৩. পুগ্গলৱগ্গো

১. সমিদ্ধসুত্তৱণ্ণনা

২১. ততিযস্স পঠমে ৰুচ্চতীতি কাযসক্খিআদীসু পুগ্গলেসু অতিৱিয সুন্দৰতৰপণীততৰভাৱেন তে চিত্তস্স অভিৰুচিউপ্পাদকো কতমোতি পুচ্ছতি. সদ্ধিন্দ্ৰিযং ধুৰং অহোসি সদ্ধাধুৰং মগ্গৱুট্ঠানন্তি কত্ৱা, সেসিন্দ্ৰিযানি পন কথন্তি আহ ‘‘সেসানী’’তিআদি. পটিৱিদ্ধমগ্গোৱাতি তীহিপি থেৰেহি অত্তনো অত্তনো পটিৱিদ্ধঅৰহত্তমগ্গো এৱ কথিতো, তস্মা ন সুকৰং একংসেন ব্যাকাতুং ‘‘অযং…পে… পণীততৰো চা’’তি. ভুম্মন্তৰেনেৱ কথেসি ‘‘তীসুপি পুগ্গলেসু অগ্গমগ্গট্ঠোৱ পণীততৰো’’তি.

সমিদ্ধসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. গিলানসুত্তৱণ্ণনা

২২. দুতিযে হিতানীতি ভব্যানি. ৱুদ্ধিকৰানীতি আৰোগ্যাদিৱুদ্ধিকৰানি. অনুচ্ছৱিকন্তি উপট্ঠানকিৰিযায অনুৰূপং. ৱাতাপমাৰৰোগেনাতি ৱাতৰোগেন চ অপমাৰৰোগেন চ, ৱাতনিদানেন ৱা অপমাৰৰোগেন. নিট্ঠপ্পত্তগিলানোতি ‘‘ইমিনা ৰোগেন ন চিৰস্সেৱ মৰিস্সতী’’তি নিট্ঠং পত্তো গিলানো. খিপিতকং নাম ৱমথুৰোগো. কচ্ছূতি থুল্লকচ্ছুআবাধো. তিণপুপ্ফকজৰো ৱিসমৱাতসম্ফস্সজৰোগো. যেসন্তি যেসং ৰোগানং. পটিজগ্গনেনাতি পটিকাৰমত্তেন. ফাসুকন্তি ব্যাধিৱূপসমনেন সৰীৰস্স ফাসুভাৱো. ব্যাধিনিদানসমুট্ঠানজাননেন পণ্ডিতো, পটিকাৰকিৰিযায যুত্তকাৰিতায দক্খো, উট্ঠানৱীৰিযসম্পত্তিযা অনলসো.

পদপৰমো পুগ্গলো কথিতো সম্মত্তনিযামোক্কমনস্স অযোগ্গভাৱতো. অলভন্তোৱ তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱনায ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং পচ্চেকবোধিং. যন্তি, যতো. ওৱাদং লভিত্ৱাতি আভিসমাচাৰিকৱত্তং ওৱাদমত্তং. এত্তকোপি হি তস্স হিতাৱহোতি. তন্নিস্সিতোৱাতি ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুনিস্সিতোৱ হোতি. পুনপ্পুনং দেসেতব্বোৱ সম্মত্তনিযামোক্কমনস্স যোগ্গভাৱতো.

গিলানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সঙ্খাৰসুত্তৱণ্ণনা

২৩. ততিযে ৱিৱিধেহি আকাৰেহি আবাধনতো ব্যাবাধোৱ ব্যাবজ্ঝং, কাযিকং চেতসিকঞ্চ দুক্খং. সহ ব্যাবজ্ঝেন ৱত্ততীতি সব্যাবজ্ঝং. তেনাহ ‘‘সদুক্খ’’ন্তি. চেতনাৰাসিন্তি পুব্বচেতনাদিৰাসিং. চেতনং পুনপ্পুনং পৱত্তেন্তো ‘‘ৰাসিং কৰোতি পিণ্ডং কৰোতী’’তি চ ৱুত্তো. সদুক্খন্তি নিৰন্তৰদুক্খং. তেনাহ ‘‘সাবাধং নিৰস্সাদ’’ন্তি. অত্থীতি উজুকং দুক্খৱেদনা নত্থীতি অৱত্তব্বত্তা ৱুত্তং. অনিট্ঠসভাৱত্তা অনিট্ঠাৰম্মণত্তা চ দুক্খপক্খিকাৱ সা দট্ঠব্বা. ন হি অকুসলৱিপাকা ইট্ঠা নাম অত্থী, কুসলৱিপাকা পন উপেক্খাৱেদনা তত্থ অপ্পাৱসৰা. অট্ঠকথাযং পন নিৰযস্স দুক্খবহুলত্তা দুক্খস্স চ তত্থ বলৱতায সা অব্বোহাৰিকট্ঠানে ঠিতাতি ৱুত্তং. উপমং কত্ৱা আহটো ৱিসেসো ৱিয সামঞ্ঞস্স যথা অযোপিণ্ডিৰোহিনো ৱিয ৰূপানন্তি. পটিভাগউপমাতি পটিবিম্বউপমা.

তে অগ্গহেত্ৱাতি হেট্ঠিমব্ৰহ্মলোকে অগ্গহেত্ৱা. ৱোমিস্সকসুখদুক্খন্তি ৱিমিস্সকসুখদুক্খং পীতিমিস্সকভাৱতো. কম্মন্তি পাপকম্মং. কম্মসীসেন ফলং ৱদতি. কামঞ্চেত্থ ‘‘অব্যাবজ্ঝং লোকং উপপজ্জতী’’তি আগতং, ‘‘অব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তী’’তি পন ৱচনেন লোকুত্তৰফস্সাপি সঙ্গয্হন্তীতি ‘‘তীণি সুচৰিতানি লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকানি কথিতানী’’তি ৱুত্তং.

সঙ্খাৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. বহুকাৰসুত্তৱণ্ণনা

২৪. চতুত্থে অৱস্সযং গতোতি ৱট্টদুক্খপৰিমুত্তিযা অৱস্সযো ময্হন্তি সৰণগমনক্কমেন উপগতো হোতি. সতন্তিকন্তি সপৰিযত্তিধম্মং. অগ্গহিতসৰণপুব্বস্সাতি অগ্গহিতপুব্বসৰণস্স. অকতাভিনিৱেসস্স ৱসেন ৱুত্তন্তি তস্মিং অত্তভাৱে ন কতো সৰণগমনাভিনিৱেসো যেনাতি অকতাভিনিৱেসো, তস্স ৱসেন ৱুত্তং. কামং পুব্বেপি সৰণদাযকো আচৰিযো ৱুত্তো, পব্বজ্জাদাযকোপি সৰণদাযকোৱ. পুব্বে পন উপাসকভাৱাপাদকৱসেন সৰণদাযকো অধিপ্পেতো. ইদং পন গহিতপব্বজ্জস্স সৰণগমনং. পব্বজা হি সৱিসেসং সৰণগমনন্তি পব্বজ্জাদাযকো পুন ৱুত্তো. এতেতি পব্বজ্জাদাযকাদযো. দুৱিধেন পৰিচ্ছিন্নাতি লোকিযধম্মসম্পাপকো লোকুত্তৰধম্মসম্পাপকোতি দ্ৱিপ্পকাৰেন পৰিচ্ছিন্না, কতাভিনিৱেসঅকতাভিনিৱেসৱসেন ৱা. উপৰীতি পঠমমগ্গতো উপৰি. নেৱ সক্কোতীতি আচৰিযেন কতস্স উপকাৰস্স মহানুভাৱত্তা তস্স পতিকাৰং নাম কাতুং ন সক্কোতি.

বহুকাৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. ৱজিৰূপমসুত্তৱণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে অৰুইতি পুৰাণং দুট্ঠৱণং ৱুচ্চতি. ক-কাৰো পদসন্ধিকৰোতি অৰুকূপমং চিত্তং এতস্সাতি অৰুকূপমচিত্তো অপ্পমত্তকস্সপি দুক্খস্স অসহনতো. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. ইত্তৰকালোভাসেনাতি পৰিত্তমেৱ কালো ঞাণোভাসৱিৰহেন. লগতীতি কোধাসঙ্গৱসেন কুপ্পন্তো পুগ্গলো সম্মুখা, ‘‘কিং ৱদসী’’তিআদিনা পৰম্মুখা চ উপনয্হনৱসেন লগতি, ন তণ্হাসঙ্গৱসেন. কুপ্পতীতি কুজ্ঝতি. ব্যাপজ্জতীতি ৱিপন্নচিত্তো হোতি. থদ্ধভাৱং আপজ্জতি ঈসকম্পি মুদুত্তাভাৱতো. দুট্ঠাৰুকোতি মংসলোহিতানং দুট্ঠভাৱেন পকতিভাৱং জহিত্ৱা ঠিতো দুট্ঠৱণো. ‘‘দুট্ঠাৰুতা’’তিপি পঠন্তি, তত্থাপি তাকাৰো পদসন্ধিকৰো.

তস্সাতি দুট্ঠাৰুকস্স. সৱনন্তি অসুচিৱিসন্দনং. উদ্ধুমাতস্স ৱিযাতি কোধেন উদ্ধং উদ্ধং ধুমাতকস্স ৱিয কোধূপাযাসস্স অৱিস্সজ্জনতো. চণ্ডিকতস্সাতি কুপিতস্স. এত্থ চ কিঞ্চাপি হেট্ঠিমমগ্গৱজ্ঝাপি কিলেসা তেহি অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদিতত্তা সমুচ্ছিন্না, তথাপি তস্মিং সন্তানে অগ্গমগ্গস্স অনুপ্পন্নত্তা তত্থ অপ্পহীনাপি কিলেসা অত্থেৱাতি কত্ৱা তেসং ঞাণানং ৱিজ্জূপমতা ৱুত্তা, ন তেহি মগ্গেহি পহীনানং কিলেসানং অত্থিভাৱতোতি দট্ঠব্বং.

ৱজিৰূপমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সেৱিতব্বসুত্তৱণ্ণনা

২৬. ছট্ঠে উপসঙ্কমিতব্বোতি কালেন কালং উপসঙ্কমিতব্বো. অল্লীযিতব্বোতি ছাযায ৱিয ৱিনা ভাৱনায নিল্লীযিতব্বো. পুনপ্পুনং উপাসিতব্বোতি অভিণ্হসো উপনিসীদিতব্বো. অনুদ্দযাতি মেত্তাপুব্বভাগো. উপসঙ্কমিতুং ৱট্টতীতি ‘‘এতস্স সীলেন অভিৱুদ্ধি ভৱিস্সতী’’তি উপকাৰত্থং উপসেৱনাদি ৱট্টতি.

ন পটিহঞ্ঞিস্সতীতি ‘‘অপেহি, কিং এতেনা’’তি পটিক্খেপাভাৱতো পিযসীলত্তা ন পটিহঞ্ঞিস্সতি. ফাসু ভৱিস্সতীতি দ্ৱীসু হি সীলৱন্তেসু একেন সীলস্স ৱণ্ণে কথিতে ইতৰো অনুমোদতি. তেন তেসং কথা ফাসু চেৱ হোতি পৱত্তিনী চ. একস্মিং পন দুস্সীলে সতি দুস্সীলস্স সীলকথা দুক্কথা, নেৱ সীলকথা হোতি, ন ফাসু হোতি, ন পৱত্তিনী. দুস্সীলস্স হি সীলকথা অফাসু ভৱিস্সতি. সীলকথায ৱুত্তমত্থং সমাধিপঞ্ঞাকথাসুপি অতিদিসতি ‘‘সমাধিপঞ্ঞাকথাসুপি এসেৱ নযো’’তি. দ্ৱে হি সমাধিলাভিনো সমাধিকথং সপ্পঞ্ঞা চ পঞ্ঞাকথং কথেন্তা ৰত্তিং ৱা দিৱসং ৱা অতিক্কমন্তম্পি ন জানন্তি.

তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামীতি তস্মিং তস্মিং অনুগ্গহেতব্বে পঞ্ঞায সোধেতব্বে ৱড্ঢেতব্বে চ অধিকসীলং নিস্সায উপ্পন্নপঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামীতি অত্থো. তঞ্চ অনুগ্গণ্হনং সীলস্স অসপ্পাযানুপকাৰধম্মে ৱজ্জেত্ৱা তপ্পটিপক্খসেৱনেন হোতীতি আহ ‘‘সীলস্স অসপ্পাযে’’তিআদি. সীলস্স অসপ্পাযানুপকাৰধম্মা নাম অনাচাৰাগোচৰাদযো, তপ্পটিপক্খতো উপকাৰধম্মা ৱেদিতব্বা. তস্মিং তস্মিং ঠানেতি তংতংসিক্খাকোট্ঠাসপদট্ঠানে. অনুগ্গণ্হাতি নামাতি অভিন্নং অসংকিলিট্ঠং কত্ৱা অনুগ্গণ্হাতি নাম. খাৰপৰিস্সাৱনেতি ৰজকানং ঊসখাৰাদিখাৰপৰিস্সাৱনপটে. হাযতীতি সীলাদিনা পৰিহাযতি. সেট্ঠং পুগ্গলন্তি সীলাদিগুণেহি সেট্ঠং উত্তৰিতৰং উত্তমং পুগ্গলং.

সেৱিতব্বসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. জিগুচ্ছিতব্বসুত্তৱণ্ণনা

২৭. সত্তমে অব্ভুগ্গচ্ছতীতি এত্থ অভি-সদ্দাপেক্খায ‘‘ন’’ন্তি সামিঅত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘অস্সা’’তি ‘‘তং খো পন ভৱন্ত’’ন্তিআদীসু ৱিয. পাপকো কিত্তিসদ্দোতি লামকভাৱেন কথেতব্বসদ্দো. গূথকূপো ৱিয দুস্সীল্যন্তি এতেন দুস্সীলস্স গূথসদিসত্তমেৱ দস্সেতি. ৱচনন্তি অনিট্ঠৱচনং. পুৰিমনযেনেৱাতি ‘‘গূথকূপো ৱিয দুস্সীল্য’’ন্তিআদিনা পুব্বে ৱুত্তনযেন. সুচিমিত্তোতি সীলাচাৰসুদ্ধিযা সুচিমিত্তো. সহ অযন্তি পৱত্তন্তীতি সহাযাতি আহ ‘‘সহগামিনো’’তি.

জিগুচ্ছিতব্বসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. গূথভাণীসুত্তৱণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে গূথভাণীতি গূথসদিসৱচনত্তা গূথভাণী. যথা হি গূথং নাম মহাজনস্স অনিট্ঠং হোতি, এৱমেৱ ইমস্স পুগ্গলস্স ৱচনং দেৱমনুস্সানং অনিট্ঠং হোতি. দুগ্গন্ধকথন্তি কিলেসাসুচিসংকিলিট্ঠতায গূথং ৱিয দুগ্গন্ধৱাযনকথং. পুপ্ফভাণীতি সুপুপ্ফসদিসৱচনত্তা পুপ্ফভাণী. যথা হি ফুল্লানি ৱস্সিকানি ৱা অধিমুত্তিকানি ৱা মহাজনস্স ইট্ঠানি কন্তানি হোন্তি, এৱমেৱ ইমস্স পুগ্গলস্স ৱচনং দেৱমনুস্সানং ইট্ঠং হোতি কন্তং. পুপ্ফানি ৱিযাতি চম্পকসুমনাদিসুগন্ধপুপ্ফানি ৱিয. সুগন্ধকথন্তি সুচিগন্ধৱাযনকথং কিলেসদুগ্গন্ধাভাৱতো. মধুভাণীতি এত্থ ‘‘মুদুভাণী’’তিপি পঠন্তি. উভযত্থাপি হি মধুৰৱচনোতি অত্থো. যথা হি চতুমধুৰং নাম মধুৰং পণীতং, এৱমেৱ ইমস্স পুগ্গলস্স ৱচনং দেৱমনুস্সানং মধুৰং হোতি. মধুৰকথন্তি কণ্ণসুখতায পেমনীযতায চ সদ্দতো অত্থতো চ মধুৰসভাৱকথং. অত্তহেতু ৱাতি অত্তনো ৱা হত্থপাদাদিচ্ছেদনহৰণহেতু. পৰহেতু ৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. তেনাহ ‘‘অত্তনো ৱা’’তিআদি.

‘‘নেলঙ্গোতি খো, ভন্তে, সীলানমেতং অধিৱচন’’ন্তি সুত্তে (সং. নি. ৪.৩৪৭) আগতত্তা ৱুত্তং ‘‘এত্থ ৱুত্তসীলং ৱিযা’’তি. পূৰেতি গুণানং পাৰিপূৰিযং. সুকুমাৰাতি অফৰুসতায মুদুকা কোমলা. পুৰস্সাতি এত্থ পুৰ-সদ্দো তন্নিৱাসিৱাচকো দট্ঠব্বো ‘‘গামো আগতো’’তিআদীসু ৱিয. তেনাহ ‘‘নগৰৱাসীন’’ন্তি. মনং অপ্পাযতি ৱড্ঢেতীতি মনাপা. তেনাহ ‘‘চিত্তৱুদ্ধিকৰা’’তি.

গূথভাণীসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. অন্ধসুত্তৱণ্ণনা

২৯. নৱমে অন্ধোতিআদীসু পাড়িপদেসু পঠমো দিট্ঠধম্মিকভোগসংহৰণপঞ্ঞাচক্খুনো চ সম্পৰাযিকত্থসাধনপঞ্ঞাচক্খুনো চ অভাৱা ‘‘অন্ধো’’তি ৱুচ্চতি দুতিযোপি, ততিযো পন দ্ৱিন্নম্পি ভাৱা ‘‘দ্ৱিচক্খূ’’তি ৱুচ্চতি. পঞ্ঞাচক্খূতি আযকোসল্লভূতা পঞ্ঞাচক্খু. তেনাহ ‘‘ফাতিং কৰেয্যা’’তি. অধমুত্তমেতি অধমে চেৱ উত্তমে চ. পটিপক্খৱসেনাতি পটিপক্খস্স অত্থিতাৱসেন. সুক্কসপ্পটিভাগাতি সুক্কধম্মেহি পহাযকেহি সপ্পটিভাগাতি জানেয্য. কণ্হসপ্পটিভাগাতি কণ্হধম্মেহি পহাতব্বেহি সপ্পটিভাগাতি জানেয্য.

তথাজাতিকাতি যাদিসেহি সপুত্তদাৰপৰিজনসঞাতিমিত্তবন্ধৱগ্গং অত্তানং সুখেতি পীণেতি, তাদিসা ভোগাপি ন সন্তি. পুঞ্ঞানি চ ন কৰোতীতি সমণব্ৰাহ্মণকপণদ্ধিকযাচকানং সন্তপ্পনৱসেন পুঞ্ঞানি ন কৰোতি. উভযত্থাতি উভযস্মিং লোকে, উভযস্মিং ৱা অত্থেতি ৱিগ্গহোতি দস্সেন্তো ‘‘ইধলোকে’’তিআদিমাহ. উভযেনাতি ৱুত্তমত্থং যোজেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘কথ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. যস্মিং ঠানেতি যস্মিংযেৱ ঠানে. ন সোচতীতি সোকহেতূনং তত্থ অভাৱতো ন সোচতি.

অন্ধসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. অৱকুজ্জসুত্তৱণ্ণনা

৩০. দসমে অৱকুজ্জপঞ্ঞোতি নিক্কুজ্জপঞ্ঞো. তেনাহ ‘‘অধোমুখপঞ্ঞো’’তি. পুব্বপট্ঠপনাতি পঠমাৰম্ভো. সন্নিট্ঠানন্তি কথাপৰিযোসানং. অপ্পনাতি দেসনায নিট্ঠাপনং. অনেকে ৱা অনুসন্ধিযোতি যোজেতব্বং. সমাধি ৱাতিআদীসু লোকুত্তৰধম্মা পৰমত্থতো সাসনন্তি তদত্থোপাদকসমাধি তস্স আদীতি ৱুত্তো, তদাসন্নত্তা ৱিপস্সনা, তস্স মূলভাৱেন একদেসত্তা মগ্গো.

সাসনস্স পাৰিপূৰিসুদ্ধিযো নাম সত্থাৰা দেসিতনিযামেনেৱ সিদ্ধা, তা পনেত্থ কথেন্তস্স ৱসেন গহেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘অনূনং কত্ৱা দেসেন্তী’’তি, ‘‘নিগ্গণ্ঠিং কত্ৱা দেসেন্তী’’তি চ ৱুত্তং. তত্থ নিজ্জটন্তি নিগ্গুম্বং অনাকুলং. নিগ্গণ্ঠিন্তি গণ্ঠিট্ঠানৰহিতং সুৱিঞ্ঞেয্যং কত্ৱা.

আকিণ্ণানীতি আকিৰিত্ৱা সংকিৰিত্ৱা ঠপিতানীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পক্খিত্তানী’’তি. উচ্ছঙ্গো ৱিয উচ্ছঙ্গপঞ্ঞো পুগ্গলো দট্ঠব্বোতি উচ্ছঙ্গসদিসপঞ্ঞতায উচ্ছঙ্গপঞ্ঞো. এৱং পঞ্ঞা ৱিয পুগ্গলোপি উচ্ছঙ্গো ৱিয হোতি, তস্মিং ধম্মানং অচিৰট্ঠানতোতি অধিপ্পাযেন ৱুত্তং. যথা চ উচ্ছঙ্গসদিসা পঞ্ঞা, এৱং নিক্কুজ্জকুম্ভসদিসা পঞ্ঞা এৱাতি দট্ঠব্বা.

সংৱিদহনপঞ্ঞাযাতি ‘‘এৱং কতে ইদং নাম ভৱিস্সতী’’তি এৱং তংতংঅত্থকিচ্চং সংৱিধাতুং সমত্থতায ৱিচাৰণপঞ্ঞায ৰহিতো. সেয্যোতি সেট্ঠো পাসংসো. পুব্বভাগপটিপদন্তি চিত্তৱিসুদ্ধিআদিকং অৰিযমগ্গস্স অধিগমায পুব্বভাগপটিপত্তিং.

অৱকুজ্জসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পুগ্গলৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.