৭. কথাৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা

৬৮. সত্তমে কথাৱত্থূনীতি কথায পৱত্তিট্ঠানানি. যস্মা তেহি ৱিনা কথা ন পৱত্ততি, তস্মা ‘‘কথাকাৰণানী’’তি ৱুত্তং. অততি সততি সততং গচ্ছতি পৱত্ততীতি অদ্ধা, কালোতি আহ ‘‘অতীতমদ্ধানং নাম কালোপি ৱত্ততী’’তি. ধম্মপ্পৱত্তিমত্ততায হি পৰমত্থতো অৱিজ্জমানোপি কালো তস্সেৱ ধম্মস্স পৱত্তিঅৱত্থাৱিসেসং উপাদায তেনেৱ ৱোহাৰেন অতীতোতিআদিনা ৱোহৰীযতি, অতীতাদিভেদো চ নামাযং নিপ্পৰিযাযতো ধম্মানংযেৱ হোতি, ন কালস্সাতি আহ ‘‘খন্ধাপি ৱত্তন্তী’’তি. যথাৱুত্তমত্থং ইতৰেসু দ্ৱীসু অতিদিসতি ‘‘অনাগতপচ্চুপ্পন্নেসুপি এসেৱ নযো’’তি. অতীতমদ্ধানন্তিআদীসু চ দ্ৱে পৰিযাযা সুত্তন্তপৰিযাযো, অভিধম্মপৰিযাযো চ. সুত্তন্তপৰিযাযেন পটিসন্ধিতো পুব্বে অতীতো অদ্ধা নাম, চুতিতো পচ্ছা অনাগতো অদ্ধা নাম, সহ চুতিপটিসন্ধীতি তদন্তৰং পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা নাম. অভিধম্মপৰিযাযেন তীসু খণেসু উপ্পাদতো পুব্বে অতীতো অদ্ধা নাম, উপ্পাদতো উদ্ধং অনাগতো অদ্ধা নাম, খণত্তযং পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা নাম. তত্থাযং সুত্তন্তদেসনাতি সুত্তন্তপৰিযাযেনেৱ অতীতাদিৱিসযং কথং দস্সেন্তো ‘‘অতীতে কস্সপো নামা’’তিআদিমাহ.

একংসেনেৱ ব্যাকাতব্বো ৱিস্সজ্জেতব্বোতি একংসব্যাকৰণীযো. ‘‘চক্খু অনিচ্চ’’ন্তি পঞ্হে উত্তৰপদাৱধাৰণং সন্ধায ‘‘একংসেনেৱ ব্যাকাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং নিচ্চতায লেসস্সপি তত্থ অভাৱতো, পুৰিমপদাৱধাৰণে পন ৱিভজ্জব্যাকৰণীযতায. তেনাহ ‘‘অনিচ্চং নাম চক্খূতি পুট্ঠেন পনা’’তিআদি. চক্খুসোতে ৱিসেসত্থসামঞ্ঞত্থানং অসাধাৰণভাৱতো দ্ৱিন্নং তেসং সদিসচোদনা পটিচ্ছন্নমুখেনেৱ ব্যাকৰণীযা পটিক্খেপৱসেন অনুঞ্ঞাতৱসেন চ ৱিস্সজ্জিতব্বতোতি আহ ‘‘যথা চক্খু, তথা সোতং…পে… অযং পটিপুচ্ছাব্যাকৰণীযো পঞ্হো’’তি. তং জীৱং তং সৰীৰন্তি জীৱসৰীৰানং অনঞ্ঞতাপঞ্হে যস্স যেন অনঞ্ঞতা চোদিতা, সো এৱ পৰমত্থতো নুপলব্ভতীতি চ ঝানত্তযস্স মেত্তেয্যতাকিত্তনসদিসোতি অব্যাকাতব্বতায ঠপনীযো ৱুত্তো. এৱৰূপো হি পঞ্হো তিধা অৱিস্সজ্জনীযত্তা ব্যাকৰণং অকত্ৱা ঠপেতব্বো.

তিট্ঠতি এত্থ ফলং তদাযত্তৱুত্তিতাযাতি ঠানং, কাৰণন্তি আহ ‘‘কাৰণাকাৰণে’’তি. যুত্তেন কাৰণেনাতি অনুৰূপেন কাৰণেন. পহোতীতি নিগ্গণ্হিতুং সমত্থো হোতি. সস্সতৱাদিভাৱমেৱ দীপেতীতি অত্তনা গহিতে উচ্ছেদৱাদে দোসং দিস্ৱা অত্তনোপি সস্সতৱাদিভাৱমেৱ দীপেতি. পুগ্গলৱাদিম্হীতি ইমিনা ৱচ্ছকুত্তিযৱাদিং দস্সেতি. পঞ্হং পুচ্ছন্তেহি পটিপজ্জিতব্বা পটিপদা পঞ্হপুচ্ছনকানং ৱত্তং.

পটিচৰতীতি পটিচ্ছাদনৱসেন চৰতি পৱত্ততি. পটিচ্ছাদনত্থো এৱ ৱা চৰতিসদ্দো অনেকত্থত্তা ধাতূনন্তি আহ ‘‘পটিচ্ছাদেতী’’তি. অঞ্ঞেনঞ্ঞন্তি পন পটিচ্ছাদনাকাৰদস্সনন্তি আহ ‘‘অঞ্ঞেন ৱচনেনা’’তিআদি. তত্থ অঞ্ঞেন ৱচনেনাতি যং চোদকেন চুদিতকস্স দোসৱিভাৱনং ৱচনং ৱুত্তং, তং ততো অঞ্ঞেন ৱচনেন পটিচ্ছাদেতি. যো হি ‘‘আপত্তিং আপন্নোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘কো আপন্নো, কিং আপন্নো, কিস্মিং আপন্নো, কং ভণথ, কিং ভণথা’’তি ৱদতি. ‘‘এৱৰূপং কিঞ্চি তযা দিট্ঠ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘ন সুণামী’’তি সোতং ৱা উপনেতি, অযং অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি নাম. ‘‘কো আপন্নো’’তিআদিনা হি চোদনং অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ ৱিক্খেপাপজ্জনং অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰণং, বহিদ্ধা কথাপনামনং ৱিস্সজ্জেত্ৱাতি অযমেতেসং ৱিসেসো. তেনেৱাহ ‘‘আগন্তুককথং ওতাৰেন্তো’’তিআদি. তত্থ অপনামেতীতি ৱিক্খেপেতি. তত্ৰাতি তস্মিং বহিদ্ধাকথায অপনামনে.

উপনিসীদতি ফলং এত্থাতি কাৰণং উপনিসা, উপেচ্চ নিস্সযতীতি ৱা উপনিসা, সহ উপনিসাযাতি সউপনিসোতি আহ ‘‘সউপনিস্সযো সপচ্চযো’’তি.

ওহিতসোতোতি অনঞ্ঞৱিহিতত্তা ধম্মস্সৱনায অপনামিতসোতো. ততো এৱ তদত্থং ঠপিতসোতো. কুসলধম্মন্তি অৰিযমগ্গো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অৰিযমগ্গ’’ন্তি.

কথাৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.