৪. চক্কৱত্তিসুত্তৱণ্ণনা
১৪. চতুত্থে চতূহি সঙ্গহৱত্থূহীতি দানপিযৱচনঅত্থচৰিযাসমানত্ততাসঙ্খাতেহি চতূহি সঙ্গহকাৰণেহি. চক্কং ৱত্তেতীতি আণাচক্কং পৱত্তেতি. চক্কন্তি ৱা ইধ ৰতনচক্কং ৱেদিতব্বং. অযঞ্হি চক্কসদ্দো সম্পত্তিযং, লক্খণে, ৰথঙ্গে, ইৰিযাপথে, দানে, ৰতনধম্মখুৰচক্কাদীসু চ দিস্সতি. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, চক্কানি, যেহি সমন্নাগতানং দেৱমনুস্সান’’ন্তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩১) হি সম্পত্তিযং দিস্সতি. ‘‘পাদতলেসু চক্কানি জাতানী’’তি (দী. নি. ২.৩৫; ৩.২০৪) এত্থ লক্খণে. ‘‘চক্কংৱ ৱহতো পদ’’ন্তি (ধ. প. ১) এত্থ ৰথঙ্গে. ‘‘চতুচক্কং নৱদ্ৱাৰ’’ন্তি (সং. নি. ১.২৯) এত্থ ইৰিযাপথে. ‘‘দদং ভুঞ্জ মা চ পমাদো, চক্কং ৱত্তয সব্বপাণিন’’ন্তি (জা. ১.৭.১৪৯) এত্থ দানে. ‘‘দিব্বং চক্কৰতনং পাতুৰহোসী’’তি (দী. নি. ২.২৪৩) এত্থ ৰতনচক্কে. ‘‘মযা পৱত্তিতং চক্ক’’ন্তি (সু. নি. ৫৬২) এত্থ ধম্মচক্কে. ‘‘ইচ্ছাহতস্স পোসস্স, চক্কং ভমতি মত্থকে’’তি (জা. ১.৫.১০৩) এত্থ খুৰচক্কে. ‘‘খুৰপৰিযন্তেন চক্কেনা’’তি (দী. নি. ১.১৬৬) এত্থ পহৰণচক্কে. ‘‘অসনিৱিচক্ক’’ন্তি (দী. নি. ৩.৬১) এত্থ অসনিমণ্ডলে. ইধ পনাযং ৰতনচক্কে দট্ঠব্বো.
কিত্তাৱতা পনাযং চক্কৱত্তী নাম হোতি? একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুলমত্তম্পি চক্কৰতনং আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পৱত্ততি. সব্বচক্কৱত্তীনঞ্হি নিসিন্নাসনতো উট্ঠহিত্ৱা চক্কৰতনসমীপং গন্ত্ৱা হত্থিসোণ্ডসদিসপনাড়িং সুৱণ্ণভিঙ্গাৰং উক্খিপিত্ৱা উদকেন অব্ভুক্কিৰিত্ৱা ‘‘অভিৱিজিনাতু ভৱং চক্কৰতন’’ন্তি ৱচনসমনন্তৰমেৱ ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা চক্কৰতনং পৱত্ততীতি. যস্স পৱত্তিসমকালমেৱ, সো ৰাজা চক্কৱত্তী নাম হোতি.
ধম্মোতি দসকুসলকম্মপথধম্মো, দসৱিধং ৱা চক্কৱত্তিৱত্তং. দসৱিধে ৱা কুসলধম্মে অগৰহিতে ৱা ৰাজধম্মে নিযুত্তোতি ধম্মিকো. তেন চ ধম্মেন সকললোকং ৰঞ্জেতীতি ধম্মৰাজা. ধম্মেন ৱা লদ্ধৰজ্জত্তা ধম্মৰাজা. চক্কৱত্তীহি ধম্মেন ঞাযেন ৰজ্জং অধিগচ্ছতি, ন অধম্মেন. দসৱিধেন চক্কৱত্তিৱত্তেনাতি দসপ্পভেদেন চক্কৱত্তীনং ৱত্তেন.
কিং পন তং দসৱিধং চক্কৱত্তিৱত্তন্তি? ৱুচ্চতে –
‘‘কতমং পন তং, দেৱ, অৰিযং চক্কৱত্তিৱত্তন্তি? তেন হি ত্ৱং, তাত, ধম্মংযেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং মানেন্তো ধম্মং পূজেন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহস্সু অন্তোজনস্মিং বলকাযস্মিং খত্তিযেসু অনুযন্তেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমজানপদেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু মিগপক্খীসু. মা চ তে, তাত, ৱিজিতে অধম্মকাৰো পৱত্তিত্থ. যে চ তে, তাত, ৱিজিতে অধনা অস্সু, তেসঞ্চ ধনমনুপ্পদেয্যাসি. যে চ তে, তাত, ৱিজিতে সমণব্ৰাহ্মণা মদপ্পমাদা পটিৱিৰতা খন্তিসোৰচ্চে নিৱিট্ঠা একমত্তানং দমেন্তি, একমত্তানং সমেন্তি, একমত্তানং পৰিনিব্বাপেন্তি. তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৱা পৰিপুচ্ছেয্যাসি পৰিগ্গণ্হেয্যাসি – ‘কিং, ভন্তে, কুসলং কিং অকুসলং, কিং সাৱজ্জং কিং অনৱজ্জং, কিং সেৱিতব্বং কিং ন সেৱিতব্বং, কিং মে কৰিযমানং দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায অস্স, কিং ৱা পন মে কৰিযমানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায অস্সা’তি. তেসং সুত্ৱা যং অকুসলং, তং অভিনিৱজ্জেয্যাসি, যং কুসলং, তং সমাদায ৱত্তেয্যাসি. ইদং খো, তাত, তং অৰিযং চক্কৱত্তিৱত্ত’’ন্তি –
এৱং চক্কৱত্তিসুত্তে (দী. নি. ৩.৮৪) আগতনযেন অন্তোজনস্মিং বলকাযে একং, খত্তিযেসু একং, অনুযন্তেসু একং, ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু একং, নেগমজানপদেসু একং, সমণব্ৰাহ্মণেসু একং, মিগপক্খীসু একং, অধম্মকাৰপ্পটিক্খেপো একং, অধনানং ধনানুপ্পদানং একং, সমণব্ৰাহ্মণে উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হপুচ্ছনং একন্তি এৱমেৱং তং চক্কৱত্তিৱত্তং দসৱিধং হোতি. গহপতিকে পন পক্খিজাতে চ ৱিসুং কত্ৱা গণ্হন্তস্স দ্ৱাদসৱিধং হোতি.
অঞ্ঞথা ৱত্তিতুং অদেন্তো সো ধম্মো অধিট্ঠানং এতস্সাতি তদধিট্ঠানং. তেন তদধিট্ঠানেন চেতসা. সক্কৰোন্তোতি আদৰকিৰিযাৱসেন কৰোন্তো. তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি. গৰুং কৰোন্তোতি পাসাণচ্ছত্তং ৱিয গৰুকৰণৱসেন গৰুং কৰোন্তো. তেনেৱাহ ‘‘তস্মিং গাৰৱুপ্পত্তিযা’’তি. ধম্মাধিপতিভূতাগতভাৱেনাতি ইমিনা যথাৱুত্তধম্মস্স জেট্ঠকভাৱেন পুৰিমতৰং অত্তভাৱেসু সক্কচ্চং সমুপচিতভাৱং দস্সেতি. ধম্মৱসেনেৱ চ সব্বকিৰিযানং কৰণেনাতি এতেন ঠাননিসজ্জাদীসু যথাৱুত্তধম্মনিন্নপোণপব্ভাৰভাৱং দস্সেতি. অস্সাতি ৰক্খাৱৰণগুত্তিযা. পৰং ৰক্খন্তোতি অঞ্ঞং দিট্ঠধম্মিকাদিঅনত্থতো ৰক্খন্তো. তেনেৱ পৰৰক্খসাধনেন খন্তিআদিগুণেন অত্তানং ততো এৱ ৰক্খতি. মেত্তচিত্ততাতি মেত্তচিত্ততায. নিৱাসনপাৰুপনগেহাদীনি সীতুণ্হাদিপ্পটিবাহনেন আৱৰণং.
অন্তোজনস্মিন্তি অব্ভন্তৰভূতে পুত্তদাৰাদিজনে. সীলসংৱৰে পতিট্ঠাপেন্তোতি ইমিনা ৰক্খং দস্সেতি. ৱত্থগন্ধমালাদীনি চস্স দদমানোতি ইমিনা আৱৰণং, ইতৰেন গুত্তিং. সম্পদানেনপীতি পি-সদ্দেন সীলসংৱৰেসু পতিট্ঠাপনাদীনং সম্পিণ্ডেতি. এস নযো পৰেসুপি পি-সদ্দগ্গহণে. নিগমো নিৱাসো এতেসন্তি নেগমা. এৱং জানপদাতি আহ ‘‘তথা নিগমৱাসিনো’’তিআদিনা.
ৰক্খাৱৰণগুত্তিযা কাযকম্মাদীসু সংৱিদহনং ঠপনং নাম তদুপদেসোযেৱাতি ৱুত্তং ‘‘কথেত্ৱা’’তি. এতেসূতি পাড়িযং ৱুত্তেসু সমণাদীসু. পটিৱত্তেতুং ন সক্কা খীণানং কিলেসানং পুন অনুপ্পজ্জনতো. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
চক্কৱত্তিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.