৮. তিকণ্ণসুত্তৱণ্ণনা
৫৯. অট্ঠমে দুৰাসদাতি দুৰুপসঙ্কমনা. গৰহা মুচ্চিস্সতীতি মযি এৱং কথেন্তে সমণো গোতমো কিঞ্চি কথেস্সতি, এৱং মে ৱচনমত্তম্পি ন লদ্ধন্তি অযং গৰহা মুচ্চিস্সতীতি. পণ্ডিতাতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতা. ধীৰাতি ধিতিসম্পন্না. ব্যত্তাতি পৰৱাদমদ্দনসমত্থেন ৱেয্যত্তিযেন সমন্নাগতা. বহুস্সুতাতি বাহুসচ্চৱন্তো. ৱাদিনোতি ৱাদিমগ্গকুসলা. সম্মতাতি বহুনো জনস্স সাধুসম্মতা. পণ্ডিতাদিআকাৰপৰিচ্ছেদন্তি তেসং তেৱিজ্জানং পণ্ডিতাকাৰাদিআকাৰপৰিচ্ছেদং. আকাৰসদ্দো কাৰণপৰিযাযো, পৰিচ্ছেদসদ্দো পৰিমাণত্থোতি আহ ‘‘এত্তকেন কাৰণেনা’’তি.
যথাতি যেনাকাৰেন, যেন কাৰণেনাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘যথাতি কাৰণৱচন’’ন্তি. ‘‘দ্ৱীহিপি পক্খেহী’’তি ৱত্ৱা তে পক্খে সৰূপতো দস্সেন্তো ‘‘মাতিতো চ পিতিতো চা’’তি আহ. তেসং পক্খানং ৱসেনস্স সুজাততং দস্সেতুং ‘‘যস্স মাতা’’তিআদি ৱুত্তং. জনকজনিকাভাৱেন ৱিনাপি লোকে মাতাপিতুসমঞ্ঞা দিস্সতি, ইধ পন সা ওৰসপুত্তৱসেনেৱ ইচ্ছিতাতি দস্সেতুং ‘‘সংসুদ্ধগহণিকো’’তি ৱুত্তং. গব্ভং গণ্হাতি ধাৰেতীতি গহণী, গব্ভাসযসঞ্ঞিতো মাতুকুচ্ছিপ্পদেসো. যথাভুত্তস্স আহাৰস্স ৱিপাচনৱসেন গণ্হনতো অছড্ডনতো গহণী, কম্মজতেজোধাতু.
পিতা চ মাতা চ পিতৰো, পিতূনং পিতৰো পিতামহা, তেসং যুগো পিতামহযুগো, তস্মা ‘‘যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা পিতামহদ্ৱন্দা’’তি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অট্ঠকথাযং পন দ্ৱন্দং অগ্গহেত্ৱা ‘‘যুগন্তি আযুপ্পমাণং ৱুচ্চতী’’তি ৱুত্তং. যুগ-সদ্দস্স চ অত্থকথা দস্সিতা ‘‘পিতামহোযেৱ পিতামহযুগ’’ন্তি. পুব্বপুৰিসাতি পুৰিসগ্গহণঞ্চেত্থ উক্কট্ঠনিদ্দেসৱসেন কতন্তি দট্ঠব্বং. এৱঞ্হি ‘‘মাতিতো’’তি পাড়িৱচনং সমত্থিতং হোতি. অক্খিত্তোতি অক্খেপো. অনৱক্খিত্তোতি সদ্ধথালিপাকাদীসু অনৱক্খিত্তো ন ছড্ডিতো. জাতিৱাদেনাতি হেতুম্হি কৰণৱচনন্তি দস্সেতুং ‘‘কেন কাৰণেনা’’তিআদি ৱুত্তং. এত্থ চ ‘‘উভতো…পে… পিতামহযুগা’’তি এতেন ব্ৰাহ্মণস্স যোনিদোসাভাৱো দস্সিতো সংসুদ্ধগহণিকতাকিত্তনতো. ‘‘অক্খিত্তো’’তি ইমিনা কিৰিযাপৰাধাভাৱো. সংসুদ্ধজাতিকাপি হি সত্তা কিৰিযাপৰাধেন খেপং পাপুণন্তি. ‘‘অনুপক্কুট্ঠো’’তি ইমিনা অযুত্তসংসগ্গাভাৱো. অযুত্তসংসগ্গঞ্হি পটিচ্চ সত্তা সুদ্ধজাতিকা কিৰিযাপৰাধৰহিতাপি অক্কোসং লভন্তি.
তন্তি গৰহাৱচনং. মন্তে পৰিৱত্তেতীতি ৱেদে সজ্ঝাযতি, পৰিযাপুণাতীতি অত্থো. মন্তে ধাৰেতীতি যথাঅধীতে মন্তে অসম্মুট্ঠে কত্ৱা হদযে ঠপেতি.
ওট্ঠপহতকৰণৱসেনাতি অত্থাৱধাৰণৱসেন. সনিঘণ্ডুকেটুভানন্তি এত্থ ৱচনীযৱাচকভাৱেন অত্থং সদ্দঞ্চ খণ্ডতি ভিন্দতি ৱিভজ্জ দস্সেতীতি নিখণ্ডু, সো এৱ ইধ খ-কাৰস্স ঘ-কাৰং কত্ৱা ‘‘নিঘণ্ডূ’’তি ৱুত্তো. কিটতি গমেতি কিৰিযাদিৱিভাগং, তং ৱা অনৱসেসপৰিযাদানতো গমেন্তো পূৰেতীতি কেটুভং. ৱেৱচনপ্পকাসকন্তি পৰিযাযসদ্দদীপকং, একেকস্স অত্থস্স অনেকপৰিযাযৱচনৱিভাৱকন্তি অত্থো. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং অনেকেসম্পি অত্থানং একসদ্দৱচনীযতাৱিভাৱনৱসেনপি তস্স গন্থস্স পৱত্তত্তা. ৱচীভেদাদিলক্খণা কিৰিযা কপ্পীযতি ৱিকপ্পীযতি এতেনাতি কিৰিযাকপ্পো, সো পন ৱণ্ণপদসম্বন্ধপদত্থাদিৱিভাগতো বহুকপ্পোতি আহ ‘‘কিৰিযাকপ্পৱিকপ্পো’’তি. ইদঞ্চ মূলকিৰিযাকপ্পগন্থং সন্ধায ৱুত্তং. সো হি মহাৱিসযো সতসহস্সপৰিমাণো নমাচৰিযাদিপ্পকৰণং. ঠানকৰণাদিৱিভাগতো নিব্বচনৱিভাগতো চ অক্খৰা পভেদীযন্তি এতেহীতি অক্খৰপ্পভেদা, সিক্খানিৰুত্তিযো. এতেসন্তি চতুন্নং ৱেদানং.
পদন্তি চতুব্বিধং, পঞ্চৱিধং ৱা পদং, তং পদং কাযতীতি পদকো, তেযেৱ ৱা ৱেদে পদসো কাযতীতি পদকো. তদৱসেসন্তি ৱুত্তাৱসেসং ৱাক্যং. এত্তাৱতা সদ্দব্যাকৰণং ৱত্ৱা পুন ‘‘ব্যাকৰণ’’ন্তি অত্থব্যাকৰণমাহ. তং তং সদ্দং তদত্থঞ্চ ব্যাকৰোতি ব্যাচিক্খতি এতেনাতি ব্যাকৰণং, সদ্দসত্থং. আযতিং হিতং তেন লোকো ন যততি ন ঈহতীতি লোকাযতং. তঞ্হি গন্থং নিস্সায সত্তা পুঞ্ঞকিৰিযায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেন্তি.
অসীতি মহাসাৱকাতি অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো, ৱপ্পো, ভদ্দিযো, মহানামো, অস্সজি, নাড়কো, যসো, ৱিমলো, সুবাহু, পুণ্ণজি, গৱম্পতি, উৰুৱেলকস্সপো, নদীকস্সপো, গযাকস্সপো, সাৰিপুত্তো, মহামোগ্গল্লানো, মহাকস্সপো, মহাকচ্চানো, মহাকোট্ঠিকো, মহাকপ্পিনো, মহাচুন্দো, অনুৰুদ্ধো, কঙ্খাৰেৱতো, আনন্দো, নন্দকো, ভগু, নন্দিযো, কিমিলো, ভদ্দিযো, ৰাহুলো, সীৱলি, উপালি, দব্বো, উপসেনো, খদিৰৱনিযৰেৱতো, পুণ্ণো মন্তানিপুত্তো, পুণ্ণো সুনাপৰন্তকো, সোণো কুটিকণ্ণো, সোণো কোড়িৱিসো, ৰাধো, সুভূতি, অঙ্গুলিমালো, ৱক্কলি, কাড়ুদাযী, মহাউদাযী, পিলিন্দৱচ্ছো, সোভিতো, কুমাৰকস্সপো, ৰট্ঠপালো, ৱঙ্গীসো, সভিযো, সেলো, উপৱাণো, মেঘিযো, সাগতো, নাগিতো, লকুণ্ডকভদ্দিযো, পিণ্ডোলো ভাৰদ্ৱাজো, মহাপন্থকো, চূড়পন্থকো, বাকুলো, কুণ্ডধানো, দাৰুচীৰিযো, যসোজো, অজিতো, তিস্সমেত্তেয্যো, পুণ্ণকো, মেত্তগু, ধোতকো, উপসীৱো, নন্দো, হেমকো, তোদেয্যো, কপ্পো, জতুকণ্ণী, ভদ্ৰাৱুধো, উদযো, পোসলো, মোঘৰাজা, পিঙ্গিযোতি এতে অসীতি মহাসাৱকা নাম.
কস্মা পনেতে এৱ থেৰা ‘‘মহাসাৱকা’’তি ৱুচ্চন্তীতি? অভিনীহাৰস্স মহন্তভাৱতো. তথা হি দ্ৱে অগ্গসাৱকাপি মহাসাৱকেসু অন্তোগধা. তে হি সাৱকপাৰমিঞাণস্স মত্থকপ্পত্তিযা সাৱকেসু অগ্গধম্মাধিগমেন অগ্গট্ঠানে ঠিতাপি অভিনীহাৰমহন্ততাসামঞ্ঞেন ‘‘মহাসাৱকা’’তিপি ৱুচ্চন্তি, ইতৰে পন পকতিসাৱকেহি সাতিসযং মহাভিনীহাৰা. তথা হি তে পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে কতপণিধানা, ততো এৱ সাতিসযং অভিঞ্ঞাসমাপত্তীসু ৱসিনো পভিন্নপ্পটিসম্ভিদা চ. কামং সব্বেপি অৰহন্তো সীলৱিসুদ্ধিআদিকে সম্পাদেত্ৱা চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৱেত্ৱা মগ্গপ্পটিপাটিযা অনৱসেসতো কিলেসে খেপেত্ৱা অগ্গফলে পতিট্ঠহন্তি, তথাপি যথা সদ্ধাৱিমুত্ততো দিট্ঠিপ্পত্তস্স, পঞ্ঞাৱিমুত্ততো চ উভতোভাগৱিমুত্তস্স পুব্বভাগভাৱনাৱিসেসসিদ্ধো মগ্গভাৱনাৱিসেসো, এৱং অভিনীহাৰমহন্তত্তপুব্বযোগমহন্তত্তা হি সসন্তানে সাতিসযস্স গুণৱিসেসস্স নিপ্ফাদিতত্তা সীলাদীহি গুণেহি মহন্তা সাৱকাতি মহাসাৱকা. তেসুযেৱ পন যে বোধিপক্খিযধম্মেসু পামোক্খভাৱেন ধুৰভূতানং সম্মাদিট্ঠিসঙ্কপ্পাদীনং সাতিসযং কিচ্চানুভাৱনিপ্ফত্তিযা কাৰণভূতায তজ্জাভিনীহাৰাভিনীহটায সক্কচ্চং নিৰন্তৰং চিৰকালসম্ভাৱিতায সম্মাপটিপত্তিযা যথাক্কমং পঞ্ঞায সমাধিস্মিঞ্চ উক্কট্ঠপাৰমিপ্পত্তিযা সৱিসেসং সব্বগুণেহি অগ্গভাৱে ঠিতা, তে সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা. ইতৰে অট্ঠসত্ততি থেৰা সাৱকপাৰমিযা মত্থকে সব্বসাৱকানং অগ্গভাৱেন অট্ঠিতত্তা ‘‘মহাসাৱকা’’ইচ্চেৱ ৱুচ্চন্তি. পকতিসাৱকা পন অভিনীহাৰমহন্তত্তাভাৱতো পুব্বযোগমহন্তত্তাভাৱতো চ ‘‘সত্থুসাৱকা’’ইচ্চেৱ ৱুচ্চন্তি. তে পন অগ্গসাৱকা ৱিয মহাসাৱকা ৱিয চ ন পৰিমিতা, অথ খো অনেকসতা অনেকসহস্সা.
ৱযতীতি ৱযো, আদিমজ্ঝপৰিযোসানেসু কত্থচি অপৰিকিলমন্তো অৱিত্থাযন্তো তে গন্থে সন্তানেতি পণেতীতি অত্থো. দ্ৱে পটিসেধা পকতিং গমেন্তীতি দস্সেতুং ‘‘অৱযো ন হোতী’’তি ৱত্ৱা তত্থ অৱযং দস্সেতুং ‘‘অৱযো নাম…পে… ন সক্কোতী’’তি ৱুত্তং.
ইধাতি ইমস্মিং সুত্তে. এতন্তি ‘‘ৱিৱিচ্চেৱ কামেহী’’তিআদিৱচনং. ততিযৱিজ্জাধিগমায পটিপত্তিক্কমো ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৭০) সাতিসযং ৱিত্থাৰিতো, তথা ইধ অৱত্তুকামতায ভযভেৰৱসুত্তাদীসু (ম. নি. ১.৩৪ আদযো) ৱিয সঙ্খেপতো চ ৱত্তুকামতায ‘‘দ্ৱিন্নং ৱিজ্জান’’মিচ্চেৱ ৱুত্তং.
ৱিজ্জাতি পুব্বেনিৱাসপ্পটিচ্ছাদকস্স মোহক্খন্ধস্স ৱিজ্জনট্ঠেনপি ৱিজ্জা. মোহো পটিচ্ছাদকট্ঠেন তমোতি ৱুচ্চতি তমো ৱিযাতি কত্ৱা. কাতব্বতো কৰণং, ওভাসোৱ কৰণং ওভাসকৰণং, অত্তনো পচ্চযেহি ওভাসভাৱেন নিব্বত্তেতব্বট্ঠেনাতি অত্থো. অযং অত্থোতি অযমেৱ অধিপ্পেতত্থো. পসংসাৱচনন্তি তস্সেৱ অত্থস্স থোমনাৱচনং পটিপক্খৱিধমনপৱত্তিৱিসেসানং বোধনতো. যোজনাতি পসংসাৱসেন ৱুত্তপদানং অত্থদস্সনৱসেন ৱুত্তপদস্স চ যোজনা. অৱিজ্জা ৱিহতাতি এতেন ৱিজ্জনট্ঠেন ৱিজ্জাতি অযম্পি অত্থো দীপিতোতি দট্ঠব্বং. যস্মা ৱিজ্জা উপ্পন্নাতি এতেন ৱিজ্জাপটিপক্খা অৱিজ্জা, পটিপক্খতা চস্সা পহাতব্বভাৱেন ৱিজ্জায চ পহাযকভাৱেনাতি দস্সেতি. ইতৰস্মিম্পি পদদ্ৱযেতি ‘‘তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো’’তি পদদ্ৱযেপি. এসেৱ নযোতি যথাৱুত্তযোজনং অতিদিসতি. তত্থাযং যোজনা – এৱং অধিগতৱিজ্জস্স তমো ৱিহতো ৱিদ্ধস্তো. কস্মা? যস্মা আলোকো উপ্পন্নো ঞাণালোকো পাতুভূতোতি. পেসিতত্তস্সাতি যথাধিপ্পেতত্থসিদ্ধিপ্পত্তিং ৱিস্সট্ঠচিত্তস্স, পঠমৱিজ্জাধিগমায পেসিতচিত্তস্সাতি ৱুত্তং হোতি.
ৱিপস্সনাপাদকন্তি ইমিনা তস্স ঝানচিত্তস্স নিব্বেধভাগিযতমাহ. ৱিপস্সনা তিৱিধা ৱিপস্সকপুগ্গলভেদেন. মহাবোধিসত্তানঞ্হি পচ্চেকবোধিসত্তানঞ্চ ৱিপস্সনা চিন্তামযঞাণসংৱড্ঢিতত্তা সযম্ভুঞাণভূতা, ইতৰেসং সুতমযঞাণসংৱড্ঢিতত্তা পৰোপদেসসম্ভূতা. সা ‘‘ঠপেত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং অৱসেসৰূপাৰূপজ্ঝানানং অঞ্ঞতৰতো ৱুট্ঠাযা’’তিআদিনা অনেকধা অৰূপমুখৱসেন চতুধাতুৱৱত্থানে ৱুত্তানং তেসং তেসং ধাতুপৰিগ্গহমুখানং অঞ্ঞতৰমুখৱসেন চ অনেকধাৱ ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৩০৬) নানানযতো ৱিভাৱিতা. মহাবোধিসত্তানং পন চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সমুখেন পভেদগমনতো নানানযং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসন্নিস্সযস্স অৰিযমগ্গঞাণস্স অধিট্ঠানভূতং পুব্বভাগঞাণগব্ভং গণ্হাপেন্তং পৰিপাকং গচ্ছন্তং পৰমগম্ভীৰং সণ্হসুখুমতৰং অনঞ্ঞসাধাৰণং ৱিপস্সনাঞাণং হোতি, যং অট্ঠকথাসু ‘‘মহাৱজিৰঞাণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. যস্স চ পৱত্তিৱিভাগেন চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সপ্পভেদস্স পাদকভাৱেন সমাপজ্জিযমানা চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা দেৱসিকং সত্থু ৱড়ঞ্জনকসমাপত্তিযো ৱুচ্চন্তি, স্ৱাযং বুদ্ধানং ৱিপস্সনাচাৰো পৰমত্থমঞ্জূসাযং ৱিসুদ্ধিমগ্গসংৱণ্ণনাযং (ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ১.১৪৪) দস্সিতো, অত্থিকেহি ততো গহেতব্বোতি. ইধ পন সাৱকানং ৱিপস্সনাচাৰং সন্ধায ‘‘ৱিপস্সনাপাদক’’ন্তি ৱুত্তং.
কামং হেট্ঠিমমগ্গঞাণানিপি আসৱানং খেপনঞাণানি এৱ, অনৱসেসতো পন তেসং খেপনং অগ্গমগ্গঞাণেনেৱাতি আহ ‘‘অৰহত্তমগ্গঞাণত্থাযা’’তি. আসৱৱিনাসনতোতি আসৱানং নিস্সেসং সমুচ্ছিন্দনতো. আসৱানং খযে ঞাণং আসৱক্খযঞাণন্তি দস্সেন্তো ‘‘তত্ৰ চেতং ঞাণ’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘খযে’’তি আধাৰে ভুম্মং, ন ৱিসযেতি দস্সেন্তো ‘‘তত্থ পৰিযাপন্নত্তা’’তি আহ. অভিনীহৰতীতি অভিমুখং নীহৰতি, যথা মগ্গাভিসমযো হোতি, সৱনং তদভিমুখং পৱত্তেতি. ইদং দুক্খন্তি দুক্খস্স অৰিযসচ্চস্স তদা ভিক্খুনা পচ্চক্খতো গহিতভাৱদস্সনং. এত্তকং দুক্খন্তি তস্স পৰিচ্ছিজ্জ গহিতভাৱদস্সনং. ন ইতো ভিয্যোতি তস্স অনৱসেসতো গহিতভাৱদস্সনং. তেনাহ ‘‘সব্বম্পি দুক্খসচ্চ’’ন্তিআদি. সৰসলক্খণপটিৱেধেনাতি সভাৱসঙ্খাতস্স লক্খণস্স অসম্মোহতো পটিৱিজ্ঝনেন. অসম্মোহপটিৱেধোতি চ যথা তস্মিং ঞাণে পৱত্তে পচ্ছা দুক্খসচ্চস্স সৰূপাদিপৰিচ্ছেদে সম্মোহো ন হোতি, তথা পৱত্তি. তেনেৱাহ ‘‘যথাভূতং পজানাতী’’তি. দুক্খং সমুদেতি এতস্মাতি দুক্খসমুদযো. যং ঠানং পত্ৱাতি যং নিব্বানং মগ্গস্স আৰম্মণপচ্চযট্ঠেন কাৰণভূতং আগম্ম. পত্ৱাতি চ তদুভযৱতো পুগ্গলস্স পৱত্তিযাতি কত্ৱা ৱুত্তং. পত্ৱাতি ৱা পাপুণনহেতু. অপ্পৱত্তিন্তি অপ্পৱত্তিনিমিত্তং. তে ৱা ন পৱত্তন্তি এত্থাতি অপ্পৱত্তি, নিব্বানং. তস্সাতি দুক্খনিৰোধস্স. সম্পাপকন্তি সচ্ছিকিৰিযাৱসেন সম্মদেৱ পাপকং.
কিলেসৱসেনাতি আসৱসঙ্খাতকিলেসৱসেন. যস্মা আসৱানং দুক্খসচ্চপৰিযাযো তপ্পৰিযাপন্নত্তা সেসসচ্চানঞ্চ তংসমুদযাদিপৰিযাযো অত্থি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘পৰিযাযতো’’তি. দস্সেন্তো সচ্চানীতি যোজনা. আসৱানঞ্চেত্থ গহণং ‘‘আসৱানং খযঞাণাযা’’তি আৰদ্ধত্তা. তথা হি ‘‘কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতী’’তিআদিনা আসৱৱিমুত্তিসীসেনেৱ সব্বকিলেসৱিমুত্তি ৱুত্তা. ‘‘ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং পজানাতী’’তিআদিনা মিস্সকমগ্গো ইধ কথিতোতি ‘‘সহ ৱিপস্সনায কোটিপ্পত্তং মগ্গং কথেসী’’তি ৱুত্তং. জানতো পস্সতোতি ইমিনা পৰিঞ্ঞাসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাভিসমযা ৱুত্তা. ৱিমুচ্চতীতি ইমিনা পহানাভিসমযো ৱুত্তোতি আহ ‘‘ইমিনা মগ্গক্খণং দস্সেতী’’তি. জানতো পস্সতোতি ৱা হেতুনিদ্দেসো. যং জাননহেতু কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতীতি যোজনা. ধম্মানঞ্হি সমানকালিকানম্পি পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নতা সহজাতকোটিযা লব্ভতি. ভৱাসৱগ্গহণেনেৱ এত্থ ভৱৰাগস্স ৱিয ভৱদিট্ঠিযাপি সমৱৰোধোতি দিট্ঠাসৱস্সপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো.
খীণা জাতীতিআদীহি পদেহি. তস্সাতি পচ্চৱেক্খণঞাণস্স. ভূমিন্তি পৱত্তিট্ঠানং. যেনাধিপ্পাযেন ‘‘কতমা পনস্সা’’তিআদিনা চোদনা কতা, তং ৱিৱৰন্তো ‘‘ন তাৱস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ ন তাৱস্স অতীতা জাতি খীণা মগ্গভাৱনাযাতি অধিপ্পাযো. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘পুব্বেৱ খীণত্তা’’তি. ন অনাগতা অস্স জাতি খীণাতি যোজনা. ন অনাগতাতি চ অনাগতভাৱসামঞ্ঞং গহেত্ৱা লেসেন চোদেতি. তেনাহ ‘‘অনাগতে ৱাযামাভাৱতো’’তি. অনাগতৱিসেসো পনেত্থ অধিপ্পেতো, তস্স খেপনে ৱাযামো লব্ভতেৱ. তেনাহ ‘‘যা পন মগ্গস্সা’’তিআদি. একচতুপঞ্চৱোকাৰভৱেসূতি ভৱত্তযগ্গহণং ৱুত্তনযেন অনৱসেসতো জাতিযা খীণভাৱদস্সনত্থং. তন্তি যথাৱুত্তং জাতিং. সোতি খীণাসৱো ভিক্খু.
ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো নাম ইধ মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স নিব্বত্তনমেৱাতি আহ ‘‘পৰিৱুত্থ’’ন্তি. সম্মাদিট্ঠিযা চতূসু সচ্চেসু পৰিঞ্ঞাদিকিচ্চসাধনৱসেন পৱত্তমানায সম্মাসঙ্কপ্পাদীনম্পি দুক্খসচ্চে পৰিঞ্ঞাভিসমযানুগুণা পৱত্তি, ইতৰেসু চ সচ্চেসু নেসং পহানাভিসমযাদিৱসেন পৱত্তি পাকটা এৱ. তেন ৱুত্তং ‘‘চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাভিসমযৱসেনা’’তি. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযোতি আদি-সদ্দেন সত্তসেখং সঙ্গণ্হাতি.
ইত্থত্তাযাতি ইমে পকাৰা ইত্থং, তব্ভাৱো ইত্থত্তং, তদত্থন্তি ৱুত্তং হোতি. তে পন পকাৰা অৰিযমগ্গব্যাপাৰভূতা পৰিঞ্ঞাদযো ইধাধিপ্পেতাতি আহ ‘‘এৱংসোড়সৱিধকিচ্চভাৱাযা’’তি. তে হি মগ্গং পচ্চৱেক্খতো মগ্গানুভাৱেন পাকটা হুত্ৱা উপট্ঠহন্তি, পৰিঞ্ঞাদীসু চ পহানমেৱ পধানং তদত্থত্তা ইতৰেসন্তি আহ ‘‘কিলেসক্খযায ৱা’’তি. পহীনকিলেসপচ্চৱেক্খণৱসেন ৱা এতং ৱুত্তং. দুতিযৱিকপ্পে ইত্থত্তাযাতি নিস্সক্কে সম্পদানৱচনন্তি আহ ‘‘ইত্থভাৱতো’’তি. অপৰন্তি অনাগতং. ইমে পন চৰিমকত্তভাৱসঙ্খাতা পঞ্চক্খন্ধা. পৰিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তীতি এতেন তেসং অপ্পতিট্ঠতং দস্সেতি. অপৰিঞ্ঞামূলকা হি পতিট্ঠা. যথাহ ‘‘কবড়ীকাৰে চে, ভিক্খৱে, আহাৰে অত্থি ৰাগো, অত্থি নন্দী, অত্থি তণ্হা, পতিট্ঠিতং তত্থ ৱিঞ্ঞাণং ৱিৰুড়্হ’’ন্তিআদি (সং. নি. ২.৬৪; কথা. ২৯৬; মহানি. ৭). তেনেৱাহ – ‘‘ছিন্নমূলকা ৰুক্খা ৱিযা’’তিআদি.
যস্সাতি পুথুজ্জনস্স. তস্স হি সীলং কদাচি ৱড্ঢতি, কদাচি হাযতি. সেক্খাপি পন সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনোৱ, অসেক্খেসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. তেনাহ ‘‘খীণাসৱস্সা’’তিআদি. ৱসিপ্পত্তন্তি ৱসীভাৱপ্পত্তং. সুট্ঠু সমাহিতন্তি অগ্গফলসমাধিনা সম্মদেৱ সমাহিতং. ধিতিসম্পন্নন্তি অগ্গফলধিতিযা সমন্নাগতং. মচ্চুং জহিত্ৱা ঠিতন্তি আযতিং পুনব্ভৱাভাৱতো ৱুত্তং. কথং পুনব্ভৱাভাৱোতি আহ ‘‘সব্বে পাপধম্মে পজহিত্ৱা ঠিত’’ন্তি. সব্বস্সপি ঞেয্যধম্মস্স চতুসচ্চন্তোগধত্তা ৱুত্তং ‘‘বুদ্ধন্তি চতুসচ্চবুদ্ধ’’ন্তি. বুদ্ধসাৱকাতি সাৱকবুদ্ধা নমস্সন্তি, পগেৱ ইতৰা পজা. ইতৰা হি পজা সাৱকেপি নমস্সন্তি. ইতি এত্তকেন ঠানেন সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৱসেন গাথানং অত্থং ৱত্ৱা ইদানি সাৱকস্সপি ৱসেন অত্থং যোজেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘অথ ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. সাৱকোপি গোতমো মুখনিব্বত্তেন সম্পত্তেন সম্বন্ধেন, যতো সব্বেপি অৰিযসাৱকা ভগৱতো ওৰসপুত্তাতি ৱুচ্চন্তীতি.
নিৱুস্সতীতি নিৱাসো, নিৱুত্থো খন্ধসন্তানোতি আহ ‘‘নিৱুত্থক্খন্ধপৰম্পৰ’’ন্তি. অৱেতি, অৱেদীতি পাঠদ্ৱযেনপি পুব্বেনিৱাসঞাণস্স কিচ্চসিদ্ধিংযেৱ দস্সেতি. একত্তকাযএকত্তসঞ্ঞিভাৱসামঞ্ঞতো ৱেহপ্ফলাপি এত্থেৱ সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি ‘‘ছ কামাৱচৰে, নৱ ব্ৰহ্মলোকে’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. ইতৰে পন অপচুৰভাৱতো ন ৱুত্তা. একচ্চানং অৱিসযভাৱতো চ অৱচনং দট্ঠব্বং. জাতি খীযতি এতেনাতি জাতিক্খযো, অৰহত্তন্তি আহ ‘‘অৰহত্তং পত্তো’’তি. ‘‘অভিঞ্ঞাযা’’তি ৱত্তব্বে যকাৰলোপেন ‘‘অভিঞ্ঞা’’তি নিদ্দেসো কতোতি আহ ‘‘জানিত্ৱা’’তি. কিচ্চৱোসানেনাতি চতূহি মগ্গেহি কত্তব্বস্স সোড়সৱিধস্স কিচ্চস্স পৰিযোসানেন. ৱোসিতোতি পৰিযোসিতো, নিট্ঠিতোতি অত্থো. মোনেয্যেন সমন্নাগতোতি কাযমোনেয্যাদীহি সমন্নাগতো. লপিতং লপতীতি লপিতলাপনো. অত্তপচ্চক্খতো ঞত্ৱাতি ইমিনা তেসং ৱিজ্জানং পটিলদ্ধভাৱং দীপেতি.
তিকণ্ণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.