন যথা সুৱিক্খম্ভিতা হোন্তি, তথা নে কৰোতীতি ৱুত্তং হোতি.
এৱংভূতোতিআদীসু এৱং কামৱিতক্কাদীনং অনধিৱাসেন সুৱিসুদ্ধাসযো সমানো তায চ আসযসম্পত্তিযা তন্নিমিত্তায চ পযোগসম্পত্তিযা পৰিসুদ্ধসীলো ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো জাগৰিযং অনুযুত্তো তদঙ্গাদিৱসেন কিলেসানং আতাপনলক্খণেন ৱীৰিযেন সমন্নাগতত্তা আতাপী. সব্বসো পাপুত্ৰাসেন সমন্নাগতত্তা ওত্তাপী সততং ৰত্তিন্দিৱং. সমিতং নিৰন্তৰং সমথৱিপস্সনানুযোগৱসেন চতুব্বিধসম্মপ্পধানসিদ্ধিযা আৰদ্ধৱীৰিযো পহিতত্তো. নিব্বানং পতি পেসিতচিত্তোতি ৱুচ্চতি কথীযতীতি অত্থো.
গাথাসু গেহনিস্সিতন্তি এত্থ গেহৱাসীহি অপৰিচ্চত্তত্তা গেহৱাসিসভাৱত্তা গেহধম্মত্তা ৱা গেহং ৱুচ্চতি ৱত্থুকামো. অথ ৱা গেহপ্পটিবদ্ধভাৱতো, কিলেসকামানং নিৱাসট্ঠানভাৱতো ৱা গেহাতি ৱুচ্চন্তি, তংৱত্থুকত্তা কামৱিতক্কাদি গেহনিস্সিতং নাম. কুম্মগ্গপটিপন্নোতি যস্মা অৰিযমগ্গস্স উপ্পথভাৱতো অভিজ্ঝাদযো তদেকট্ঠধম্মা চ কুম্মগ্গো, তস্মা কামৱিতক্কাদিবহুলো কুম্মগ্গপটিপন্নো. মোহনেয্যেসু মুচ্ছিতোতি মোহসংৱত্তনিযেসু ৰূপাদীসু মুচ্ছিতো সম্মত্তো অজ্ঝোপন্নো. সম্বোধিন্তি অৰিযমগ্গঞাণং. ফুট্ঠন্তি ফুসিতুং পত্তুং পাপো সো তাদিসো মিচ্ছাসঙ্কপ্পগোচৰো পুগ্গলো অভব্বো, ন কদাচি তং পাপুণাতীতি অত্থো.
ৱিতক্কং সমযিত্ৱানাতি যথাৱুত্তং মিচ্ছাৱিতক্কং পটিসঙ্খানভাৱনাবলেন ৱূপসমেত্ৱা. ৱিতক্কূপসমে ৰতোতি নৱন্নম্পি মহাৱিতক্কানং অচ্চন্তূপসমভূতে অৰহত্তে, নিব্বানে এৱ ৱা অজ্ঝাসযেন ৰতো অভিৰতো. ভব্বো সোতি সো যথাৱুত্তো সম্মাপটিপজ্জমানো পুগ্গলো পুব্বভাগে সমথৱিপস্সনাবলেন সব্বৱিতক্কে যথাৰহং তদঙ্গাদিৱসেন ৱূপসমেত্ৱা ঠিতো ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা মগ্গপটিপাটিযা অৰহত্তমগ্গঞাণসঙ্খাতং নিব্বানসঙ্খাতঞ্চ অনুত্তৰং সম্বোধিং ফুট্ঠুং অধিগন্তুং ভব্বো অৰহা. এৱমেত্থ পাড়িৱণ্ণনা ৱেদিতব্বা.
চৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সীলসুত্তৱণ্ণনা
১২. দুতিযে সম্পন্নসীলাতি এত্থ তিৱিধং সম্পন্নং পৰিপুণ্ণসমঙ্গিমধুৰৱসেন. তত্থ –
‘‘সম্পন্নং সালিকেদাৰং, সুৱা ভুঞ্জন্তি কোসিয;
পটিৱেদেমি তে ব্ৰহ্মে, ন নে ৱাৰেতুমুস্সহে’’তি. (জা. ১.১৪.১) –
ইদং পৰিপুণ্ণসম্পন্নং নাম. ‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো’’তি (ৱিভ. ৫১১) ইদং সমঙ্গিসম্পন্নং নাম. ‘‘ইমিস্সা, ভন্তে, মহাপথৱিযা হেট্ঠিমতলং সম্পন্নং, সেয্যথাপি খুদ্দমধুং অনীলকং, এৱমস্সাদ’’ন্তি (পাৰা. ১৭) ইদং মধুৰসম্পন্নং নাম. ইধ পৰিপুণ্ণসম্পন্নৱসেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘সম্পন্নসীলাতি পৰিপুণ্ণসীলা’’তি আহ. সমঙ্গিসম্পন্নৱসেনপি অত্থো যুজ্জতিযেৱ, তস্মা সম্পন্নসীলাতি পৰিপুণ্ণসীলা হুত্ৱাতিপি সীলসমঙ্গিনো হুত্ৱাতিপি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তত্থ সীলস্স অনৱসেসসমাদানেন অখণ্ডাদিভাৱপ্পত্তিযা পৰিপুণ্ণসীলা, সমাদানতো পট্ঠায অৱিচ্ছিন্দনতো সীলসমঙ্গিনো. সমাদানৱতো হি অচ্চন্তৱিৰোধিধম্মানুপ্পত্তিযা সীলসমঙ্গিতা ৱেদিতব্বা, চেতনাদীনং পন সীলনলক্খণানং ধম্মানং পৱত্তিলক্খণেন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি.
তত্থ ‘‘পৰিপুণ্ণসীলা’’তি ইমিনা অত্থেন খেত্তদোসৱিগমেন খেত্তপাৰিপূৰী ৱিয সীলদোসৱিগমেন সীলপাৰিপূৰী ৱুত্তা হোতি. যথা হি খেত্তং বীজখণ্ডং, ৱপ্পখণ্ডং, উদকখণ্ডং, ঊসখণ্ডন্তি চতুদোসসমন্নাগতং অপৰিপূৰং হোতি. তত্থ বীজখণ্ডং নাম যত্থ অন্তৰন্তৰা বীজানি খণ্ডানি ৱা পূতীনি ৱা হোন্তি, তানি যত্থ পতন্তি, তত্থ সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি, অপৰিপূৰং হোতীতি অত্থো. ৱপ্পখণ্ডং নাম যত্থ অকুসলো বীজানি ৱপন্তো অন্তৰন্তৰা নিপাতেতি. এৱঞ্হি সব্বত্থ সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি. উদকখণ্ডং নাম যত্থ কত্থচি উদকং অতিবহুং ৱা হোতি, ন ৱা হোতি. তত্ৰাপি হি সস্সানি ন উট্ঠেন্তি, খেত্তং খণ্ডং হোতি. ঊসখণ্ডং নাম যত্থ কস্সকো কিস্মিঞ্চি পদেসে নঙ্গলেন ভূমিং চত্তাৰো পঞ্চ ৱাৰে কসন্তো অতিগম্ভীৰং কৰোতি, ততো ঊসং উপ্পজ্জতি. তত্ৰাপি হি সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি, তাদিসঞ্চ খেত্তং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. তত্ৰাপি বহুম্পি ৱপিত্ৱা অপ্পং লভতি. ইমেসং পন চতুন্নং দোসানং ৱিগমা খেত্তং পৰিপুণ্ণং হোতি, তাদিসঞ্চ খেত্তং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং. এৱমেৱ খণ্ডং, ছিদ্দং, সবলং, কম্মাসন্তি চতুদোসসমন্নাগতং সীলং অপৰিপূৰং হোতি, তাদিসঞ্চ সীলং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. ইমেসং পন চতুন্নং দোসানং ৱিগমা সীলং পৰিপুণ্ণং হোতি, তাদিসঞ্চ সীলং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং.
‘‘সীলসমঙ্গিনো’’তি ইমিনা পনত্থেন সীলেন সমঙ্গিভূতা সমোধানগতা সমন্নাগতা হুত্ৱা ৱিহৰথাতি ইদমেৱ ৱুত্তং হোতি. তত্থ দ্ৱীহি কাৰণেহি সম্পন্নসীলতা হোতি সীলৱিপত্তিযা আদীনৱদস্সনেন, সীলসম্পত্তিযা চ আনিসংসদস্সনেন. তদুভযম্পি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১৪) ৱিত্থাৰিতং. তত্থ ‘‘সম্পন্নসীলাতি এত্তাৱতা চ কিৰ ভগৱা চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং উদ্দিসিত্ৱা ‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতা’তি ইমিনা তত্থ জেট্ঠকসীলং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেতী’’তি দিৱাৱিহাৰৱাসী সুমত্থেৰো আহ. অন্তেৱাসিকো পনস্স তেপিটকচূড়নাগত্থেৰো আহ – ‘‘উভযত্থাপি পাতিমোক্খসংৱৰো ভগৱতা ৱুত্তো, পাতিমোক্খসংৱৰোযেৱ হি সীলং, ইতৰানি পন তীণি সীলন্তি ৱুত্তট্ঠানং নাম অত্থী’’তি ৱত্ৱা তং অননুজানন্তো আহ – ‘‘ইন্দ্ৰিযসংৱৰো নাম ছদ্ৱাৰৰক্খামত্তকমেৱ, আজীৱপাৰিসুদ্ধি ধম্মেন সমেন পচ্চযুপ্পত্তিমত্তকং, পচ্চযনিস্সিতং পটিলদ্ধপচ্চযে ইদমত্থন্তি পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জনমত্তকং. নিপ্পৰিযাযেন পাতিমোক্খসংৱৰোৱ সীলং. যস্স সো ভিন্নো, অযং ছিন্নসীসো ৱিয পুৰিসো হত্থপাদে, সেসানি ৰক্খিস্সতীতি ন ৱত্তব্বো. যস্স পন সো অৰোগো, অযং অচ্ছিন্নসীসো ৱিয পুৰিসো জীৱিতং, সেসানি পুন পাকতিকানি কত্ৱা ৰক্খিতুং সক্কোতি. তস্মা ‘সম্পন্নসীলা’তি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰং উদ্দিসিত্ৱা ‘সম্পন্নপাতিমোক্খা’তি তস্সেৱ ৱেৱচনং ৱত্ৱা তং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেন্তো ‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতা’তিআদিমাহা’’তি.
পাতিমোক্খসংৱৰসীলেন সংৱুতাতি যো নং পাতি ৰক্খতি, তং মোক্খেতি মোচেতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহীতি পাতিমোক্খন্তি লদ্ধনামেন সিক্খাপদসীলেন পিহিতকাযৱচীদ্ৱাৰা. এৱংভূতা চ তেন উপেতা সমন্নাগতা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘উপেতা হুত্ৱা’’তি. আচাৰেন চ গোচৰেন চ সম্পন্নাতি কাযিকৱাচসিকঅৱীতিক্কমসঙ্খাতেন আচাৰেন, ন-ৱেসিযগোচৰতাদিসঙ্খাতেন গোচৰেন চ সম্পন্না, সম্পন্নআচাৰগোচৰাতি অত্থো. অণুপ্পমাণেসূতি অতিপৰিত্তকেসু অনাপত্তিগমনীযেসু. দুক্কটদুব্ভাসিতমত্তেসূতি অপৰে. দোসেসূতি গাৰয্হেসু অকুসলধম্মেসু. ভযতো দস্সনসীলাতি পৰমাণুমত্তম্পি ৱজ্জং সিনেৰুপ্পমাণং ৱিয কত্ৱা ভাযনসীলা. সব্বসিক্খাকোট্ঠাসেসূতি মূলপঞ্ঞত্তিঅনুপঞ্ঞত্তিসব্বত্থপঞ্ঞত্তিপদেসপঞ্ঞত্তিআদিভেদেসু. তং তং সমাদাতব্বং সমাদাযাতি যং কিঞ্চি সিক্খাকোট্ঠাসেসু মূলপঞ্ঞত্তিআদিভেদেসু সিক্খিতব্বং পটিপজ্জিতব্বং পূৰিতব্বং কাযিকং ৱাচসিকং ৱা সীলং, তং সব্বং সম্মা আদায, সম্মদেৱ সক্কচ্চং সব্বসো চ আদিযিত্ৱাতি অত্থো.
উদযং পস্সন্তো পঞ্চৱীসতি লক্খণানি পস্সতীতি ‘‘অৱিজ্জাসমুদযা ৰূপসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৰূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. তণ্হাসমুদযা…পে… কম্মসমুদযা…পে… আহাৰসমুদযা ৰূপসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৰূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি ৰূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. ৰূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি. তথা অৱিজ্জাসমুদযা ৱেদনাসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৱেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. তণ্হাসমুদযা…পে… কম্মসমুদযা…পে… ফস্সসমুদযা ৱেদনাসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৱেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি ৱেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. ৱেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতী’’তিআদিনা নযেন একেকস্মিং খন্ধে পঞ্চ পঞ্চ কত্ৱা ৱুত্তানি পঞ্চৱীসতি উদযলক্খণানি পস্সতি.
ৱযং পস্সন্তো পঞ্চৱীসতি লক্খণানি পস্সতীতি ‘‘অৱিজ্জানিৰোধা ৰূপনিৰোধোতি পচ্চযনিৰোধট্ঠেন ৰূপক্খন্ধস্স ৱযং পস্সতি. তণ্হানিৰোধা…পে… কম্মনিৰোধা…পে… আহাৰনিৰোধা ৰূপনিৰোধোতি পচ্চযনিৰোধট্ঠেন ৰূপক্খন্ধস্স ৱযং পস্সতি. ৱিপৰিণামলক্খণং পস্সন্তোপি ৰূপক্খন্ধস্স ৱযং পস্সতি. ৰূপক্খন্ধস্স ৱযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি. অৱিজ্জানিৰোধা…পে… তণ্হানিৰোধা…পে… ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধোতি পচ্চযনিৰোধট্ঠেন ৱেদনাক্খন্ধস্স ৱযং পস্সতি. ৱিপৰিণামলক্খণং পস্সন্তোপি ৱেদনাক্খন্ধস্স ৱযং পস্সতী. ৱেদনাক্খন্ধস্স ৱযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি’’তিআদিনা নযেন একেকস্মিং খন্ধে পঞ্চ পঞ্চ কত্ৱা ৱুত্তানি পঞ্চৱীসতি ৱযলক্খণানি পস্সতি. পেসিতত্তোতি নিব্বানং পতি পেসিতচিত্তো. কথযন্তীতি তথাৱিধং ভিক্খুং বুদ্ধাদযো অৰিযা আচিক্খন্তি.
যতং চৰেতি ৱাযমমানো চৰেয্য, চঙ্কমনাদিৱসেন গমনং কপ্পেন্তোপি ‘‘অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৪৩২) নযেন ৱুত্তপ্পধানৱীৰিযং কৰোন্তো ঘটেন্তো ৱাযমন্তো যথা অকুসলধম্মা পহীযন্তি, কুসলধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, এৱং গমনং কপ্পেয্যাতি অত্থো. এস নযো সেসেসুপি. যতমেনং পসাৰযেতি এতং পসাৰেতব্বং হত্থপাদাদিং যতং যতমানো যথাৱুত্তৱীৰিযসমঙ্গী হুত্ৱা পসাৰেয্য, সব্বত্থ পধানং ন জহেয্যাতি অধিপ্পাযো.
ইদানি যথা পটিপজ্জন্তো যতং যতন্তো নাম হোতি, তং পটিপদং দস্সেতুং ‘‘উদ্ধ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উদ্ধন্তি উপৰি. তিৰিযন্তি পৰিতো, পুৰত্থিমদিসাদিৱসেন সমন্ততো দিসাভাগেসূতি অত্থো. অপাচীনন্তি হেট্ঠা. যাৱতা জগতো গতীতি যত্তকা সত্তসঙ্খাৰভেদস্স লোকস্স পৱত্তি, তত্থ সব্বত্থাতি অত্থো. এত্তাৱতা অনৱসেসতা সম্মসনঞাণস্স ৱিসযং সঙ্গহেত্ৱা দস্সেতি. সমৱেক্খিতাতি সমা হেতুনা ঞাযেন অৱেক্খিতা, অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সিতাতি ৱুত্তং হোতি. ধম্মানন্তি সত্তসুঞ্ঞানং. খন্ধানন্তি ৰূপাদীনং পঞ্চন্নং খন্ধানং. উদযব্বযন্তি উদযঞ্চ ৱযঞ্চ. ইদং ৱুত্তং হোতি – উপৰি তিৰিযং অধোতি তিধা সঙ্গহিতে সব্বস্মিং লোকে অতীতাদিভেদভিন্নানং পঞ্চুপাদানক্খন্ধসঙ্খাতানং সব্বেসং ৰূপাৰূপধম্মানং অনিচ্চাদিসম্মসনাধিগতেন উদযব্বযঞাণেন পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি উদযং, পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি ৱযং সমৱেক্খিতা সমনুপস্সিতা ভৱেয্যাতি.
চেতোসমথসামীচিন্তি চিত্তসংকিলেসানং অচ্চন্তৱূপসমনতো চেতোসমথসঙ্খাতস্স অৰিযমগ্গস্স অনুচ্ছৱিকং পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিং. সিক্খমানন্তি পটিপজ্জমানং ভাৱেন্তং ঞাণপৰম্পৰা নিব্বত্তেন্তং. সদাতি সব্বকালং ৰত্তিঞ্চেৱ দিৱা চ. সতন্তি চতুসম্পজঞ্ঞসমন্নাগতায সতিযা সতোকাৰী. এৱম্পেত্থ গাথাৱণ্ণনা দট্ঠব্বা. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
সীলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পধানসুত্তৱণ্ণনা
১৩. ততিযে উত্তমৱীৰিযানীতি সেট্ঠৱীৰিযানি ৱিসিট্ঠস্স অত্থস্স সাধনতো. মাৰো ধিয্যতি এত্থাতি মাৰধেয্যং, কিলেসমাৰস্স পৱত্তিট্ঠানভূতং, তং তেভূমকৱট্টন্তি আহ ‘‘তেভূমকৱট্টসঙ্খাতং মাৰধেয্য’’ন্তি. জাতিমৰণতো জাতং ভযং জাতিমৰণভযং, জাতিমৰণমেৱ ৱা ভযহেতুতো ভযন্তি জাতিমৰণভযং. তেনাহ ‘‘জাতিঞ্চ মৰণঞ্চ…পে… ভযস্সা’’তি সেসং উত্তানমেৱ.
পধানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. সংৱৰসুত্তৱণ্ণনা
১৪. চতুত্থে সংৱৰাদীনং সাধনৱসেন পদহতি এতেহীতি পধানানি. সংৱৰন্তস্স উপ্পন্নৱীৰিযন্তি যথা অভিজ্ঝাদযো ন উপ্পজ্জন্তি, এৱং সতিযা উপট্ঠানে চক্খাদীনং পিদহনে অনলসস্স উপ্পন্নৱীৰিযং. পজহন্তস্সাতি ৱিনোদেন্তস্স. উপ্পন্নৱীৰিযন্তি তস্সেৱ পহানস্স সাধনৱসেন পৱত্তৱীৰিযং. ভাৱেন্তস্স উপ্পন্নৱীৰিযন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. সমাধিনিমিত্তন্তি সমাধি এৱ. পুৰিমুপ্পন্নসমাধি হি পৰতো উপ্পজ্জনকসমাধিস্স কাৰণং হোতীতি ‘‘সমাধিনিমিত্ত’’ন্তি ৱুত্তং.
উপধিৱিৱেকত্তাতি খন্ধূপধিআদিউপধীহি ৱিৱিত্তত্তা ৱিনিস্সটত্তা. তং আগম্মাতি তং নিব্বানং মগ্গেন অধিগমহেতু. ৰাগাদযো ৱিৰজ্জন্তি এত্থ, এতেনাতি ৱিৰাগো. এৱং নিৰোধোপি দট্ঠব্বো. যস্মা ইধ বোজ্ঝঙ্গমিস্সকৱসেন ইচ্ছিতা, তস্মা ‘‘আৰম্মণৱসেন ৱা অধিগন্তব্বৱসেন ৱা’’তি ৱুত্তং. তত্থ অধিগন্তব্বৱসেনাতি তন্নিন্নতাৱসেন. ৱোস্সগ্গপৰিণামিন্তি ৱোস্সগ্গৱসেন পৰিণামিতং পৰিচ্চজনৱসেন চেৱ পক্খন্দনৱসেন চ পৰিণামনসীলং. তেনাহ ‘‘দ্ৱে ৱোস্সগ্গা’’তিআদি. খন্ধানং পৰিচ্চজনং নাম তপ্পটিবদ্ধকিলেসপ্পহানৱসেনাতি যেনাকাৰেন ৱিপস্সনা কিলেসে পজহতি, তেনেৱাকাৰেন তন্নিমিত্তক্খন্ধে চ পজহতীতি ৱত্তব্বতং অৰহতীতি আহ ‘‘ৱিপস্সনা…পে… পৰিচ্চজতী’’তি. যস্মা ৱিপস্সনা ৱুট্ঠানগামিনিভাৱং পাপুণন্তী নিন্নপোণপব্ভাৰভাৱেন একংসতো নিব্বানং পক্খন্দতীতি ৱত্তব্বতং লভতি, মগ্গো চ সমুচ্ছেদৱসেন কিলেসে খন্ধে চ ৰাগং পৰিচ্চজতি, তস্মা যথাক্কমং ৱিপস্সনামগ্গানং ৱসেন পক্খন্দনপৰিচ্চাগৱোস্সগ্গা ৱেদিতব্বা. ৱোসগ্গত্থাযাতি পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গত্থায চেৱ পক্খন্দনৱোস্সগ্গত্থায চ. পৰিণমতীতি পৰিচ্চজতি. তং পন পৰিণামনং ৱুট্ঠানগামিনিভাৱপ্পত্তিযা চেৱ অৰিযমগ্গভাৱপ্পত্তিযা চ ইচ্ছিতন্তি আহ ‘‘ৱিপস্সনাভাৱঞ্চ মগ্গভাৱঞ্চ পাপুণাতী’’তি. সেসপদেসূতি ‘‘ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতী’’তিআদীসু সেসসম্বোজ্ঝঙ্গকোট্ঠাসেসু.
ভদ্দকন্তি অভদ্দকানং নীৱৰণাদিপাপধম্মানং ৱিক্খম্ভনেন ৰাগৱিগমনেন একন্তহিতত্তা দুল্লভত্তা চ ভদ্দকং সুন্দৰং. ন হি অঞ্ঞং সমাধিনিমিত্তং এৱং দুল্লভং ৰাগস্স উজুৱিপচ্চনীকভূতং অত্থি. অনুৰক্খতীতি এত্থ অনুৰক্খনা নাম অধিগতসমাধিতো যথা পৰিহানি ন হোতি, এৱং পটিপত্তিসাসন-তপ্পটিপক্খৱিগমনেনাতি আহ ‘‘সমাধী’’তিআদি. অট্ঠিকসঞ্ঞাদিকাতি অট্ঠিকজ্ঝানাদিকা. সঞ্ঞাসীসেন হি ঝানং ৱদতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
সংৱৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঞ্ঞত্তিসুত্তৱণ্ণনা
১৫. পঞ্চমে অত্তভাৱো এতেসং অত্থীতি অত্তভাৱিনো, তেসং অত্তভাৱীনং. তেনাহ ‘‘অত্তভাৱৱন্তান’’ন্তি. যাৱ ছত্তিংসায ইন্দানং আযুপ্পমাণং, তাৱ পণীতে কামে পৰিভুঞ্জীতি মন্ধাতুৰাজা কিৰ একদিৱসং অত্তনো পৰিণাযকৰতনং পুচ্ছি – ‘‘অত্থি নু খো মনুস্সলোকতো ৰমণীযতৰং ঠান’’ন্তি. কস্মা দেৱ এৱং ভণসি, কিং ন পস্সসি চন্দিমসূৰিযানং আনুভাৱং, ননু এতেসং ঠানং ইতো ৰমণীযতৰন্তি? ৰাজা চক্কৰতনং পুৰক্খত্ৱা তত্থ অগমাসি.
চত্তাৰো মহাৰাজানো ‘‘মন্ধাতুমহাৰাজা আগতো’’তি সুত্ৱা ‘‘তাৱমহিদ্ধিকো মহাৰাজা ন সক্কা যুদ্ধেন পটিবাহিতু’’ন্তি সকৰজ্জং নিয্যাতেসুং. সো তং গহেত্ৱা পুন পুচ্ছি – ‘‘অত্থি নু খো ইতো ৰমণীযতৰং ঠান’’ন্তি. অথস্স তাৱতিংসভৱনং কথযিংসু. ‘‘তাৱতিংসভৱনং, দেৱ, ৰমণীযং, তত্থ সক্কস্স দেৱৰঞ্ঞো ইমে চত্তাৰো মহাৰাজানো পাৰিচাৰিকা দোৱাৰিকভূমিযং তিট্ঠন্তি. সক্কো দেৱৰাজা মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো. তস্সিমানি উপভোগট্ঠানানি – যোজনসহস্সুব্বেধো ৱেজযন্তপাসাদো, পঞ্চযোজনসতুব্বেধা সুধম্মদেৱসভা, দিযড্ঢযোজনসতিকো ৱেজযন্তৰথো, তথা এৰাৱণো হত্থী, দিব্বৰুক্খসহস্সপ্পটিমণ্ডিতং নন্দনৱনং, চিত্তলতাৱনং, ফাৰুসকৱনং, যোজনসতুব্বেধো পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো, তস্স হেট্ঠা সট্ঠিযোজনাযামা পঞ্ঞাসযোজনৱিত্থাৰা পঞ্চদসযোজনুব্বেধা জযসুমনপুপ্ফৱণ্ণা পণ্ডুকম্বলসিলা, যস্সা মুদুতায সক্কস্স নিসীদতো উপড্ঢকাযো অনুপ্পৱিসতী’’তি.
তং সুত্ৱা ৰাজা তত্থ গন্তুকামো চক্কৰতনং অব্ভুক্কিৰি. তং আকাসে উট্ঠহি সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. অথ দ্ৱিন্নং দেৱলোকানং ৱেমজ্ঝতো চক্কৰতনং ওতৰিত্ৱা পথৱিযা আসন্নে ঠানে অট্ঠাসি সদ্ধিং পৰিণাযকৰতনপ্পমুখায চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. ৰাজা এককোৱ অত্তনো আনুভাৱেন তাৱতিংসভৱনং অগমাসি. সক্কো ‘‘মন্ধাতা আগতো’’তি সুত্ৱা তস্স পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা ‘‘স্ৱাগতং, মহাৰাজ, সকং, তে মহাৰাজ, অনুসাস মহাৰাজা’’তি ৱত্ৱা সদ্ধিং নাটকেহি ৰজ্জং দ্ৱে ভাগে কত্ৱা একং ভাগমদাসি. ৰঞ্ঞো তাৱতিংসভৱনে পতিট্ঠিতমত্তস্সেৱ মনুস্সগন্ধসৰীৰনিস্সন্দাদিমনুস্সভাৱো ৱিগচ্ছি, দেৱলোকে পৱত্তিৱিপাকদাযিনো অপৰপৰিযাযৱেদনীযস্স কম্মস্স কতোকাসত্তা সব্বদা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকতামালামিলাযনাদিদেৱভাৱো পাতুৰহোসি. তস্স সক্কেন সদ্ধিং পণ্ডুকম্বলসিলায নিসিন্নস্স অক্খিনিমিসনমত্তেন নানত্তং পঞ্ঞাযতি. তং অসল্লক্খেন্তা দেৱা সক্কস্স চ তস্স চ নানত্তে মুয্হন্তি. সো তত্থ দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱমানো তদা মনুস্সানং অসঙ্খ্যেয্যাযুকতায যাৱ ছত্তিংস সক্কা উপপজ্জিত্ৱা চুতা, তাৱ সক্কৰজ্জং কাৰেত্ৱা ‘‘কিং মে ইমিনা উপড্ঢৰজ্জেনা’’তি অতিত্তো কামেহি ততো চৱিত্ৱা অত্তনো উয্যানে পতিতো মনুস্সলোকে উতুকক্খড়তায ৱাতাতপেন ফুসিতগত্তো কালমকাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘দেৱলোকে পন যাৱ ছত্তিংসায ইন্দানং আযুপ্পমাণং, তাৱ পণীতে কামে পৰিভুঞ্জী’’তি.
পঞ্ঞত্তিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সোখুম্মসুত্তৱণ্ণনা
১৬. ছট্ঠে সুখুমলক্খণপ্পটিৱিজ্ঝনকানীতি অনিচ্চাদিসুখুমলক্খণানং পটিৱিজ্ঝনকানি. সুখুমলক্খণপৰিগ্গাহকঞাণেনাতি সুখুমলক্খণপৰিগ্গাহকেন ঞাণেন. পৰতো জানিত্ৱাতি অৱসৱত্তনেন অঞ্ঞতো জানিত্ৱা. সঙ্খাৰা হি ‘‘মা ভিজ্জিংসূ’’তি ইচ্ছিতাপি ভিজ্জন্তেৱ, তস্মা তে অৱসৱত্তিতায পৰে নাম. সা চ নেসং পৰতা অনিচ্চদস্সনে পাকটা হোতীতি ৱুত্তং ‘‘ইমিনা হি পদেন অনিচ্চানুপস্সনা কথিতা’’তি. সেসং উত্তানমেৱ.
সোখুম্মসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭-১০. পঠমঅগতিসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৭-২০. সত্তমে ছন্দাগতিন্তি এত্থ সন্ধিৱসেন সৰলোপোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ছন্দেন অগতি’’ন্তি. ছন্দাতি হেতুম্হি নিস্সক্কৱচনন্তি আহ ‘‘ছন্দেনা’’তি, পেমেনাতি অত্থো. ছন্দসদ্দো হেত্থ তণ্হাপৰিযাযো, অকুসলচ্ছন্দপৰিযাযো ৱা. সেসেসূতি ‘‘দোসাগতিং গচ্ছতী’’তিআদীসু.
এত্থ চ যো ‘‘অযং মে মিত্তোতি ৱা, সন্দিট্ঠোতি ৱা, ঞাতকোতি ৱা, লঞ্চং ৱা পন মে দেতী’’তি ছন্দৱসেন অস্সামিকং সামিকং কৰোতি, অযং ছন্দেন অকত্তব্বং কৰোতি নাম. যো ‘‘অযং মে ৱেৰী’’তি চিৰকালানুবদ্ধৱেৰৱসেন ৱা, তঙ্খণুপ্পন্নকোধৱসেন ৱা সামিকং অস্সামিকং কৰোতি, অযং দোসেন অকত্তব্বং কৰোতি নাম. যো পন মন্দত্তা মোমূহত্তা যং ৱা তং ৱা অযুত্তং অকাৰণং ৱত্ৱা অস্সামিকং সামিকং কৰোতি, অযং মোহেন অকত্তব্বং কৰোতি নাম. যো পন ‘‘অযং ৰাজৱল্লভোতি ৱা ৱিসমে চোৰাদিকে ৱিসমানি ৱা কাযদুচ্চৰিতাদীনি সমাদায ৱত্তনেন ৱিসমনিস্সিতো ৱা, অনত্থম্পি মে কৰেয্যা’’তি ভীতো অস্সামিকং সামিকং কৰোতি, অযং ভযেন অকত্তব্বং কৰোতি নাম.
যো পন কিঞ্চি ভাজেন্তো ‘‘অযং মে সন্দিট্ঠো ৱা সম্ভত্তো ৱা’’তি পেমৱসেন অতিৰেকং দেতি, ‘‘অযং মে ৱেৰী’’তি দোসৱসেন ঊনকং দেতি, যো মুয্হন্তো দিন্নাদিন্নং অজানমানো কস্সচি ঊনং, কস্সচি অধিকং দেতি, ‘‘অযং ইমস্মিং অদীযমানে ময্হং অনত্থম্পি কৰেয্যা’’তি সীতো কস্সচি অতিৰেকং দেতি, সো চতুব্বিধোপি যথানুক্কমেন ছন্দাগতিআদীনি গচ্ছন্তো অকত্তব্বং কৰোতি নাম.
নিহীযতি তস্স যসোতি তস্স অগতিগামিনো কিত্তিযসোপি পৰিৱাৰযসোপি নিহীযতি পৰিহাযতি. যস্সতি তেন কিত্তীযতীতি হি যসো, কিত্তি থুতিঘোসো. যস্সতি তেন পুৰেচৰানুচৰভাৱেন পৰিৱাৰযতীতি যসো, পৰিৱাৰো. অট্ঠমনৱমদসমানি উত্তানত্থানেৱ.
চৰৱগ্গো দুতিযো.