৬. দেৱদূতসুত্তৱণ্ণনা
৩৬. ছট্ঠে দেৱদূতানীতি লিঙ্গৱিপল্লাসং কত্ৱা ৱুত্তন্তি আহ ‘‘দেৱদূতা’’তি, উভযলিঙ্গং ৱা এতং পদং, তস্মা নপুংসকলিঙ্গৱসেন পাড়িযং ৱুত্তস্স পুল্লিঙ্গৱসেন অত্থদস্সনং কতং. দেৱোতি মচ্চূতি অভিভৱনট্ঠেন সত্তানং অত্তনো ৱসে ৱত্তাপনতো মচ্চুৰাজা ‘‘দেৱো’’তি ৱুচ্চতি. যথা হি দেৱো পকতিসত্তে অভিভৱতি, এৱং মচ্চু সব্বসত্তে অভিভৱতি, তস্মা দেৱো ৱিযাতি দেৱো. ‘‘তস্স দূতা’’তি ৱত্ৱা ইদানিস্স দূতে তেসং দূতভাৱঞ্চ ৱিভাৱেতুং ‘‘জিণ্ণব্যাধিমতা হী’’তিআদি ৱুত্তং. তেন চোদনত্থেন দেৱস্স দূতা ৱিযাতি দেৱদূতাতি দস্সেতি. ‘‘অহং অসুকং পমদ্দিতুং আগমিস্সামি, তুৱং তস্স কেসে গহেত্ৱা মা ৱিস্সজ্জেহী’’তি মচ্চুদেৱস্স আণাকৰা দূতা ৱিযাতি হি দূতাতি ৱুচ্চন্তি.
ইদানি সদ্ধাতব্বট্ঠেন দেৱা ৱিয দূতাতি দেৱদূতাতি দস্সেন্তো ‘‘দেৱা ৱিয দূতা’’তিআদিমাহ. তত্থ অলঙ্কতপ্পটিযত্তাযাতি ইদং অত্তনো দিব্বানুভাৱং আৱিকত্ৱা ঠিতাযাতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. দেৱতায ব্যাকৰণসদিসমেৱ হোতি ন চিৰস্সেৱ জৰাব্যাধিমৰণস্স সম্ভৱতো. ৱিসুদ্ধিদেৱানন্তি খীণাসৱব্ৰহ্মানং. তে হি চৰিমভৱে বোধিসত্তানং জিণ্ণাদিভেদং দস্সেন্তি, তস্মা অন্তিমভৱিকবোধিসত্তানং ৱিসুদ্ধিদেৱেহি উপট্ঠাপিতভাৱং উপাদায তদঞ্ঞেসম্পি তেহি অনুপট্ঠাপিতানম্পি তথা ৱোহৰিতব্বতা পৰিযাযসিদ্ধাতি ৱেদিতব্বা. দিস্ৱাৱাতি ৱিসুদ্ধিদেৱেহি দস্সিতে দিস্ৱাৱ. ততোযেৱ হি তে ৱিসুদ্ধিদেৱানং দূতা ৱুত্তা.
কস্মা আৰদ্ধন্তি কেৱলং দেৱদূতে এৱ সৰূপতো অদস্সেত্ৱাতি অধিপ্পাযো. দেৱানং দূতানং দস্সনূপাযত্তা তথা ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘দেৱদূতা…পে… সমনুযুঞ্জতী’’তি আহ. তত্থ দেৱদূতা…পে… দস্সনত্থন্তি দেৱদূতানং অনুযুঞ্জনট্ঠানূপগস্স কম্মস্স দস্সনত্থং.
একচ্চে থেৰাতি অন্ধকাদিকে ৱিঞ্ঞাণৱাদিনো চ সন্ধায ৱদতি. নেৰযিকে নিৰযে পালেন্তি ততো নিগ্গন্তুং অপ্পদানৱসেন ৰক্খন্তীতি নিৰযপালা. অথ ৱা নিৰযপালতায নেৰযিকানং নিৰযদুক্খেন পৰিযোনদ্ধায অলং সমত্থাতি নিৰযপালা. তন্তি ‘‘নত্থি নিৰযপালা’’তি ৱচনং. পটিসেধিতমেৱাতি ‘‘অত্থি নিৰযেসু নিৰযপালা অত্থি চ কাৰণিকা’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে (কথা. ৮৬৬) পটিসেধিতমেৱ. যদি নিৰযপালা নাম ন সিযুং, কম্মকাৰণাপি ন ভৱেয্য. সতি হি কাৰণিকে কম্মকাৰণায ভৱিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. এত্থাহ – ‘‘কিং পনেতে নিৰযপালা নেৰযিকা, উদাহু অনেৰযিকা’’তি. কিঞ্চেত্থ – যদি তাৱ নেৰযিকা নিৰযসংৱত্তনিযেন কম্মেন নিব্বত্তা, সযম্পি নিৰযদুক্খং পচ্চনুভৱেয্যুং, তথা সতি অঞ্ঞেসং নেৰযিকানং ঘাতনায অসমত্থা সিযুং, ‘‘ইমে নেৰযিকা ইমে নিৰযপালা’’তি ৱৱত্থানঞ্চ ন সিযা. যে চ যে ঘাতেন্তি, তেহি সমানৰূপবলপ্পমাণেহি ইতৰেসং ভযসন্তাসা ন সিযুং. অথ অনেৰযিকা, নেসং তত্থ কথং সম্ভৱোতি? ৱুচ্চতে – অনেৰযিকা নিৰযপালা অনিৰযগতিসংৱত্তনিযকম্মনিব্বত্তিতো. নিৰযূপপত্তিসংৱত্তনিযকম্মতো হি অঞ্ঞেনেৱ কম্মুনা তে নিব্বত্তন্তি ৰক্খসজাতিকত্তা. তথা হি ৱদন্তি সব্বত্থিৱাদিনো –
‘‘কোধা কুৰূৰকম্মন্তা, পাপাভিৰুচিনো তথা;
দুক্খিতেসু চ নন্দন্তি, জাযন্তি যমৰক্খসা’’তি.
তত্থ যদেকে ৱদন্তি ‘‘যাতনাদুক্খং পটিসংৱেদেয্যুং, অথ ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘাতেয্যু’’ন্তিআদি, তযিদং অসাৰং নিৰযপালানং নেৰযিকভাৱস্সেৱ অভাৱতো. যদিপি অনেৰযিকা নিৰযপালা, অযোমযায পন আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায নিৰযভূমিযা পৰিক্কমমানা কথং দাহদুক্খং নানুভৱন্তীতি? কম্মানুভাৱতো. যথা হি ইদ্ধিমন্তো চেতোৱসিপ্পত্তা মহামোগ্গল্লানাদযো নেৰযিকে অনুকম্পন্তা ইদ্ধিবলেন নিৰযভূমিং উপগতা দাহদুক্খেন ন বাধীযন্তি, এৱং সম্পদমিদং দট্ঠব্বং.
ইদ্ধিৱিসযস্স অচিন্তেয্যভাৱতোতি চে? ইদম্পি তংসমানং কম্মৱিপাকস্স অচিন্তেয্যভাৱতো. তথাৰূপেন হি কম্মুনা তে নিব্বত্তা যথা নিৰযদুক্খেন অবাধিতা এৱ হুত্ৱা নেৰযিকে ঘাতেন্তি, ন চেত্তকেন বাহিৰৱিসযাভাৱো যুজ্জতি ইট্ঠানিট্ঠতায পচ্চেকং দ্ৱাৰপুৰিসেসুপি ৱিভত্তসভাৱত্তা. তথা হি একচ্চস্স দ্ৱাৰস্স পুৰিসস্স চ ইট্ঠং একচ্চস্স অনিট্ঠং, একচ্চস্স চ অনিট্ঠং একচ্চস্স ইট্ঠং হোতি. এৱঞ্চ কত্ৱা যদেকে ৱদন্তি ‘‘নত্থি কম্মৱসেন তেজসা পৰূপতাপন’’ন্তিআদি, তদপাহতং হোতি. যং পন ৱদন্তি ‘‘অনেৰযিকানং তেসং কথং তত্থ সম্ভৱো’’তি নিৰযে নেৰযিকানং যাতনাসব্ভাৱভাৱতো. নেৰযিকসত্তযাতনাযোগ্গঞ্হি অত্তভাৱং নিব্বত্তেন্তং কম্মং তাদিসনিকন্তি ৱিনামিতং নিৰযট্ঠানে এৱ নিব্বত্তেতি. তে হি নেৰযিকেহি অধিকতৰবলাৰোহপৰিণাহা অতিৱিয ভযানকদস্সনা কুৰূৰতৰপযোগা চ হোন্তি. এতেনেৱ তত্থ নেৰযিকানং ৱিবাধককাকসুনখাদীনম্পি নিব্বত্তিযা অত্থিভাৱো সংৱণ্ণিতোতি দট্ঠব্বো.
কথমঞ্ঞগতিকেহি অঞ্ঞগতিকবাধনন্তি চ ন ৱত্তব্বং অঞ্ঞত্থাপি তথা দস্সনতো. যং পনেকে ৱদন্তি ‘‘অসত্তসভাৱা এৱ নিৰযে নিৰযপালা নিৰযে সুনখাদযো চা’’তি, তম্পেতেসং মতিমত্তং অঞ্ঞত্থ তথা অদস্সনতো. ন হি কাচি অত্থি তাদিসী ধম্মপ্পৱত্তি, যা অসত্তসভাৱা, সম্পতিসত্তেহি অপ্পযোজিতা চ অত্থকিচ্চং সাধেন্তী দিট্ঠপুব্বা. পেতানং পানীযনিৱাৰকানং দণ্ডাদিহত্থানঞ্চ পুৰিসানং সব্ভাৱে অসত্তভাৱে চ ৱিসেসকাৰণং নত্থীতি তাদিসানং সব্ভাৱে কিং পাপকানং ৱত্তব্বং. সুপিনোপঘাতোপি অত্থকিচ্চসমত্থতায অপ্পমাণং দস্সনাদিমত্তেনপি তদত্থসিদ্ধিতো. তথা হি সুপিনে আহাৰূপভোগাদিনা ন অত্থসিদ্ধি, ইদ্ধিনিম্মানৰূপং পনেত্থ লদ্ধপৰিহাৰং ইদ্ধিৱিসযস্স অচিন্তেয্যভাৱতো. ইধাপি কম্মৱিপাকস্স অচিন্তেয্যভাৱতোতি চে? তং ন, অসিদ্ধত্তা. নেৰযিকানং কম্মৱিপাকো নিৰযপালাতি সিদ্ধমেত্তং, ৱুত্তনযেন পাড়িতো চ তেসং সত্তভাৱো এৱ সিদ্ধো. সক্কা হি ৱত্তুং সত্তসঙ্খাতা নিৰযপালসঞ্ঞিতা ধম্মপ্পৱত্তি সাভিসন্ধিকপৰূপঘাতি অত্থকিচ্চসব্ভাৱতো ওজাহাৰাদি ৰক্খসসন্ততি ৱিয. অভিসন্ধিপুব্বকতা চেত্থ ন সক্কা পটিক্খিপিতুং তথা তথা অভিসন্ধিযা ঘাতনতো. ততো এৱ ন সঙ্ঘাতপব্বতেহি অনেকন্তিকতা. যে পন ৱদন্তি ‘‘ভূতৱিসেসা এৱ তে ৱণ্ণসণ্ঠানাদিৱিসেসৱন্তো ভেৰৱাকাৰা নৰকপালাতি সমঞ্ঞং লভন্তী’’তি, তদসিদ্ধং উজুকমেৱ পাড়িযং ‘‘অত্থি নিৰযে নিৰযপালা’’তি ৱাদস্স পতিট্ঠাপিতত্তা.
অপিচ যথা অৰিযৱিনযে নৰকপালানং ভূতমত্ততা অসিদ্ধা, তথা পঞ্ঞত্তিমত্তৱাদিনোপি ভূতমত্ততা অসিদ্ধা সব্বসো ৰূপধম্মানং অত্থিভাৱস্সেৱ অপ্পটিজাননতো. ন হি তস্স ভূতানি নাম পৰমত্থতো সন্তি. যদি পৰমত্থং গহেত্ৱা ৱোহৰতি, অথ কস্মা চক্খুৰূপাদীনি পটিক্খিপতীতি? তিট্ঠতেসা অনৱট্ঠিততক্কানং অপ্পহীনৱিপল্লাসানং ৱাদৱীমংসা. এৱং অত্থেৱ নিৰযে নিৰযপালাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. সতি চ নেসং সব্ভাৱে অসতিপি বাহিৰে ৱিসযে নৰকে ৱিয দেসাদিনিযমো হোতীতি ৱাদো ন সিজ্ঝতি, সতি এৱ পন বাহিৰে ৱিসযে দেসাদিনিযমোতি দট্ঠব্বং.
দেৱদূতসৰাপনৱসেন সত্তে যথূপচিতে পুঞ্ঞকম্মে যমেতি নিযমেতীতি যমো. তস্স যমস্স ৱেমানিকপেতানং ৰাজভাৱতো ৰঞ্ঞো. তেনাহ ‘‘যমৰাজা নাম ৱেমানিকপেতৰাজা’’তি. কম্মৱিপাকন্তি অকুসলকম্মৱিপাকং. ৱেমানিকপেতা হি কণ্হসুক্কৱসেন মিস্সকং কম্মং কত্ৱা ৱিনিপাতিকদেৱতা ৱিয সুক্কেন কম্মুনা পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. তথা হি মগ্গফলভাগিনোপি হোন্তি, পৱত্তিযং পন কম্মানুৰূপং কদাচি পুঞ্ঞফলং, কদাচি অপুঞ্ঞফলং পচ্চনুভৱন্তি. যেসং পন অৰিযমগ্গো উপ্পজ্জতি, তেসং মগ্গাধিগমতো পট্ঠায পুঞ্ঞফলমেৱ উপ্পজ্জতীতি দট্ঠব্বং. অপুঞ্ঞফলং পুব্বে ৱিয কটুকং ন হোতি, মনুস্সত্তভাৱে ঠিতানং ৱিয মুদুকমেৱ হোতীতি অপৰে. ধম্মিকো ৰাজাতি এত্থ তস্স ধম্মিকভাৱো ধম্মদেৱপুত্তস্স ৱিয উপ্পত্তিনিযতো ধম্মতাৱসেন ৱেদিতব্বো. দ্ৱাৰেসূতি অৱীচিমহানৰকস্স চতূসু দ্ৱাৰেসু. খীণাসৱা ব্ৰাহ্মণা নাম উক্কট্ঠনিদ্দেসেন.
অনুযোগৱত্তন্তি অনুযোগে কতে ৱত্তিতব্বৱত্তং. আৰোপেন্তোতি কাৰাপেন্তো, অত্তনো পুচ্ছং উদ্দিস্স পটিৱচনং দাপেন্তো পুচ্ছতি. পৰস্স হি অধিপ্পাযং ঞাতুং ইচ্ছন্তো তদুপগং পযোগং কৰোন্তো পুচ্ছতি নাম. লদ্ধিন্তি গাহং. পতিট্ঠাপেন্তোতি তত্থ নিচ্চকালং কাৰাপেন্তো. কাৰণং পুচ্ছন্তোতি যুত্তিং পুচ্ছন্তো. সমনুভাসতীতি যথানুযুত্তমত্থং ৱিভূতং কত্ৱা কথেতি.
জিণ্ণন্তি জৰাপত্তিযা জিণ্ণং. একচ্চো দহৰকালতো পট্ঠায পণ্ডুৰোগাদিনা অভিভূতকাযতায জিণ্ণসদিসো হোতি, অযং ন তথা জৰাপত্তিযা জিণ্ণোতি দস্সেতি. গোপানসী ৱিয ৱঙ্কন্তি ৱঙ্কগোপানসী ৱিয ৱঙ্কং. ন হি ৱঙ্কভাৱস্স নিদস্সনত্থং অৱঙ্কগোপানসী গয্হতি. ভগ্গন্তি ভগ্গসৰীৰং কটিযং ভগ্গকাযত্তা. তেনাহ ‘‘ইমিনাপিস্স ৱঙ্কভাৱমেৱ দীপেতী’’তি. দণ্ডপটিসৰণন্তি ঠানগমনেসু দণ্ডো পটিসৰণং এতস্সাতি দণ্ডপটিসৰণং তেন ৱিনা ৱত্তিতুং অসমত্থত্তা. তেনাহ ‘‘দণ্ডদুতিয’’ন্তি. জৰাতুৰন্তি জৰায পত্থতসংকিলন্তকাযং. সব্বসো কিমিহতং ৱিয মহাখল্লাটং সীসমস্সাতি মহাখল্লাটসীসং. সঞ্জাতৱলিন্তি সমন্ততো জাতৱলিকং. জৰাধম্মোতি জৰাপকতিকো. তেনাহ ‘‘জৰাসভাৱো’’তি. সভাৱো চ নাম তেজোধাতুযা উণ্হতা ৱিয ন কদাচি ৱিগচ্ছতীতি আহ ‘‘অপৰিমুত্তো জৰাযা’’তিআদি.
অত্থতো এৱং ৱদতি নাম, ৱাচায অৱদন্তোপি অত্থাপত্তিতো এৱং ৱদন্তো ৱিয হোতি ৱিঞ্ঞূনন্তি অত্থো. তৰুণো অহোসিং যোব্বনেন সমন্নাগতো. ঊৰূনং বলং এতস্স অত্থীতি ঊৰুবলী. তেন দূৰেপি গমনাগমনলঙ্ঘনাদিসমত্থতং দস্সেতি, বাহুবলীতি পন ইমিনা হত্থেহি কাতব্বকিচ্চসমত্থতং, জৱগ্গহণেন ৱেগসা পৱত্তিসমত্থতং. অন্তৰহিতাতি নট্ঠা. এত্থ চ ন খো পনাহন্তিআদি জৰায দেৱদূতভাৱদস্সনং. তেনাহ ‘‘তেনেস দেৱদূতো নাম জাতো’’তি. আবাধস্স অত্থিতায আবাধিকং. ৱিৱিধং দুক্খং আদহতীতি ব্যাধি, ৱিসেসেন ৱা আধিযতি এতেনাতি ব্যাধি, ব্যাধি সংজাতো এতস্সাতি ব্যাধিতং. এস নযো দুক্খিতন্তি এত্থাপি.
দুতিযং দেৱদূতন্তি এত্থাপি ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. ব্যাধিনা অভিহতোতি ব্যাধিনা বাধিতো, উপদ্দুতোতি অত্থো.
ৱিপৰিভিন্নৱণ্ণোতি ৱিপৰিভিন্ননীলৱণ্ণো. তঞ্হি যত্থ যত্থ গহিতপুব্বকং, তত্থ তত্থ পণ্ডুৱণ্ণং, মংসুস্সদট্ঠানে ৰত্তৱণ্ণং, যেভুয্যেন চ নীলসাটকপাৰুতং ৱিয হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱিপৰিভিন্ননীলৱণ্ণো’’তি.
‘‘কো লভতি, কো ন লভতী’’তি নিৰযুপগস্সেৱ ৱসেনাযং ৱিচাৰণাতি ‘‘যেন তাৱ বহু পাপং কত’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. বহু পাপং কতন্তি বহুসো পাপং কতং. তেন পাপস্স বহুলীকৰণমাহ. বহূতি ৱা মহন্তং. মহত্থোপি হি বহুসদ্দো দিস্সতি ‘‘বহু ৱত কতং অস্সা’’তিআদীসু, গৰুকন্তি ৱুত্তং হোতি. সো গৰুকং বহুলং ৱা পাপং কত্ৱা ঠিতো নিৰযে নিব্বত্ততিযেৱ, ন যমপুৰিসেহি যমস্স সন্তিকং নীযতীতি. পৰিত্তন্তি পমাণপৰিত্ততায কালপৰিত্ততায চ পৰিত্তং. পুৰিমস্মিং অত্থে অগৰূতি অত্থো, দুতিযস্মিং অবহুলন্তি. যথাৱুত্তমত্থং উপমায ৱিভাৱেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. কত্তব্বমেৱ কৰোন্তীতি দণ্ডমেৱ কৰোন্তি. অনুৱিজ্জিত্ৱাতি ৱীমংসিত্ৱা. ৱিনিচ্ছযট্ঠানন্তি অট্টকৰণট্ঠানং. পৰিত্তপাপকম্মাতি দুব্বলপাপকম্মা. অত্তনো ধম্মতাযাতি পৰেহি অসাৰিযমানেপি অত্তনো ধম্মতায সৰন্তি. তে হি পাপকম্মস্স দুব্বলভাৱতো কতূপচিতস্স চ ওকাসাৰহকুসলকম্মস্স বলৱভাৱতো অত্তনো ধম্মতাযপি সৰন্তি. সাৰিযমানাপীতি ‘‘ইদং নাম তযা কতং পুঞ্ঞকম্ম’’ন্তি পৰেহি সাৰিযমানাপি.
আকাসচেতিযন্তি গিৰিসিখৰে অব্ভোকাসে ৱিৱটঙ্গণে কতচেতিযং. ৰত্তপটেনাতি ৰত্তৱণ্ণেন পটেন পূজেসি পটাকং কত্ৱা. অগ্গিজালসদ্দন্তি পটপটাযন্তং নৰকে অগ্গিজালসদ্দং সুত্ৱাৱ. অত্তনা পূজিতপটং অনুস্সৰীতি তদা পটাকায ৱাতপ্পহাৰসদ্দে নিমিত্তস্স গহিতত্তা ‘‘মযা তদা আকাসচেতিযে পূজিতৰত্তপটসদ্দো ৱিযা’’তি অত্তনা পূজিতপটং অনুস্সৰি.
সুমনপুপ্ফকুম্ভেনাতি কুম্ভপৰিমাণেন সুমনপুপ্ফৰাসিনা. ‘‘দসাধিকং নাড়িসহস্সকুম্ভ’’ন্তি কেচি, ‘‘পঞ্চঅম্বণ’’ন্তি অপৰে. তীহিপিন সৰতি বলৱতো পাপকম্মেন ব্যামোহিতো. তুণ্হী অহোসীতি ‘‘কম্মাৰহো অয’’ন্তি তত্থ পটিকাৰং অপস্সন্তো তুণ্হী অহোসি.
একপক্খচ্ছদনমত্তাহীতি মজ্ঝিমপ্পমাণস্স গেহস্স একচ্ছদনপ্পমাণেহি. সুত্তাহতং কৰিত্ৱাতি কাড়সুত্তং পাতেত্ৱা. যথা ৰথো সব্বসো পজ্জলিতো হোতি অযোমযো, এৱং যুগাদযোপিস্স পজ্জলিতা সজোতিভূতা এৱ হোন্তীতি আহ ‘‘সদ্ধিং…পে… ৰথে যোজেত্ৱা’’তি. মহাকূটাগাৰপ্পমাণন্তি সত্তভূমকমহাকূটাগাৰপ্পমাণং.
ৱিভত্তোতি সত্তানং সাধাৰণেন পাপকম্মুনা ৱিভত্তো. হীনং কাযন্তি হীনং সত্তনিকাযং, হীনং ৱা অত্তভাৱং. উপাদানেতি চতুব্বিধে উপাদানে. অত্থতো পন তণ্হাদিট্ঠিগ্গাহোতি আহ ‘‘তণ্হাদিট্ঠিগ্গহণে’’তি. সম্ভৱতি জৰামৰণং এতেনাতি সম্ভৱো, উপাদানন্তি আহ ‘‘জাতিযা চ মৰণস্স ছ কাৰণভূতে’’তি. অনুপাদাতি অনুপাদায. তেনাহ ‘‘অনুপাদিযিত্ৱা’’তি. সকলৱট্টদুক্খং অতিক্কন্তাতি চৰিমচিত্তনিৰোধেন ৱট্টদুক্খস্স কিলেসানম্পি অসম্ভৱতো সব্বং ৱট্টদুক্খং অতিক্কন্তা.
দেৱদূতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.