৪. দেৱদূতৱগ্গো
১. সব্ৰহ্মকসুত্তৱণ্ণনা
৩১. চতুত্থস্স পঠমে সব্ৰহ্মকানীতি সসেট্ঠকানি. যেসন্তি যেসং কুলানং. পুত্তানন্তি পুত্তেহি. পূজিতসদ্দযোগেন হি ইদং কৰণত্থে সামিৱচনং. তেনাতি আহাৰাদিনা. পটিজগ্গিতা গোপিতাতি যথাকালং তস্স তস্স দাতব্বস্স দানেন ৱেয্যাৱচ্চস্স চ কৰণেন পটিজগ্গিতা চেৱ উপ্পন্নানত্থপ্পহৰণেন গোপিতা চ হোন্তি. তেসন্তি মাতাপিতূনং. ব্ৰহ্মাদিভাৱসাধনত্থন্তি তেসং গুণানং অত্থিতায লোকে ব্ৰহ্মা নাম ৱুচ্চতি, আচৰিযো নাম ৱুচ্চতি, আহুনেয্যো নাম ৱুচ্চতি, তে মাতাপিতূনং পুত্তকং পটিলভন্তীতি দস্সনৱসেন নেসং ব্ৰহ্মাদিভাৱসাধনত্থং ‘‘বহুকাৰা’’তি, ৱত্ৱা তং তেসং বহুকাৰতং নানাকাৰতো দস্সেতুং ‘‘আপাদকা’’তিআদি ৱুত্তং. মাতাপিতৰো হি পুত্তানং জীৱিতস্স আপাদকা, সৰীৰস্স পোসকা, আচাৰসমাচাৰানং সিক্খাপকা সকলস্সপি ইমস্স লোকস্স দস্সেতাৰো. তেনাহ ‘‘পুত্তানং হী’’তিআদি. ইট্ঠাৰম্মণং তাৱ তে দস্সেন্তু, অনিট্ঠাৰম্মণং কথন্তি? তম্পি দস্সেতব্বমেৱ ৱজ্জনীযভাৱজানাপনত্থং.
অৱিজহিতা হোন্তীতি তাসং ভাৱনায ব্ৰহ্মানং ব্ৰহ্মলোকে উপ্পন্নত্তা অৱিজহিতা হোন্তি ভাৱনা. লোভনীযৱযস্মিং পঠমযোব্বনে অতিৱিয মুদুভাৱপ্পত্তদস্সনত্থং সতৱিহতগ্গহণং. পাটিযেক্কন্তি ৱিসুং. ইমিনা কাৰণেনাতি ইমিনা যথাৱুত্তেন পুত্তেসু পৱত্তিতেহি অতিক্কমেন মেত্তাদিসমুপ্পত্তিসঙ্খাতেন কাৰণেন.
থৰুসিপ্পন্তি অসিসত্তিকুন্তকলাপাদিআযুধসিপ্পং. মুদ্দাগণনাতি অঙ্গুলিসংকোচনাদিনা হত্থমুদ্দায গণনা. আদিসদ্দেন পাণাদীনং সঙ্গহো. পচ্ছাচৰিযা নাম মাতাপিতূনং সন্তিকে উগ্গহিতগহট্ঠৱত্তস্সেৱ পুগ্গলস্স যথাসকং হত্থাচৰিযাদীনং সিপ্পগ্গাহাপনন্তি কত্ৱা সব্বপঠমং আচৰিযা নামাতি যোজেতব্বং. আনীয হুতং আহুতং. পকাৰেহি হুতং পাহুতং. অভিসঙ্খতন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং.
নমো কৰেয্যাতি সাযং পাতং উপট্ঠানং গন্ত্ৱা ‘‘ইদং ময্হং উত্তমপুঞ্ঞক্খেত্ত’’ন্তি নমক্কাৰং কৰেয্য. তায নং পাৰিচৰিযাযাতি এত্থ নন্তি নিপাতমত্তং, যথাৱুত্তপৰিচৰণেনাতি অত্থো. অথ ৱা পাৰিচৰিযাযাতি ভৰণকিচ্চকৰণকুলৱংসপ্পতিট্ঠানাপনাদিনা পঞ্চৱিধউপট্ঠানেন. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘পঞ্চহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি পুত্তেন পুৰত্থিমা দিসা মাতাপিতৰো পচ্চুপট্ঠাতব্বা – ‘ভতো নেসং ভৰিস্সামি, কিচ্চং নেসং কৰিস্সামি, কুলৱংসং ঠপেস্সামি, দাযজ্জং পটিপজ্জামি, অথ ৱা পন পেতানং কালকতানং দক্খিণং অনুপ্পদস্সামী’তি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি পুত্তেন পুৰত্থিমা দিসা মাতাপিতৰো পচ্চুপট্ঠিতা পঞ্চহি ঠানেহি পুত্তং অনুকম্পন্তি, পাপা নিৱাৰেন্তি, কল্যাণে নিৱেসেন্তি, সিপ্পং সিক্খাপেন্তি, পতিৰূপেন দাৰেন সংযোজেন্তি, সমযে দাযজ্জং নিয্যাদেন্তী’’তি (দী. নি. ৩.২৬৭).
অপিচ যো মাতাপিতৰো তীসু ৱত্থূসু অভিপ্পসন্নে কত্ৱা সীলেসু ৱা পতিট্ঠাপেত্ৱা পব্বজ্জায ৱা নিযোজেত্ৱা উপট্ঠহতি, অযং মাতাপিতূপট্ঠাকানং অগ্গোতি ৱেদিতব্বো. সা পনাযং পাৰিচৰিযা পুত্তস্স উভযলোকহিতসুখাৱহাতি তং দস্সেতুং ‘‘ইধেৱ নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি ৱুত্তং. পসংসন্তীতি ‘‘অযং পুগ্গলো মত্তেয্যো পেত্তেয্যো সগ্গসংৱত্তনিযং পটিপদং পূৰেতী’’তি ইধেৱ নং পসংসন্তি. আমোদতি আদিতো পট্ঠায মোদপ্পত্তিযা. পমোদতি নানপ্পকাৰমোদসম্পৱত্তিযা.
সব্ৰহ্মকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. আনন্দসুত্তৱণ্ণনা
৩২. দুতিযে তথাজাতিকোতি তথাসভাৱো. চিত্তেকগ্গতালাভোতি চিত্তেকগ্গতায অধিগমো. ৰূপমেৱ কিলেসুপ্পত্তিযা কাৰণভাৱতো ৰূপনিমিত্তং. এস নযো সেসেসুপি. সস্সতাদিনিমিত্তন্তি সস্সতুচ্ছেদভাৱনিমিত্তং. পুগ্গলনিমিত্তন্তি পুগ্গলাভিনিৱেসননিমিত্তং. ধম্মনিমিত্তন্তি ধম্মাৰম্মণসঙ্খাতং নিমিত্তং. ‘‘সিযা নু খো, ভন্তে’’তি থেৰেন পুট্ঠো ভগৱা ‘‘সিযা’’তি অৱোচ লোকুত্তৰসমাধিপ্পটিলাভং সন্ধায. সো হি নিব্বানং সন্তং পণীতন্তি চ পস্সতি. তেনাহ ‘‘ইধানন্দা’’তিআদি.
নিব্বানং সন্তন্তি সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱাতি নিব্বানং সন্তন্তি আভুজিত্ৱা ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা. দিৱসম্পীতিআদিনা অসঙ্খতায ধাতুযা অচ্চন্তসন্তপণীতাদিভাৱং দস্সেতি. অট্ঠৱিধেতি ‘‘সন্তং পণীতং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’’ন্তি এৱং অট্ঠৱিধে আভোগসঞ্ঞিতে সমন্নাহাৰে. নিদ্ধাৰণে চেতং ভুম্মং. ইমস্মিং ঠানে…পে… লব্ভন্তেৱাতি ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খুনো এৱং হোতী’’তি আগতে ইমস্মিং সুত্তপ্পদেসে একোপি আভোগসমন্নাহাৰো চেপি সব্বে অট্ঠপি আভোগসমন্নাহাৰা লব্ভন্তেৱ সমন্নাহৰতং অত্থাৱহত্তা.
ঞাণেন জানিত্ৱাতি ৱিপস্সনাঞাণসহিতেন মগ্গঞাণেন জানিত্ৱা. পৰানি চ ওপৰানি চ চক্খাদীনি আযতনানি. সন্ততাযাতি পটিপ্পস্সদ্ধিতায. কাযদুচ্চৰিতাদিধূমৱিৰহিতোতি কাযদুচ্চৰিতাদি এৱ সন্তাপনট্ঠেন ধূমো, তেন ৱিৰহিতো. অনীঘোতি অপাপো. জাতিজৰাগহণেনেৱ ব্যাধিমৰণম্পি গহিতমেৱাতি তব্ভাৱভাৱতোতি ৱুত্তং.
আনন্দসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. সাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৩৩. ততিযে, ‘‘সাৰিপুত্ত, মযা সংখিত্তেন দেসিতং ধম্মং তাদিসেনপি ন সুকৰং ৱিঞ্ঞাতু’’ন্তি ইমিনা অধিপ্পাযেনেৱ ৱদন্তো থেৰস্স ঞাণং সব্বমতিক্কমং. অঞ্ঞাতাৰো চ দুল্লভাতি হি ইমিনা সামঞ্ঞৱচনেন সাৰিপুত্তত্থেৰম্পি অন্তোগধং কত্ৱা দস্সেন্তো তেনপি অত্তনো দেসনায দুপ্পটিৱিদ্ধভাৱং দস্সেতি.
সম্মাতি হেতুনা কাৰণেন. তেনাহ ‘‘উপাযেনা’’তিআদি. মানাভিসমযাতি মানস্স দস্সনাভিসমযা. পহানাভিসমযোতি চ দস্সনাভিসমযোতি চ পৰিঞ্ঞাভিসমযো ৱুত্তো. অৰহত্তমগ্গো হি পৰিঞ্ঞাকিচ্চসিদ্ধিযা কিচ্চৱসেন মানং পস্সতি, অসম্মোহপ্পটিৱেধৱসেনাতি ৱুত্তং হোতি, অযমস্স দস্সনাভিসমযো. তেন দিট্ঠো পন পহানাভিসমযো চ. দস্সনাভিসমযেন হি পৰিঞ্ঞাভিসমযমেৱ পহীযতি. দিট্ঠৱিসেন দিট্ঠসত্তানং জীৱিতং ৱিয অযমস্স পহানাভিসমযো. অট্ঠকথাযং পন পহানাভিসমযস্স দস্সনাভিসমযনানন্তৰিযকত্তা ‘‘পহানাভিসমযেন’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. পহানাভিসমযে হি গহিতে দস্সনাভিসমযো গহিতোৱ হোতি.
অন্তমকাসি দুক্খস্সাতি অৰহত্তমগ্গেন মানস্স পহীনত্তা যে ইমে ‘‘কাযবন্ধনস্স অন্তো জীৰতি (চূড়ৱ. ২৭৮), হৰিতন্তং ৱা’’তি (ম. নি. ১.৩০৪) এৱং ৱুত্তঅন্তিমমৰিযাদন্তো চ ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৱে, জীৱিকান’’ন্তি (সং. নি. ৩.৮০; ইতিৱু. ৯১) এৱং ৱুত্তলামকন্তো চ ‘‘সক্কাযো একো অন্তো’’তি (সং. নি. ৩.১০৩) এৱং ৱুত্তকোট্ঠাসন্তো চ ‘‘এসেৱন্তো দুক্খস্স সপচ্চযসঙ্খযা’’তি এৱং ৱুত্তকোট্ঠাসন্তো চাতি চত্তাৰো অন্তা, তেসু সব্বস্সেৱ ৱট্টদুক্খস্স অদুং চতুত্থকোটিসঙ্খাতং অন্তমকাসি, পৰিচ্ছেদং পৰিৱটুমং অকাসি, অন্তিমসমুদযমত্তাৱসেসং দুক্খমকাসীতি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘ৱট্টদুক্খস্স অন্তমকাসী’’তি.
ননু চ ‘‘পহান’’ন্তি ইমস্স নিদ্দেসে নিব্বানং আগতং? ইধ পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানসঙ্খাতং অৰহত্তফলং ৱুত্তং, তস্মা নিদ্দেসেনাযং ৱণ্ণনা ৱিৰুজ্ঝতীতি আহ ‘‘নিদ্দেসে পনা’’তিআদি. তত্থ তানি পদানি আগতানীতি তস্মিং নিদ্দেসে ‘‘পহানং ৱূপসমং পটিনিস্সগ্গ’’ন্তিআদীনি (চূড়নি. ৭৫ উদযমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো) পদানি আগতানি.
ধম্মতক্কপুৰেজৱন্তি ইমিনা তস্মিং চতুত্থজ্ঝানৱিমোক্খে ঠত্ৱা ঝানঙ্গানি ৱিপস্সিত্ৱা অধিগতং অৰহত্তৱিমোক্খং ৱদতি. অৰহত্তৱিমোক্খস্স হি মগ্গসম্পযুত্তসম্মাসঙ্কপ্পসঙ্খাতো ধম্মতক্কো পুৰেজৱো হোতি.
সাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. নিদানসুত্তৱণ্ণনা
৩৪. চতুত্থে পিণ্ডকৰণত্থাযাতি আযূহনৱসেন ৰাসিকৰণত্থায. অভিন্নানীতি একদেসেনপি অখণ্ডিতানি. ভিন্নকালতো পট্ঠায হি বীজং বীজকিচ্চায ন উপকপ্পতি. অপূতীনীতি উদকতেমনেন পূতিভাৱং ন উপগতানি. পূতিবীজঞ্হি বীজত্থায ন উপকপ্পতি. তেনাহ ‘‘পূতিভাৱেন অবীজত্তং অপ্পত্তানী’’তি. ন ৱাতেন ন চ আতপেন হতানীতি ৱাতেন চ আতপেন চ ন হতানি, নিৰোজতং ন পাপিতানি. নিৰোজঞ্হি কসটবীজং বীজত্থায ন উপকপ্পতি. সাৰাদানীতি তণ্ডুলসাৰস্স আদানতো সাৰাদানি. নিস্সাৰঞ্হি বীজং বীজত্থায ন উপকপ্পতি. তেনাহ ‘‘গহিতসাৰানী’’তি, পতিট্ঠিতসাৰানীতি অত্থো. সন্নিচযভাৱেন সুখং সযিতানীতি চত্তাৰো মাসে কোট্ঠপক্খিত্তনিযামেনেৱ সুখসযিতানি.
কম্মৱিভত্তীতি কম্মৱিভাগো. দিট্ঠধম্মো ৱুচ্চতি পচ্চক্খভূতো পচ্চুপ্পন্নো অত্তভাৱো, তত্থ ৱেদিতব্বফলং কম্মং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং. পচ্চুপন্নভৱতো অনন্তৰং ৱেদিতব্বফলং কম্মং উপপজ্জৱেদনীযং. অপৰপৰিযাযৱেদনীযন্তি দিট্ঠধম্মানন্তৰভৱতো অঞ্ঞস্মিং অত্তভাৱপৰিযাযে অত্তভাৱপৰিৱত্তে ৱেদিতব্বফলং কম্মং. পটিপক্খেহি অনভিভূততায পচ্চযৱিসেসেন পটিলদ্ধৱিসেসতায চ বলৱভাৱপ্পত্তা তাদিসস্স পুব্বাভিসঙ্খাৰস্স ৱসেন সাতিসযা হুত্ৱা পৱত্তা পঠমজৱনচেতনা তস্মিংযেৱ অত্তভাৱে ফলদাযিনী দিট্ঠধম্মৱেদনীযকম্মং নাম. সা হি ৱুত্তাকাৰেন বলৱতী জৱনসন্তানে গুণৱিসেসযুত্তেসু উপকাৰানুপকাৰৱসপ্পৱত্তিযা আসেৱনালাভেন অপ্পৱিপাকতায চ পঠমজৱনচেতনা ইতৰদ্ৱযং ৱিয পৱত্তসন্তানুপৰমাপেক্খং ওকাসলাভাপেক্খঞ্চ কম্মং ন হোতীতি ইধেৱ পুপ্ফমত্তং ৱিয পৱত্তিৱিপাকমত্তং ফলং দেতি. তথা অসক্কোন্তন্তি কম্মস্স ৱিপাকদানং নাম উপধিপ্পযোগাদিপচ্চযন্তৰসমৱাযেনেৱ হোতীতি তদভাৱতো তস্মিংযেৱ অত্তভাৱে ৱিপাকং দাতুং অসক্কোন্তং. অহোসিকম্মন্তি অহোসি এৱ কম্মং, ন তস্স ৱিপাকো অহোসি অত্থি ভৱিস্সতি চাতি এৱং ৱেদিতব্বং কম্মং.
অত্থসাধিকাতি দানাদিপাণাতিপাতাদিঅত্থস্স নিপ্ফাদিকা. কা পন সাতি আহ ‘‘সত্তমজৱনচেতনা’’তি. সা হি সন্নিট্ঠাপকচেতনা ৱুত্তনযেন পটিলদ্ধৱিসেসা পুৰিমজৱনচেতনাহি লদ্ধাসেৱনা চ সমানা অনন্তৰত্তভাৱে ৱিপাকদাযিনী উপপজ্জৱেদনীযকম্মং নাম. পুৰিমউপমাযযেৱাতি মিগলুদ্দকোপমাযযেৱ.
সতি সংসাৰপ্পৱত্তিযাতি ইমিনা অসতি সংসাৰপ্পৱত্তিযং অহোসিকম্মপক্খে তিট্ঠতি ৱিপচ্চনোকাসস্স অভাৱতোতি দীপেতি. যং গৰুকন্তি যং অকুসলং মহাসাৱজ্জং, কুসলঞ্চ মহানুভাৱং কম্মং. কুসলং ৱা হি হোতু অকুসলং ৱা, যং গৰুকং মাতুঘাতাদিকম্মং ৱা মহগ্গতকম্মং ৱা, তদেৱ পঠমং ৱিপচ্চতি. তেনাহ ‘‘কুসলাকুসলেসু পনা’’তিআদি. যং বহুলন্তি যং বহুলং অভিণ্হসো কতং সমাসেৱিতং. তেনাহ ‘‘কুসলাকুসলেসু পন যং বহুলং হোতী’’তিআদি. যদাসন্নং নাম মৰণকালে অনুস্সৰিতং কম্মং, আসন্নকালে কতে পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি আহ ‘‘যং পন কুসলাকুসলেসু আসন্নমৰণে’’তিআদি. অনুস্সৰিতুন্তি পৰিব্যত্তভাৱেন অনুস্সৰিতুং.
তেসং অভাৱেতি তেসং যংগৰুকাদীনং তিণ্ণং কম্মানং অভাৱে. যত্থ কত্থচি ৱিপাকং দেতীতি পটিসন্ধিজনকৱসেন ৱিপাকং দেতি. পটিসন্ধিজনকৱসেন হি গৰুকাদিকম্মচতুক্কং ৱুত্তং. তত্থ গৰুকং সব্বপঠমং ৱিপচ্চতি, গৰুকে অসতি বহুলীকতং, তস্মিং অসতি যদাসন্নং, তস্মিং অসতি ‘‘কটত্তা ৱা পনা’’তি ৱুত্তং পুৰিমজাতীসু কতকম্মং ৱিপচ্চতি. বহুলাসন্নপুব্বকতেসু চ বলাবলং জানিতব্বং. পাপতো পাপন্তৰং কল্যাণঞ্চ, কল্যাণতো কল্যাণন্তৰং পাপঞ্চ বহুলীকতং. ততো মহতোৱ পুব্বকতাদি অপ্পঞ্চ বহুলানুস্সৰণেন ৱিপ্পটিসাৰাদিজননতো, পটিপক্খস্স অপৰিপুণ্ণতায আৰদ্ধৱিপাকস্স কম্মস্স কম্মসেসস্স ৱা অপৰপৰিযাযৱেদনীযস্স অপৰিক্খীণতায সন্ততিযা পৰিণামৱিসেসতোতি তেহি তেহি কাৰণেহি আযূহিতফলং পঠমং ৱিপচ্চতি. মহানাৰদকস্সপজাতকে (জা. ২.২২.১১৫৩ আদযো) ৱিদেহৰঞ্ঞো সেনাপতি অলাতো, বীজকো দাসো, ৰাজকঞ্ঞা ৰুচা চ এত্থ নিদস্সনং. তথা হি ৱুত্তং ভগৱতা –
‘‘তত্ৰানন্দ, য্ৱাযং পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি. কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, পুব্বে ৱাস্স তং কতং হোতি পাপকম্মং দুক্খৱেদনীযং, পচ্ছা ৱাস্স তং কতং হোতি পাপকম্মং দুক্খৱেদনীযং, মৰণকালে ৱাস্স হোতি মিচ্ছাদিট্ঠি সমত্তা সমাদিন্না, তেন সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি –
আদি. সব্বং মহাকম্মৱিভঙ্গসুত্তং (ম. নি. ৩.৩০৩) ৱিত্থাৰেতব্বং. কিং বহুনা. যং তং তথাগতস্স মহাকম্মৱিভঙ্গঞাণং, তস্সেৱাযং ৱিসযো, যদিদং তস্স তস্স কম্মস্স তেন তেন কাৰণেন পুব্বাপৰৱিপাকতা সমত্থীযতি.
ইদানি জনকাদিকম্মচতুক্কং ৱিভজন্তো ‘‘জনকং নামা’’তিআদিমাহ. পৱত্তিং ন জনেতীতি পৱত্তিৱিপাকং ন জনেতি. পঠমনযে জনককম্মস্স পটিসন্ধিৱিপাকমত্তস্সেৱ ৱুত্তত্তা তস্স পৱত্তিৱিপাকদাযকত্তম্পি অনুজানন্তো ‘‘অপৰো নযো’’তিআদিমাহ. তত্থ পটিসন্ধিদানাদিৱসেন ৱিপাকসন্তানস্স নিব্বত্তকং জনকং. সুখদুক্খসন্তানস্স নামৰূপপ্পবন্ধস্স ৱা চিৰতৰং পৱত্তিহেতুভূতং উপত্থম্ভকং. তেনাহ ‘‘সুখদুক্খং উপত্থম্ভেতি, অদ্ধানং পৱত্তেতী’’তি. উপপীড়কং সুখদুক্খপ্পবন্ধে পৱত্তমানে সণিকং সণিকং হাপেতি. তেনাহ ‘‘সুখদুক্খং পীড়েতি বাধেতি, অদ্ধানং পৱত্তিতুং ন দেতী’’তি.
ৱাতকাড়কো মহল্লকো চোৰে ঘাতেতুং ন সক্কোতীতি সো কিৰ মহল্লককালে একপ্পহাৰেন সীসং ছিন্দিতুং ন সক্কোতি, দ্ৱে তযো ৱাৰে পহৰন্তো মনুস্সে কিলমেতি, তস্মা তে এৱমাহংসু. অনুলোমিকং খন্তিং পটিলভিত্ৱাতি সোতাপত্তিমগ্গস্স ওৰতো অনুলোমিকং খন্তিং লভিত্ৱা. তৰুণৱচ্ছায গাৱিযা মদ্দিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপিতোতি একা কিৰ যক্খিনী ধেনুৱেসেন আগন্ত্ৱা উৰে পহৰিত্ৱা মাৰেসি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. নগৰে ভৱো নাগৰিযো.
ঘাতেত্ৱাতি উপচ্ছিন্দিত্ৱা. কম্মস্স উপচ্ছিন্দনং নাম তস্স ৱিপাকপ্পটিবাহনমেৱাতি আহ ‘‘তস্স ৱিপাকং পটিবাহিত্ৱা’’তি. তঞ্চ অত্তনো ৱিপাকুপ্পত্তিযা ওকাসকৰণন্তি ৱুত্তং ‘‘অত্তনো ৱিপাকস্স ওকাসং কৰোতী’’তি. ৱিপচ্চনায কতোকাসং কম্মং ৱিপক্কম্মেৱ নাম হোতীতি আহ ‘‘এৱং পন কম্মেন কতে ওকাসে তং ৱিপাকং উপ্পন্নং নাম ৱুচ্চতী’’তি. উপপীড়কং অঞ্ঞস্স ৱিপাকং উপচ্ছিন্দতি, ন সযং অত্তনো ৱিপাকং দেতি. উপঘাতকং পন দুব্বলকম্মং উপচ্ছিন্দিত্ৱা অত্তনো ৱিপাকং উপ্পাদেতীতি অযমেতেসং ৱিসেসো. কিঞ্চি বহ্ৱাবাধতাদিপচ্চযূপসন্নিপাতেন ৱিপাকস্স ৱিবাধকং উপপীড়কং, তথা ৱিপাকস্সেৱ উপচ্ছেদকং. উপঘাতককম্মং পন উপঘাতেত্ৱা অত্তনো ৱিপাকস্স ওকাসকৰণেন ৱিপচ্চনে সতি জনকমেৱ সিযা. জনকাদিভাৱো নাম ৱিপাকং পতি ইচ্ছিতব্বো, ন কম্মং পতীতি ৱিপাকস্সেৱ উপঘাতকতা যুত্তা ৱিয দিস্সতি, ৱীমংসিতব্বং.
অপৰো নযো – যস্মিং কম্মে কতে পটিসন্ধিযং পৱত্তে চ ৱিপাককটত্তাৰূপানং উপ্পত্তি হোতি, তং জনকং. যস্মিং পন কতে অঞ্ঞেন জনিতস্স ইট্ঠস্স ৱা অনিট্ঠস্স ৱা ফলস্স ৱিবাধকৱিচ্ছেদকপচ্চযানুপ্পত্তিযা উপব্ৰূহনপচ্চযুপ্পত্তিযা জনকসামত্থিযানুৰূপং পৰিসুদ্ধিচিৰতৰপ্পবন্ধা হোতি, তং উপত্থম্ভকং. জনকেন নিব্বত্তিতং কুসলফলং ৱা অকুসলফলং ৱা যেন পচ্চনীকভূতেন ৰোগধাতুৱিসমতাদিনিমিত্ততায ৱিবাধযতি, তং উপপীড়কং. যেন পন কম্মুনা জনকসামত্থিযৱসেন চিৰতৰপ্পবন্ধাৰহম্পি সমানং ফলং ৱিচ্ছেদকপচ্চযুপ্পত্তিযা উপহঞ্ঞতি ৱিচ্ছিজ্জতি, তং উপঘাতকন্তি অযমেত্থ সাৰো.
তত্থ কেচি দুতিযস্স কুসলভাৱং ইত্থত্তমাগতস্স অপ্পাবাধদীঘাযুকতাসংৱত্তনৱসেন, পচ্ছিমানং দ্ৱিন্নং অকুসলভাৱং বহ্ৱাবাধঅপ্পাযুকতাসংৱত্তনৱসেন ৱণ্ণেন্তি. তথা চ ৱুত্তং মজ্ঝিমনিকাযে চূড়কম্মৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনাযং (ম. নি. অট্ঠ. ৩.২৯০) –
‘‘চত্তাৰি হি কম্মানি – উপপীড়কং, উপচ্ছেদকং, জনকং, উপত্থম্ভকন্তি. বলৱকম্মেন হি নিব্বত্তং পৱত্তে উপপীড়কং আগন্ত্ৱা অত্থতো এৱং ৱদতি নাম ‘সচাহং পঠমতৰং জানেয্যং, ন তে ইধ নিব্বত্তিতুং দদেয্যং, চতূসুযেৱ তং অপাযেসু নিব্বত্তাপেয্যং. হোতু, ত্ৱং যত্থ কত্থচি নিব্বত্ত, অহং উপপীড়ককম্মং নাম তং পীড়েত্ৱা নিৰোজং নিযূসং কসটং কৰিস্সামী’তি. ততো পট্ঠায তং তাদিসং কৰোতি. কিং কৰোতি? পৰিস্সযং উপনেতি, ভোগে ৱিনাসেতি.
‘‘তত্থ দাৰকস্স মাতুকুচ্ছিযং নিব্বত্তকালতো পট্ঠায মাতু অস্সাদো ৱা সুখং ৱা ন হোতি, মাতাপিতূনং পীড়াৱ উপ্পজ্জতি. এৱং পৰিস্সযং উপনেতি. দাৰকস্স পন মাতুকুচ্ছিম্হি নিব্বত্তকালতো পট্ঠায গেহে ভোগা উদকং পত্ৱা লোণং ৱিয ৰাজাদীনং ৱসেন নস্সন্তি, কুম্ভদোহনধেনুযো খীৰং ন দেন্তি, সূৰতা গোণা চণ্ডা হোন্তি, কাণা হোন্তি, খঞ্জা হোন্তি, গোমণ্ডলে ৰোগো পততি, দাসাদযো ৱচনং ন কৰোন্তি, ৱাপিতং সস্সং ন জাযতি, গেহগতং গেহে, অৰঞ্ঞগতং অৰঞ্ঞে নস্সতি, অনুপুব্বেন ঘাসচ্ছাদনমত্তং দুল্লভং হোতি, গব্ভপৰিহাৰো ন হোতি, ৱিজাতকালে মাতু থঞ্ঞং ছিজ্জতি, দাৰকো পৰিহাৰং অলভন্তো পীড়িতো নিৰোজো নিযূসো কসটো হোতি. ইদং উপপীড়ককম্মং নাম.
‘‘দীঘাযুককম্মেন পন নিব্বত্তস্স উপচ্ছেদককম্মং আগন্ত্ৱা আযুং ছিন্দতি. যথা হি পুৰিসো অট্ঠুসভগমনং কত্ৱা সৰং খিপেয্য, তমঞ্ঞো ধনুতো মুত্তমত্তং মুগ্গৰেন পহৰিত্ৱা তত্থেৱ পাতেয্য, এৱং দীঘাযুককম্মেন নিব্বত্তস্স উপচ্ছেদককম্মং আযুং ছিন্দতি. কিং কৰোতি? চোৰানং অটৱিং পৱেসেতি, ৱাড়মচ্ছোদকং ওতাৰেতি, অঞ্ঞতৰং ৱা পন সপৰিস্সযঠানং উপনেতি. ইদং উপচ্ছেদককম্মং নাম. ‘উপঘাতক’ন্তিপি এতস্সেৱ নামং. পটিসন্ধিনিব্বত্তকং পন কম্মং জনককম্মং নাম. অপ্পভোগকুলাদীসু নিব্বত্তস্স ভোগসম্পদাদিকৰণেন উপত্থম্ভককম্মং উপত্থম্ভককম্মং নাম.
‘‘পৰিত্তকম্মেনপি নিব্বত্তং এতং পৱত্তে পাণাতিপাতাদিৱিৰতিকম্মং আগন্ত্ৱা অত্থতো এৱং ৱদতি নাম ‘সচাহং পঠমতৰং জানেয্যং, ন তে ইধ নিব্বত্তিতুং দদেয্যং, দেৱলোকেযেৱ তং নিব্বত্তাপেয্যং, হোতু, ত্ৱং যত্থ কত্থচি নিব্বত্ত, অহং উপত্থম্ভককম্মং নাম উপত্থম্ভং তে কৰিস্সামী’তি উপত্থম্ভং কৰোতি. কিং কৰোতি? পৰিস্সযং নাসেতি, ভোগে উপ্পাদেতি.
‘‘তত্থ দাৰকস্স মাতুকুচ্ছিযং নিব্বত্তকালতো পট্ঠায মাতাপিতূনং সুখমেৱ সাতমেৱ হোতি. যেপি পকতিযা মনুস্সামনুস্সপৰিস্সযা হোন্তি, তে সব্বে অপগচ্ছন্তি. এৱং পৰিস্সযং নাসেতি. দাৰকস্স পন মাতুকুচ্ছিম্হি নিব্বত্তকালতো পট্ঠায গেহে ভোগানং পমাণং ন হোতি, নিধিকুম্ভিযো পুৰতোপি পচ্ছতোপি গেহং পৰিৱট্টমানা পৱিসন্তি. মাতাপিতৰো পৰেহি ঠপিতধনস্সপি সম্মুখীভাৱং গচ্ছন্তি, ধেনুযো বহুখীৰা হোন্তি, গোণা সুখসীলা হোন্তি, ৱপ্পট্ঠানে সস্সানি সম্পজ্জন্তি, ৱড্ঢিযা ৱা সম্পযুত্তং, তাৱকালিকং ৱা দিন্নং ধনং অচোদিতা সযমেৱ আহৰিত্ৱা দেন্তি, দাসাদযো সুব্বচা হোন্তি, কম্মন্তা ন পৰিহাযন্তি, দাৰকো গব্ভতো পট্ঠায পৰিহাৰং লভতি, কোমাৰিকৱেজ্জা সন্নিহিতাৱ হোন্তি. গহপতিকুলে জাতো সেট্ঠিট্ঠানং, অমচ্চকুলাদীসু জাতো সেনাপতিট্ঠানাদীনি লভতি. এৱং ভোগে উপ্পাদেতি. সো অপৰিস্সযো সভোগো চিৰং জীৱতি. ইদং উপত্থম্ভককম্মং নাম. ইমেসু চতূসু পুৰিমানি দ্ৱে অকুসলানেৱ, জনকং কুসলম্পি অকুসলম্পি, উপত্থম্ভকং কুসলমেৱা’’তি.
এত্থ ৱিবাধূপঘাতা নাম কুসলৱিপাকম্হি ন যুত্তাতি অধিপ্পাযেন ‘‘দ্ৱে অকুসলানেৱা’’তি ৱুত্তং. দেৱদত্তাদীনং পন নাগাদীনং ইতো অনুপ্পদিন্নযাপনকপেতানঞ্চ নৰকাদীসু অকুসলৱিপাকূপত্থম্ভনূপপীড়নূপঘাতকানি সন্তীতি চতুন্নম্পি কুসলাকুসলভাৱো ন ৱিৰুজ্ঝতি. এৱঞ্চ কত্ৱা যা বহূসু আনন্তৰিযেসু কতেসু একেন গহিতপ্পটিসন্ধিকস্স ইতৰেসং তস্স অনুবলপ্পদাযিতা ৱুত্তা, সাপি সমত্থিতা হোতি.
সুত্তন্তপৰিযাযেন একাদস কম্মানি ৱিভজিত্ৱা ইদানি অভিধম্মপৰিযাপন্নং দস্সেন্তো ‘‘অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানী’’তিআদিনা ৱিভঙ্গপাড়িং (ৱিভ. ৮১০) দস্সেতি. তত্থ গতিসম্পত্তিপটিবাড়্হানীতি গতিসম্পত্তিযা পটিবাহিতানি নিৱাৰিতানি পটিসেধিতানি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ চ গতিসম্পত্তীতি সম্পন্নগতি দেৱলোকো চ মনুস্সলোকো চ. গতিৱিপত্তীতি ৱিপন্নগতি চত্তাৰো অপাযা. উপধিসম্পত্তীতি অত্তভাৱসমিদ্ধি. উপধিৱিপত্তীতি হীনঅত্তভাৱতা. কালসম্পত্তীতি সুৰাজসুমনুস্সকালসঙ্খাতো সম্পন্নকালো. কালৱিপত্তীতি দুৰাজদুম্মনুস্সকালসঙ্খাতো ৱিপন্নকালো. পযোগসম্পত্তীতি সম্মাপযোগো. পযোগৱিপত্তীতি মিচ্ছাপযোগো.
ইদানি যথাৱুত্তপাড়িযা অত্থং দস্সেন্তো ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থ অনিট্ঠাৰম্মণানুভৱনাৰহে কম্মে ৱিজ্জমানেযেৱাতি ইমিনা অনিট্ঠাৰম্মণানুভৱননিম্মিত্তকস্স পাপকম্মস্স সব্ভাৱং দস্সেতি. তং কম্মন্তি তং পাপকং কম্মং. একচ্চস্স হি অনিট্ঠাৰম্মণানুভৱননিমিত্তং বহুপাপকম্মং ৱিজ্জমানম্পি গতিৱিপত্তিযং ঠিতস্সেৱ ৱিপচ্চতি. যদি পন সো একেন কল্যাণকম্মেন গতিসম্পত্তিযং দেৱেসু ৱা মনুস্সেসু ৱা নিব্বত্তেয্য, তাদিসে ঠানে অকুসলস্স ৱাৰো নত্থি, একন্তং কুসলস্সেৱাতি তং কম্মং গতিসম্পত্তিপটিবাড়্হং ন ৱিপচ্চতি. পতিবাহিতং হুত্ৱাতি বাধিতং হুত্ৱা. অত্তভাৱসমিদ্ধিযন্তি সৰীৰসম্পত্তিযং. কিলিট্ঠকম্মস্সাতি হত্থিমেণ্ডঅস্সবন্ধকগোপালকাদিকম্মস্স. পলাযিতব্বযুত্তকালেতি হত্থিআদিপচ্চত্থিকসমাগমকালে. লঞ্জং দেতীতি এৱং মে বাধতং পৰেসং ৱসে ন হোতীতি দেতি. চোৰিকযুত্তকালেতি পক্খবলাদীনং লব্ভমানকালে. অন্তৰকপ্পেতি পৰিযোসানপ্পত্তে অন্তৰকপ্পে.
অভিধম্মনযেন সোড়স কম্মানি ৱিভজিত্ৱা পটিসম্ভিদামগ্গপৰিযাযেন (পটি. ম. ১.২৩৪-২৩৫) দ্ৱাদস কম্মানি ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘অপৰানিপী’’তিআদিমাহ. তত্থ অতীতভৱেসু কতস্স কম্মস্স অতীতভৱেসুযেৱ ৱিপক্কৱিপাকং গহেত্ৱা ‘‘অহোসি কম্মং অহোসি কম্মৱিপাকো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যং কম্মং অতীতে আযূহিত’’ন্তিআদি. ৱিপাকৱাৰন্তি ৱিপচ্চনাৱসৰং ৱিপাকৱাৰং. ‘‘ৱিপাকৱাৰং লভতী’’তি ইমিনা ৱুত্তমেৱত্থং ‘‘পটিসন্ধিং জনেসী’’তিআদিনা ৱিভাৱেতি. তত্থ পটিসন্ধিং জনেসীতি ইমিনা চ পটিসন্ধিদাযকস্স কম্মস্স পৱত্তিৱিপাকদাযিতাপি ৱুত্তা হোতি. পৱত্তিৱিপাকস্সেৱ পন দাযকং ৰূপজনকসীসেন ৱদতি. তস্সেৱ অতীতস্স কম্মস্স দিট্ঠধম্মৱেদনীযস্স উপপজ্জৱেদনীযস্স চ পচ্চযৱেকল্লেন অতীতভৱেসুযেৱ অৱিপক্কৱিপাকঞ্চ, অতীতেযেৱ পৰিনিব্বুতস্স দিট্ঠধম্মৱেদনীযউপপজ্জৱেদনীযঅপৰপৰিযাযৱেদনীযস্স কম্মস্স অৱিপক্কৱিপাকঞ্চ গহেত্ৱা ‘‘অহোসি কম্মং নাহোসি কম্মৱিপাকো’’তিপি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যং পন ৱিপাকৱাৰং ন লভী’’তিআদি.
অতীতস্সেৱ কম্মস্স অৱিপক্কৱিপাকস্স পচ্চুপ্পন্নভৱে পচ্চযসম্পত্তিযা ৱিপচ্চমানং ৱিপাকং গহেত্ৱা ‘‘অহোসি কম্মং অত্থি কম্মৱিপাকো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যং পন অতীতে আযূহিত’’ন্তিআদিমাহ. অতীতস্সেৱ কম্মস্স অতিক্কন্তৱিপাককালস্স চ পচ্চুপ্পন্নভৱে পৰিনিব্বাযন্তস্স চ অৱিপচ্চমানৱিপাকং গহেত্ৱা ‘‘অহোসি কম্মং নত্থি কম্মৱিপাকো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘অলদ্ধৱিপাকৱাৰ’’ন্তিআদি. অতীতস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৰহস্স অৱিপক্কৱিপাকস্স অনাগতভৱে পচ্চযসম্পত্তিযা ৱিপচ্চিতব্বং ৱিপাকং গহেত্ৱা ‘‘অহোসি কম্মং ভৱিস্সতি কম্মৱিপাকো’’তি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘যং পন অতীতে আযূহিত’’ন্তিআদিমাহ. অতীতস্সেৱ কম্মস্স অতিক্কন্তৱিপাককালস্স চ অনাগতভৱে পৰিনিব্বাযিতব্বস্স অৱিপচ্চিতব্বৱিপাকঞ্চ গহেত্ৱা ‘‘অহোসি কম্মং ন ভৱিস্সতি কম্মৱিপাকো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যং অনাগতে ৱিপাকৱাৰং ন লভিস্সতী’’তিআদি. এৱং তাৱ অতীতকম্মং অতীতপচ্চুপ্পন্নানাগতৱিপাকাৱিপাকৱসেন ছধা দস্সিতং.
ইদানি পচ্চুপ্পন্নভৱে কতস্স দিট্ঠধম্মৱেদনীযস্স ইধেৱ ৱিপচ্চমানং ৱিপাকং গহেত্ৱা ‘‘অত্থি কম্মং অত্থি কম্মৱিপাকো’’তি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘যং পন এতৰহি আযূহিত’’ন্তিআদিমাহ. যং পন এতৰহি ৱিপাকৱাৰং ন লভতীতিআদিনা তস্সেৱ পচ্চুপ্পন্নস্স কম্মস্স পচ্চযৱেকল্লেন ইধ অৱিপচ্চমানঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে পৰিনিব্বাযন্তস্স ইধ অৱিপচ্চমানঞ্চ ৱিপাকং গহেত্ৱা ‘‘অত্থি কম্মং নত্থি কম্মৱিপাকো’’তি ৱুত্তন্তি দস্সেতি. পচ্চুপ্পন্নস্সেৱ কম্মস্স উপপজ্জৱেদনীযস্স অপৰপৰিযাযৱেদনীযস্স চ অনাগতভৱে ৱিপচ্চিতব্বৱিপাকং গহেত্ৱা ‘‘অত্থি কম্মং ভৱিস্সতি কম্মৱিপাকো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যং পন এতৰহি আযূহিতং অনাগতে ৱিপাকৱাৰং লভিস্সতী’’তিআদি. পচ্চুপ্পন্নস্সেৱ কম্মস্স উপপজ্জৱেদনীযস্স পচ্চযৱেকল্লেন অনাগতভৱে অৱিপচ্চিতব্বঞ্চ অনাগতভৱে পৰিনিব্বাযিতব্বস্স অপৰপৰিযাযৱেদনীযস্স অৱিপচ্চিতব্বঞ্চ ৱিপাকং গহেত্ৱা ‘‘অত্থি কম্মং ন ভৱিস্সতি কম্মৱিপাকো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যং পন ৱিপাকৱাৰং ন লভিস্সতী’’তিআদি.
এৱঞ্চ পচ্চুপ্পন্নকম্মং পচ্চুপ্পন্নানাগতৱিপাকাৱিপাকৱসেন চতুধা দস্সেত্ৱা ইদানি অনাগতভৱে কতস্স কম্মস্স অনাগতে ৱিপচ্চিতব্বৱিপাকং গহেত্ৱা ‘‘ভৱিস্সতি কম্মং ভৱিস্সতি কম্মৱিপাকো’’তি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘যং পনানাগতে আযূহিস্সতী’’তিআদিমাহ. তস্সেৱ অনাগতস্স কম্মস্স পচ্চযৱেকল্লেন অৱিপচ্চিতব্বঞ্চ অনাগতভৱে পৰিনিব্বাযিতব্বস্স অৱিপচ্চিতব্বঞ্চ ৱিপাকং গহেত্ৱা ‘‘ভৱিস্সতি কম্মং ন ভৱিস্সতি কম্মৱিপাকো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যং পন ৱিপাকৱাৰং ন লভিস্সতী’’তিআদি. এৱং অনাগতকম্মং অনাগতৱিপাকাৱিপাকৱসেন দ্ৱিধা দস্সিতং. এৱন্তিআদিনা যথাৱুত্তদ্ৱাদসকম্মানি নিগমেতি.
ইদানি সব্বেসু যথাৱুত্তপ্পভেদেসু কম্মেসু যানি অভিধম্মনযেন ৱিভত্তানি সোড়স কম্মানি, যানি চ পটিসম্ভিদামগ্গপৰিযাযেন ৱিভত্তানি দ্ৱাদস কম্মানি, তানি সব্বানি সুত্তন্তিকপৰিযাযেন ৱিভত্তেসু একাদসৱিধেসুযেৱ কম্মেসু অন্তোগধানি, তানি চ দিট্ঠধম্মৱেদনীযউপপজ্জৱেদনীযঅপৰপৰিযাযৱেদনীযেসু তীসুযেৱ অন্তোগধানীতি দস্সেন্তো ‘‘ইতি ইমানি চেৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ অত্তনো ঠানা ওসক্কিত্ৱাতি অত্তনো যথাৱুত্তদ্ৱাদসসোড়সপ্পভেদসঙ্খাতট্ঠানতো পৰিহাপেত্ৱা, তং তং পভেদং হিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. একাদস কম্মানিযেৱ ভৱন্তীতি তংসভাৱানংযেৱ কম্মানং দ্ৱাদসধা সোড়সধা চ ৱিভজিত্ৱা ৱুত্তত্তা এৱমাহ. যস্মা একাদসধা ৱুত্তকম্মানি দিট্ঠধম্মৱেদনীযানি ৱা সিযুং উপপজ্জৱেদনীযানি ৱা অপৰপৰিযাযৱেদনীযানি ৱা, তস্মা ৱুত্তং ‘‘তীণিযেৱ কম্মানি হোন্তী’’তি.
তেসং সঙ্কমনং নত্থীতি তেসং দিট্ঠধম্মৱেদনীযাদীনং সঙ্কমনং নত্থি, সঙ্কমনং উপপজ্জৱেদনীযাদিভাৱাপত্তি. তেনাহ ‘‘যথাঠানেযেৱ তিট্ঠন্তী’’তি, অত্তনো দিট্ঠধম্মৱেদনীযাদিট্ঠানেযেৱ তিট্ঠন্তীতি অত্থো. দিট্ঠধম্মৱেদনীযমেৱ হি পঠমজৱনচেতনা, উপপজ্জৱেদনীযমেৱ সত্তমজৱনচেতনা, মজ্ঝে পঞ্চ অপৰপৰিযাযৱেদনীযমেৱাতি নত্থি তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং সঙ্গহো, তস্মা অত্তনো অত্তনো দিট্ঠধম্মৱেদনীযাদিসভাৱেযেৱ তিট্ঠন্তি. তেনেৱ ভগৱতা – ‘‘দিট্ঠে ৱা ধম্মে, উপপজ্জ ৱা, অপৰে ৱা পৰিযাযে’’তি তযো ৱিকপ্পা দস্সিতা. তেনেৱাহ ‘‘দিট্ঠধম্মৱেদনীযং কম্ম’’ন্তিআদি. তত্থ ‘‘দিট্ঠে ৱা ধম্মে’’তি সত্থা ন ৱদেয্যাতি অসতি নিযামে ন ৱদেয্য. যস্মা পন তেসং সঙ্কমনং নত্থি, নিযতসভাৱা হি তানি, তস্মা সত্থা ‘‘দিট্ঠে ৱা ধম্মে’’তিআদিমৱোচ.
সুক্কপক্খেতি ‘‘অলোভো নিদানং কম্মানং সমুদযাযা’’তিআদিনা আগতে কুসলপক্খে. নিৰুদ্ধেতি অৰিযমগ্গাধিগমেন অনুপ্পাদনিৰোধেন নিৰুদ্ধে. তালৱত্থু ৱিয কতন্তি যথা তালে ছিন্নে ঠিতট্ঠানে কিঞ্চি ন হোতি, এৱং কম্মে পহীনে কিঞ্চি ন হোতীতি অত্থো. তালৱত্থূতি ৱা মত্থকচ্ছিন্নো তালো ৱুত্তো পত্তফলমকুলসূচিআদীনং অভাৱতো. ততো এৱ সো অৱিৰুড়্হিধম্মো. এৱং পহীনকম্মো সত্তসন্তানো. তেনাহ ‘‘মত্থকচ্ছিন্নতালো ৱিযা’’তি. অনুঅভাৱং কতং পচ্ছতো ধম্মপ্পৱত্তিযা অভাৱতো. তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি. অপ্পৱত্তিকতকালো ৱিযাতি বীজানং সব্বসো অপ্পৱত্তিযা কতকালো ৱিয. ছিন্নমূলকানন্তি কিলেসমূলস্স সব্বসো ছিন্নত্তা ছিন্নমূলকানং. কিলেসা হি খন্ধানং মূলানি.
ৱেদনীযন্তি ৱেদিতব্বং. অঞ্ঞং ৱত্থু নত্থীতি অঞ্ঞং অধিট্ঠানং নত্থি. সুগতিসঞ্ঞিতাপি হেট্ঠিমন্তেন সঙ্খাৰদুক্খতো অনপগতত্তা দুগ্গতিযো এৱাতি ৱুত্তং ‘‘সব্বা দুগ্গতিযো’’তি, এৱং ৱা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. লোভো এতস্স কাৰণভূতো অত্থীতি লোভং, লোভনিমিত্তং কম্মং. তথা দোসন্তি এত্থাপি. তেনাহ ‘‘লোভদোসসীসেন লোভজঞ্চ দোসজঞ্চ কম্মমেৱ নিদ্দিট্ঠ’’ন্তি. ৱট্টৱিৱট্টন্তি ৱট্টঞ্চ ৱিৱট্টঞ্চ.
নিদানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. হত্থকসুত্তৱণ্ণনা
৩৫. পঞ্চমে আড়ৱিযন্তি আড়ৱিৰট্ঠে, ন আড়ৱিনগৰে. তেনাহ ‘‘আড়ৱিযন্তি আড়ৱিৰট্ঠে’’তি. অথাতি অৱিচ্ছেদত্থে নিপাতো. তত্থ ভগৱতো নিসজ্জায অৱিচ্ছিন্নায এৱাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘এৱ’’ন্তিআদি. হত্থতো হত্থং গতত্তাতি আড়ৱকস্স যক্খস্স হত্থতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স হত্থং, ততো ৰাজপুৰিসানং হত্থং গতত্তা.
মাঘস্সাতি মাঘমাসস্স. এৱং ফগ্গুনস্সাতি এত্থাপি. খুৰন্তৰেহি কদ্দমো উগ্গন্ত্ৱা তিট্ঠতীতি কদ্দমো খুৰন্তৰেহি উগ্গন্ত্ৱা তিট্ঠতি. চতূহি দিসাহি ৱাযন্তো ৱাতো ৱেৰম্ভোতি ৱুচ্চতি ৱেৰম্ভৱাতসদিসত্তা.
পঞ্চদ্ৱাৰকাযন্তি পঞ্চদ্ৱাৰানুসাৰেন পৱত্তং ৱিঞ্ঞাণকাযং. খোভযমানাতি কিলেসখোভৱসেন খোভযমানা চিত্তং সঙ্খোভং কৰোন্তা. চেতসিকাতি মনোদ্ৱাৰিকচিত্তসন্নিস্সিতা. তেনাহ ‘‘মনোদ্ৱাৰং খোভযমানা’’তি. সো ৰাগোতি তংসদিসো ৰাগো. ভৱতি হি তংসদিসে তব্বোহাৰো যথা ‘‘সা এৱ তিত্তিৰিকা, তানি এৱ ওসধানী’’তি. যাদিসো হি একস্স পুগ্গলস্স উপ্পজ্জনকৰাগো, তাদিসো এৱ ততো অঞ্ঞস্স ৰাগভাৱসামঞ্ঞতো. তেন ৱুত্তং ‘‘তথাৰূপো ৰাগো’’তিআদি. ইচ্ছিতালাভেন ৰজনীযেসু ৱা নিৰুদ্ধেসু ৱত্থূসু দোমনস্সুপ্পত্তিযা দোসপৰিড়াহানং সম্ভৱো ৱেদিতব্বো.
ন লিম্পতি অনুপলিত্তচিত্তত্তা. সীতিভূতো নিব্বুতসব্বপৰিড়াহত্তা. আসত্তিযো ৱুচ্চন্তি তণ্হাযো তত্থ তত্থ আসঞ্জনট্ঠেন. দৰথন্তি পৰিড়াহজাতং. চেতসোতি সামিৱচনং.
হত্থকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. দেৱদূতসুত্তৱণ্ণনা
৩৬. ছট্ঠে দেৱদূতানীতি লিঙ্গৱিপল্লাসং কত্ৱা ৱুত্তন্তি আহ ‘‘দেৱদূতা’’তি, উভযলিঙ্গং ৱা এতং পদং, তস্মা নপুংসকলিঙ্গৱসেন পাড়িযং ৱুত্তস্স পুল্লিঙ্গৱসেন অত্থদস্সনং কতং. দেৱোতি মচ্চূতি অভিভৱনট্ঠেন সত্তানং অত্তনো ৱসে ৱত্তাপনতো মচ্চুৰাজা ‘‘দেৱো’’তি ৱুচ্চতি. যথা হি দেৱো পকতিসত্তে অভিভৱতি, এৱং মচ্চু সব্বসত্তে অভিভৱতি, তস্মা দেৱো ৱিযাতি দেৱো. ‘‘তস্স দূতা’’তি ৱত্ৱা ইদানিস্স দূতে তেসং দূতভাৱঞ্চ ৱিভাৱেতুং ‘‘জিণ্ণব্যাধিমতা হী’’তিআদি ৱুত্তং. তেন চোদনত্থেন দেৱস্স দূতা ৱিযাতি দেৱদূতাতি দস্সেতি. ‘‘অহং অসুকং পমদ্দিতুং আগমিস্সামি, তুৱং তস্স কেসে গহেত্ৱা মা ৱিস্সজ্জেহী’’তি মচ্চুদেৱস্স আণাকৰা দূতা ৱিযাতি হি দূতাতি ৱুচ্চন্তি.
ইদানি সদ্ধাতব্বট্ঠেন দেৱা ৱিয দূতাতি দেৱদূতাতি দস্সেন্তো ‘‘দেৱা ৱিয দূতা’’তিআদিমাহ. তত্থ অলঙ্কতপ্পটিযত্তাযাতি ইদং অত্তনো দিব্বানুভাৱং আৱিকত্ৱা ঠিতাযাতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. দেৱতায ব্যাকৰণসদিসমেৱ হোতি ন চিৰস্সেৱ জৰাব্যাধিমৰণস্স সম্ভৱতো. ৱিসুদ্ধিদেৱানন্তি খীণাসৱব্ৰহ্মানং. তে হি চৰিমভৱে বোধিসত্তানং জিণ্ণাদিভেদং দস্সেন্তি, তস্মা অন্তিমভৱিকবোধিসত্তানং ৱিসুদ্ধিদেৱেহি উপট্ঠাপিতভাৱং উপাদায তদঞ্ঞেসম্পি তেহি অনুপট্ঠাপিতানম্পি তথা ৱোহৰিতব্বতা পৰিযাযসিদ্ধাতি ৱেদিতব্বা. দিস্ৱাৱাতি ৱিসুদ্ধিদেৱেহি দস্সিতে দিস্ৱাৱ. ততোযেৱ হি তে ৱিসুদ্ধিদেৱানং দূতা ৱুত্তা.
কস্মা আৰদ্ধন্তি কেৱলং দেৱদূতে এৱ সৰূপতো অদস্সেত্ৱাতি অধিপ্পাযো. দেৱানং দূতানং দস্সনূপাযত্তা তথা ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘দেৱদূতা…পে… সমনুযুঞ্জতী’’তি আহ. তত্থ দেৱদূতা…পে… দস্সনত্থন্তি দেৱদূতানং অনুযুঞ্জনট্ঠানূপগস্স কম্মস্স দস্সনত্থং.
একচ্চে থেৰাতি অন্ধকাদিকে ৱিঞ্ঞাণৱাদিনো চ সন্ধায ৱদতি. নেৰযিকে নিৰযে পালেন্তি ততো নিগ্গন্তুং অপ্পদানৱসেন ৰক্খন্তীতি নিৰযপালা. অথ ৱা নিৰযপালতায নেৰযিকানং নিৰযদুক্খেন পৰিযোনদ্ধায অলং সমত্থাতি নিৰযপালা. তন্তি ‘‘নত্থি নিৰযপালা’’তি ৱচনং. পটিসেধিতমেৱাতি ‘‘অত্থি নিৰযেসু নিৰযপালা অত্থি চ কাৰণিকা’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে (কথা. ৮৬৬) পটিসেধিতমেৱ. যদি নিৰযপালা নাম ন সিযুং, কম্মকাৰণাপি ন ভৱেয্য. সতি হি কাৰণিকে কম্মকাৰণায ভৱিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. এত্থাহ – ‘‘কিং পনেতে নিৰযপালা নেৰযিকা, উদাহু অনেৰযিকা’’তি. কিঞ্চেত্থ – যদি তাৱ নেৰযিকা নিৰযসংৱত্তনিযেন কম্মেন নিব্বত্তা, সযম্পি নিৰযদুক্খং পচ্চনুভৱেয্যুং, তথা সতি অঞ্ঞেসং নেৰযিকানং ঘাতনায অসমত্থা সিযুং, ‘‘ইমে নেৰযিকা ইমে নিৰযপালা’’তি ৱৱত্থানঞ্চ ন সিযা. যে চ যে ঘাতেন্তি, তেহি সমানৰূপবলপ্পমাণেহি ইতৰেসং ভযসন্তাসা ন সিযুং. অথ অনেৰযিকা, নেসং তত্থ কথং সম্ভৱোতি? ৱুচ্চতে – অনেৰযিকা নিৰযপালা অনিৰযগতিসংৱত্তনিযকম্মনিব্বত্তিতো. নিৰযূপপত্তিসংৱত্তনিযকম্মতো হি অঞ্ঞেনেৱ কম্মুনা তে নিব্বত্তন্তি ৰক্খসজাতিকত্তা. তথা হি ৱদন্তি সব্বত্থিৱাদিনো –
‘‘কোধা কুৰূৰকম্মন্তা, পাপাভিৰুচিনো তথা;
দুক্খিতেসু চ নন্দন্তি, জাযন্তি যমৰক্খসা’’তি.
তত্থ যদেকে ৱদন্তি ‘‘যাতনাদুক্খং পটিসংৱেদেয্যুং, অথ ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘাতেয্যু’’ন্তিআদি, তযিদং অসাৰং নিৰযপালানং নেৰযিকভাৱস্সেৱ অভাৱতো. যদিপি অনেৰযিকা নিৰযপালা, অযোমযায পন আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায নিৰযভূমিযা পৰিক্কমমানা কথং দাহদুক্খং নানুভৱন্তীতি? কম্মানুভাৱতো. যথা হি ইদ্ধিমন্তো চেতোৱসিপ্পত্তা মহামোগ্গল্লানাদযো নেৰযিকে অনুকম্পন্তা ইদ্ধিবলেন নিৰযভূমিং উপগতা দাহদুক্খেন ন বাধীযন্তি, এৱং সম্পদমিদং দট্ঠব্বং.
ইদ্ধিৱিসযস্স অচিন্তেয্যভাৱতোতি চে? ইদম্পি তংসমানং কম্মৱিপাকস্স অচিন্তেয্যভাৱতো. তথাৰূপেন হি কম্মুনা তে নিব্বত্তা যথা নিৰযদুক্খেন অবাধিতা এৱ হুত্ৱা নেৰযিকে ঘাতেন্তি, ন চেত্তকেন বাহিৰৱিসযাভাৱো যুজ্জতি ইট্ঠানিট্ঠতায পচ্চেকং দ্ৱাৰপুৰিসেসুপি ৱিভত্তসভাৱত্তা. তথা হি একচ্চস্স দ্ৱাৰস্স পুৰিসস্স চ ইট্ঠং একচ্চস্স অনিট্ঠং, একচ্চস্স চ অনিট্ঠং একচ্চস্স ইট্ঠং হোতি. এৱঞ্চ কত্ৱা যদেকে ৱদন্তি ‘‘নত্থি কম্মৱসেন তেজসা পৰূপতাপন’’ন্তিআদি, তদপাহতং হোতি. যং পন ৱদন্তি ‘‘অনেৰযিকানং তেসং কথং তত্থ সম্ভৱো’’তি নিৰযে নেৰযিকানং যাতনাসব্ভাৱভাৱতো. নেৰযিকসত্তযাতনাযোগ্গঞ্হি অত্তভাৱং নিব্বত্তেন্তং কম্মং তাদিসনিকন্তি ৱিনামিতং নিৰযট্ঠানে এৱ নিব্বত্তেতি. তে হি নেৰযিকেহি অধিকতৰবলাৰোহপৰিণাহা অতিৱিয ভযানকদস্সনা কুৰূৰতৰপযোগা চ হোন্তি. এতেনেৱ তত্থ নেৰযিকানং ৱিবাধককাকসুনখাদীনম্পি নিব্বত্তিযা অত্থিভাৱো সংৱণ্ণিতোতি দট্ঠব্বো.
কথমঞ্ঞগতিকেহি অঞ্ঞগতিকবাধনন্তি চ ন ৱত্তব্বং অঞ্ঞত্থাপি তথা দস্সনতো. যং পনেকে ৱদন্তি ‘‘অসত্তসভাৱা এৱ নিৰযে নিৰযপালা নিৰযে সুনখাদযো চা’’তি, তম্পেতেসং মতিমত্তং অঞ্ঞত্থ তথা অদস্সনতো. ন হি কাচি অত্থি তাদিসী ধম্মপ্পৱত্তি, যা অসত্তসভাৱা, সম্পতিসত্তেহি অপ্পযোজিতা চ অত্থকিচ্চং সাধেন্তী দিট্ঠপুব্বা. পেতানং পানীযনিৱাৰকানং দণ্ডাদিহত্থানঞ্চ পুৰিসানং সব্ভাৱে অসত্তভাৱে চ ৱিসেসকাৰণং নত্থীতি তাদিসানং সব্ভাৱে কিং পাপকানং ৱত্তব্বং. সুপিনোপঘাতোপি অত্থকিচ্চসমত্থতায অপ্পমাণং দস্সনাদিমত্তেনপি তদত্থসিদ্ধিতো. তথা হি সুপিনে আহাৰূপভোগাদিনা ন অত্থসিদ্ধি, ইদ্ধিনিম্মানৰূপং পনেত্থ লদ্ধপৰিহাৰং ইদ্ধিৱিসযস্স অচিন্তেয্যভাৱতো. ইধাপি কম্মৱিপাকস্স অচিন্তেয্যভাৱতোতি চে? তং ন, অসিদ্ধত্তা. নেৰযিকানং কম্মৱিপাকো নিৰযপালাতি সিদ্ধমেত্তং, ৱুত্তনযেন পাড়িতো চ তেসং সত্তভাৱো এৱ সিদ্ধো. সক্কা হি ৱত্তুং সত্তসঙ্খাতা নিৰযপালসঞ্ঞিতা ধম্মপ্পৱত্তি সাভিসন্ধিকপৰূপঘাতি অত্থকিচ্চসব্ভাৱতো ওজাহাৰাদি ৰক্খসসন্ততি ৱিয. অভিসন্ধিপুব্বকতা চেত্থ ন সক্কা পটিক্খিপিতুং তথা তথা অভিসন্ধিযা ঘাতনতো. ততো এৱ ন সঙ্ঘাতপব্বতেহি অনেকন্তিকতা. যে পন ৱদন্তি ‘‘ভূতৱিসেসা এৱ তে ৱণ্ণসণ্ঠানাদিৱিসেসৱন্তো ভেৰৱাকাৰা নৰকপালাতি সমঞ্ঞং লভন্তী’’তি, তদসিদ্ধং উজুকমেৱ পাড়িযং ‘‘অত্থি নিৰযে নিৰযপালা’’তি ৱাদস্স পতিট্ঠাপিতত্তা.
অপিচ যথা অৰিযৱিনযে নৰকপালানং ভূতমত্ততা অসিদ্ধা, তথা পঞ্ঞত্তিমত্তৱাদিনোপি ভূতমত্ততা অসিদ্ধা সব্বসো ৰূপধম্মানং অত্থিভাৱস্সেৱ অপ্পটিজাননতো. ন হি তস্স ভূতানি নাম পৰমত্থতো সন্তি. যদি পৰমত্থং গহেত্ৱা ৱোহৰতি, অথ কস্মা চক্খুৰূপাদীনি পটিক্খিপতীতি? তিট্ঠতেসা অনৱট্ঠিততক্কানং অপ্পহীনৱিপল্লাসানং ৱাদৱীমংসা. এৱং অত্থেৱ নিৰযে নিৰযপালাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. সতি চ নেসং সব্ভাৱে অসতিপি বাহিৰে ৱিসযে নৰকে ৱিয দেসাদিনিযমো হোতীতি ৱাদো ন সিজ্ঝতি, সতি এৱ পন বাহিৰে ৱিসযে দেসাদিনিযমোতি দট্ঠব্বং.
দেৱদূতসৰাপনৱসেন সত্তে যথূপচিতে পুঞ্ঞকম্মে যমেতি নিযমেতীতি যমো. তস্স যমস্স ৱেমানিকপেতানং ৰাজভাৱতো ৰঞ্ঞো. তেনাহ ‘‘যমৰাজা নাম ৱেমানিকপেতৰাজা’’তি. কম্মৱিপাকন্তি অকুসলকম্মৱিপাকং. ৱেমানিকপেতা হি কণ্হসুক্কৱসেন মিস্সকং কম্মং কত্ৱা ৱিনিপাতিকদেৱতা ৱিয সুক্কেন কম্মুনা পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. তথা হি মগ্গফলভাগিনোপি হোন্তি, পৱত্তিযং পন কম্মানুৰূপং কদাচি পুঞ্ঞফলং, কদাচি অপুঞ্ঞফলং পচ্চনুভৱন্তি. যেসং পন অৰিযমগ্গো উপ্পজ্জতি, তেসং মগ্গাধিগমতো পট্ঠায পুঞ্ঞফলমেৱ উপ্পজ্জতীতি দট্ঠব্বং. অপুঞ্ঞফলং পুব্বে ৱিয কটুকং ন হোতি, মনুস্সত্তভাৱে ঠিতানং ৱিয মুদুকমেৱ হোতীতি অপৰে. ধম্মিকো ৰাজাতি এত্থ তস্স ধম্মিকভাৱো ধম্মদেৱপুত্তস্স ৱিয উপ্পত্তিনিযতো ধম্মতাৱসেন ৱেদিতব্বো. দ্ৱাৰেসূতি অৱীচিমহানৰকস্স চতূসু দ্ৱাৰেসু. খীণাসৱা ব্ৰাহ্মণা নাম উক্কট্ঠনিদ্দেসেন.
অনুযোগৱত্তন্তি অনুযোগে কতে ৱত্তিতব্বৱত্তং. আৰোপেন্তোতি কাৰাপেন্তো, অত্তনো পুচ্ছং উদ্দিস্স পটিৱচনং দাপেন্তো পুচ্ছতি. পৰস্স হি অধিপ্পাযং ঞাতুং ইচ্ছন্তো তদুপগং পযোগং কৰোন্তো পুচ্ছতি নাম. লদ্ধিন্তি গাহং. পতিট্ঠাপেন্তোতি তত্থ নিচ্চকালং কাৰাপেন্তো. কাৰণং পুচ্ছন্তোতি যুত্তিং পুচ্ছন্তো. সমনুভাসতীতি যথানুযুত্তমত্থং ৱিভূতং কত্ৱা কথেতি.
জিণ্ণন্তি জৰাপত্তিযা জিণ্ণং. একচ্চো দহৰকালতো পট্ঠায পণ্ডুৰোগাদিনা অভিভূতকাযতায জিণ্ণসদিসো হোতি, অযং ন তথা জৰাপত্তিযা জিণ্ণোতি দস্সেতি. গোপানসী ৱিয ৱঙ্কন্তি ৱঙ্কগোপানসী ৱিয ৱঙ্কং. ন হি ৱঙ্কভাৱস্স নিদস্সনত্থং অৱঙ্কগোপানসী গয্হতি. ভগ্গন্তি ভগ্গসৰীৰং কটিযং ভগ্গকাযত্তা. তেনাহ ‘‘ইমিনাপিস্স ৱঙ্কভাৱমেৱ দীপেতী’’তি. দণ্ডপটিসৰণন্তি ঠানগমনেসু দণ্ডো পটিসৰণং এতস্সাতি দণ্ডপটিসৰণং তেন ৱিনা ৱত্তিতুং অসমত্থত্তা. তেনাহ ‘‘দণ্ডদুতিয’’ন্তি. জৰাতুৰন্তি জৰায পত্থতসংকিলন্তকাযং. সব্বসো কিমিহতং ৱিয মহাখল্লাটং সীসমস্সাতি মহাখল্লাটসীসং. সঞ্জাতৱলিন্তি সমন্ততো জাতৱলিকং. জৰাধম্মোতি জৰাপকতিকো. তেনাহ ‘‘জৰাসভাৱো’’তি. সভাৱো চ নাম তেজোধাতুযা উণ্হতা ৱিয ন কদাচি ৱিগচ্ছতীতি আহ ‘‘অপৰিমুত্তো জৰাযা’’তিআদি.
অত্থতো এৱং ৱদতি নাম, ৱাচায অৱদন্তোপি অত্থাপত্তিতো এৱং ৱদন্তো ৱিয হোতি ৱিঞ্ঞূনন্তি অত্থো. তৰুণো অহোসিং যোব্বনেন সমন্নাগতো. ঊৰূনং বলং এতস্স অত্থীতি ঊৰুবলী. তেন দূৰেপি গমনাগমনলঙ্ঘনাদিসমত্থতং দস্সেতি, বাহুবলীতি পন ইমিনা হত্থেহি কাতব্বকিচ্চসমত্থতং, জৱগ্গহণেন ৱেগসা পৱত্তিসমত্থতং. অন্তৰহিতাতি নট্ঠা. এত্থ চ ন খো পনাহন্তিআদি জৰায দেৱদূতভাৱদস্সনং. তেনাহ ‘‘তেনেস দেৱদূতো নাম জাতো’’তি. আবাধস্স অত্থিতায আবাধিকং. ৱিৱিধং দুক্খং আদহতীতি ব্যাধি, ৱিসেসেন ৱা আধিযতি এতেনাতি ব্যাধি, ব্যাধি সংজাতো এতস্সাতি ব্যাধিতং. এস নযো দুক্খিতন্তি এত্থাপি.
দুতিযং দেৱদূতন্তি এত্থাপি ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. ব্যাধিনা অভিহতোতি ব্যাধিনা বাধিতো, উপদ্দুতোতি অত্থো.
ৱিপৰিভিন্নৱণ্ণোতি ৱিপৰিভিন্ননীলৱণ্ণো. তঞ্হি যত্থ যত্থ গহিতপুব্বকং, তত্থ তত্থ পণ্ডুৱণ্ণং, মংসুস্সদট্ঠানে ৰত্তৱণ্ণং, যেভুয্যেন চ নীলসাটকপাৰুতং ৱিয হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱিপৰিভিন্ননীলৱণ্ণো’’তি.
‘‘কো লভতি, কো ন লভতী’’তি নিৰযুপগস্সেৱ ৱসেনাযং ৱিচাৰণাতি ‘‘যেন তাৱ বহু পাপং কত’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. বহু পাপং কতন্তি বহুসো পাপং কতং. তেন পাপস্স বহুলীকৰণমাহ. বহূতি ৱা মহন্তং. মহত্থোপি হি বহুসদ্দো দিস্সতি ‘‘বহু ৱত কতং অস্সা’’তিআদীসু, গৰুকন্তি ৱুত্তং হোতি. সো গৰুকং বহুলং ৱা পাপং কত্ৱা ঠিতো নিৰযে নিব্বত্ততিযেৱ, ন যমপুৰিসেহি যমস্স সন্তিকং নীযতীতি. পৰিত্তন্তি পমাণপৰিত্ততায কালপৰিত্ততায চ পৰিত্তং. পুৰিমস্মিং অত্থে অগৰূতি অত্থো, দুতিযস্মিং অবহুলন্তি. যথাৱুত্তমত্থং উপমায ৱিভাৱেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. কত্তব্বমেৱ কৰোন্তীতি দণ্ডমেৱ কৰোন্তি. অনুৱিজ্জিত্ৱাতি ৱীমংসিত্ৱা. ৱিনিচ্ছযট্ঠানন্তি অট্টকৰণট্ঠানং. পৰিত্তপাপকম্মাতি দুব্বলপাপকম্মা. অত্তনো ধম্মতাযাতি পৰেহি অসাৰিযমানেপি অত্তনো ধম্মতায সৰন্তি. তে হি পাপকম্মস্স দুব্বলভাৱতো কতূপচিতস্স চ ওকাসাৰহকুসলকম্মস্স বলৱভাৱতো অত্তনো ধম্মতাযপি সৰন্তি. সাৰিযমানাপীতি ‘‘ইদং নাম তযা কতং পুঞ্ঞকম্ম’’ন্তি পৰেহি সাৰিযমানাপি.
আকাসচেতিযন্তি গিৰিসিখৰে অব্ভোকাসে ৱিৱটঙ্গণে কতচেতিযং. ৰত্তপটেনাতি ৰত্তৱণ্ণেন পটেন পূজেসি পটাকং কত্ৱা. অগ্গিজালসদ্দন্তি পটপটাযন্তং নৰকে অগ্গিজালসদ্দং সুত্ৱাৱ. অত্তনা পূজিতপটং অনুস্সৰীতি তদা পটাকায ৱাতপ্পহাৰসদ্দে নিমিত্তস্স গহিতত্তা ‘‘মযা তদা আকাসচেতিযে পূজিতৰত্তপটসদ্দো ৱিযা’’তি অত্তনা পূজিতপটং অনুস্সৰি.
সুমনপুপ্ফকুম্ভেনাতি কুম্ভপৰিমাণেন সুমনপুপ্ফৰাসিনা. ‘‘দসাধিকং নাড়িসহস্সকুম্ভ’’ন্তি কেচি, ‘‘পঞ্চঅম্বণ’’ন্তি অপৰে. তীহিপিন সৰতি বলৱতো পাপকম্মেন ব্যামোহিতো. তুণ্হী অহোসীতি ‘‘কম্মাৰহো অয’’ন্তি তত্থ পটিকাৰং অপস্সন্তো তুণ্হী অহোসি.
একপক্খচ্ছদনমত্তাহীতি মজ্ঝিমপ্পমাণস্স গেহস্স একচ্ছদনপ্পমাণেহি. সুত্তাহতং কৰিত্ৱাতি কাড়সুত্তং পাতেত্ৱা. যথা ৰথো সব্বসো পজ্জলিতো হোতি অযোমযো, এৱং যুগাদযোপিস্স পজ্জলিতা সজোতিভূতা এৱ হোন্তীতি আহ ‘‘সদ্ধিং…পে… ৰথে যোজেত্ৱা’’তি. মহাকূটাগাৰপ্পমাণন্তি সত্তভূমকমহাকূটাগাৰপ্পমাণং.
ৱিভত্তোতি সত্তানং সাধাৰণেন পাপকম্মুনা ৱিভত্তো. হীনং কাযন্তি হীনং সত্তনিকাযং, হীনং ৱা অত্তভাৱং. উপাদানেতি চতুব্বিধে উপাদানে. অত্থতো পন তণ্হাদিট্ঠিগ্গাহোতি আহ ‘‘তণ্হাদিট্ঠিগ্গহণে’’তি. সম্ভৱতি জৰামৰণং এতেনাতি সম্ভৱো, উপাদানন্তি আহ ‘‘জাতিযা চ মৰণস্স ছ কাৰণভূতে’’তি. অনুপাদাতি অনুপাদায. তেনাহ ‘‘অনুপাদিযিত্ৱা’’তি. সকলৱট্টদুক্খং অতিক্কন্তাতি চৰিমচিত্তনিৰোধেন ৱট্টদুক্খস্স কিলেসানম্পি অসম্ভৱতো সব্বং ৱট্টদুক্খং অতিক্কন্তা.
দেৱদূতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. চতুমহাৰাজসুত্তৱণ্ণনা
৩৭. সত্তমে অমা সহ ৱত্তন্তি তস্মিং তস্মিং কিচ্চেতি অমচ্চা, সহিতা. পৰিসতি ভৱাতি পাৰিসজ্জা, পৰিৱাৰট্ঠানিযা পৰিসাপৰিযাপন্না. তেনাহ ‘‘পৰিচাৰিকদেৱতা’’তি. তাতাতি আলপনং. এৱন্তি ‘‘কচ্চি বহূ মনুস্সা’’তিআদিনা ৱুত্তাকাৰেন. অট্ঠ ৱাৰেতি একস্মিং অড্ঢমাসে চতুক্খত্তুং তথা ইতৰস্মিন্তি এৱং অট্ঠ ৱাৰে. অধিট্ঠহন্তীতি অধিতিট্ঠন্তি. পটিজাগৰোন্তীতি পটি পটি জাগৰোন্তি. পুঞ্ঞং কৰোন্তা হি সত্তা জাগৰোন্তি নাম কাতব্বকিচ্চপ্পসুতত্তা, ইতৰে পন সুপন্তি নাম সহিতপৰহিতৱিমুত্তত্তা. চাতুদ্দসিউপোসথস্স অনুগমনং ৱিয পন্নৰসিউপোসথস্স পচ্চুগ্গমনং ন লব্ভতি দিৱসাভাৱতো.
ততোতি ততো ততো. তং উপনিস্সাযাতি তা তা গামনিগমৰাজধানিযো উপনিস্সায. অধিৱত্থাতি আৰামৱনৰুক্খাদীসু অধিৱত্থা দেৱতা. তেতি তে দেৱা. সন্ধায কথেতীতি ভগৱা কথেতি. ৱুত্তন্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং.
নিচ্চং নিবদ্ধং উপোসথো সংৱচ্ছৰে সংৱচ্ছৰে পটি পটি হৰিতব্বতো পৱত্তেতব্বতো পাটিহাৰিযপক্খো নাম. গুণঙ্গেহীতি উপোসথঙ্গেহি.
ৱুত্থৱাসোতি ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযৱাসো. কত্তব্বকিচ্চন্তি দুক্খাদীসু পৰিঞ্ঞাতাদিকিচ্চং. ওতাৰেত্ৱাতি ছড্ডেত্ৱা. পৰিক্খীণভৱসংযোজনোতি সব্বসো খীণভৱবন্ধনো. কাৰণেন জানিত্ৱাতি ৱিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি জানিত্ৱা.
জানন্তোতি ‘‘অৰহন্তানং অনুকৰণপ্পটিপত্তি এসা, যদিদং সম্মদেৱ উপোসথানুট্ঠান’’ন্তি এৱং উপোসথকম্মস্স গুণং জানন্তো. এৱৰূপেনাতি যাদিসো ভগৱতো উপোসথভাৱো ৱিহিতো, এৱৰূপেন অৰহন্তানুকৰণেন উপোসথকম্মেন. সক্কা পহিতত্তো ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা খীণাসৱসম্পত্তিং পাপুণিতুং. অট্ঠমং উত্তানত্থমেৱ সত্তমে ৱুত্তনযত্তা.
চতুমহাৰাজসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সুখুমালসুত্তৱণ্ণনা
৩৯. নৱমে নিদ্দুক্খোতি কাযিকচেতসিকদুক্খৱিৰহিতো. সদুক্খে হি সৱিঘাতে সুখুমালত্তা অনৱসৰা, তস্মা সুখিতো নিদ্দুক্খতায সুখুমালো নাম. যাৱস্স সুখুমালত্তা পৰমুক্কংসগতাতি আহ ‘‘পৰমসুখুমালো’’তি. অতিৱিয সুখুমালোতি অত্থো. অন্তমতীতং অচ্চন্তং. সব্বদা সুখুমালোতি আহ ‘‘সততনিদ্দুক্খো’’তি. চৰিযকালেতি বোধিচৰিযায চৰণকালে. তেনাতি বোধিসত্তেন. অঞ্ঞত্থ পন পদুমন্তি ৰত্তং কমলং. পুণ্ডৰীকন্তি সেতং ৱুচ্চতি. ইতৰাতি ইতৰপোক্খৰণিযো. ‘‘বোধিসত্তস্স কিৰা’’তিআদিকং পোক্খৰণীনং উপ্পত্তিদস্সনং. কুদ্দালকম্মকাৰেতি খণকে. পোক্খৰণিট্ঠানানীতি পোক্খৰণিখণনযোগ্গট্ঠানানি. গণ্হাপেসীতি খণাপেসি. পোক্খৰণিসদ্দো চেত্থ তাদিসে জলাসযে নিৰুড়্হো দট্ঠব্বো পঙ্কজাদিসদ্দা ৱিয. সোপানবাহুকানং মত্থকট্ঠানং উণ্হীসন্তি অধিপ্পেতং. উদকসেচননাড়িকাতি উদকচ্ছটাৱিস্সজ্জননাড়িযন্তানি. পঞ্চৱিধাতি ৱণ্ণৱসেন জাতিৱসেন চ.
খো পনস্সাতি নিপাতমত্তং. কাসিক-সদ্দো অতিৱিয সণ্হে সুখুমে মহগ্ঘৱত্থে নিৰুড়্হো, অঞ্ঞস্মিম্পি তথাজাতিকে ৰুড়্হিৱসেন পৱত্ততীতি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘অকাসিকং চন্দন’’ন্তি. হেমন্তে ৱাসো হেমন্তং, হেমন্তং অৰহতীতি হেমন্তিকো, পাসাদো. ‘‘ইতৰেসুপি এসেৱ নযো’’তি ৱত্ৱা তদেৱ নেসং অৰহতং দস্সেতুং ‘‘তত্থ হেমন্তিকো’’তিআদি ৱুত্তং. সজালানীতি সজালৱাতপানানি, উদকযন্তানীতি উদকধাৰাৱিস্সন্দনকযন্তানি. পাসাদমত্থকেতি পাসাদস্স উপৰিআকাসতলে. বন্ধিত্ৱাতি পযোজিতযন্তে সুক্খমহিংসচম্মং বন্ধিত্ৱা. যন্তং পৰিৱত্তেত্ৱাতি যথাপযোজিতং যন্তং পাসাণাৰোপনত্থঞ্চেৱ পুন তেসং ৱিস্সজ্জনত্থঞ্চ পৰিৱত্তেত্ৱা. তস্মিং ৱিস্সজ্জেন্তীতি ছদনপিট্ঠে বদ্ধসুক্খমহিংসচম্মে ৱিস্সজ্জেন্তি.
সহস্সথামন্তি পুৰিসসহস্সবলং, পুৰিসসহস্সেন ৱহিতব্বভাৰৱহং. পল্লঙ্কে নিসিন্নোৱাতি ৰতনমযপল্লঙ্কে যথানিসিন্নো এৱ. উপ্পতনাকাৰপত্তন্তি উপ্পতিত্ৱা ঠিতং ৱিয. জিযং পোথেন্তস্সাতি জিযাঘাতং কৰোন্তস্স. জিযপ্পহাৰসদ্দোতি জিযাঘাতসদ্দো. যন্তে বদ্ধন্তি যন্তবদ্ধং কত্ৱা ঠপিতং. সদ্দন্তৰেতি থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সদ্দসৱনট্ঠানে. গাৱুতস্স চতুত্থো ভাগো কোসোতিপি ৱুচ্চতি দ্ৱিসহস্সদণ্ডপ্পমাণট্ঠানং.
সব্বট্ঠানানীতি মহাপুৰিসস্স তানি তানি সব্বানি ৱসনট্ঠানানি. সিখাবদ্ধোতি পুৰিসসভাৱস্সেৱ ৱিসেসতো দস্সনমেতং. ন উপ্পিলাৱিতভাৱত্থন্তি উপ্পিলাৱিতভাৱসঙ্খাতং অত্থং ন কথেসীতি অত্থো. তস্স হি বোধিমূলেযেৱ সেতুঘাতো. তেনেৱাতি অপ্পমাদলক্খণস্স দীপনতো এৱ. অত্তানং অতিক্কমিত্ৱাতি অত্তনো জৰাপত্তিং অচিন্তেত্ৱা অট্টীযতি. ন পনেস মগ্গেন পহীনো তদা মগ্গস্স অনধিগতত্তা. সিক্খং পটিক্খিপিত্ৱাতি যথাসমাদিন্নসিক্খং পহায.
অৱিপৰীতব্যাধিআদিসভাৱাৱাতি একন্তেন ব্যাধিআদিসভাৱা এৱ. এৱং জিগুচ্ছাৱিহাৰেনাতি এৱং সকলস্সেৱ ৱট্টদুক্খস্স জিগুচ্ছনৱিহাৰেন ৱিহৰন্তস্স. এৱং জিগুচ্ছনন্তি এৱং পৰস্স জিগুচ্ছনং. পৰং অজিগুচ্ছমানোতি কৰুণাযনেন এৱং পৰং অজিগুচ্ছন্তো. অভিভোস্মীতি অভিভৱিতা অস্মি. উস্সাহো অহূতি চতুৰঙ্গসমন্নাগতং ৱীৰিযমেৱ চতুব্বিধসম্মপ্পধানৱীৰিযঞ্চ অহোসি, যেন মগ্গব্ৰহ্মচৰিযপৰাযণো জাতো.
সুখুমালসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. আধিপতেয্যসুত্তৱণ্ণনা
৪০. দসমে অভিভৱিত্ৱা পৱত্তনট্ঠেন অধিপতি যং কিঞ্চি জেট্ঠকং ন কাৰকং অত্তানং অধিপতীতি কত্ৱা অত্তা এৱ অধিপতি, ততো আগতং অত্তাধিপতেয্যং. তেনাহ ‘‘অত্তান’’ন্তিআদি. লোকন্তি সত্তলোকং. সো চ খো ইদ্ধিৱিধাদিগুণৱিসেসযুত্তো অধিপ্পেতো অধিপতিভাৱস্স অধিপ্পেতত্তা. নৱৱিধং লোকুত্তৰধম্মন্তি উক্কট্ঠনিদ্দেসেন ৱুত্তং. ইতি ভৱোতি এৱং সম্পত্তিভৱো, তত্থ এৱং অভিৱুদ্ধীতি. সম্পত্তিভৱস্স হেতূতি তংতংসম্পত্তিভৱস্স তত্থ চ অভিৱুদ্ধিযা হেতু. জাতিনিমিত্তস্স কম্মভৱস্স কতূপচিতত্তা জাতি অন্তোপৱিট্ঠা. জৰাদীসুপি এসেৱ নযো হেতুসিদ্ধিযা ফলসিদ্ধিতো.
অসল্লীনন্তি ন সঙ্কোচপ্পত্তং. উপট্ঠিতাতি কাযাদিসভাৱসল্লক্খণৱসেন উপট্ঠিতা. অসম্মুট্ঠা সম্মোসাভাৱতো. অসাৰদ্ধোতি সাৰম্ভস্স সাৰম্ভহেতূনঞ্চ ৱিক্খম্ভনেন অসাৰদ্ধো. একগ্গং অনেকগ্গভাৱস্স দূৰসমুস্সাপিতত্তা. নিম্মলং কত্ৱাতি ৰাগাদিমলানং অপনযনেন মলৰহিতং কত্ৱা. গোপাযতীতি সংকিলেসানত্থতো ৰক্খতি. অযন্তি এৱংপটিপন্নো ভিক্খু. সুদ্ধমত্তানং পৰিহৰতি অসুদ্ধভাৱস্স কিলেসস্সপি অভাৱতো.
অতিক্কমিত্ৱা মঞ্ঞসীতি অসক্খিং কত্ৱা মঞ্ঞসি. তায তণ্হায নিব্বত্তোতি তম্মযো, তণ্হাৱসিকো. তস্স ভাৱো তম্মযতা, তস্সা তম্মযতায অভাৱেন. ন হাযতি পঞ্ঞাদিগুণৱেপুল্লপ্পত্তিযা.
আধিপতেয্যসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দেৱদূতৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.