৬. অপণ্ণকসুত্তৱণ্ণনা
১৬. ছট্ঠে ৱিৰজ্ঝনকিৰিযা নাম পচ্ছা সমাদাতব্বতায অপণ্ণকপ্পযোগসমাদানা ৱিয হোতি, অৱিৰজ্ঝনকিৰিযা পন পচ্ছা অসমাদাতব্বতায অনূনাতি তংসমঙ্গিপুগ্গলো অপণ্ণকো, তস্স ভাৱো অপণ্ণকতাতি আহ ‘‘অপণ্ণকপটিপদন্তি অৱিৰদ্ধপটিপদ’’ন্তিআদি. যস্মা সা অধিপ্পেতত্থসাধনেন একংসিকা ৱট্টতো নিয্যানাৱহা, তত্থ চ যুত্তিযুত্তা অসাৰাপগতা অৱিৰুদ্ধতায অপচ্চনীকা অনুলোমিকা অনুধম্মভূতা চ, তস্মা ৱুত্তং ‘‘একংসপটিপদ’’ন্তিআদি. ন তক্কগ্গাহেন ৱা নযগ্গাহেন ৱাতি তক্কগ্গাহেন ৱা পটিপন্নো ন হোতি নযগ্গাহেন ৱা অপণ্ণকপটিপদং পটিপন্নো. তত্থ তক্কগ্গাহেন ৱাতি আচৰিযং অলভিত্ৱা ‘‘এৱং মে সুগতি, নিব্বানং ৱা ভৱিস্সতী’’তি অত্তনো তক্কগ্গহণমত্তেন. নযগ্গাহেনাতি পচ্চক্খতো অদিস্ৱা নযতো অনুমানতো গহণেন. এৱং গহেত্ৱা পটিপন্নোতি তক্কমত্তেন, নযগ্গাহেন ৱা পটিপন্নো. পণ্ডিতসত্থৱাহো ৱিয সম্পত্তীহি ন পৰিহাযতীতি যোজনা.
যং সন্ধায ৱুত্তন্তি পৰিহানঞ্চ অপৰিহানঞ্চ সন্ধায জাতকে (জা. ১.১.১) ৱুত্তং. অযং পনেত্থ গাথায অত্থযোজনা – অপণ্ণকং ঠানং অৱিৰদ্ধকাৰণং নিয্যানিককাৰণং একে বোধিসত্তপ্পমুখা পণ্ডিতমনুস্সা গণ্হিংসু. যে পন তে বালসত্থৱাহপুত্তপ্পমুখা তক্কিকা আহু, তে দুতিযং সাপৰাধং অনেকংসিকং ঠানং অনিয্যানিকং কাৰণং অগ্গহেসুং, তে কণ্হপটিপদং পটিপন্না. তত্থ সুক্কপটিপদা অপৰিহানিপটিপদা, কণ্হপটিপদা পৰিহানিপটিপদা, তস্মা যে সুক্কপটিপদং পটিপন্না, তে অপৰিহীনা সোত্থিভাৱং পত্তা. যে পন কণ্হপটিপদং পটিপন্না, তে পৰিহীনা অনযব্যসনং আপন্নাতি ইমমত্থং ভগৱা অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিনো ৱত্ৱা উত্তৰি ইদমাহ ‘‘এতদঞ্ঞায মেধাৱী, তং গণ্হে যদপণ্ণক’’ন্তি.
তত্থ এতদঞ্ঞায মেধাৱীতি মেধাতি লদ্ধনামায ৱিসুদ্ধায উত্তমায পঞ্ঞায সমন্নাগতো কুলপুত্তো এতং অপণ্ণকং ঠানং দুতিযঞ্চাতি দ্ৱীসু অতক্কগ্গাহতক্কগ্গাহসঙ্খাতেসু ঠানেসু গুণদোসং ৱুদ্ধিহানিং অত্থানত্থং ঞত্ৱাতি অত্থো. তং গণ্হে যদপণ্ণকন্তি যং অপণ্ণকং একংসিকং সুক্কপটিপদাঅপৰিহানিযপটিপদাসঙ্খাতং নিয্যানিককাৰণং, তদেৱ গণ্হেয্য. কস্মা? একংসিকাদিভাৱতোযেৱ. ইতৰং পন ন গণ্হেয্য. কস্মা? অনেকংসিকাদিভাৱতোযেৱ.
যৱন্তি তায সত্তা অমিস্সিতাপি সমানজাতিতায মিস্সিতা ৱিয হোন্তীতি যোনি. সা পন অত্থতো অণ্ডাদিউপ্পত্তিট্ঠানৱিসিট্ঠো খন্ধানং ভাগসো পৱত্তিৱিসেসোতি আহ ‘‘খন্ধকোট্ঠাসো যোনি নামা’’তি. কাৰণং যোনি নাম, যোনীতি তং তং ফলং অনুপচিতঞাণসম্ভাৰেহি দুৰৱগাধভেদতায মিস্সিতং ৱিয হোতীতি. যতো একত্তনযেন সো এৱাযন্তি বালানং মিচ্ছাগাহো. পস্সাৱমগ্গো যোনি নাম যৱন্তি তায সত্তা যোনিসম্বন্ধেন মিস্সিতা হোন্তীতি. পগ্গহিতা অনুট্ঠানেন, পুনপ্পুনং আসেৱনায পৰিপুণ্ণা.
‘‘চক্খুতোপী’’তিআদিম্হি পন চক্খুৱিঞ্ঞাণাদিৱীথীসু তদনুগতমনোৱিঞ্ঞাণৱীথীসু চ কিঞ্চাপি কুসলাদীনং পৱত্তি অত্থি, কামাসৱাদযো এৱ পন ৱণতো যূসং ৱিয পগ্ঘৰনকঅসুচিভাৱেন সন্দন্তি, তস্মা তে এৱ ‘‘আসৱা’’তি ৱুচ্চন্তি. তত্থ হি পগ্ঘৰনকঅসুচিম্হি আসৱসদ্দো নিৰুড়্হোতি. ধম্মতো যাৱ গোত্ৰভূতি ততো পৰং মগ্গফলেসু অপ্পৱত্তনতো ৱুত্তং. এতে হি আৰম্মণকৰণৱসেন ধম্মে গচ্ছন্তা ততো পৰং ন গচ্ছন্তি. ননু ততো পৰং ভৱঙ্গাদীনিপি গচ্ছন্তীতি চে? ন, তেসম্পি পুব্বে আলম্বিতেসু লোকিযধম্মেসু সাসৱভাৱেন অন্তোগধত্তা ততো পৰতাভাৱতো. এত্থ চ গোত্ৰভুৱচনেন গোত্ৰভুৱোদানফলসমাপত্তিপুৰেচাৰিকপৰিকম্মানি ৱুত্তানীতি ৱেদিতব্বানি. পঠমমগ্গপুৰেচাৰিকমেৱ ৱা গোত্ৰভু অৱধিনিদস্সনভাৱেন গহিতং, ততো পৰং পন মগ্গফলসমানতায অঞ্ঞেসু মগ্গেসু মগ্গৱীথিযং সমাপত্তিৱীথীযং নিৰোধানন্তৰঞ্চ পৱত্তমানেসু ফলেসু নিব্বানে চ আসৱানং পৱত্তি নিৱাৰিতাতি ৱেদিতব্বং. সৱন্তীতি গচ্ছন্তি, আৰম্মণকৰণৱসেন পৱত্তন্তীতি অত্থো. অৱধিঅত্থো আ-কাৰো, অৱধি চ মৰিযাদাভিৱিধিভেদতো দুৱিধো. তত্থ মৰিযাদং কিৰিযং বহি কত্ৱা পৱত্ততি যথা ‘‘আপাটলীপুত্তং ৱুট্ঠো দেৱো’’তি. অভিৱিধি পন কিৰিযং ব্যাপেত্ৱা পৱত্ততি যথা ‘‘আভৱগ্গং ভগৱতো যসো পৱত্ততী’’তি. অভিৱিধিঅত্থো চাযমা-কাৰো ইধ গহিতোতি ৱুত্তং ‘‘অন্তোকৰণত্থো’’তি.
মদিৰাদযোতি আদি-সদ্দেন সিন্ধৱকাদম্বৰিকাপোতিকাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠো চিৰপৰিৱুট্ঠতা পুৰাণভাৱো. অৱিজ্জা নাহোসীতিআদীতি এত্থ আদি-সদ্দেন ‘‘পুৰিমা, ভিক্খৱে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি ভৱতণ্হাযা’’তি (অ. নি. ১০.৬২) ইদং সুত্তং সঙ্গহিতং. অৱিজ্জাসৱভৱাসৱানং চিৰপৰিৱুট্ঠতায দস্সিতায তব্ভাৱভাৱিনো কামাসৱস্স চিৰপৰিৱুট্ঠতা দস্সিতাৱ হোতি. অঞ্ঞেসু চ যথাৱুত্তে ধম্মে ওকাসঞ্চ আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তমানেসু মানাদীসু ৱিজ্জমানেসু অত্তত্তনিযাদিগ্গাহৱসেন অভিব্যাপনং মদকৰণৱসেন আসৱসদিসতা চ এতেসংযেৱ, ন অঞ্ঞেসন্তি এতেস্ৱেৱ আসৱসদ্দো নিৰুড়্হোতি দট্ঠব্বো. আযতং অনাদিকালিকত্তা. পসৱন্তীতি ফলন্তি. ন হি কিঞ্চি সংসাৰদুক্খং অত্থি, যং আসৱেহি ৱিনা উপ্পজ্জেয্য. পুৰিমানি চেত্থাতি এতেসু চতূসু অত্থৱিকপ্পেসু পুৰিমানি তীণি. যত্থাতি যেসু সুত্তাভিধম্মপ্পদেসেসু. তত্থ যুজ্জন্তি কিলেসেসুযেৱ যথাৱুত্তস্স অত্থত্তযস্স সম্ভৱতো. পচ্ছিমং কম্মেপীতি পচ্ছিমং ‘‘আযতং ৱা সংসাৰদুক্খং সৱন্তি পসৱন্তী’’তি ৱুত্তনিব্বচনং কম্মেপি যুজ্জতি দুক্খপ্পসৱনস্স কিলেসকম্মসাধাৰণত্তা.
দিট্ঠধম্মা ৱুচ্চন্তি পচ্চক্খভূতা খন্ধা, দিট্ঠধম্মে ভৱা দিট্ঠধম্মিকা. ৱিৱাদমূলভূতাতি ৱিৱাদস্স মূলকাৰণভূতা কোধূপনাহমক্খপলাসইস্সামচ্ছৰিযমাযাসাঠেয্যথম্ভসাৰম্ভমানাতিমানা. যেন দেৱূপপত্যস্সাতি যেন কম্মকিলেসপ্পকাৰেন আসৱেন দেৱেসু উপপত্তি নিব্বত্তি অস্স ময্হন্তি সম্বন্ধো. গন্ধব্বো ৱা ৱিহঙ্গমো আকাসচাৰী অস্সন্তি ৱিভত্তিং ৱিপৰিণামেত্ৱা যোজেতব্বং. এত্থ চ যক্খগন্ধব্বৱিনিমুত্তা সব্বা দেৱতা দেৱগ্গহণেন গহিতা. নড়ো ৱুচ্চতি মূলং, তস্মা ৱিনড়ীকতাতি ৱিগতনড়া ৱিগতমূলা কতাতি অত্থো. অৱসেসা চ অকুসলা ধম্মাতি অকুসলকম্মতো অৱসেসা অকুসলা ধম্মা আসৱাতি আগতাতি সম্বন্ধো.
পটিঘাতাযাতি পটিসেধনায. পৰূপৱাদ…পে… উপদ্দৱাতি ইদং যদি ভগৱা সিক্খাপদং ন পঞ্ঞাপেয্য, ততো অসদ্ধম্মপ্পটিসেৱনঅদিন্নাদানপাণাতিপাতাদিহেতু যে উপ্পজ্জেয্যুং পৰূপৱাদাদযো দিট্ঠধম্মিকা নানপ্পকাৰা অনত্থা, যে চ তন্নিমিত্তমেৱ নিৰযাদীসু নিব্বত্তস্স পঞ্চৱিধবন্ধনকম্মকাৰণাদিৱসেন মহাদুক্খানুভৱাদিপ্পকাৰা অনত্থা, তে সন্ধায ৱুত্তং.
তে পনেতেতি এতে কামৰাগাদিকিলেসতেভূমককম্মপৰূপৱাদাদিউপ্পদ্দৱপ্পকাৰা আসৱা. যত্থাতি যস্মিং ৱিনযাদিপাড়িপ্পদেসে. যথাতি যেন দুৱিধাদিপ্পকাৰেন অৱসেসেসু চ সুত্তন্তেসু তিধা আগতাতি সম্বন্ধো. নিৰযং গমেন্তীতি নিৰযগামিনিযা. ছক্কনিপাতেতি ছক্কনিপাতে আহুনেয্যসুত্তে (অ. নি. ৬.৫৮). তত্থ হি আসৱা ছধা আগতা.
সৰসভেদোতি খণিকনিৰোধো. খীণাকাৰোতি অচ্চন্তায খীণতা. আসৱা খীযন্তি পহীযন্তি এতেনাতি আসৱক্খযো, মগ্গো. আসৱানং খযন্তে উপ্পজ্জনতো আসৱক্খযো, ফলং. আসৱক্খযেন পত্তব্বতো আসৱা খীযন্তি এত্থাতি আসৱক্খযো, নিব্বানং. ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৫৫৭-৫৬০) ৱিত্থাৰিতো, তস্মা তত্থ, তং সংৱণ্ণনায চ ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো.
তথাতি ইমিনা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিততং উপসংহৰতি. কুসলপ্পৱত্তিং আৱৰন্তি নিৱাৰেন্তীতি আৱৰণীযা. পুৰিমপ্পৱত্তিৱসেনাতি নিদ্দোক্কমনতো পুব্বে কম্মট্ঠানস্স পৱত্তিৱসেন. ঠপেত্ৱাতি হত্থগতং কিঞ্চি ঠপেন্তো ৱিয কম্মট্ঠানং সতিসম্পজঞ্ঞৱসেন ঠপেত্ৱা কম্মট্ঠানমেৱ মনসিকৰোন্তো নিদ্দং ওক্কমতি, ঝানসমাপন্নো ৱিয যথাপৰিচ্ছিন্নেনেৱ কালেন পবুজ্ঝমানো কম্মট্ঠানং ঠপিতট্ঠানে গণ্হন্তোযেৱ পবুজ্ঝতি নাম. তেন ৱুত্তং ‘‘তস্মা…পে… নাম হোতী’’তি. মূলকম্মট্ঠানেতি আদিতো পট্ঠায পৰিহৰিযমানকম্মট্ঠানে. পৰিগ্গহকম্মট্ঠানৱসেনাতি সযনং উপগচ্ছন্তেন পৰিগ্গহমানকম্মট্ঠানমনসিকাৰৱসেন. সো পন ধাতুমনসিকাৰৱসেন ইচ্ছিতব্বোতি দস্সেতুং ‘‘অযং হী’’তিআদি ৱুত্তং.
অপণ্ণকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.